Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 332/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 lipca 2021 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. H. (zwana dale także jako: "strona", "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Ł. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem - Z. M.

Wójt Gminy Ł., działając m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. 2020 r., poz. 111 ze zm.; zwana dalej w skrócie jako: "u.ś.r."), decyzją z 11 grudnia 2020 r. (nr [...]) odmówił A. H. wnioskowanego świadczenia.

Przyczyną odmowy przyznania świadczenia było uznanie przez organ pierwszej instancji, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki szkolnej lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Dziadek wnioskodawczyni legitymuje się natomiast orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 2 maja 2015 r., a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 2 grudnia 2015 r. Oznacza to, że niepełnosprawność Z. M. powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia. Organ zaznaczył przy tym, że wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, odnoszącego się do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie oznacza wykluczenia możliwości stosowania przesłanki określonej w tym przepisie.

Organ uznał również, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem nie istnieje związek pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawczynię z zatrudnienia (albo jej niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem. Organ wskazał w tym zakresie, że A. H. nigdy nie pracowała, zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy na potrzeby otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie podejmuje zatrudnienia nie tylko ze względu na opiekę nad dziadkiem, ale również ze względu na małe dzieci. Sprawowana opieka nie jest stała/długotrwała, bowiem - jak wynika z rodzinnego wywiadu środowiskowego - wnioskodawczyni poświęca dziadkowi 3-4 godziny dziennie. Z. M. prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, mieszka w domu oddalonym od miejsca zamieszkania wnioskodawczyni ok 500 m. Nie jest osobą leżącą, porusza się przy wsparciu laski. Organ nadmienił, że zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni w nocy opiekę nad Z. M. sprawuje jego córka - G. S. i to ona, zdaniem organu, mogłaby podjąć się stałej opieki, z uwagi choćby na to, że zamieszkuje wraz z ojcem.

Organ ustalił ponadto, że Z. M. posiada pięcioro dzieci, tj. córkę G. S., syna P. M., syna P. M., syna L. M. oraz córkę D. W., które w pierwszej kolejności zobowiązane są alimentacyjnie względem ojca. Organ podkreślił, że dzieci nie podejmują się opieki nad ojcem głównie ze względu na pracę zawodową.

Samorządowego Kolegium Odwoławcze (zwane dalej również jako: "SKO" lub "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez A. H., decyzją z dnia 22 lutego 2021 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 256) oraz art. 17 u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy Ł.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji w pierwszej kolejności wskazał, że z załączonego do wniosku orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z 19 stycznia 2016 r. wynika, że Z. M. jest niepełnosprawny w stopniu znacznym i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawność i ustalony stopień niepełnosprawności istnieją od 2015 r. W przekazanych aktach postępowania pierwszej instancji znajduje się wywiad środowiskowy przeprowadzony 25 listopada 2020 r., z którego wynika, że wnioskodawczyni nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z dziadkiem. Mieszka ona ze swoją rodziną w odległości ok. 500 m. od domu dziadka. Z. M. mieszka z synami P. M. i P. M. (i ich rodzinami) oraz z córką G. S. (matką A. H.). Na co dzień wnioskodawczyni poświęca się opiece nad swoimi małymi dziećmi. Dziadkiem opiekuje się 3-4 godziny dziennie.

Następnie organ odwoławczy przypomniał, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że wnioskodawczyni nie spełnia tej przesłanki.

Dalej - w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy - organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawczyni nie należy do kręgu osób uprawnionych, wyznaczonego normą art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i z tego względu, jego zdaniem, niecelowe wydaje się odniesienie się do przywołanego w treści odwołania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r.

Przechodząc do kwestii pokrewieństwa organ odwoławczy wskazał, że A. H. nie jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki - Z. M., w stopniu pierwszym. Natomiast z art. 17 ust. 1a u.ś.r. wynika, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 (innym, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny), innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zatem wnioskodawczyni, jako osobie nie spokrewnionej w pierwszym stopniu, lecz należącej do osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym jako krewnej w linii prostej na podstawie art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne tylko wtedy, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie było w sprawie kwestionowane, że osoba wymagająca opieki ma dzieci - osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie ma przy tym znaczenia, z jakiego powodu osoby spokrewnione w stopniu pierwszym z osobą wymagającą opieki (synowie i córki Z. M.) nie sprawują nad nim opieki. Okoliczność ta nie może zostać uwzględniona, gdyż pozostaje bez wpływu na wystąpienie przesłanek z art. 17 ust. 1a ustawy. Z przepisu tego jasno wynika bowiem, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej mogłoby nastąpić wyłącznie wtedy, gdyby dzieci osoby wymagającej opieki posiadały orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

A. H., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ł. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wniosła również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucono rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci osoby niepełnosprawnej, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organ drugiej instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lutego 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia 11 grudnia 2020 r., którą odmówiono jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - dziadkiem Z. M.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając na uwadze treść wskazanego powyżej art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz fakt, że dziadek skarżącej (ur. [...] 1939 r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 19 stycznia 2016 r. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem, że niepełnosprawność istnieje od 2 maja 2015 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 grudnia 2015 r., wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Zatem przedmiotowe świadczenie nie było zależne od daty powstania niepełnosprawności u wymagającej opieki dziadka skarżącej.

Pomimo powyższego organy obu instancji słusznie uznały, że skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało. Nie może bowiem ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r..

W powołanych przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca zawarł ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony między innymi przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży - obowiązek alimentacyjny - względem osoby będącej pod jej opieką. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi o obowiązku alimentacyjnym, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359; zwanej dalej jako: "k.r.o.").

Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Art. 132 k.r.o. określa kolejność osób zobowiązanych. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wówczas, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (por. wyroki NSA: dnia z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; czy z dnia 12 maja 2017r., sygn. akt I OSK 328/16). Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić.

Zatem przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można się ograniczać jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wyłącznie i tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Niewykluczone jest również w tym zakresie posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (niezależnych od niego) nie może zajmować się rodzicem (art. 132 k.r.o. w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Przyjęcie wskazanych metod wykładni prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności żądania dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą wymagającą opieki (w realiach niniejszej sprawy - nad dziadkiem) zależy od ustalenia, czy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji (dzieci) są zdolne do jej sprawowania np. czy ich stan zdrowia umożliwia faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym ojcem lub czy nie istnieją inne obiektywne okoliczności (względy) niezależne od nich, które taką opiekę wykluczają. Niewątpliwie legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powoduje zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki.

Poza sporem w niniejszej sprawie jest to, że Z. M. jest osobą niepełnosprawną, która wymaga opieki oraz to, że ma pięcioro dorosłych dzieci.

Zatem obowiązek alimentacyjny obciąża w pierwszej kolejności jego dzieci, bowiem stosownie do regulacji przepisu art. 129 § 1 k.r.o. jeżeli jest kilku zstępnych obowiązek ten obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza więc obowiązek alimentacyjny wnuka.

W realiach niniejszej sprawy organy prawidłowo uznały, że skarżącej - jako wnuczce - nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest bowiem okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej (wnuczki) względem dziadka przed obowiązkiem alimentacyjnym jego dzieci, które w pierwszej kolejności zobowiązane są do sprawowania opieki nad swoim ojcem. W aktach sprawy nie znajdują się dokumenty, z których wynikałoby, że istnieją obiektywnie uzasadnione okoliczności pozwalające przyjąć, że nie są one wstanie wypełniać swojego obowiązku alimentacyjnego względem ojca. Żadna z nich nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Głównym powodem, który determinuje brak możliwości opieki dzieci nad ojcem to wykonywanie pracy zawodowej przez G. S., P. M., P. M. i L. M. W przypadku D. W. jest to choroba przewlekła.

Znamienne jest, że troje dzieci - G. S., P. M., P. M. - mieszkają razem ze swoim ojcem - Z. M.

Podkreślić należy, że przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego zrealizowałyby się wyłącznie wtedy, gdyby dzieci niepełnosprawnego Z. M. nie byłyby w stanie z przyczyn obiektywnych zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Okoliczności takiej nie stanowi wykonywanie pracy. Wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego w sytuacji, gdy nie możliwym jest świadczenie osobistej pomocy może polegać także na zapewnieniu na swój koszt sprawowania opieki przez inną osobę.

Zatem, w rozpoznawanej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby na uznanie, że obowiązek alimentacyjny skarżącej względem dziadka wyprzedza obowiązek alimentacyjny jego dzieci. To dziecko jest bowiem, zgodnie z przywołanym i wyżej regulacjami k.r. i o. w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad ojcem. Skoro zatem skarżąca nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojego dziadka, to nie mogła uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tzn. nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zapewnieniem niepełnosprawnemu dziadkowi opieki, a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których - zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Istotne jest jednak, że opieka taka musi - w sposób oczywisty - stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego telefonicznie przez pracownika socjalnego w dniu 25 listopada 2020 r., wynika że skarżąca nie mieszka ze swoim dziadkiem. Prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Z. M. mieszka w tym samym budynku, co jego troje dorosłych dzieci - P. M., P. M., G. S. Skarżąca nigdy nie pracowała, zgodnie z jej oświadczeniem, nie podejmuje pracy zawodowej z uwagi na małe dzieci oraz opiekę nad dziadkiem. Dziadkowi poświęca 3-4 godziny dziennie. W ramach opieki nad dziadkiem wykonuje takie czynności, jak: pomoc w codziennej higienie i pielęgnacji, ubieranie i rozbieranie, przygotowanie i podanie posiłków, podanie lekarstw, mierzenie ciśnienia, załatwianie spraw urzędowych, dowóz do lekarza. W nocy opiekę nad Z. M. sprawuje jego córka - G. S.

Konkretyzując czynności, które wykonuje w ramach opieki nad dziadkiem, skarżąca w piśmie z dnia 9 grudnia 2020 r. oświadczyła, że przygotowuje ubrania dziadkowi, ćwiczy z nim, mierzy mu poziom cukru i podaje insulinę, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, pierze, prasuje, odbywa wizyty lekarskie, robi zakupy, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe, wychodzi z dziadkiem na spacery/do kościoła. Nadmieniła, że dziadek nie mieszka z nią, ponieważ ma swoje miejsce w rodzinnym domu, z którego nie chce się wyprowadzić. Wskazała przy tym, że posiada własną rodzinę, dlatego też musi opiekować się dziadkiem i swoją rodziną.

Mając na uwadze powyższe uznać należy, że nie można przyjąć, aby skarżąca nie podejmowała pracy zarobkowej wyłącznie ze względu na opiekę nad dziadkiem. Po pierwsze wskazać należy, że pomoc w czynnościach higienicznych, realizacja recept, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, mierzenie ciśnienia, pranie, sprzątanie, gotowanie, umawianie wizyt lekarskich (zapewnienie asysty podczas tych wizyt) nie stanowią czynności, które świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki wnuczki nad dziadkiem. Czynność te nie są wykonywane codziennie, a jeśli już są wykonywane codziennie, to nie zajmują tyle czasu, aby determinowało to u skarżącej potrzebę rezygnacji z zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia). Zatem nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Czynności wskazywane przez skarżącą stanowią de facto czynności zwykłego dnia codziennego. Zatem w istocie stanowią one codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Ponadto opieka nad dziadkiem nie jest sprawowana wyłącznie przez skarżąca, ale również przez jego córkę - G. S., która mieszka z nim w jednym budynku. Po drugie, jak sama skarżąca oświadczyła, nie podejmuje ona pracy zarobkowej nie tylko z powodu opieki nad dziadkiem, ale również z uwagi na sprawowanie opieki nad małymi dziećmi.

Konkludując, Sąd aprobuje stanowisko organów obu instancji, że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych, skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem sprawowana przez nią opieka nad dziadkiem nie stanowi opieki, która stałaby na przeszkodzie w podjęciu przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Trudno też upatrywać w takiej sytuacji istnienia związku skutkowo-przyczynowego, o którym mowa w omawianym przepisie.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

.