Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2665/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt. 9 oraz art. 50 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 61 (4) § 3, art. 128 oraz art. 129
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Lu 893/15 w sprawie ze skargi T.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 19 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Lu 893/15, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 19 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych, oddalił skargę (pkt I); przyznał radcy prawnemu [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł, w tym 55,20 zł tytułem podatku od towarów i usług (pkt II).

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 19 października 2015 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania T.W. od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działającego z upoważnienia Wójta Gminy [...] z dnia 18 sierpnia 2015 r. nr [...] o odmowie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji podało, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy to jest orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, zaświadczenie lekarskie oraz wywiad środowiskowy nie uzasadnia przyznania stronie wnioskowanego przez nią świadczenia. Z akt sprawy wynika, iż Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem z dnia 4 listopada 2013 r. zaliczył T.W. do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, a Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem z dnia 13 grudnia 2013 r. zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy. U wnioskodawczyni stwierdzono naruszenie sprawności organizmu powodujące konieczność częściowej pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych oraz niezdolność do pracy. Powyższe schorzenie nie powoduje jednak konieczności zapewnienia jej opieki i pomocy (pielęgnacji) w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Powołane dokumenty w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz zaświadczenie lekarskie nie zawierają wskazań do świadczenia T.W. usług opiekuńczych, a jedynie stwierdzenie, że wskazana jest pomoc osób drugich. Wnioskodawczyni, nie wymaga całkowitej opieki w wykonywaniu higieny osobistej, przygotowywaniu i spożywaniu posiłków, poruszaniu się w domu, które to czynności mieszczą się w pojęciu usług opiekuńczych. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 25 września 2015 r. wynika, że jest ona chora na [...] i powinna przestrzegać diety [...]. Z kolei zaświadczenie lekarskie z dnia 11 lutego 2014 r. dotyczy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i nie ma w nim informacji o aktualnym stanie zdrowia wnioskodawczyni.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wyjaśniło, że dokumentem o podstawowym znaczeniu dla sprawy jest aktualne zaświadczenie o stanie zdrowia określające niezbędny zakres usług opiekuńczych. Ponadto organ odwoławczy podał, że z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (pozostaje w separacji sądowej z mężem zamieszkującym w tym samym lokalu). W wywiadzie środowiskowym odnotowano, iż sprawnie porusza się po mieszkaniu, kontaktuje się z sąsiadami i trudno zauważyć ograniczenia w jej funkcjonowaniu. Brak jest zatem wskazań co do potrzeby korzystania przez nią z usług opiekuńczych. Z kolei udzielenie jej wsparcia w pracach na przydomowej działce (30 arów) nie mieści się w celach pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wskazało, że w związku z powyższymi ustaleniami w niniejszej sprawie nie może być zastosowany art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej w skrócie u.p.s.), lecz może mieć zastosowanie art. 50 ust. 2 u.p.s. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest jednak pozostawione uznaniu organu administracji.

W ocenie organu odwoławczego, z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego jednoznacznie wynika, że stan zdrowia i codzienne potrzeby T.W., nie upoważniają do przyznania jej usług opiekuńczych, gdyż jest ona w stanie zaspokoić swoje codzienne potrzeby samodzielnie. W sytuacji w której chwilowo nie byłaby ona w stanie wykonać jakiejś czynności, w sporadycznych przypadkach pomocy może jej udzielić mąż. Powinien on udzielać jej również pomocy w paleniu w piecu c.o., gdyż ogrzewa on także części lokalu, które zajmuje i te z których wspólnie z żoną korzysta. Ponadto odwołująca może oczekiwać pomocy od niezamieszkującego z nią wspólnie, pełnoletniego syna, gdyż ma on obowiązek pomagać rodzicom. Przykładowo pomoc ta może polegać na zajęciu się matką osobiście lub z uwagi na zamieszkiwanie w większej odległości od miejsca jej zamieszkania – na udzieleniu rodzicom pomocy finansowej na opłacenie opiekunki, która będzie go wyręczać w tych czynnościach. Pomoc świadczona w ramach usług opiekuńczych ma charakter uzupełniający, pierwszeństwo mają bowiem obowiązki opiekuńcze wynikające z więzi rodzinnych. Wnioskodawczyni powinna zatem wykazać, że jej mąż bądź syn nie są w stanie się nią zaopiekować, czego nie uczyniła.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi T.W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której zarzuciła pracownikom organów obu instancji wieloletnie uporczywe działanie na jej szkodę, z narażeniem zdrowia i życia skarżącej oraz członków jej rodziny. Odnosząc się do twierdzenia organu odwoławczego o potencjalnej możliwości udzielenia jej pomocy przez syna podała, że w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej syn nie jest jej rodziną, zaś pomoc finansowa jest dobrowolna i syn nie ma takiej możliwości, a ona nie wyraża zgody na taką pomoc. Stwierdziła, że mąż nie może jej zapewnić usług opiekuńczych, gdyż sam powinien mieć przyznane usługi opiekuńcze specjalistyczne w ilości 6 godzin codziennie i 8 godzin usług opiekuńczych zwykłych codziennie. W ocenie skarżącej, organy administracji dopuściły się sfałszowania wywiadu środowiskowego oraz uniemożliwiły jej udział w postępowaniu administracyjnym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu niewyłączenia członka Kolegium wyjaśniło, że postanowieniem z dnia 9 października 2015 r. Prezes Kolegium odmówił wyłączenia wskazanej przez stronę osoby od udziału w postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie niepieniężne w postaci usług opiekuńczych.

W świetle art. 50 ust. 1 u.p.s., pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Stosownie do treści art. 50 ust. 2 u.p.s., usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3 u.p.s.).

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca nie spełnia warunków do uznania jej za osobę samotną w rozumieniu u.p.s. Przepis art. 6 pkt 9 u.p.s. definiuje osobę samotną jako osobę samotnie gospodarującą, niepozostającą w związku małżeńskim oraz nieposiadającą wstępnych ani zstępnych. Wprawdzie skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, to jednak pozostaje w związku małżeńskim. Orzeczona sądownie separacja nie powoduje ustania małżeństwa. Ponadto z art. 61(4) § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm., dalej w skrócie "K.r.o.") wynika, że, jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy. Skarżącej nie można uznać za osobę samotną w rozumieniu powołanego przepisu także dlatego , że ma ona dorosłego syna.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, z powyższych względów w rozpoznawanej sprawie nie mógł mieć zastosowania ust. 1 art. 50 u.p.s. Wniosek skarżącej mógł być zatem rozpatrzony jedynie na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s. Przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych na podstawie tego przepisu jest jednak pozostawione uznaniu organu administracji publicznej. Pozwala ono organowi na dokonanie wyboru rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Kontrola sądowa legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji publicznej uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w sposób prawidłowy i zasadnie uznały, że brak jest podstaw do przyznania T.W. świadczenia w postaci usług opiekuńczych. Z ustaleń organów nie wynika, aby stan zdrowia skarżącej powodował konieczność zapewnienia jej opieki i pomocy (pielęgnacji) w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, co oznacza, że nie wymaga ona całkowitej opieki w zakresie wskazanym w art. 50 ust. 3 u.p.s., tj. w wykonywaniu czynności higieny osobistej, przygotowaniu i podaniu posiłków, czy poruszaniu się w domu i poza nim. Powyższe stanowisko potwierdza treść orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 13 grudnia 2013 r., zaś nie zaprzecza mu załączone do akt sprawy zaświadczenie lekarskie z dnia 11 lutego 2014 r., które stwierdza, że w przypadku skarżącej jedynie "wskazana" jest pomoc osób drugich. Nadto ostatnio dołączone zaświadczenie lekarskie z dnia 12 sierpnia 2015 r. stwierdza jedynie, że zaświadczenie lekarskie z dnia 11 lutego 2014 r. dotyczy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a nie ma w nim informacji o aktualnym stanie zdrowia skarżącej.

Wobec nieprzedłożenia przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego, że stan jej zdrowia uległ pogorszeniu i obecnie jest jej niezbędna pomoc drugiej osoby, brak jest podstaw do kwestionowania powyższych wniosków, tym bardziej, że z treści przeprowadzonego w dniu 14 sierpnia 2015 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca nie jest osobą obłożnie chorą i nie ma problemów z wykonywaniem czynności niezbędnych do samodzielnej egzystencji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podzielił stanowisko organów, że w zakresie czynności, w ramach których wskazana jest dla skarżącej pomoc innych osób w pierwszej kolejności winna ona jej oczekiwać od męża oraz dorosłego syna. Mąż skarżącej Z.W. – pomimo orzeczonej separacji – nie jest zwolniony z obowiązku wspomagania swej żony. Także jej syn nie jest zwolniony z obowiązku udzielania jej wsparcia (obowiązku alimentacyjnego) jedynie z tego względu, że zamieszkuje w innej miejscowości.

Sąd pierwszej instancji podał także, iż T.W. posiada stały dochód w postaci emerytury i od lat jest objęta systematyczną pomocą udzielaną ze środków Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. W okresie od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 30 września 2015 r. otrzymała różnorodne świadczenia z pomocy społecznej, których łączna wartość wyniosła 37.427,35 zł. Skarżąca winna zatem wykorzystywać również własne możliwości w celu zaspokojenia potrzeb bytowych. Zauważyć bowiem należy, iż wsparcie ze strony organu pomocy społecznej ma charakter ograniczony i w dużej mierze jest uzależnione od jego możliwości finansowych.

Uwzględniając znaczny rozmiar pomocy udzielonej skarżącej ze środków pomocy społecznej niezrozumiałe są jej zarzuty, że działania organu "zagrażają jej zdrowiu i życiu".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że organy obu instancji przeprowadziły postępowanie zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej w skrócie K.p.a.), a organ odwoławczy zgodnie również z art. 15 i art. 136 K.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 K.p.a.

Ponadto Sąd pierwszej instancji ustosunkowując się szczegółowo do pozostałych zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia przepisów postępowania uznał, że są one niezasadne.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz § 15 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła T.W., reprezentowana przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w części dotyczącej oddalenia skargi (pkt I) zarzuciła:

1) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 P.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 K.p.a., poprzez oddalenie skargi, pomimo, że ziściła się przesłanka do jej uwzględnia oraz przyjęcie, że organy administracji nie naruszyły w niniejszej sprawie przepisów prawa oraz rozważyły wszelkie okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, pomimo że winne były zbadać, czy faktycznie członkowie rodziny mają możliwości (finansowe, zdrowotne, lokalowe) do sprawowania opieki, a nie zakładać z góry, że takie możliwości mają;

2) na podstawie art.174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej w skrócie "u.p.s."), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że organy miały prawo odmówić przyznania skarżącej usług opiekuńczych, pomimo że nie ustaliły stanu faktycznego dotyczącego możliwości członków rodziny do sprawowania opieki.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały opłacone w całości, ani w części. Ponadto stwierdziła, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podała, że jej zdaniem organy nie przeprowadziły postępowania administracyjnego właściwie. Przyznała, że wprawdzie przeanalizowały sytuację jej męża, pozostającego z nią w separacji, to jednak nie dokonały oceny sytuacji majątkowej, lokalowej i zdrowotnej syna. Stwierdzenie, że możliwe jest wsparcie skarżącej przez syna mieszkającego w innej miejscowości nie stanowi prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, na co nie zwrócił uwagi Sąd pierwszej instancji. W konsekwencji niewłaściwie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające doprowadziło do błędnego zastosowania art. 50 ust. 2 u.p.s.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Przy czym istota podniesionych w niej zarzutów sprowadza się do stwierdzenia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie dokonał

nienależytej kontroli organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem albowiem błędnie uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został rozpatrzony w sposób prawidłowy i wyczerpujący mimo, że organy nie ustaliły wszelkich okoliczności mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, nie dokonały bowiem oceny sytuacji majątkowej, lokalowej i zdrowotnej syna skarżącej mieszkającego w innej miejscowości w kontekście możliwości jej wsparcia oraz sprawowania nad nią opieki, co doprowadziło do błędnego zastosowania art. 50 ust. 2 u.p.s.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia powołanych w niej przepisów nie mogły odnieść skutku zamierzonego przez jej autora.

Wskazać należy, iż usługi opiekuńcze stanowią świadczenia niepieniężne przyznawane w ramach systemu pomocy społecznej. Powodem ich przyznania może być wiek, choroba lub inna przyczyna, ze względu na którą świadczeniobiorca wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiony. Regulacja prawna tej instytucji jest zawarta w art. 50 ust.1 i 2 u.p.s., który wprowadza kryteria obligatoryjnego i fakultatywnego przyznania usług opiekuńczych. Konieczność wydania decyzji w przedmiocie przyznania tych usług, a możliwość jej wydania, a więc zastosowania uznania administracyjnego, w zasadzie różnicuje jedynie status rodzinny wnioskodawcy. W przypadku, gdy o usługi opiekuńcze ubiega się osoba, która faktycznie wymaga pomocy innych osób i jest osobą samotną w rozumieniu art. 6 pkt 9 u.p.s. organ administracji publicznej nie ma wyboru decyzyjnego w tym przedmiocie. Natomiast organ administracji publicznej może przyznać takie usługi osobie, która wymaga pomocy innych osób w przypadku, gdy rodzina – a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni – nie mogą jej takiej pomocy zapewnić. Zgodnie z art. 6 pkt 14 u.p.s. rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W stanie faktycznym niniejszej sprawy syn skarżącej jest zstępnym pierwszego stopnia w linii prostej.

Z art. 50 ust. 3 i 5 u.p.s. wynika, że usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia.

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że T.W. nie jest osobą samotną, o której mowa w art. 6 pkt 9 u.p.s. i nie mógł mieć do niej zastosowania art. 50 ust. 1 u.p.s. Rozważając możliwość przyznania jej pomocy w formie usług opiekuńczych w oparciu o art. 50 ust. 2 u.p.s. należało ustalić, czy wymaga ona pomocy innych osób oraz czy zamieszkujący wspólnie z nią małżonek, z którym pozostaje w separacji oraz syn zamieszkujący w innej miejscowości, mogą jej taką pomoc zapewnić.

Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że skarżąca kasacyjnie jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje wspólnie z mężem, z którym pozostaje w separacji, porusza się po mieszkaniu i nie ma problemów z wykonywaniem czynności niezbędnych do samodzielnej egzystencji oraz kontaktuje się z sąsiadami. Ze względu na stan zdrowia nie wymaga ona pomocy w zakresie zaspokajania codziennych potrzeb życiowych, opieki higienicznej czy też innych form usług opiekuńczych wymienionych w art. 50 ust. 3 u.p.s. Natomiast w zakresie czynności, w ramach których jest dla niej wskazana pomoc osób drugich, tj. w pełnieniu ról społecznych, winna ją uzyskać w pierwszej kolejności od męża i dorosłego syna. Fakt separacji małżonków nie oznacza, że Z.W. jest zwolniony z obowiązku pomocy żonie (art. 61(4) § 3 K.r.o.). Z obowiązku alimentacyjnego nie jest również zwolniony syn T.W. (art. 128 i art. 129 K.r.o.). Przy czym zakres tego obowiązku wyznaczają sytuacje uprawnionego i zobowiązanego oraz cele i funkcje obowiązku alimentacyjnego.

Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawidłowo zaaprobował stanowisko organu, który uznał, iż sytuacja zdrowotna i osobista T.W. pozwala na stwierdzenie, że brak jest podstaw do przyznania jej usług opiekuńczych. Natomiast kwestia możliwości świadczenia przez męża i dorosłego syna skarżącej kasacyjnie pomocy w zakresie czynności, w ramach których jest ona wskazana, nie obejmuje usług opiekuńczych. W związku z powyższym, wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, niewyjaśnienie stanu faktycznego w zakresie oceny sytuacji majątkowej, lokalowej i zdrowotnej syna T.W. i możliwości udzielenia przez niego matce realnej pomocy, nie stanowiło okoliczności istotnej, mającej wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że decyzje organów obu instancji zostały poprzedzone wystarczającym zgromadzeniem materiału dowodowego i jego prawidłową oceną oraz spełniały kryterium uznania administracyjnego. Z tego względu zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 K.p.a. nie zasługiwał na uwzględnienie.

W konsekwencji niezasadny okazał się także zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 50 ust. 2 u.p.s. Jak wyżej wskazano, T.W. zasadnie odmówiono przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych. Ubocznie zauważyć należy, iż powyższy zarzut został sformułowany nieprawidłowo. Przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji błędnych ustaleń faktycznych, czym uzasadnia powyższy zarzut autor skargi kasacyjnej, nie może stanowić naruszenia powołanego wyżej przepisu prawa materialnego mieszczącego się w podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., obejmującej błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tego rodzaju zarzut mógłby być rozważany w ramach podstawy kasacyjnej zawartej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., jako naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącej o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej na zasadzie prawa pomocy, wyjaśnić należy, iż wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 P.p.s.a.), który przyznaje je w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a.