Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 414/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2005-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2005 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz B. K. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], o numerze [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), odmówił przyznania B. K. uprawienia do określonego cytowaną wyżej ustawą świadczenia. Organ wskazał ogólnie, że w sprawie ma zastosowanie art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...), a z materiału dowodowego wynika, że strona doznała prześladowań, które nie są objęte przepisami ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji B. K. powołał się na dokumenty Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę w O. oraz Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie", którymi został uznany za osobę objętą prześladowaniami i deportacją. Podkreślił, że przebywał wraz z rodzicami w niemieckim obozie jenieckim, w miejscowości [...], na terenie Węgier. Został tam deportowany przez Niemców z terenów Polski wschodniej, gdzie jako małe dziecko doznał wielu krzywd od ludności ukraińskiej. Zarówno on, jak i cała jego rodzina żyli w ciągłym strachu przed atakami band Ukraińskiej Armii Powstańczej. Obawiając się o życie, rodzina K. opuściła swe domostwo i uciekła do pobliskiego miasta powiatowego – [...], skąd – 4 września 1944 r. – została przewieziona do obozu jenieckiego. Przebywała tam do sierpnia 1945 r., kiedy to władze radzieckie zezwoliły na powrót do kraju. B. K. wyraził przekonanie, że prawdziwość jego słów mogą potwierdzić osoby, które – przebywając w tym samym obozie pracy – mogły znać jego rodzinę.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] o numerze [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Organ ustalił, że B. K. ubiegał się o przyznanie świadczenia z tytułu deportacji na terytorium państwa węgierskiego we wrześniu 1944 r.

W myśl art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, świadczenie przysługuje osobom:

• osadzonym w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

• deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

• deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

W tym stanie prawnym organ odwoławczy stwierdził, iż przepisy nie przewidują przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji na terytorium Węgier, które w czasie II wojny światowej były sojusznikami III Rzeszy i nie były przez nią okupowane.

Na powyższą decyzję B. K. wniósł skargę podkreślając, iż jest ona krzywdząca, gdyż nie uwzględnia faktu okupowania terenów Małopolski Wschodniej, działalności band U.P.A, oraz tego, że jako trzyletnie dziecko skarżący stał się ofiarą działań wojennych. Szczegółowo opisał okoliczności w jakich doznał krzywd od ludności ukraińskiej i został pozbawiony stałej opieki matki. Podkreślił, że żył wraz z całą rodziną w ciągłym strachu przed bandami U.P.A., które mordowały ludność polską. We wrześniu 1944 r. rodzina B. K. szukała schronienia w mieście powiatowym [...], lecz tam została schwytana przez wojska niemieckie i ukraińskie, a następnie wywieziona na teren Węgier, do miejscowości [...]. Znajdowały się tam dwa obozy, w których osadzeni pracowali na rzecz III Rzeszy. W obozach panował głód i szerzyły się choroby, wiele osób straciło życie. W takich warunkach skarżący doczekał się wyzwolenia przez Armię Radziecką, lecz ówczesne władze zgodziły się na powrót jeńców do Polski dopiero w sierpniu 1945 r. Krzywdy, strach i cierpienie spowodowały u skarżącego nieodwracalne zaburzenia psychiczne, wymagające stałego leczenia i hospitalizacji. Ponadto leczy się na wiele innych poważnych chorób, doznał wylewu krwi do mózgu, ma kłopoty z poruszaniem się oraz mówieniem.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie zwrócił się do Sądu o skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym.

W piśmie z dnia 31 grudnia 2004 r. B. K. wyraził zgodę na rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Dodatkowo wyjaśnił, z powołaniem się na informacje encyklopedyczne, iż w latach 1944-1945 Węgry były krajem okupowanym przez Niemcy, a więc w czasie gdy skarżący wraz z rodziną przebywał w obozie pracy. W jego ocenie należy uwzględnić też fakt, że został wywieziony z terenów, które również były okupowane przez wojsko niemieckie i współpracujące z nim bandy U.P.A.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na popełnione naruszenia prawa, jakich dopuścił się Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przy wydawaniu decyzji rozstrzygających sprawę w przedmiocie przyznania B. K. świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej.

Treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.s.a., stanowi, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co pozwala i obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji, oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...], którą Sąd objął swą kontrolą, korzystając z uprawnienia jakie płynie z treści art. 135 p.s.a., wykazała, że doszło do uchybienia przepisom prawa procesowego.

Prawidłowe zastosowanie przez organ administracji normy prawa materialnego wymaga przede wszystkim dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, na podstawie prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego. W tym zakresie Sąd zauważył szereg uchybień organów obu instancji, które nie pozwalają na przyjęcie, że podjęta decyzja opiera się na ustaleniach poczynionych zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. – zwanej dalej k.p.a.). Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Wedle art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji jest zobowiązany podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego oraz powinien rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przez materiał dowodowy należy rozumieć ogół dowodów, których zebranie jest konieczne do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Przedmiotem dowodu są zatem fakty, mające znaczenie dla sprawy, czyli dotyczące danej sprawy administracyjnej oraz mające znaczenie prawne. Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest ściśle związany z przyjętą w k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów, wprowadzoną w art. 80 k.p.a., w myśl którego organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W nauce prawa podkreśla się, że aby swobodna ocena dowodów nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego i przede wszystkim opierać się na zebranym materiale dowodowym i na wszechstronnej ocenie dowodów, a nadto organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości poszczególnych dowodów dla toczącej się sprawy (patrz B. Adamiak: Rektyfikacja decyzji w postępowaniu administracyjnym "Acta Universitatis Wratislaviensis" nr 922, Prawo CL III, 1998r., str. 8). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że organ administracji, z naruszeniem art. 7 i art. 77 k.p.a., nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy, głównie w zakresie faktu oraz okresu deportacji B. K. wraz z rodzicami do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na teren okupowany przez III Rzeszę w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Wbrew nakazowi płynącemu z treści art. 107 § 3 k.p.a., nie poddano analizie zgromadzonych dokumentów, nie wyjaśniono stronie, na których dowodach oparto swe twierdzenia. W decyzjach obu instancji całkowicie pominięto uzasadnienie faktyczne sprawy, poważne zastrzeżenia budzi również sposób przedstawienia uzasadnienia prawnego decyzji, z uwagi na jego wyjątkową lakoniczność. W dwuzdaniowym uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej stwierdzono ogólnie, że strona doznała prześladowań, które nie są objęte przepisami ustawy, tj. art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), natomiast działający jako organ odwoławczy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przytoczył treść art. 2 cyt. wyżej ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...), wywodząc, iż przepisy nie przewidują przyznania żądanego przez stronę uprawnienia z tytułu deportacji na terytorium Węgier, które w czasie II wojny światowej były sojusznikiem III Rzeszy i nie były przez nią okupowane. Ta ogólnikowość i powierzchowność przedstawienia podstawy prawnej decyzji oraz brak uzasadnienia faktycznego sprawy nie mieści się w standardach postępowania administracyjnego, wyznaczonych przez art. art. 7, 77, 80 i 107 § 1 i 3 k.p.a. W konsekwencji uniemożliwia Sądowi kontrolę merytoryczną zajętego stanowiska. W orzecznictwie sądowym wielokrotnie podkreślano, że każde rozstrzygnięcie, zwłaszcza odmawiające stronie przyznania uprawnień, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczna decyzja jest ich logiczną konsekwencją (wyrok SN z dnia 20 grudnia 1994 r., sygn. akt III ARN 79/94). Wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy ma w rozpatrywanej sprawie pierwszorzędne znaczenie, gdyż od ustaleń dokonanych w tym zakresie będzie zależało ewentualne stwierdzenie przesłanki uzasadniającej przyznanie B. K. uprawienia do świadczenia pieniężnego. Sąd w pełni podzielił te argumenty skargi oraz pisma z dnia 31 grudnia 2004 r., które zmierzają do wykazania, iż w latach 1944-1945 Węgry były krajem okupowanym przez Niemcy. Fakt zajęcia Węgier przez Niemcy (marzec 1944 r.) oraz zajęcia części Węgier przez Armię Czerwoną (przełom września i października 1944 r.), potwierdzają zarówno publikacje naukowe, jak również powszechnie dostępne opracowania encyklopedyczne. Dlatego tak istotnym jest prawidłowe ustalenie okoliczności deportacji skarżącego do miejscowości [...], przy uwzględnieniu wydarzeń historycznych jakie miały miejsce na tym terenie. Wykazane wyżej naruszenia przepisów procedury administracyjnej miały zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań Sądu.

Rozstrzygnięcie w punkcie drugim i trzecim wyroku oparto na treści art. 152 i art. 200 p.s.a.