Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2285/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 204 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) sędzia del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 1331/14 w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od I. K. na rzecz Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 2 grudnia 2015 r., III SA/Kr 1331/14 oddalił skargę I. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie z [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że zgodnie z art. 207 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm., zwanej dalej p.s.w.) 1) do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. 2) Decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a.

Decyzja w przedmiocie opłaty za powtarzanie roku należy do kategorii decyzji podjętych w indywidualnych sprawach studentów, o których mowa w art. 207 ust. 1 p.s.w. Wbrew więc twierdzeniom skargi w tej sprawie nie mamy do czynienia z tzw. "nieaktem." Nieakt, to nic innego jak czynność prawna nieistniejąca. Sytuacja taka może powstać w dwóch przypadkach: gdy wydano decyzję w nieistniejącym postępowaniu lub gdy w prawnie istniejącym postępowaniu wydano nieistniejącą decyzję. Pierwszy przypadek zachodzi, gdy brak jest zdolności do prowadzenia postępowania przez podmiot, który je podjął lub prowadzi, albo jest legitymowany podmiot, ale nie istnieje strona. Drugi przypadek zachodzi, gdy decyzja nie ma prawnych cech o charakterze zewnętrznym lub nie została doręczona stronie.

W rozpoznawanej sprawie żadna z tych sytuacji nie zachodzi. Kwestionowane rozstrzygnięcie zostało bowiem wydane przez kompetentne organy, wskazane w art. 190 ust. 2 i 3 p.s.w. – kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni – dziekana (w I instancji) oraz rektora (w II instancji). Nie tylko istnieje postępowanie w przedmiocie skreślenia studenta z listy studentów, ale istnieje także strona tego postępowania, którą jest skarżący. Ponadto rozstrzygnięcie w przedmiocie skreślenia z listy studentów w tej sprawie przybrało formę, o której mowa w art. 107 § 1 k.p.a., ma charakter władczy, jednostronny i jest skierowane do określonego adresata – skarżącego – w celu wywołania konkretnych i indywidualnie oznaczonych materialnoprawnych skutków. Ma więc charakter zewnętrzny i z całą pewnością decyzje organów obu instancji zostały doręczone skarżącemu. Mamy zatem do czynienia z decyzją administracyjną w procesowym rozumieniu.

Dokonując oceny kontrolowanych decyzji Sąd stwierdził, że nie tkwią w nich kwalifikowane wady, skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy też powodujące konieczność wznowienia postępowania. Rzeczywiście, naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność decyzji bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. W tym przypadku nie można jednak uznać, że została spełniona przesłanka z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., jak argumentuje skarżący.

Z decyzji wydanej [...] kwietnia 2014 r. wyraźnie wynika, że rozstrzygnięcie to wydał Dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, zaś w drugiej instancji, decyzję z [...] czerwca 2014 r. wydał Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wprawdzie w komparycji decyzji pierwszoinstancyjnej wskazano tylko, że Dziekan Wydziału Prawa i Administracji postanowił skreślić skarżącego z listy studentów, to bez cienia wątpliwości wynika z podpisu osoby piastującej funkcję organu, że decyzję tę wydał Dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. To, że dziekan, jest kompetentnym organem do wydania w I instancji decyzji w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy studentów wynika niezbicie z art. 190 ust. 1 p.s.w. "Samo przyjęcie nieprawidłowego nazewnictwa organu administracji publicznej nie skutkuje naruszeniem właściwości organu przy wydawaniu aktów administracyjnych (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.)" – por. wyrok NSA OZ w Szczecinie z 5 grudnia 2001 r., SA/Sz 257/01.

Nie jest zasadny zarzut, że w kontrolowanych decyzjach nieprecyzyjnie zostało zredagowane rozstrzygnięcie, bo jak twierdzi skarżący: "nie wiadomo z jakiej listy studentów skarżący został skreślony." Uważne przeczytanie rozstrzygnięcia organu I instancji, utrzymanego następnie w mocy przez Rektora UJ nie pozostawia wątpliwości, że Dziekan postanowił: skreślić z listy studentów I. K. studenta V roku studiów w roku akademickim 2013/2014 na kierunku studiów Prawo na Wydziale Prawa i Administracji. Dziekan dokonał więc skreślenia skarżącego z listy studentów V roku studiów na kierunku Prawo na Wydziale Prawa i Administracji UJ w roku akademickim 2013/2014. Brak natomiast określenia w sentencji decyzji, że chodzi o studenta niestacjonarnych jednolitych studiów magisterskich, jest pewnym niedociągnięciem, które nie może przesądzać o zaistnieniu przesłanek z art. 156 § 2, 4 i 5 k.p.a. Nie jest to przypadek rażącego naruszenia prawa, bo waga tego błędu nie przeważa nad stabilnością ostatecznej decyzji. O rażącym naruszeniu prawa można mówić wtedy, gdy decyzja jest obarczona wadą, w wyniku której powstały skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymogów praworządności.

Nie można też mówić o skierowaniu decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie, bo jest nią skarżący posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Decyzja ta nie jest też niewykonalna, a niewykonalność ta nie ma charakteru trwałego. Pozbawiono nią skarżącego praw studenta V roku studiów w roku akademickim 2013/2014. W dalszym ciągu istnieje uregulowany materialoprawnie przedmiot tego postępowania, jak i przepisy prawne regulujące te kwestie. Nie ma też mowy o sytuacji wydania decyzji w postępowaniu, które już zostało rozstrzygnięte, bo z akt administracyjnych przekazanych Sądowi nie wynika, by uprzednio wydano rozstrzygnięcie w tożsamej podmiotowo i przedmiotowo sprawie.

Podstawowym merytorycznym zagadnieniem w tej sprawie była kwestia, czy skarżący jako student niestacjonarnych jednolitych studiów magisterskich może ponosić opłaty z tytułu powtarzania przedmiotów. Zgodnie z art. 99 ust. 1 p.s.w. uczelnia publiczna może pobierać opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z:

1) kształceniem studentów na studiach niestacjonarnych oraz uczestników studiów doktoranckich;

1a) kształceniem studentów na studiach stacjonarnych, jeżeli są to studia na drugim lub kolejnym kierunku studiów w formie stacjonarnej;

1b) kształceniem studentów na studiach stacjonarnych w przypadku korzystania z zajęć poza dodatkowym limitem punktów ECTS określonym w art. 170a ust. 2;

2) powtarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalających wyników w nauce;

3) prowadzeniem studiów w języku obcym;

4) prowadzeniem zajęć nieobjętych planem studiów;

5) prowadzeniem studiów podyplomowych oraz kursów dokształcających.

Z wykładni tego przepisu wynika, że zasadą wynikającą z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jest nieodpłatny charakter studiów stacjonarnych. Opłaty zatem mogą być pobierane od studentów studiów stacjonarnych w drodze wyjątku – za niektóre usługi edukacyjne. Stąd konieczność wyraźnego upoważnienia ustawowego do pobierania opłaty za powtarzanie zajęć w art. 99 ust. 1 pkt 2 p.s.w. Twierdzenie zatem, że brak jest podstawy prawnej do pobierania opłat za powtarzanie zajęć od studenta niestacjonarnych studiów jest niezasadne. Błędna jest interpretacja, której wynikiem jest takie stanowisko skarżącego, a mająca swe podstawy w tym, że skoro ustawodawca nie wymienił w tym zamkniętym katalogu, obejmującym sytuacje w których uczelnia może pobierać opłaty – opłaty za powtarzanie zajęć przez studenta studiów niestacjonarnych – to można powiedzieć, że taka możliwość pobierania opłaty za powtarzanie zajęć przez studenta studiów niestacjonarnych jest wykluczona. Trafnie rzecz ujął Sąd Najwyższy w wyroku z 14 lipca 2011 r., III SK/11, OSNP 2012/17-18/230, że art. 99 ust. 1 p.s.w. adresowany jest do uczelni publicznych organizujących studia niestacjonarne. Po pierwsze, z art. 99 ust. 1 pkt 1 p.s.w. jednoznacznie wynika, że zasadą studiów niestacjonarnych jest odpłatność za wszystkie usługi edukacyjne, w tym za powtarzanie zajęć przez studentów tych studiów. Po drugie, rozstrzyga on też jednoznacznie, że w przypadku tych studiów to uczelnia decyduje, za jakie świadczenia będzie pobierała opłaty.

Stąd też kwestia umowy pomiędzy uczelnią a studentem, o której mowa w art. 160 ust. 3, obowiązującego do dnia 1 października 2014 r., a następnie w 160a ust. 1 dodanego przez art. 1 pkt 105 ustawy z 11 lipca 2014 r. (Dz.U. z 2014 r., poz. 1198) zmieniającej Prawo o szkolnictwie wyższym z dniem 1 października 2014 r., nie mogła mieć znaczenia decydującego. Mogła co najwyżej jedynie doprecyzowywać warunki odpłatności (w piśmiennictwie istnieją poglądy wyrażające wątpliwość o konieczności ich istnienia; por m. in P. Dańczak, Decyzja administracyjna w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów i wskazane tam w przypisach piśmiennictwo.). W tej sprawie kwestia ta w ogóle nie mogła mieć znaczenia, wobec treści art. 269 ust. 1 p.s.w., z uwagi na rozpoczęcie studiów przez skarżącego w 1999 r. na innych warunkach. W myśl bowiem tego przepisu studenci przyjęci na studia przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy – tj. ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, która była miarodajna na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, a która weszła w życie 1 września 2005 r. wnoszą opłaty za zajęcia dydaktyczne na dotychczasowych zasadach do końca okresu studiów przewidzianego w programie studiów, co przyznał sam skarżący w piśmie procesowym z 12 listopada 2015 r. (k. 92-94 akt sądowych). Stosownie natomiast do treści ust. 2 tego przepisu umowy, o których mowa w art. 160 ust. 3, obowiązują od roku akademickiego 2006/2007. W zakresie pobierania opłat za kształcenie studentów studiów niestacjonarnych brzmienie art. 99 ust. 1 pkt 1 pozostało niezmienione. Studenci ci ponoszą więc opłaty za wszystkie usługi edukacyjne na dotychczasowych warunkach. Skoro władze uczelni aktami wewnątrzzakładowymi mogły regulować precyzyjniej kwestie opłat, to obowiązująca w chwili wydawania zaskarżonej decyzji uchwała nr 87/V/2014 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z 28 maja 2014 r., wydana na podstawie upoważnienia ustawowego wskazanego w art. 99 ust. 3 p.s.w. wbrew twierdzeniom skarżącego nie rozszerza katalogu opłat, o których mowa w art. 99 p.s.w. Powtarza ona postanowienia ustawowe w § 2, doprecyzowując jedynie rozumienie "niezadawalających wyników w nauce" przy powtarzaniu określonych zajęć.

Sąd nie stwierdził, by uchwała ta została wydana z naruszeniem delegacji ustawowej, zawartej w art. 99 ust. 3 p.s.w. Z wykładni wskazanej regulacji, w tym § 2 uchwały, wynika, że niezadawalającym wynikiem w nauce jest nieosiągnięcie pozytywnego rezultatu – niezaliczenia przedmiotu, którego student w przypadku ponownego udziału w zajęciach z tego przedmiotu, mimo obowiązku zaliczenia nie zaliczył (§ 2 ust. 2 pkt 1 ww. uchwały). Skoro skarżący określonych przedmiotów nie zaliczył, powtarzając je, uczelnia mogła pobrać od niego opłatę za powtarzanie zajęć. Argumentacja skarżącego, że nie wszystkie z zajęć z określonych przedmiotów się odbyły nie mogła przesadzić o niemożności pobierania przedmiotowej opłaty, gdyż część z tych zajęć się odbyła, a część z nich została wyznaczona na inne terminy. Jest to kwestia obniżenia opłaty, ale wniosek w tym względzie został załatwiony negatywnie. Nie występuje też zależność pomiędzy rozstrzygnięciem w niniejszej sprawie, a kwestią zwolnienia z opłat za powtarzanie roku czy umorzenie postępowania w sprawie opłaty, z uwagi na to, że stały się one ostateczne wobec ich niezaskarżenia przez skarżącego.

Nieuiszczenie więc wymaganej art. 99 ust. 1 pkt 1 opłaty za powtarzanie zajęć, pomimo uprzedniego wezwania skarżącego do jej uiszczenia, musiało skutkować wydaniem decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów. Skoro sam skarżący wskazał władzom uczelni określony adres do korespondencji, to doręczania wszelkich pism na ten adres uznać należało za skuteczny. Wskazany przez skarżącego adres skrytki pocztowej, jako adres do doręczeń był tym jedynym adresem do odbioru korespondencji, pod który uczelnia miała wysyłać korespondencję do skarżącego i to z jego woli. Akta administracyjne potwierdzają dwukrotne awizowanie przesyłki pod wskazanym adresem skrytki pocztowej i jej zwrot z uwagi na nie podjęcie jej w terminie (k. 31 akt adm. organu I inst. i k. 99 – 102 akt sądowych ). W tych okolicznościach działanie organu uznać należało za prawidłowe, a skarżący nie przedstawił okoliczności potwierdzających jego tezę, że nie otrzymał żadnej informacji o awizowaniu tej przesyłki. Wbrew twierdzeniom skarżącego, że każda przesyłka pocztowa nie odebrana przez adresata w terminie zostaje zwrócona do nadawcy. Sąd zauważył, że na ten sam adres skrytki pocztowej została skarżącemu wysyłana korespondencja – pismo Dziekana UJ z 30 stycznia 2014 r., którą skarżący odebrał. W konsekwencji uprawnione było zastosowanie przez organ tzw. fikcji prawnej doręczenia, o której mowa w art. 44 ust. 4 k.p.a.

Możliwość skreślenia studenta z listy studentów z powodu niewniesienia opłaty w wyznaczonym terminie, po jego uprzednim wezwaniu potwierdza § 7 ust. 1 uchwały nr 87/V/2014 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z 28 maja 2014 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne w Uniwersytecie Jagiellońskim oraz § 32 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów, stanowiący, że kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów, pomimo pisemnego wezwania do uiszczenia opłaty w terminie 7 dni od daty jego doręczenia. Trafnie zauważa Rektor, że w świetle § 31 ust. 2 Regulaminu studiów, w okresie urlopu student może, za zgodą kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej i na warunkach przez niego określonych, brać udział w zajęciach oraz zaliczać przedmioty objęte programem nauczania. Student ubiegając się o taką zgodę dziekana, zobowiązuje się do realizowania zajęć oraz przystępowania do egzaminów i zaliczeń ze wszystkich przedmiotów, które powinien normalnie zaliczać w sytuacji, gdyby nie korzystał w tym czasie z urlopu. Nie wykonując tego obowiązku, student nie zalicza przedmiotów, do zaliczenia których był zobligowany w trakcie trwania urlopu, osiągając w ten sposób niezadawalające wyniki w nauce. Niezaliczenie tych przedmiotów i ponowne ich zadeklarowanie daje podstawę do naliczenia opłaty, o której mowa § 2 ust. 1 pkt 4 uchwały nr 87/V/2014 Senatu UJ z 28 maja 2014 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne w Uniwersytecie Jagiellońskim.

Sąd nie stwierdził więc takich naruszeń artykułów: 7, 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. W odniesieniu natomiast do zarzutu naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. stwierdzić należy, że z uwagi na autonomię szkół wyższych decyzja władz uczelni nie w pełni oznacza to samo co decyzja organów administracji publicznej. Ustawodawca świadomie przyjął model zbliżony do administracyjnoprawnego, zarówno jeśli chodzi o charakter decyzji, jak realizację prawa studenta do sądu. Model taki pozostaje w pełni w zgodzie z art. 70 Konstytucji RP. Nakaz odpowiedniego stosowania k.p.a. należy rozumieć w ten sposób, że wszystkie gwarancje, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej winny mieć zastosowanie także do decyzji rektora, chyba, ze szczególne cechy sprawy to uniemożliwiają. (por m.in. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 listopada 2000 r., SK 18/99). Kwestionowany akt zawiera wystarczające uzasadnienie, zawierające odniesienie się w motywach do stanu faktycznego, jak i prawnego sprawy oraz prawidłowe pouczenie o przysługujących środkach zaskarżenia.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł I. K., zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, a także o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu oświadczając, że skarżący nie uiścił wynagrodzenia pełnomocnika. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. art. 151 p.p.s.a. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.") poprzez oddalenie skargi w sytuacji braku podstawy do takiego orzeczenia, z powodu naruszenia przez organ administracji przepisów postępowania, tj:

2. art. 130 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 97 § 1 pkt. 4 kpa w zw. z art. 138 § 1 kpa, przez utrzymanie decyzji o skreśleniu z listy studentów, mimo że decyzja w sprawie umorzenia należności za ponowny udział w zajęciach oraz decyzja w przedmiocie odstąpienia od naliczenia opłat za rzekome powtarzanie przedmiotów po powrocie z urlopu studenckiego nie zostały wydane i doręczone w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym (dokonana została jedynie adnotacja na podaniu),

3. art. 6, 7, 8, art. 24 § 3 kpa, art. 25 kpa i art. 80 kpa przez naruszenie bezstronności organu II instancji przez zawarcie w decyzji z [...] kwietnia 2014 r. uwagi "ad personam" do skarżącego, tj. organ wyraził ubolewanie, że osoba która studiuje na Uniwersytecie Jagiellońskim od 15 lat, nie wie do jakiego grona studentów należy, co podważa bezstronność organu i wskazuje na oparcie się na uprzedzeniu do strony, a nie na materiale dowodowym,

4. art. 107 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, przez wydanie decyzji w II instancji noszącej cechy nieaktu, albowiem nie zawiera ona pełnej nazwy organu i jego siedziby i nie jest zatem możliwe ustalenie czy nie doszło do naruszenia przepisów o właściwości,

5. art. 127 § 1 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2,4,5,7 kpa, przez brak precyzyjnego rozstrzygnięcia w przedmiocie skreślenia z listy studentów, gdyż brak jest wskazania nazwy uczelni z listy studentów, której skreślono skarżącego,

6. art. 107 § 1 kpa, w zw. z art. 156 § 1 pkt 2,4,5 kpa, przez niewskazanie adresata decyzji, gdyż wymienia ona jedynie osobę, która wniosła odwołanie, nie wymieniając osoby o której prawach i obowiązkach rozstrzygnięto w decyzji,

7. art. 107 § 1 kpa przez podanie nieprecyzyjnie podstawy prawnej oraz nieprecyzyjnym wskazaniu miejsca publikacji tekstu pierwotnego,

8. naruszenie art. 107 § 1, § 3 oraz § 5 kpa, w zw. z art. 8 kpa oraz 11 kpa przez brak wnikliwego uzasadnienia decyzji uznaniowej przez organy obu instancji,

9. art. 77 § 1 w zw. z art. 7 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 8 kpa przez niewyczerpujące zbadanie materiału dowodowego sprawy oraz pominięcie istotnych okoliczności sprawy, znanych organom obu instancji z urzędu niewskazaniu przyczyn odmówienia wiarygodności i mocy dowodowej wskazanym przez skarżącego dowodom dotyczącym odwołania zajęć i domagania się zapłaty za usługi niewyświadczone,

10. art. 190 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 99 ust. 1 pkt 1-5 p.s.w. w zw. z § 32 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów pierwszego stopnia, drugiego stopnia i jednolitych studiów magisterskich (Uchwała Senatu UJ z 30 czerwca 2010 r., nr 41/VI/ 2010 ze zm.) w zw. z § 2 ust. 1 pkt 4 w zw. z § 2 st. 1 pkt 4 w zw. z § 2 ust. 2 pkt 1 uchwały Senatu UJ nr 114/VI/2014 z 26 czerwca 2013 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne w UJ w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, polegające na skreśleniu z listy studentów z powodu niewniesienia opłat w sytuacji, gdy żaden przepis prawa materialnego nie umożliwia uczelni pobierania opłat za powtarzanie zajęć, które w rzeczywistości się nie odbyły oraz nie umożliwia uczelni pobierania opłat za ponowny udział w zajęciach po urlopie studenckim lub dziekańskim.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie. Podniesiono w szczególności, że organ administracji podziela w całości interpretację przepisów prawa zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zawarto w niej również obszerną polemikę z zarzutami skargi kasacyjnej.

W piśmie procesowym z 27 lutego 2018 r. skarżący kasacyjnie powołał się na wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie I C 1198/16/S oraz wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie II Ca305/17, którymi oddalono powództwo Uniwersytetu Jagiellońskiego przeciwko niemu o zapłatę opłaty za studia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 ustawy – p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego – uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia.

Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie nie w pełni odpowiada tym wymaganiom. Po pierwsze, podstawy kasacyjne odnoszące się do prawa materialnego nie wskazują, czy wskazane przepisy zostały naruszone przez błędną ich wykładnię czy też niewłaściwe zastosowanie. Po drugie, podstawy kasacyjne odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania nie zawsze określają, na czym miałoby polegać dane naruszenie, a jeżeli już czynią zadość temu wymaganiu, to nie wyjaśniają w jaki sposób zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po trzecie, nie wszystkie podniesione zarzuty są sprecyzowane w stopniu umożliwiającym ustalenie granic skargi kasacyjnej, co jest niezbędne ze względu na wymaganie określone w art. 183 § 1 zd. 1 p.p.s.a., któremu ma czynić zadość kontrola dokonywana przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wskazane wady skargi kasacyjnej nie dyskwalifikują jej jednak w stopniu uzasadniającym jej odrzucenie.

Zarzut naruszenia art. 130 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 kpa w zw. z art. 138 § 1 kpa jest bezpodstawny. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że "§ 1. Przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu. § 2. Wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji". Zgodnie z drugim "Organ administracji publicznej zawiesza postępowanie: 4) gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd". Zaś trzeci z wymienionych przepisów określa uprawnienia decyzyjne organu odwoławczego. Już z samej treści przytoczonych przepisów wynika, że nie mogą być one naruszone przez cyt.: "utrzymanie decyzji o skreśleniu z listy studentów, mimo że decyzja w sprawie umorzenia należności za ponowny udział w zajęciach oraz decyzja w przedmiocie odstąpienia od naliczenia opłat za rzekome powtarzanie przedmiotów po powrocie z urlopu studenckiego nie zostały wydane i doręczone w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym (dokonana została jedynie adnotacja na podaniu)".

Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 6, 7, 8, art. 24 § 3 kpa, art. 25 kpa i art. 80 kpa, ponieważ autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnia, w jaki sposób domniemane przez niego "naruszenie bezstronności organu II instancji przez zawarcie w decyzji z [...] kwietnia 2014 r. uwagi "ad personam" do skarżącego, (...), że osoba która studiuje na Uniwersytecie Jagiellońskim od 15 lat, nie wie do jakiego grona studentów należy" mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sformułowany w ten sposób zarzut nie spełnia wymagań określonych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Zarzut naruszenia art. 107 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, przez wydanie decyzji w II instancji noszącej cechy nietaktu, a to z tego powodu, że nie zawiera ona pełnej nazwy organu i jego siedziby, jest bezzasadny. Zarzucane przez skarżącego kasacyjnie uchybienie prawa jest co najwyżej nieistotnym naruszeniem art. 107 § 1 kpa i żaden sposób nie da się z niego wywieść, że decyzja drugoinstancyjna została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości – por. cyt. wyrok NSA OZ w Szczecinie z 5 grudnia 2001 r., SA/Sz 257/01.

Nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 127 § 1 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2, 4, 5, 7 kpa, przez brak precyzyjnego rozstrzygnięcia w przedmiocie skreślenia z listy studentów, z powodu braku wskazania nazwy uczelni, z której skreślono skarżącego, gdyż z decyzji organu I instancji wyraźnie i jednoznacznie wynika, że Dziekan postanowił: skreślić z listy studentów I. K. studenta V roku studiów w roku akademickim 2013/2014 na kierunku studiów Prawo na Wydziale Prawa i Administracji. Dziekan dokonał więc skreślenia skarżącego z listy studentów V roku studiów na kierunku Prawo na Wydziale Prawa i Administracji UJ w roku akademickim 2013/2014. W taki sam sposób sprawa została rozstrzygnięta przez Rektora, skoro jego decyzją została utrzymana w mocy decyzja wydana w pierwszej instancji przez Dziekana.

Zarzut naruszenia art. 107 § 1 kpa, w zw. z art. 156 § 1 pkt 2,4,5 kpa, przez niewskazanie adresata decyzji, gdyż wymienia ona jedynie osobę, która wniosła odwołanie, nie wymieniając osoby o której prawach i obowiązkach rozstrzygnięto w decyzji jest całkowicie nieuzasadniony. Po pierwsze dlatego, że jest nieprawdziwy, bo decyzja wyraźnie jest skierowana do skarżącego kasacyjnie i rozstrzyga o jego prawach i obowiązkach. Po drugie zaś, I. K. błędnie interpretuje art. 156 § 1 pkt 4 kpa. Zgodnie z tym przepisem, podstawą stwierdzenia nieważności decyzji jest skierowanie jej do osoby niebędącej stroną w sprawie. Natomiast wymienienie w decyzji osoby, która wniosła odwołanie i jest jednocześnie stroną (osobą, o której prawach i obowiązkach rozstrzygnięto w decyzji) pozostaję w zgodzie z unormowaniem wymienionym w art. 107 § 1 kpa.

Nieistotnym jest również naruszenie art. 107 § 1 kpa przez nieprecyzyjne podanie podstawy prawnej oraz nieprecyzyjne wskazanie miejsca publikacji tekstu pierwotnego, ponieważ przepisy prawa materialnego zezwalające na skreślenie z listy studentów z powodu nieuiszczenia opłaty za studia zostały zastosowane w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie z [...] czerwca 2014 r., nr [...].

Zarzut naruszenia art. 77 § 1 w zw. z art. 7 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 8 kpa przez niewyczerpujące zbadanie materiału dowodowego sprawy oraz pominięcie istotnych dla niej okoliczności nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Skarżący kasacyjnie nie przedstawił żadnych wniosków dowodowych, które mogłyby zaprzeczyć okolicznościom faktycznym ustalonym przez organy w toku postępowania administracyjnego. W szczególności argumentacja skarżącego, że nie wszystkie z zajęć z określonych przedmiotów się odbyły nie mogła przesądzić o niemożności pobierania przedmiotowej opłaty za powtarzanie roku, gdyż część z tych zajęć – wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie – się odbyła, a część z nich została przesunięta na inne terminy.

Wreszcie zarzut naruszenia art. 190 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 99 ust. 1 pkt 1-5 p.s.w. w zw. z § 32 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów pierwszego stopnia, drugiego stopnia i jednolitych studiów magisterskich (Uchwała Senatu UJ z 30 czerwca 2010 r., nr 41/VI/ 2010 ze zm.) w zw. z § 2 ust. 1 pkt 4 w zw. z § 2 st. 1 pkt 4 w zw. z § 2 ust. 2 pkt 1 uchwały Senatu UJ nr 114/VI/2014 z 26 czerwca 2013 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne w UJ w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie ma usprawiedliwionych podstaw. Wskazane przez skarżącego kasacyjnie przepisy są przepisami prawa materialnego. Zatem, żeby ich naruszenie mogło stanowić podstawę kasacyjną wskazaną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. należało wykazać, że uchybiono tym przepisom przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia prawa materialnego może polegać na nieprawidłowym odczytaniu normy prawnej wyrażonej w przepisie, mylnym zrozumieniu jego treści lub znaczenia prawnego, bądź też na niezrozumieniu intencji ustawodawcy (por. wyrok NSA z 13 września 2005 r., II OSK 16/05, LEX nr 192124, wyrok NSA z 23 lutego 2005 r., OSK 539/04, LEX nr 165771, czy wyrok NSA z 2 lutego 2005 r. OSK 1026/04, LEX nr 171170). Jeśli podstawę kasacji stanowi zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, to uzasadnieniem takiego zarzutu powinno być wyjaśnienie, dlaczego przepis przyjęty za podstawę prawną nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki przepis sąd powinien zastosować – zob. wyrok NSA z 14 października 2005 r., I FSK 107/05. Zatem, próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Mówiąc innymi słowy, zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczenia poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych – zob. np. wyrok NSA z 22 października 2004 r., GSK 811/04 (ONSAiWSA 2005, nr 4, poz. 68). Próba taka może być ewentualnie skuteczna tylko w ramach podstawy kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – wyrok NSA z 6 lipca 2004 r., FSK 192/04 (ONSAiWSA 2004, nr 3, poz. 68). Tymczasem autor skargi kasacyjnej twierdzi, że zarzucane naruszenie wymienionych powyżej przepisów prawa materialnego polega "na skreśleniu z listy studentów z powodu niewniesienia opłat w sytuacji, gdy żaden przepis prawa materialnego nie umożliwia uczelni pobierania opłat za powtarzanie zajęć, które w rzeczywistości się nie odbyły oraz nie umożliwia uczelni pobierania opłat za ponowny udział w zajęciach po urlopie studenckim lub dziekańskim". Oznacza to, że podniesiony przez skarżącego kasacyjnie zarzut naruszenia tychże przepisów nie jest podstawą kasacyjną w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a zatem nie ma on usprawiedliwionych podstaw.

Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że przywołane w piśmie procesowym skarżącego kasacyjnie z 27 lutego 2018 r. wyroki sądów cywilnych pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po pierwsze dlatego, że dotyczą one stosunku cywilnoprawnego pomiędzy skarżącym kasacyjnie a Uniwersytetem Jagiellońskim, a nie stosunku administracyjnoprawnego z zakresu władztwa zakładowego istniejącego w rozpoznawanej sprawie pomiędzy studentem (użytkownikiem zakładu) a uczelnią. Po drugie zaś dlatego, że powództwo skarżącego kasacyjnie zostało oddalone z powodu uwzględnienia zarzutu przedawnienia.

Źle postawione zarzuty skargi kasacyjnej uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu związanemu granicami skargi kasacyjnej kontrolę legalności zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w odniesieniu do większości postawionych zarzutów. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.