Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 948/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono nieważność postępowania
Powołane przepisy: article: art. 393[13] par. 2
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 183 par. 2 pkt 4, art. 186
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Stebnicka (spr.), Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec, Joanna Runge-Lissowska, Protokolant Mariusz Bartosiak, po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zofii J. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2003 r. sygn. akt I SA 2010/03 w sprawie ze skargi Zofii J. na decyzję Wojewody M. z dnia 20 marca 2000 r. (...) w przedmiocie waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza nieważność postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 stycznia 2000 r. Starosta Powiatu G. orzekł o waloryzacji odszkodowania przyznanego Zofii i Stanisławowi J. za wywłaszczoną nieruchomość. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podnieśli, że odszkodowanie jest zbyt niskie i nie spełnia ich oczekiwań. Decyzja powyższa została podtrzymana decyzją z dnia 20 marca 2000 r. wydaną z upoważnienia Wojewody M. przez Kierownika Oddziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami w Delegaturze - Placówce Zamiejscowej w S.

W skardze złożonej przez Zofię i Stanisława J. w dniu 19 kwietnia 2000 r. stawiany jest zarzut dokonania zbyt niskiej wyceny należnej stronom waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, która odbiega od rynkowej wartości działki. Skarżący wskazują, iż w przedmiocie odszkodowania dwukrotnie orzekał Naczelny Sąd Administracyjny jednak organy administracji nie zastosowały się do zaleceń zawartych w tych wyrokach. Ponadto w skardze podważana jest także legalność decyzji dotyczących wywłaszczenia nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów skargi organ wskazał, że nie było przedmiotem niniejszego postępowania czy orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości było wydane zgodnie z prawem. Ponadto w odpowiedzi na skargę podniesione zostało, iż na mocy art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ wysokość odszkodowania ustalona w decyzji o wywłaszczeniu podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Wobec faktu, iż odszkodowanie zostało ustalone w orzeczeniu z 1970 r. nie można w chwili obecnej ustalać wartości rynkowej tej nieruchomości bez uprzedniego uchylenia orzeczenia z 1970 r. a postępowanie w tej sprawie nie należy do właściwości Starosty ani Wojewody. Jednocześnie organ zaznacza, że ponowna wycena przedmiotowej nieruchomości nie została zlecona, gdyż wyrok NSA odnoszący się do tej kwestii został wydany w innym stanie prawnym. Argumentując to stanowisko Wojewoda podkreśla, że kwestię niewypłaconych odszkodowań, o które wnioskuje Zofia J. reguluje obecnie ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami w art. 132 ust. 3. Zgodnie z tym przepisem wysokość odszkodowania ustalona w drodze decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. W tej sytuacji prawnej i faktycznej brak jest podstaw do ponownego ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną w 1970 r. nieruchomość, które zostało ustalone już ostateczną decyzją i podlega jedynie waloryzacji, której zgodnie z prawem dokonano w decyzji Starosty G.

Wyrokiem z dnia 16 października 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność powyższych decyzji. W wyniku rewizji nadzwyczajnej złożonej przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 25 lutego 2003 r. uchylił powyższe orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W dniu 6 listopada 2003 r. w wyniku ponownego rozpoznania sprawy Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Zofii i Stanisława J. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że skarga nie mogła być uwzględniona gdyż obie zaskarżone decyzje nie naruszają prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie lub stwierdzenie nieważności. Jak jest podnoszone, kontrola sprawowana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczy jedynie zgodności z prawem zaskarżonych decyzji, jednak nie jest on uprawniony do zastępowania organów administracji publicznej i rozstrzygania spraw należących do właściwości tych organów. Jak wskazuje Sąd postępowanie w niniejszej sprawie dotyczy wyłącznie waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w O. A, gmina S. pod budowę Domu Strażaka. Postępowanie to zostało wszczęte na wniosek Zofii J. Jak podkreśla Sąd, w toczącym się postępowaniu nie mogły być rozważane zarzuty odnoszące się do decyzji Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 10 grudnia 1970 r. utrzymującej w mocy decyzję Urzędu Spraw Wewnętrznych Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia 23 września 1970 r. w przedmiocie wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości i przyznania odszkodowania, gdyż jest ona ostateczna. Jednocześnie w uzasadnieniu wyroku stwierdza się, że decyzja Starosty G. z dnia 24 stycznia 2000 r. utrzymana w mocy decyzją Wojewody M. z dnia 20 marca 2000 r. nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. - o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia, jednakże związanie to nie ma zastosowania, gdy następuje zmiana stanu prawnego, co miało miejsce w sprawie niniejszej. Na mocy art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami, która weszła w życie 1 stycznia 1998 r., przepisy tej ustawy stosuje się do spraw będących w toku w chwili wejścia w życie ustawy. Tym samym dokonanie waloryzacji odszkodowania w oparciu o przepisy powołanej ustawy było zasadne.

Ponadto Sąd stwierdza, że zarzut skarżących dotyczący rekompensaty za drzewa owocowe był już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 sierpnia 1999 r. i stanowisko wyrażone w tej materii jest wiążące zarówno dla organów administracji jak i dla Sądu.

Stroną postępowania wywłaszczeniowego była Zofia J. i na jej żądanie toczyło się postępowanie dotyczące waloryzacji odszkodowania. Decyzją z dnia 24 stycznia 2000 r. Starosta Powiatu G. zwaloryzował przyznane odszkodowanie. Odwołanie od tej decyzji wnieśli Zofia i Stanisław J. Organ odwoławczy winien umorzyć postępowanie odwoławcze z odwołania Stanisława J., któremu nie przysługiwał status strony, jednak to uchybienie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

W dniu 31 marca 2004 r. pełnomocnik Zofii J. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2003 r. Jako podstawę skargi kasacyjnej strona skarżąca wskazała art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/, wskazując naruszenie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. - o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i żądając uchylenia zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go decyzji administracyjnych organów obu instancji.

Strona skarżąca wskazuje, że sprawa wysokości odszkodowania za wywłaszczenie działki Z. J. była trzykrotnie przedmiotem orzeczeń merytorycznych NSA. Sąd uchylając wyrokiem z dnia 12 listopada 1996 r. decyzje organów administracji w przedmiocie zrewaloryzowania niepobranego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość podniósł, że wysokość odszkodowania winna być zrewaloryzowana poprzez zmianę decyzji w trybie art. 163 Kpa i ponowne ustalenie odszkodowania na podstawie art. 55 i 56 ustawy - o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości, wskazując, że odszkodowanie powinno być wypłacone w kwocie, jaką uzyskałaby właścicielka w dniu 01.06.1991 r. wraz z ustawowymi odsetkami od tej daty.

Pełnomocnik skarżącej odnosząc się do treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku podnosi, że podstawą oddalenia skargi Zofii J. jest wyłącznie zmiana przepisów określających obowiązujący do 1998 r. tryb ustalenia odszkodowania. Stanowisko to rażąco narusza prawo. Zdaniem strony zarówno organy administracji w swych decyzjach jak i Sąd wydając zaskarżony wyrok, pominęły orzeczenie NSA, w którym stwierdzono, że odszkodowanie winno odpowiadać wartości nieruchomości z dnia 1 czerwca 1991 r. Orzeczenie to było wiążące zarówno dla organów administracji jak i dla sądu administracyjnego w późniejszym orzekaniu. Według strony wyroki NSA z dnia 16 listopada 1996 r. i 27 sierpnia 1999 r. jednoznacznie określiły zasadę, zgodnie z którą winna być określona wysokość odszkodowania. Powyższe orzeczenia nie zostały wykonane. Tym samym Sąd wydając zaskarżony wyrok naruszył obowiązujący w chwili art. 30 ustawy - o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /utrzymany w art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Strona kwestionuje argumentację Sądu opartą na utracie mocy obowiązującej art. 7 ustawy - o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, gdyż przepis ten nie ma żadnego związku, ani z trybem ani z zasadami ustalania wysokości odszkodowania /określał jedynie termin jego wypłacenia/ i utrata jego mocy obowiązującej nie ma żadnego wpływu na wykonanie wcześniejszych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego i wskazanych w nich zasad i trybu ustalenia odszkodowania. Pełnomocnik skarżącej podnosi brak podstaw dla stwierdzenia, iż "taki" sposób waloryzacji odszkodowania stał się niemożliwy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd ten związany jest wnioskiem skarżącego określającym przedmiot zaskarżenia - całość lub część zaskarżonego orzeczenia, jak i podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do powołanego przepisu bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 16 października 2001 r. w sprawie niniejszej zapadł wyrok, którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Wojewody M. z dnia 20 marca 2000 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatu G. z dnia 24 stycznia 2000 r. w sprawie waloryzacji odszkodowania przyznanego Zofii J. za wywłaszczoną nieruchomość. Wyrok ten na skutek rewizji nadzwyczajnej został przez Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 25 lutego 2003 r., III RN 31/02, uchylony i sprawa została przekazana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.

W myśl art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. - o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej - Prawo upadłościowe i Prawo układowe, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189/. Rewizje nadzwyczajne od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz organów pozasądowych, przewidziane w ustawach szczególnych rozpoznawał Sąd Najwyższy stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu kasacyjnym. Zgodnie natomiast z art. 393[13] Kodeksu postępowania cywilnego, w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonego wyroku, Sąd Najwyższy może uchylić zaskarżone orzeczenie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. W takim przypadku Sąd stosownie do art. 393[13] par. 2 Kodeksu postępowania cywilnego rozpoznaje sprawę w innym składzie. Po uchyleniu wyroku z dnia 16 października 2001 r. przez Sąd Najwyższy, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał sprawę w dniu 6 listopada 2003 r. i w dniu tym wydał wyrok z udziałem jednego sędziego, który brał udział w wydaniu wyroku uchylonego przez Sąd Najwyższy w wyniku wniesionej rewizji nadzwyczajnej. Należy podkreślić, że art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. - o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej - Prawo upadłościowe i Prawo układowe, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189/ obowiązywał do dnia 1 stycznia 2004 r. tj. do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/.

Kiedy zachodzi nieważność postępowania zostało określone w par. 2 art. 183 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nieważność postępowania zachodzi w myśl pkt 4 powołanego przepisu, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa. Skład Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wydał zaskarżony skargą kasacyjną wyrok z dnia 6 listopada 2003 r. był niezgodny z prawem /art. 393[13] par. 2 Kpc/.

Wobec powyższego wyrok podlega uchyleniu stosownie do art. 186 w zw. z art. 183 par. 2 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.