Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1140/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Izabela Bąk – Marciniak (spr.) WSA Anna Jarosz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń 1. uchyla decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...]; 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...]; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2006 nr [...] na podstawie art. 104, art. 130 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn.zm.) oraz art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 1, 2, ust. 3, ust. 4, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4. art. 26 ust. 1 i ust. 2 Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2003 r. Nr 228 poz. 2255 z późń.zm.) po rozpatrzeniu wniosku Nr [...] złożonego dnia 2006-03-[...] , przez W.S. przyznano wnioskodawcy świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego jako osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia, w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...] marca 2006r. do bezterminowo.

Następnie decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2006 nr [...] na podstawie art. 155 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 130. poz. 903) i Zarządzeń Nr [...]. i Nr [...] Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2004 r. i [...] kwietnia 2006 r. w sprawie udzielenia pracownikom Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]upoważnienia do prowadzenia postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych, a także wydawania w tych sprawach decyzji administracyjnych po rozpatrzeniu sprawy z urzędu zmieniono wysokość zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego W.S.. na kwotę [...] zł miesięcznie, na okres od [...] września 2006r. do bezterminowo, w związku z weryfikacją kwot świadczeń rodzinnych przeprowadzoną zgodnie z zapisami art. 18 i 19 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Decyzją ZUS-u w [...]. z dnia [...] sierpnia 2009r. nr [...] przyznano z urzędu od dnia [...] września 2009r. W.S. dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł do pobieranej emerytury w związku z osiągnięciem 75 lat.

Kolejną decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...]listopada 2010 nr [...] na podstawie art. 7-10, art. 104, art. 108, art. 155 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 2 pkt 2, art. 3 piet 15, pkt 20, art. 16 ust. 1, ust. 3, ust. 6, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1, ust. 4, art.25 ust. ust. 3, art. 30, art. 32 Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w/s sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne Dz.U. z 2005 r. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.), zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 129, poz. 1058) i Zarządzeń Nr [...] i Nr [...] Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2004 r. i [...] kwietnia 2006 r. w sprawie udzielenia pracownikom Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]upoważnienia do prowadzenia postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych, a także wydawania w tych sprawach decyzji administracyjnych, uchylono od dnia [...] .09. 2009 decyzję własną nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006r. z powodu uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego.

Od tej decyzji W.S. wniósł odwołanie domagając się jej uchylenia.

Po rozpoznaniu odwołania decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] na podstawie art. 1, art. 17 ust. li art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 79 poz. 856 z 2001r.), art. 17 pkt. 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 ust. 1 - kodeksu postępowania administracyjnego utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podkreślił, iż zgodnie z art. 16 ust. 6 cyt. ustawy - zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.

Nadto organ podkreślił, iż w odwołaniu od decyzji z dnia [...]listopada 2010r. zainteresowany kwestionuje fakt, żądania przez organ I instancji, zwrotu świadczenia argumentując, iż Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], był w posiadaniu wszelkich informacji w oparciu, o które miał możliwość weryfikacji uprawnień odwołującego do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto odwołujący wskazał, iż obecna sytuacja materialna uniemożliwia mu spłatę nienależnie pobranego świadczenia. Zgodnie zaś z art. 32 ustawy o pomocy społecznej, organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych .

W tym zakresie tut. Kolegium uznało, iż organ I instancji w oparciu o stan faktyczny sprawy miał możliwość uchylenia własnej decyzji z dnia [...] kwietnia 2006r. znak: [...].

Następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2011r. nr [...] Wójt Gminy [...] na podstawie art. 7-10, art. 104, art. 155 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 15, pkt 20, art. 16 ust. 1, ust. 3, ust. 6, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1, ust. 4, art.25 ust. 1, ust. 3, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8, art. 32 Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w/s sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2005 r. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.) , zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 129, poz. 1058) i Zarządzeń Nr [...] i Nr [...] Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2004 r. i [...] kwietnia 2006 r. w sprawie udzielenia pracownikom Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]upoważnienia do prowadzenia postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych, a także wydawania w tych sprawach decyzji administracyjnych, zmieniając decyzję Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006r., w nawiązaniu do decyzji Nr [...] z dnia [...] listopada 2011r.

uznał, że kwota [...] zł wypłacona W.S. za okres od dnia [...].09.2009 do dnia [...].10.2010 była nienależnie pobranym świadczeniem,

2. zobowiązał W.S. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego (zasiłku pielęgnacyjnego) w terminie 14 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż zasiłek pielęgnacyjny pobrany w okresie od 2009-09-[...] do 2010-10-[...] w łącznej kwocie [...] zł uważa się za nienależnie pobrany. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

W dniu [...] lutego 2011r. W.S. złożył pismo, które organ potraktował jako wniosek o umorzenie kwoty [...] zł.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011r. nr [...] Wójt Gminy [...] na podstawie art. 35 § 3, art. 104 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 20 ust. 3, art. 30 ust. 9 Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) :

1.odmówił umorzenia kwoty [...] zł uznanej decyzją Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia 2011-01-[...] jako świadczenie nienależnie pobrane i ponownie zobowiązał do zwrotu w/w kwoty w terminie 14 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna .

2.odmówił umorzenia odsetek ustawowych od należności głównej wymienionej w pkt 1.

W uzasadnieniu organ podkreślił, iż w dniu [...].02.2011 r. W.S. złożył wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz o umorzenie odsetek wskazując, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej.

W celu wnikliwego rozpatrzenia sprawy, dnia [...].02 br. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania, z którego wynika, iż 3-osobowa rodzina zobowiązanego utrzymuje się z dochodów pochodzących z emerytury i dodatku pielęgnacyjnego (z ZUS [...].) W.S. oraz z emerytury (z ZUS [...].) i zasiłku pielęgnacyjnego (z GOPS [...]) żony G.S. w łącznej miesięcznej wysokości [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...] zł (waloryzacja rent i emerytur w III/2011 r.). Na utrzymaniu rodziny jest jedno pełnoletnie dziecko.

W związku z czym organ nie widział podstaw do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia.

Od tej decyzji odwołanie wniósł W.S. wnosząc o umorzenie zadłużenia. Nadto odwołujący podniósł, iż w jego rodzinie zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki pozwalające na umorzenie, bowiem stan zdrowia jego oraz jego małżonki wymaga stałej kuracji wieloma różnymi lekami. Oboje mają duże problemy z poruszaniem się. Rodzina ma bardzo trudne warunki mieszkaniowe, a na utrzymaniu pozostaje syn, który studiuje. Nigdy także nie próbował celowo wyłudzić żadnych pieniędzy z MOPS, a zaistniała sytuacja była wynikiem nieświadomości o ustaniu prawa do owego zasiłku.

Decyzją z dnia [...] maja 2011r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu organ podkreślił, iż sprawa wymaga uzupełnienia materiału dowodowego w znacznym zakresie. Podczas rozpatrywania niniejszej sprawy przez organ pierwszej instancji doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dotyczyło pominięcia ocen i ustaleń w zakresie okoliczności stanowiących postawę rozstrzygnięcia. Decyzja wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego nie oznacza zupełnej dowolności orzekania przez organy administracji publicznej. Kontrola decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy zaskarżone rozstrzygnięcie wydano na podstawie prawidłowo zastosowanych przepisów procedury, w szczególności: czy materiał dowodowy został prawidłowo zebrany i rozważony w sposób wyczerpujący tak, że decyzja o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi ma wystarczająca podstawę faktyczną. Zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie okoliczności, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiary.

W niniejszej sprawie uzupełnienia przez organ I instancji wymaga kwestia aktualnego stanu zdrowia wnioskodawcy oraz ustalenie w jakiej wysokości kształtują się jego miesięczne wydatki rodziny związane z zakupem leków i leczeniem, koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz kwoty niezbędnych wydatków, które rodzina ponosi w związku z codzienną egzystencją ( zakup żywności, odzieży itp.).

Organ winien nadto wskazać jakie rzeczywiste możliwości posiada wnioskodawca w zakresie możliwości spłaty zadłużenia. Skonfrontować zatem należy sytuację materialną w/w z wysokością zaległej wysokości i wskazać dochody, które byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Wyjaśnienia wymaga również kwestia czy osiągany dochód zapewni wnioskodawcy minimum egzystencji biorąc pod uwagę sumę wydatków oraz pozwoli jednocześnie na spłatę zadłużenia. I wreszcie czy spłata zadłużenia pozwoli rodzinie wnioskodawcy na samodzielne zaspokajanie swoich niezbędnych potrzeb i życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nadto przy ocenie, czy w niniejszym przypadku zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny uwzględnić należy wiek oraz stan zdrowia rodziny odwołującego.

Dopiero analiza wszystkich wskazanych wyżej okoliczności umożliwi określenie sytuacji materialnej i rodzinnej odwołującego.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ winien stosownie do art. 77 k.p.a., wnikliwie zebrać a później zbadać i rozważyć wszystkie dowody w sprawie. Dokonując ustaleń faktycznych, organ powinien uwzględnić, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej co prowadzi do stwierdzenia, iż udowodnienie każdego faktu mającego znaczenie prawne może nastąpić za pomocą wszelkich legalnych dowodów. Dopiero na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego można dokonać wykładni mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów prawa materialnego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] lipca 2011r. nr [...] Wójt Gminy [...] na podstawie art.16 ust.l oraz ust. 3 i ust.4, ust.6 art.18, art.19, art. 20 ust.3, art.24, art. 25 art. 26 i art.28, art.30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2006r. Dz. U. Nr 139, poz.992 ze zm.) § 14 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) i § 1 pkt.12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych ( Dz.U. Nr 129, poz. 1058 ) w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) :

umorzył kwotę [...]

odroczył termin płatności kwoty [...] zł do września 2012r.

3)umorzył odsetki od całej kwoty nienależnie pobranych świadczeń - zasiłku pielęgnacyjnego,

tj. od kwoty [...] zł, ustalonych decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2011r.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż szczegółowo rozpatrując sprawę przeprowadzono pierwszy wywiad środowiskowy w dniu [...].02.2011r., w celu weryfikacji sytuacji faktycznej i sytuacji wynikającej z przedstawionych dokumentów oraz zaświadczeń o dochodach. Organ w trakcie prowadzenia postępowania administracyjnego ustalił, że rodzina posiada łączne dochody w kwocie [...] zł, co w przeliczeniu na członka rodziny, tj. wnioskodawcy żonę i syna wynosił [...] zł. Kwota przewyższająca dwukrotnie kryterium dochodowe uprawniające do korzystania z pomocy społecznej, tj. [...] zł na osobę. Rodzina wniosła do sprawy dokumenty potwierdzające stan zdrowia oraz wskazała na wydatki, jakie ponosi w celu egzystencji. Wystąpiono także z pismem, w celu szczegółowego rozpatrzenia sprawy do Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w [...]w sprawie ustalenia, czy rodzina jest w posiadaniu pojazdów. Na podstawie wydanego przez Starostwo Powiatowe w [...]zaświadczenia [...] z [...].03.2011r., ustalono że rodzina posiada trzy pojazdy o następujących numerach rejestracyjnych [...] (przyczepka lekka), [...] (samochód osobowy FIAT 126P 650), [...](DAEWOO TICO). W trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu [...].02.2011r. strona wskazała, że w razie konieczności, zaległości będą spłacane przez syna po ukończeniu przez niego studiów. Po ponownym i bardzo wnikliwym rozpatrzeniu sprawy o umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń i stosując się do wydanej decyzji przez organ drugiej instancji wystąpiono do rodziny w celu uzupełnienia materiału dowodowego. W związku z powyższym prowadząc postępowanie administracyjne przeprowadzono po raz kolejny wywiad środowiskowy w dniu [...].06.2011r. w celu szczegółowego sprawdzenia sytuacji materialnej. W celu ustalenia stanu zdrowia wystąpiono do wnioskodawcy o dostarczenie zaświadczeń lekarskich, z których wynika gdzie się strona leczy, czy też kontynuuje leczenie, z jakiego specjalisty porad korzysta, zważając na jego niepełnosprawność. Poza tym skierowano pismo o dostarczenie bądź okazanie się rachunkami związanymi z kosztami utrzymania rodziny, w tym także wydatków mieszkaniowych, na zakup żywności, odzieży itp. Rodzina stosując się do prośby, w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego okazała się zaświadczeniami lekarskimi od lekarza pierwszego kontaktu z Przychodni Zespołu Lekarza Rodzinnego, z Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej " [...]" w [...]. Jednak, odwołujący nie posiadał potwierdzenia leczenia u lekarzy specjalistów, z powodu złej sytuacji materialnej i braku środków finansowych na takie leczenie. Rodzina okazując się fakturami za leki z [...] 06.201 Ir. wykazała koszty opiewające miesięcznie na ok. [...] zł: F-a nr [...] - [...] zł, F-a nr [...] [...] zł, [...] - [...] zł; F-a nr [...] - [...] zł; F-a [...] - [...] zł; F-a nr [...] - [...] zł. Są to wydatki na koszty leczenia zarówno wnioskodawcy, jak i jego małżonki. Jak wynika z posiadanej dokumentacji niepełnosprawność odwołującego ma szczególny wpływ na zwiększone koszty utrzymania całej rodziny spowodowane zakupem leków i koniecznością systematycznej opieki lekarskiej. Ustalono, że odwołujący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności a niepełnosprawność ta powstała przed 21 rokiem życia. Żona odwołującego jest również osobą niepełnosprawną i ma znaczny stopień niepełnosprawności, ustalony na stałe. Ponadto, wydatki związane z nauką syna miesięcznie opiewają na ok. [...] zł, w tym pomoce naukowe, opłaty związane z zamieszkaniem. Na utrzymaniu jest w rodzinie syn kontynuujący naukę na Studiach Wyższych - Politechnika Poznańska - Wydział technologii chemicznej w Poznaniu.

Zgodnie z wydanym przez ww uczelnię zaświadczeniem z dnia [...].03.2011r. syn P. jest studentem [...] roku (w roku akademickim [...]). Nauka trwa [...] roku i student powinien zakończyć naukę w [...]r. Syn w związku z sytuacją dochodową rodziny nie korzysta, jak twierdzi z żadnego rodzaju pomocy stypendialnej w ramach kontynuowania nauki na studiach wyższych. Poza tym z podanych informacji rodziny koszty utrzymania wynoszą miesięcznie ok. [...] zł. Syn także twierdzi, że nie pracuje dorywczo i nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów, jako student. W wydatkach rodzina podała, że koszty mieszkaniowe to: za energię elektryczną ok. [...] zł, gaz bezprzewodowy -[...] zł, wywóz śmieci - [...] zł, telefon + łącze internetowe [...] zł, zimna woda ok. [...] zł ubezpieczenie . zł, opał ok. [...] ton rocznie tj. ok. [...] zł na miesiąc ( średni koszt [...] tony węgla [...] zł, miał opałowy ok. [...] zł,) odzież ok. [...] zł, OC [...] zł. Wyliczono, więc że podstawowe i niezbędne koszty utrzymania rodziny opiewają na ok. [...] zł miesięcznie. Mniejsze koszty są w okresie przerwy w nauce na studiach wyższych syna. Wówczas wydatki kształtują się na poziomie [...] zł (odliczono koszty związane z jego nauką). Mając na uwadze powyższe, organ uznał, iż biorąc pod uwagę szczególnie trudną sytuację rodzinną i zdrowotną należało umorzyć w części nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w formie zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł oraz odroczyć pozostałą kwotę tj. [...] zł do spłaty w terminie do września 2012r. oraz umorzyć w całości odsetki ustawowe od całości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - zasiłków pielęgnacyjnych. Umorzenie kwoty [...] zł uznano za zasadne, gdyż organ właściwy ustalił, iż strona nie pobierała zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od zaprzestania wypłaty ww świadczenia przez organ ZUS, tj. wrzesień - grudzień 2005r.i styczeń -luty 2006r., do czasu złożenia dokumentów w GOPS [...] 26 marca 2006r. ( wyliczenie: [...] zł x 6 m-cy = [...] zł). Biorąc pod uwagę dobro klienta i nie otrzymywanie przez ten okres zasiłku pielęgnacyjnego organ właściwy stojąc na stanowisku strażnika prawa i pomocy postanowił umorzyć kwotę [...] zł, zaś pozostałą kwotę [...] zł odroczyć w płatności do czasu ukończenia studiów syna, tj. do 2012 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył W.S. wnosząc o jej uchylenie i ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu ww. środka odwoławczego zainteresowany wskazał na błędy organu I instancji w zakresie ustalenia sytuacji materialnej i rodzinnej. Podniósł, iż nie rozumie dlaczego organ umorzył pobrane świadczenie w podanej wysokości, ponadto w 2012r. jego syn ukończy dopiero I rok studiów magisterskich, w związku z czym nadal będzie studentem bez środków na spłatę zadłużenia. Z pojazdów, które są w jego posiadaniu jedynie stare Daewoo Tico jest sprawne. Wydatki na leki i koszty utrzymania są na tyle duże, że nie jest w stanie bez uszczerbku spłacać zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...]działając na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 79 poz. 856 z 200Ir.), art. 17 pkt. 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 ust. 1 - kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż nie ulega wątpliwości, że kwota [...] zł wypłaconych świadczeń rodzinnych (zasiłku pielęgnacyjnego) za okres 0[...].09.2009r. - [...].10.2010r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Zgodnie z treścią przepisu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych - organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Artykuł powyższy uprawnia właściwe organy administracji do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, w przypadku stwierdzenia, że zapłata należnej kwoty może spowodować niekorzystne skutki dotyczące sytuacji rodziny. Stąd wydanie rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności powinno być poprzedzone starannie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w trakcie którego dokonana zostanie analiza aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia, a w szczególności ustalenie, czy w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie powstałej należności. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych organy, przed podjęciem decyzji na podstawie art. 30 ust. 9 ww. ustawy, zobowiązane są do ustalenia w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie miał wpływ na sytuację życiową zobowiązanego, w szczególności czy pozbawienie zobowiązanego tej kwoty nie spowoduje takiego pogorszenia się jego sytuacji materialnej, że będzie on zmuszony ubiegać się od dodatkowe świadczenia z pomocy społecznej. Tym samym organ musi ustalić czy wszystkie okoliczności dotyczące osoby zobowiązanej obejmujące, również stan rodzinny wskazują na to, że pomimo dokonania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia osoba zobowiązana będzie w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędne potrzeby swoje oraz swojej rodziny.

Organ I instancji w sposób jasny, przejrzysty i nie wymagający dodatkowej interpretacji przytoczył argumentację, w zakresie jaka część nienależnie pobranego świadczenia winna podlegać umorzeniu, a która zdaniem ww. organu nie może zostać umorzona, (odroczenie spłaty do czasu zakończenia studiów, umorzenie należności za okres nie pobierania świadczenia z ZUS tj. od [...]r. do [...]r.) Pobocznie zaznaczenia wymaga okoliczność, iż użyty w treści przepisu art. 30 ust. 9 ww. ustawy zwrot "może umorzyć" - świadczy, iż decyzja wydana w oparciu o tę normę prawną ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż organ administracji publicznej ma możliwość wolnego wyboru rozstrzygnięcia spośród tych wskazanych w ustawie. Innymi słowy, organ właściwy jest uprawniony, lecz nie zobowiązany do zastosowania art. 30 ust. 9 cyt. ustawy, w in/.ic ziszczenia się przesłanek w niej opisanych, (por. wyrok WSA w Poznaniu z dn.10.2010r. w sprawie II SA/Po 498/2010, LexPolonica nr 2515100)

Pobocznie organ zaznaczył, iż kwota której umorzenia odmówił organ I instancji ([...] zł) i której płatność odroczono do m-ca 09/2012r., stanowi o konieczności wyodrębnienia z miesięcznego dochodu omawianej rodziny kwoty ok. [...] zł, co w perspektywie dochodów osiąganych przez omawianą rodzinę (dochody przekraczające dwukrotnie kryterium dochodowe), konieczność wyasygnowania kwoty [...] zł/m nie będzie skutkować sytuacją, w której zagrożone byłoby zapewnienie omawianej rodzinie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Dochód omawianej rodziny w miesiącach lipiec - wrzesień jest zwiększony z tytułu braku konieczności ponoszenia kosztów związanych z zapewnieniem synowi warunków edukacyjnych (koszty ponoszone z powyższego tytułu stanowią kwotę ok. [...] zł)

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez zainteresowanego w odwołaniu od decyzji z dnia [...] lipca 2011r. organ zaznaczył, iż kryterium niepełnosprawności, nie może stanowić samoistnej podstawy uznania, że w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności w rozumieniu art. 30 ust. 9 ww. ustawy. Skoro, co do zasady, do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego uprawnione są osoby niepełnosprawne, to przy braku ustawowego wyłączenia wobec takich osób obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia - kryterium to nie może być uznane za okoliczność szczególną (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dn. 08.12.2009r. w sprawie II SA/Bd 923/2009, LexPolonica nr »'|V7531)

W zakresie zarzutu odwołującego błędu organu I instancji w zakresie ustalenia sytuacji materialnej i rodzinnej omawianej rodziny, organ zaznaczył, iż powyższe ustalenia zostały poczynione w oparciu o dane zawarte w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...].06.2011r., który został potwierdzony przez zainteresowanego.

Skargę na powyższą decyzję złożył W.S. domagając się jej uchylenia i podnosząc te same argumenty co w odwołaniu od decyzji I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga okazała się uzasadniona jednakże z przyczyn innych aniżeli w niej podniesione.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 02/153/1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 02/153/1270 ze zm., dalej - ppsa)).

Podstawę materialnoprawną przedmiotowej sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2006r. Dz. U. Nr 139, poz.992 ze zm.). Jak wynika z art.16 ust.6 tejże ustawy zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Bezsporna w sprawie jest okoliczność, iż skarżący decyzją z dnia [...] kwietnia 2006r. miał przyznany zasiłek pielęgnacyjny na okres od [...] marca 2006r. bezterminowo; a następnie w związku z ukończeniem 75 roku życia z dniem [...] września 2009r. otrzymał od tej daty dodatek pielęgnacyjny, przyznany do pobieranej emerytury decyzją ZUS z dnia [...] sierpnia 2009r.

Na marginesie należy podkreślić, iż dodatek pielęgnacyjny i zasiłek pielęgnacyjny są to świadczenia rodzajowo odmienne. Dodatek pielęgnacyjny ma charakter ubezpieczeniowy, natomiast zasiłek pielęgnacyjny ma charakter pomocowy. Z rozróżnieniem tym związane są dwie odrębne podstawy prawne dla ewentualnego nabycia uprawnień do tych świadczeń. Zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Dodatek pielęgnacyjny zaś przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat (art.75 ust.1 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS (t.j. z 2009r. , nr 153, poz. 1227 ze zm.).

W związku z tym, iż z dniem [...] września 2009r. skarżący zaczął pobierać dodatek pielęgnacyjny, prawidłowo organ decyzją z dnia [...]listopada 2010r. uchylił z dniem [...] września 2009r. decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2006r. przyznającą zasiłek pielęgnacyjny.

Następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2011r. nr [...] Wójt Gminy [...] uznał kwotę [...] zł wypłaconą od [...].09.2009r. do [...].10.2010r. za świadczenie nienależnie pobrane i jednocześnie zobowiązał skarżącego do zwrotu tej kwoty w terminie 14 dni wraz z odsetkami.

Należy podkreślić, co uszło uwadze organów obu instancji, iż nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. W myśl art.30 ust.1 cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, czyli tym samym w jednej decyzji. Uchybienie temu obowiązkowi stanowi naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy p.p.s.a. (wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010r. I OSK 620/10 i I OSK 619/10, Lex 694359).

Dlatego też decyzję organu I instancji z dnia [...] stycznia 2011r. należało wyeliminować z obrotu prawnego jako wydaną wadliwie.

Poza tym uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga od organu wykazania negatywnego zachowania strony, ukierunkowanego na niezgodne z prawem administracyjnym korzystanie ze środków publicznych. Zgodnie z art.30 ust.2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku ich pobierania uważa się za nienależnie pobrane. Przesłanki wskazane w tym przepisie odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy. Ze zgromadzonego w sprawie materiału nie wynika, by taki fakt miał miejsce. Skarżący kilka razy w odwołaniach od kolejnych decyzji podkreślał, iż nie miał świadomości, że zasiłek pielęgnacyjny mu nie przysługiwał, nadto podawał, iż Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], był w posiadaniu wszelkich informacji w oparciu, o które miał możliwość weryfikacji uprawnień skarżącego do zasiłku pielęgnacyjnego. Należy podkreślić, iż nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujący ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, na skutek okoliczności leżących po stronie świadczeniobiorcy (tak wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2010r. I OSK 1710/09; Lex 595278). Zatem obowiązek zwrotu świadczenia został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z instytucją "świadczenia nienależnie pobranego" , przy czym pojęcia te nie są pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się bowiem uwagę, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Świadczenie będzie zatem nienależnie pobrane, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Istotnym elementem sine qua non uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane jest istnienie po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że uprawnienie do jego otrzymywania ustało. Decydujące znaczenie ma więc ustalenie, kiedy świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej utratę uprawnienia do świadczenia rodzinnego, czy w sprawie doszło do świadomego wprowadzenia przez świadczeniobiorcę w błąd organu administracyjnego. Tego ustalenia organy obu instancji w sprawie nie poczyniły, choć z akt administracyjnych i z treści pism redagowanych przez skarżącego wynika, iż jest on osobą starszą, schorowaną, nieporadną, zupełnie niezorientowaną w sytuacji.

Niewątpliwie decyzja organów podjęta na podstawie art. 30 ust. 9 ww. ustawy, jest decyzją uznaniową. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy. W przypadku kontroli sądowej takiego orzeczenia niezbędne jest zbadanie, czy zakres uznania administracyjnego nie został przez organy przekroczony, a także, czy dana decyzja została w sposób należyty i poddający weryfikacji uzasadniona, (por. wyrok WSA w Poznaniu z dn. 22.03.201 Ir. w sprawie II SA/Po 920/2010, LexPolonica nr 2538057).

W literaturze przedmiotu wskazuje się, iż na treść decyzji wydanej w trybie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decydujący wpływ mają, oprócz minimum socjalnego i egzystencji, również takie szczególne okoliczności, jak choroba w rodzinie, niepełnosprawność lub kształcenie dziecka wymagające dodatkowych nakładów finansowych (por. wyrok WSA w Łodzi z dn. 05.03.2010r. w sprawie II SA/Łd 85/2010)

Przekładając powyższe na stan omawianej sprawy Sąd uznał, iż organy obu instancji wydające orzeczenia naruszyły ww. przepis prawa, a wydane rozstrzygnięcia nie odpowiadają przytoczonej wykładni dokonanej przez judykaturę.

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga fakt, iż w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy w niniejszej sprawie niewątpliwe jest, iż sytuacja w jakiej znajduje się rodzina skarżącego jest przypadkiem szczególnie uzasadnionym. Ustalenia dotyczące tej sytuacji odnoszą się zarówno do kwestii osiąganego dochodu, braku możliwości zmiany sytuacji materialnej, konieczności ponoszenia wydatków związanych z zapewnieniem opieki medycznej, środków farmakologicznych oraz wydatkowaniem środków w celu umożliwienia synowi odwołującego kształcenia się w ramach uczelni wyższej. Niezrozumiałe natomiast jest w ocenie Sądu dlaczego organy umorzyły kwotę [...] zł z okresu od września 2005r. do lutego 2006r., skoro zasiłek pielęgnacyjny przyznany i pobierany był od dnia [...] marca 2006r., a dopiero od dnia [...] września 2009r. został przyznany dodatek pielęgnacyjny.

Z tych to względów wyeliminowania z obrotu prawnego wymagała również zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia [...] lipca 2011r.

Rozpoznając ponownie sprawę organy będą zobowiązane w pierwszej kolejności zbadać i rozważyć, czy świadczenie – zasiłek pielęgnacyjny było świadczeniem nienależnie pobranym czy tylko nienależnym i czy skarżący obejmował swoją świadomością, że pobiera je nienależnie. W razie jednak stwierdzenia, że świadczenie było nienależnie pobrane organ najpierw winien wydać decyzję uznającą świadczenie za nienależnie pobrane. Dopiero gdy decyzja ta się uprawomocni wydać decyzję nakazującą zwrot świadczenia nienależnie pobranego. W razie zaś złożenia przez skarżącego wniosku o umorzenie świadczenia organ winien skorzystać z dyspozycji art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie dotyczącym wysokości całego świadczenia. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust.1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002.13.1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) oraz art.135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku.

O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w pkt 3 sentencji wyroku w oparciu o art.152 p.p.s.a.