Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1359/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 61 pkt 1, art. 5 ust. 2, art. 5 ust. 1 pkt 3, art. 33 ust. 4 pkt 1
journal: Dz.U. 2010 nr 243 poz 1623
law: Ustawa  z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jednolity.
article: art. 2 pkt 4 i 7
journal: Dz.U. 2006 nr 123 poz 858
law: Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków - tekst jednolity
article: art. 48, art. 49 par. 1, art. 47 par. 2, art. 55 (1)
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 28, art. 138 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz Sędziowie NSA Paweł Miładowski (spr.) NSA Robert Sawuła Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Konicki po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 r.. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej B. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 1237/13 w sprawie ze skargi B. L. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie wykonania robót budowlanych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 1237/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, oddalił skargę B. L. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, zwanego dalej "WINB", [...] z dnia [...] października 2013 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie wykonania robót budowlanych. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., Nr [...], Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, zwany dalej "PINB", miasta S., umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wykonania robót budowlanych przez Zakład Wodociągów i Kanalizacji W. Sp. z o.o. z siedzibą w M., zwany dalej "Spółką", polegających na budowie nowego rurociągu, usytuowanego między istniejącym wodociągiem miejskim, zlokalizowanym w ul. [...] w S. w alejce ogródków działkowych R., stanowiącej fragment działki o nr [...], a w końcowym przebiegu na działce o nr [...] przy ul. [...], stanowiącej własność B. i J. B..

W uzasadnieniu organ wskazał, że ww. ustalenia poczynił w związku z przeprowadzoną kontrolą. Ponadto na podstawie informacji udzielonej przez wykonawcę ustalił, że ww. roboty realizowano na wniosek mieszkańców budynków przy ul. [...], z tego względu, że B. L. zamknął zasuwę na przyłączu wodociągowym do ww. budynków. Zaszła zatem konieczność zapewnienia ciągłości dostawy wody, tj. wybudowania nowego przyłącza z zastosowaniem art. 29a ustawy z dnia 4 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r., Nr 243, poz. 1623 ze zm.) i przepisów ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. Nr 123, poz. 858 ze zm.). Prace zostały wykonane zgodnie ze sztuką budowlaną, po uprzednim uzyskaniu zgody właścicieli działek na usytuowanie rurociągu oraz wykonywanie prac.

Stanowisko te zakwestionował B. L., podnosząc, że wykonane przyłącze wodociągowe podłączono do rurociągu nr działce nr [...] , który stanowi własność P.. Uczyniono to zatem nielegalnie.

Na wezwanie organu (postanowienie z 17 stycznia 2013 r.) Spółka przedstawiła ocenę techniczną. Wynika z niej, że przyłącze wodociągowe zrealizowano z naruszeniem procedur (brak uzgodnienia z Zespołem Uzgodnienia Dokumentacji Projektowej; ułożenie wodociągu w bezpośrednim zbliżeniu do kabla energetycznego). Powołując się na definicje ustawowe sieci wodociągowej (art. 2 pkt 7 ww. ustawy z 2001 r.) i przyłącza wodociągowego (art. 2 pkt 6 ww. ustawy z 2011 r.) stwierdził, że dla zakwalifikowania danego odcinka do kategorii przyłączy znaczenie ma umiejscowienie zaworu i wodomierza głównego. Sprawa własności wybudowanego rurociągu powinna być regulowana indywidualnie na mocy umowy między odbiorcą wody, a przedsiębiorstwem. Ponadto w niniejszej sprawie zostały spełnione warunki wynikające z art. 15 ust. 4 i art. 19 ww. ustawy z 2001 r. oraz art. 29a Prawa budowlanego, które determinowały istnienie obowiązku po stronie ww. Spółki, tj. przyłączenia nieruchomości osób wnioskujących do sieci wodociągowej.

Mając powyższe na względzie organ stwierdził, że w obecnym stanie faktycznym i prawnym nie znalazł podstaw do podejmowania dalszych działań zgodnie z kompetencjami, należącymi do organu nadzoru budowlanego w świetle ustawy – Prawo budowlane, a zatem postępowanie stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył B. L..

Postanowieniem z dnia 3 września 2013 r. [...] WINB zlecił PINB przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego, celem ustalenia interesu prawnego wnoszącego odwołanie.

Zaskarżoną decyzją [...] WINB umorzył postępowanie odwoławcze.

W uzasadnieniu wskazał na niekwestionowane ustalenia stanu faktycznego sprawy, co do zakresu i położenia wykonanego przez Spółkę przyłącza wodociągowego. Ponadto wyjaśnił, że w tego rodzaju postępowaniach przed organami nadzoru budowlanego zastosowanie znajduje art. 28 K.p.a., który pozwala na określenie kręgu stron postępowania administracyjnego. Przedmiotowe roboty budowlane były prowadzone na działkach nr [...]. Natomiast B. L. jest współwłaścicielem lub właścicielem działek o nr [...]. Część sieci wodociągowej usytuowana na działkach oznaczonych nr [...] została wybudowana na podstawie decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] lipca 2002 r., a inwestorem był B. L.. To, że określony podmiot był inwestorem obiektu liniowego nie przemawia za uznaniem, że jest stroną postępowania dla postępowań, które dotyczą nieruchomości, na których wybudował rurociąg, ale nie jest właścicielem tych nieruchomości. W ocenie WINB takie urządzenia zgodnie z art. 49 § 1 K.c. nie wchodzą w skład przedsiębiorstwa, zaś zgodnie z zasadą superficies solo cedit stanowią część składową nieruchomości. Dlatego nie sposób uznać, że B. L. jako inwestor sieci na działce nr [...] jest właścicielem tego odcinka sieci. Ponadto nie została spełniona dyspozycja art. 3052 K.c., który mógłby stanowić źródło interesu prawnego. B. L. nie jest przedsiębiorcą, o jakim mowa w art. 49 § 1 i art. 3052 K.c., jak też nie legitymuje się aktualnie tytułem prawnym do żadnej z nieruchomości, na której prowadzono roboty budowlane polegające na wykonaniu tzw. "spinki wodociągu". Na dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków umowę zawarł Zakład Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o., a nie B. L.. Organ stwierdził również, że przesłanie przez organ l instancji decyzji, do osoby nie posiadającej interesu prawnego w sprawie, nie stanowi o przyznaniu jej takiego interesu, o ile osoba taka nie jest adresatem przyznanego prawa bądź nałożonego obowiązku, czyli nie jest osobą, do której skierowano decyzję. Jak ustalono B. L. jest tylko właścicielem lub współwłaścicielem sąsiednich nieruchomości. Ponadto organ wskazał, że mimo błędnej kwalifikacji wykonania robót jako przyłącza wodociągowego (w sprawie doszło do wykonania odcinka sieci wodociągowej), charakter wykonanych robót nie dotyczy interesu prawnego strony, wnoszącej odwołanie. Mając na uwadze przywołaną wyżej okoliczność, organ uznał, że decyzja umarzająca postępowanie w sprawie legalności robót budowlanych nie dotyczy uprawnienia, które mogłoby zostać przyznane B. L., ani też obowiązku, który na skarżącego mógłby zostać nałożony, a tym samym nie dotyczy jego interesu prawnego. Osoba nie posiadająca interesu prawnego w sprawie, nie ma przy tym legitymacji do wnoszenia zarówno zwyczajnych, jak i nadzwyczajnych środków zaskarżenia, a w przypadku wniesienia takiego środka organ odwoławczy powinien umorzyć postępowanie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. W postępowaniu przed organem wyższego stopnia przez bezprzedmiotowość należy rozumieć m.in. wniesienie odwołania przez osobę do tego nieuprawnioną.

Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B. L., zarzucając jej naruszenie: art. 28 K.p.a. w zw. z art. 49 § 1 i 2 oraz art. 305² K.c. przez uznanie, że skarżący nie jest właścicielem urządzeń służących do doprowadzania i odprowadzania wody oraz uznanie, że nie posiada interesu prawnego w sprawie zgodności z prawem robót budowlanych prowadzonych na sieci wodociągowej. Zarzucił także naruszenie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. i art. 77 § 1 oraz art. 78 § 1 w zw. z art. 140 K.p.a. przez nieprzeprowadzenie dowodów mających istotne znaczenie dla sprawy, o które wnioskował.

W konkluzji, powołując się na przysługujące mu prawo własności urządzeń przesyłowych i sieci przesyłowej, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę [...] WINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 14 lutego 2014 r. B. L. podtrzymał dotychczasowe stanowisko procesowe, załączając publikację P. L. "urządzenia przesyłowe i problem ich własności".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 21 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 1237/13, oddalając skargę wskazał, że sądy administracyjne nie są powołane do rozpatrywania sporów cywilnoprawnych, jak i ustalania jakie uprawnienia przysługują skarżącemu do wybudowanych przez niego urządzeń. Przedmiotowe postępowanie dotyczy bowiem innych urządzeń wykonanych przez kogo innego i na nieruchomościach, do których skarżący nie posiada tytułu prawnego. Ponadto zgodnie z przepisami posiadaczem sieci może być wyłączenie przedsiębiorstwo wodno-kanalizacyjne. Sąd zgodził się z motywami zaskarżonej decyzji. Uprawnienia właścicielskie w stosunku do urządzeń, służących do doprowadzenia lub odprowadzenia płynów, stanowiących elementy sieci, nie stanowią o interesie prawnym ich właściciela do działania w postępowaniu, którego przedmiotem jest wykonanie sieci czy też przyłącza na terenie nieruchomości sąsiednich. Interes prawny w każdym przypadku musi wynikać z określonego przepisu prawa (w tym cywilnego), odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu. Decyduje o tym treść art. 28 K.p.a. oraz indywidualny charakter sprawy (por. wyroki NSA: z 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1957/11; z 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1874/11). Nie istnieje natomiast żaden przepis, upoważniający podmiot, będący właścicielem urządzeń przesyłowych, zlokalizowanych na jego działce, do uczestnictwa na prawach strony w postępowaniu mającym na celu zbadanie legalności przyłączenia do sieci innego podmiotu, o ile przyłączenie to miało miejsce na innej działce i nie powoduje utrudnień w zabudowie i zagospodarowaniu działki sąsiada (por. wyrok WSA w Gliwicach z 24 października 2012 r., II SA/Gl 768/12).

W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. umorzył postępowanie odwoławcze, wobec stwierdzenia, że wnoszącemu odwołanie nie przysługuje przymiot strony. Ponadto wyjaśnił, że odnoszenie się do zarzutów skargi, mających w przeważającej części cywilistyczny charakter, wymagałoby rozstrzygnięcia kwestii uprawnień i roszczeń służących skarżącemu na gruncie prawa cywilnego, co jak wyżej wskazano, wykracza poza kognicję sądu administracyjnego i pozostaje dodatkowo bez wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Jej charakter natomiast (umorzenie postępowania odwoławczego) wykluczał możliwość skontrolowania decyzji organu I instancji (w tym zwłaszcza w zakresie przyjętej kwalifikacji wykonanych robót). Wszelkie zatem zarzuty, odnoszące się do prawidłowości tejże decyzji, również nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku opartą na przesłankach z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", złożył B. L., wnosząc o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi; a także zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 28 K.p.a. przez jego zastosowanie, skutkujące oddaleniem skargi skarżącego na decyzję organu II instancji, a w konsekwencji pozostawienie w obrocie prawnym decyzji nieodpowiadającej prawu, będące wynikiem wadliwego uznania przez Sąd, że skarżący nie posiada interesu prawnego do wzięcia udziału w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie wykonania robót budowlanych, gdyż nie był on inwestorem i prace nie były wykonywane na terenie nieruchomości, do których przysługiwałby mu jakikolwiek tytuł prawny, podczas gdy interes prawny skarżącego wynikał z faktu bycia właścicielem oraz samoistnym posiadaczem urządzeń przesyłowych, których roboty budowlane dotyczyły;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 3 i art. 28 K.p.a. przez jego niezastosowanie, skutkujące nieuchyleniem nieprawidłowej decyzji organu odwoławczego, będące wynikiem wadliwego uznania przez Sąd, że prawidłowe było umorzenie postępowania odwoławczego, z powodu braku legitymacji prawnej skarżącego do wzięcia udziału w postępowaniu prowadzonym w sprawie zgodności z prawem robót budowlanych prowadzonych na sieci wodociągowej i do zaskarżania decyzji wydanej w I instancji;

- art. 133 p.p.s.a. przez wydanie wyroku z pominięciem znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, w konsekwencji wynikających z materiału dowodowego istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a mianowicie faktu, że skarżący jest właścicielem oraz posiadaczem samoistnym urządzeń przesyłowych oraz że postępowanie administracyjne nie dotyczyło robót budowlanych na nieruchomości, przez które przebiega rurociąg, i których właścicielem nie jest skarżący, ale prac w obrębie urządzenia przesyłowego stanowiącego odrębny od gruntu przedmiotu własności skarżącego.

Ponadto zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

- art. 2 ust. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków przez jego błędną i zbyt daleko idącą wykładnię, prowadzącą do wniosku, że posiadaczem sieci może być wyłącznie przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, podczas gdy z powyższego przepisu takich wniosków wysnuć nie można;

- art. 33 ust. 4 pkt 1 oraz art. 61 pkt 1 w związku z art. 5 ust. 2 i ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego przez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy z przepisów tych wynika konkretny, indywidualny i bezpośredni interes prawny skarżącego do zaskarżenia decyzji administracyjnej wydanej przez organ I instancji, a co za tym idzie przesądza o nieprawidłowym umorzeniu przez organ odwoławczy postępowania prowadzonego w II instancji i błędnym oddaleniu skargi złożonej przez skarżącego od tej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie za niezasadne uznał zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego i materialnego.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że sąd administracyjny nie jest powołany do rozstrzygania sporów cywilnoprawnych. Taki spór zaistniał na tle niniejszej sprawy administracyjnej, tj. w skład jakiego przedsiębiorstwa wchodzi rurociąg na działce nr [...]. Jeżeli skarżący wywodzi swój interes prawny z tego, że wykonał taki rurociąg, co przemawia za przyznaniem mu interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a., to powinien przedstawić takie dowody, które niespornie pozwalałyby na stwierdzenie przez organy administracyjne i sądy administracyjne, że skarżący ma konkretny tytuł prawny do ww. rurociągu na działce nr [...]. W tej zaś sprawie, także na etapie skargi kasacyjnej, skarżący operuje pojęciami z zakresu sporu cywilnego (powołując się tylko na odpowiednie przepisy K.c.), nieprzekładając żadnych dokumentów, które mogłyby stanowić podstawę do stwierdzenia, że posiada tytuł prawny do rurociągu na działce nr [...], której nie jest właścicielem. W celach dowodowych w tym zakresie konieczne jest przedstawienie deklaratoryjnego orzeczenia właściwego sądu powszechnego, które potwierdza stan prawny, tym bardziej jeżeli skarżący pozostaje w sporze cywilnym ze Spółką, np. domaga się zapłaty przez Spółkę określonych kwot za bezumowne korzystanie z rurociągu, chociaż prawdopodobnie to on sam na podstawie pozwolenia na budowę przyłączył wybudowany rurociąg do miejskiej sieci wodociągowej. Natomiast przedłożone do akt sprawy pismo Spółki, wyciąg z księgi środków trwałych P., naliczenie opłat z tytułu bezumownego korzystania z rurociągu oraz opracowanie Pawła Lenio nie są dokumentami potwierdzającymi jakikolwiek tytuł prawny skarżącego do rurociągu na działce nr [...]. Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że okoliczność wybudowania tego rurociągu przez skarżącego nie jest wystarczająca dla stwierdzenia, że skarżący jest jego właścicielem. To właściwy sąd powszechny powinien w ewentualnym powództwie rozsądzić co i do kogo należy oraz kto i za co powinien ponosić opłaty. To stanowisko jest konsekwencją obowiązującej zasady superficies solo cedit wynikającej z art. art. 48 K.c. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania. Zasada ta dotyczy zatem także budowli liniowych, do których zalicza się różnego rodzaju rurociągi. Od zasady tej przewidziane są ustawowe wyjątki. Może je zawierać sam kodeks lub mogą pochodzić z innych ustaw. Chodzi w szczególności o odrębną własność budynków lub lokali, a także urządzeń znajdujących się na gruncie, w tym budowli liniowych (np. rurociągów). Jednak w skardze kasacyjnej skarżący nie wykazał, aby w stosunku do jego osoby zachodził któryś z wyjątków przewidzianych prawem pozwalający na stwierdzenie, że to on jest właścicielem rurociągu na działce nr [...]. Chodzi tu przede wszystkim o wyjątek z art. 49 § 1 K.c. Do przesłanek ustawowych o możliwości zastosowania ww. przepisu należy wejście w skład przedsiębiorstwa ruchomości, którymi są urządzenia przesyłowe, zanim staną się częściami nieruchomości. Z tą chwilą tracą samodzielność faktyczną i prawną. Jeśli nie wejdą w skład przedsiębiorstwa przesyłowego, to będą częścią składową gruntu, budynku lub lokalu i podzielą losy prawne tych nieruchomości (a więc niezależnie od tego kto urządzenia do przesyłu wybudował). Kiedy więc wejdą w skład przedsiębiorstwa przesyłowego? Z przepisu wynika, że nastąpi to wtedy, gdy wymienione przykładowo urządzenia przesyłowe będą stanowić składniki materialne przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551. Chodzi przy tym o przedmiotowe rozumienie przedsiębiorstwa w tym przepisie. Wspomniane urządzenia stałyby się częściami składowymi jako ruchomości. Według Sądu Najwyższego (wyroki z 22 stycznia 2010 r.: V CSK 195/09, OSNC 2010, nr 7–8, poz. 116, oraz V CSK 206/09, LEX nr 578047) urządzenia wymienione w art. 49 § 1 K.c. z chwilą ich połączenia z siecią należącą do przedsiębiorstwa przestają być częścią składową nieruchomości i stają się samoistnymi rzeczami ruchomymi, które mogą być przedmiotem odrębnej własności i obrotu (por. W. J. Katner: Komentarz do art. 49 Kodeksu cywilnego [w:] P. Księżak (red.), M. Pyziak-Szafnicka (red.), B. Giesen, W. J. Katner, B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, R. Majda, E. Michniewicz-Broda, T. Pajor, U. Promińska, W. Robaczyński, M. Serwach, Z. Świderski, M. Wojewoda: Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna, LEX nr 170680). Artykuł 49 § 1 K.c. posługuje się sformułowaniem "wchodzą w skład przedsiębiorstwa". Sformułowanie to nie oznacza, że właścicielowi przedsiębiorstwa musi przysługiwać względem przyłączonych urządzeń prawo własności. Decydujące znaczenie dla określenia statusu prawnego omawianych urządzeń ma stopień ich fizycznego i funkcjonalnego powiązania z siecią należącą do przedsiębiorstwa, a więc przedsiębiorstwa w znaczeniu funkcjonalnym. Urządzenia, które zostają tak dalece związane z instalacją należącą do sieci, że spełniają określone w art. 47 § 2 K.c. warunki do uznania ich za część składową, uzyskują status części składowej tej instalacji, skutkiem czego dotychczasowy właściciel traci ich własność na rzecz przedsiębiorcy sieciowego. Jeżeli natomiast nie dochodzi do tak ścisłego związania z instalacją, że przyłączane urządzenia uzyskują przymiot części składowej, wówczas – mimo ich połączenia z siecią należącą do przedsiębiorstwa – pozostają własnością dotychczasowego właściciela. O tym, jaki tytuł prawny do przyłączonych urządzeń będzie przysługiwał w takim wypadku przedsiębiorcy sieciowemu, zdecyduje umowa stron, a jeżeli do jej zawarcia nie dojdzie właściciel przedsiębiorstwa sieciowego będzie jedynie posiadaczem przyłączonych urządzeń (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2010 r., V CSK 195/09, OSNC 2010/7-8/116, Biul.SN 2010/4/12). Funkcjonalne rozumienie przedsiębiorstwa w art. 551 łączy się z tymi przepisami, w których jest mowa o działalności w zakresie przedsiębiorstwa, jako zorganizowanym przedsięwzięciu gospodarczym, a nie tylko o zgromadzonych niematerialnych i materialnych składnikach, stanowiących sobą przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowym; poza nimi jest to posiadanie umiejętności, infrastruktury, personelu itp. odpowiednich do przedmiotu działalności gospodarczej. W każdym z wymienionych przykładów mamy do czynienia z przedsiębiorstwami w przedmiotowo-funkcjonalnym znaczeniu, takim jakie nadaje im art. 551. Dlatego do dotychczasowego rozumienia pojęcia przedsiębiorstwa, jako podmiotowego, przedmiotowego i funkcjonalnego, należy dodać rozumienie przedmiotowo-funkcjonalne (bywa to jeszcze rozszerzane, co wątpliwe, na znaczenie w postaci struktury organizacyjno-prawnej i w postaci elementu nazwy określonych struktur gospodarczych; tak S. Włodyka, M. Spyra [w:] Prawo umów handlowych, red. S. Włodyka, s. 648 i cytowane tam piśmiennictwo; zob. aprobujące ten punkt widzenia, idące w tym kierunku uzasadnienie wyroku SN z 21 października 2010 r., IV CSK 118/10, OSNC-ZD 2011, nr 2, poz. 41) – por. W. J. Katner: Komentarz do art. 551 Kodeksu cywilnego [w:] op. cit.). W okolicznościach niniejszej sprawy na tle ww. unormowań mamy zatem do czynienia ze skomplikowanym stanem prawnym, a do rozsądzania konkretnych kwestii spornych na tym tle powołane są sądy powszechne, a nie administracyjne.

Dodatkowo wskazania wymaga, że z akt sprawy wynika, że przedsiębiorstwem w rozumieniu przedmiotowym i funkcjonalnym, które wykonuje działalność polegającą na dostarczaniu wody jest Zakład Wodociągów i Kanalizacji W. Sp. z o.o. z siedzibą w M.. To do sieci tej Spółki jest także przyłączony rurociąg wykonany przez skarżącego. Z tym też przyłączeniem można wiązać istnienie tzw. "ścisłego związania z instalacją", a więc przyłączone urządzenia skarżącego mogą potencjalnie stanowić części składowe ww. Spółki dostarczającej wodę. Skarżący w tym zakresie nie przedstawił żadnego dowodu, który wskazywałby, że nie dochodzi do tak ścisłego związania jego instalacji z instalacją Spółki. Zatem na podstawie ogólnych reguł wynikających z Kodeks cywilnego (art. 48, art. 49 § 1 i art. 551) na obecnym etapie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego nie można wywieść, że skarżącemu w niniejszej sprawie na podstawie art. 28 K.p.a. przysługuje niekwestionowany interes prawny związany z rurociągiem na działce nr [...], tym bardziej, że skarżący nie wykazał, że jest właścicielem przedsiębiorstwa, które można byłoby zaliczyć do takich o jakich mowa w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, czyli do przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego – przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli prowadzi działalność gospodarczą w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków, oraz gminne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, prowadzące tego rodzaju działalność (art. 2 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków). Nie można zatem wykluczyć, że co najmniej to Spółkę można uznać za posiadacza sieci, a w konsekwencji jako podmiot odpowiedzialny za stan techniczny i użytkowanie rurociągu na działce nr [...]. Ewentualne kwestie własnościowe, w tym bezumowne korzystanie z rurociągu przez Spółkę, może stanowić podstawę do sformułowania w oparciu o art. 49 § 1 K.c. roszczenia o nabycie przez przedsiębiorcę własności urządzeń, co jednak nie ma już znaczenia dla istnienia interesu prawnego, który na podstawie art. 28 K.p.a. dawałby podstawę do przyznania B. L. przymiotu strony. Poza tym wbrew twierdzeniu strony skarżącej kasacyjnie z art. 2 pkt 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków wprost wynika, że sieci to przewody wodociągowe lub kanalizacyjne wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, którymi dostarczana jest woda lub którymi odprowadzane są ścieki, będące w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. W rozumieniu tej ustawy sieci to takie właśnie których posiadaczem jest przedsiębiorstwo wodno-kanalizacyjne i to na takim przedsiębiorstwie jako posiadaczu ciążą obowiązki wynikające z normalnego funkcjonowania takiej sieci, do czego odnosi się art. 61 pkt 1 w związku z art. 5 ust. 2 Prawa budowlanego. Skarżący natomiast nie wykazał, że jest prawnym właścicielem lub zarządcą obiektu (rurociągu na działce nr [...]). Zgodnie prawem jeżeli ten fragment rurociągu nie wszedł w skład przedsiębiorstwa, które zajmuje się działalnością polegającą na dostarczaniu wody, stają się częścią składową nieruchomości. Natomiast art. 5 ust. 2 Prawa budowlanego nie wskazuje konkretnego podmiotu, na którym ciąży obowiązek użytkowania obiektu budowlanego zgodnie z jego przeznaczeniem i innymi wymaganiami. Zaś art. 5 ust. 1 pkt 3 i art. 33 ust. 4 pkt 1 Prawa budowlanego odnoszą się do innych stanów faktycznych, tj. etapu budowy oraz rozbiórki, i tym samym nie mogły znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie.

Dlatego zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków, art. 33 ust. 4 pkt 1 oraz art. 61 pkt 1 w związku z art. 5 ust. 2 i ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego, nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.

W zakresie naruszenia prawa procesowego także nie można doszukać się żadnych naruszeń prawa. Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 28 K.p.a., ponieważ, o czym wyżej była mowa, skarżący nie wykazał istnienia interesu prawnego do bycia stroną postępowania administracyjnego, a przywołana argumentacja stanowi jedynie źródło sporu cywilnego, który może być rozstrzygnięty przez właściwy sąd powszechny. Dlatego też w sprawie nie mógł być zastosowany art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Organ odwoławczy prawidłowo bowiem zastosował art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. i art. 28 K.p.a. umarzając postępowanie odwoławcze. O czym już była mowa wyżej, przedstawione w trakcie postępowania dowody przez skarżącego nie uprawniają do stwierdzenia, że posiada on interes prawny warunkujący uznaniem za stronę postępowania administracyjnego, które nie dotyczy nieruchomości należącej do skarżącego. Nie można zatem uznać aby doszło do naruszenia przez Sąd I instancji art. 133 p.p.s.a.

Zarzuty naruszenia prawa procesowego, tj. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 28 K.p.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. i art. 28 K.p.a. oraz art. 133 p.p.s.a. nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.

Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.