Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1696/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 27, art. 33, art 54, art. 70, art. 71 a par. 9, art. 80
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Borkowski (sprawozdawca), Sędzia NSA: Jacek Brolik, Sędzia NSA del.: Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, Protokolant Katarzyna Pawłowska, po rozpoznaniu w dniu 29 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 952/07 w sprawie ze skargi P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 19 lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. na rzecz Ministra Finansów kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 lipca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 952/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 19 lutego 2007 r., w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne.

Z ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd I instancji wynika, że na podstawie tytułu wykonawczego z 2 grudnia 2005 r. obejmującego wierzytelności G. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego W. wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku strony. Zawiadomieniem z dnia 12 kwietnia 2006 r. organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., zwanej dalej w skrócie: "u.p.e.a.") dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem.

W tak ustalonym stanie faktycznym opisanym na wstępie rozstrzygnięciem z dnia 19 lutego 2007 r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a,") oraz art. 18 u.p.e.a., Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. oddalające skargę strony na czynności egzekucyjne. Minister Finansów za prawidłowe uznał stanowisko organu pierwszej instancji, że podnoszone przez stronę kwestie wykonania obowiązku, określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., błędu co do osoby zobowiązanego, braku uprzedniego doręczenia upomnienia oraz niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. zgłoszone zostały jako zarzuty, o których mowa w art. 33 pkt 1, 3, 4, 7 i 10 u.p.e.a. i nie podlegają rozpatrzeniu w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 54 u.p.e.a.

Wobec takich konstatacji organ drugiej instancji ocenił wyłącznie zarzuty odnoszące się do czynności egzekucyjnych dokonanych przez organ egzekucyjny na podstawie art. 80 u.p.e.a. Oceniając zaskarżone postanowienie w tym zakresie Minister Finansów zauważył, że organ egzekucyjny zastosował, zgodnie z art. 7 u.p.e.a., środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a) tej ustawy, tj. egzekucję z rachunków bankowych. Czynności egzekucyjne mające na celu zastosowanie tego środka egzekucyjnego dokonano na podstawie art. 80 u.p.e.a. Podzielił przy tym stanowisko organu pierwszej instancji, że skutki zajęcia wywołuje doręczenie bankowi zawiadomienia o zajęciu i czynność ta może być uznana za czynność egzekucyjną zmierzającą do zastosowania środka egzekucyjnego, tj. egzekucji z rachunku bankowego. Odnosząc się do zarzutów strony, że organ egzekucyjny nie dopełnił jednoczesnego, wraz z dokonaniem zajęcia rachunku bankowego, zawiadomienia jej o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, Minister Finansów podkreślił, że w przedmiotowej sprawie zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego doręczone zostało dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 12 kwietnia 2006 r., zaś skarżącemu w dniu 24 kwietnia 2006 r. Okoliczność ta nie przesądza jednak o nieprawidłowości zakwestionowanej czynności egzekucyjnej. Zawarte bowiem w art. 80 § 3 u.p.e.a. określenie "jednocześnie" nie oznacza, że doręczenie bankowi zawiadomienia o zajęciu, winno nastąpić w tym samym dokładnie czasie, co zawiadomienie o tej czynności zobowiązanego. Podzielił przy tym pogląd organu pierwszej instancji, że z istoty samej egzekucji z rachunku bankowego wynika, iż przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego winno wyprzedzać moment zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu. Powołał się również na przepis art. 26 § 5 u.p.e.a.

Po rozpoznaniu skargi P., Sąd I instancji skonstatował, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.

Odnosząc się do kwestii braku upomnienia Sąd I instancji powołał się na art. 15 § 1 u.p.e.a. zgodnie z którym egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Ponadto wskazał, iż zgodnie z art. 15 § 5 u.p.e.a. ustawodawca zobowiązał Ministra Finansów do określenia, w drodze rozporządzenia, należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. W ocenie Sądu wojewódzkiego, w niniejszej sprawie przepis § 13 pkt 1 rozporządzenia z 22 listopada 2001 r. jest na tyle ogólny, że można uznać, iż mieści się w nim także orzeczenie organu egzekucyjnego określające nie przekazaną przez dłużnika zajętych wierzytelności kwotę, tj. orzeczenie wydane na podstawie przepisu art. 70 w związku z art. 71 a § 9 u.p.e.a. Zdaniem Sądu, z tego względu dla skutecznego prowadzenia czynności egzekucyjnych nie było wymagane uprzednie przesłanie stosownego upomnienia dla skarżącego.

Odnosząc się do drugiego z zarzutów Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 80 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. Sąd ocenił, że użyte w § 3 art. 80 u.p.e.a. określenie "jednocześnie", zgodnie z definicją zawartą w Uniwersalnym Słowniku Języka Polskiego (pod red. St. Dubisza, Wyd. PWN Warszawa 2003 r., s. 178), oznaczać może "w tym samym czasie, w tej samej chwili", ale ponadto "również, także, w równym stopniu, zarazem". Biorąc pod uwagę redakcję całego art. 80 u.p.e.a. oraz istotę egzekucji z rachunku bankowego, z której wynika, iż przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego winno wyprzedzać moment zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu, w ocenie Sądu, użycie określenia "jednocześnie" oznacza "także". Sąd wojewódzki podkreślił również, że nie jest istotne, czy i kiedy doręczono podatnikowi tytuł wykonawczy oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Z mocy art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. wynika bowiem, że z dniem doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zostało skutecznie wszczęte postępowanie egzekucyjne (por. wyrok NSA z 20 października 2006, sygn. akt. II FSK 952/06, niepubl.).

W skardze kasacyjnej pełnomocnik P. zarzucił na podstawie art. 173 i 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.") naruszenie prawa materialnego, poprzez:

1) niewłaściwe zastosowanie § 13 pkt 1 w/w rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r., albowiem należność objęta tytułem wykonawczym z dnia 9 marca 2006 r. nie została w sposób tożsamy określona postanowieniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 19 września 2005 roku, co miało wpływ na oddalenie skargi na czynności egzekucyjne w niniejszej sprawie oraz na uznanie za bezzasadny zgłoszonego w trakcie innego postępowania zarzutu P. opartego na treści art. 33 pkt 7,10 u.p.e.a.,

2) błędną wykładnię art. 27 § 3 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zachodził obowiązek doręczenia upomnienia, co miało wpływ na oddalenie skargi na czynności egzekucyjne oraz na uznanie za bezzasadny zgłoszonego w trakcie innego postępowania zarzutu opartego na treści art. 33 pkt 7, 10 u.p.e.a.,

3) błędną wykładnię art. 80 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż określenie "jednocześnie" zawarte w § 3 art. 80 u.p.e.a. oznacza w omawianym przypadku tyle co "również, także, w równym stopniu, zarazem" i usankcjonowanie sytuacji, w której organ egzekucyjny uznał za nieistotne, czy i kiedy należy doręczyć skarżącemu tytuł wykonawczy - co miało w niniejszym postępowaniu wpływ na oddalenie skargi na czynności egzekucyjne.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uwzględnienie skargi kasacyjnej oraz uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 29 października 2008 r. pełnomocnik Ministra Finansów wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Brak jest podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej.

Na wstępie przypomnieć należy, że, na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a., poza uregulowanymi w art. 183 § 2 p.p.s.a. przypadkami nieważności postępowania sądowego, których w sprawie nie stwierdzono, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają adekwatne do niej zarzuty kasacyjne sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami wynikającymi z unormowań art. 174 i art. 176 p.p.s.a.

W obszarze unormowania art. 174 p.p.s.a. dopuszcza się dwie podstawy kasacyjne: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).Stosownie do art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym zrozumieniu treści zastosowanego przepisu, zaś naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, albo że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie podciągnięto pod hipotezę określonej normy prawnej. Natomiast zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów postępowania może zostać uwzględniony jedynie wtedy, gdy uchybienie sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Użycie przez ustawodawcę słowa "wpływ" oznacza, że pomiędzy uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu powinien zachodzić związek przyczynowy. Związek ten nie musi być realny wystarczy, że zaistniała hipotetyczna możliwość odmiennego wyniku sprawy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy skonstatować, że skarga kasacyjna wniesiona w sprawie niniejszej wymogów tych dostatecznie nie spełnia.

Otóż wnoszący skargę kasacyjną w petitum analizowanej skargi kasacyjnej postawił zarzuty naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie § 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. oraz błędną wykładnię art. 27 § 3 u.p.e.a. i art. 80 § 3 u.p.e.a. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wskazane zapisy prawne nie mają charakteru materialnego, a zatem nie mieściły się w podstawie kasacyjnej opisanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Normy te są bowiem przepisami procesowymi, i dotyczą odpowiednio przypadków wszczęcia egzekucji należności pieniężnej bez uprzedniego doręczenia upomnienia zobowiązanemu, (§ 13 cyt. rozporządzenia), wymogów przedłożenia dowodu doręczenia upomnienia zobowiązanemu (art.27 § 3 u.p.e.a.) oraz momentu zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego (art. 80 § 3 u.p.e.a.).

Podkreślić także należy, że Sąd wojewódzki nie stosował w zaskarżonym wyroku § 13 cyt. rozporządzenia, ani nie dokonywał wykładni art.27 § 3 czy też art. 80 § 3 u.p.e.a. Sąd I instancji ocenił bowiem w uzasadnieniu wyroku zasadność, poprawność i słuszność przeprowadzenia określonych czynności w ramach egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego.

W związku z powyższymi konstatacjami należało zarzuty naruszenia § 13 rozporządzenia, art. 27 § 3 oraz art. 80 § 3 u.p.e.a. powołać w ramach podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Jednakże w tak zaprezentowanej formie, również nie odniosłyby zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku. Adresatem bowiem tychże norm prawnych jest organ egzekucyjny, a nie Sąd I instancji. Ponadto zarzuty te powinny być skierowane przeciwko wyrokowi Sądu I instancji, a nie organom egzekucyjnym. Sądy administracyjne procedują na podstawie przepisów ustawy sądowoadministracyjnej, a nie (cyt.) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dlatego też nie mogą naruszać przepisów postępowania egzekucyjnego a jedynie wadliwie ocenić ich ewentualne naruszenie przez organy egzekucyjne, przy nieodpowiednim zastosowaniu norm procedury sądowoadministracyjnej. Jeżeli autor skargi kasacyjnej zamierzał wykazać, że Sąd administracyjny przyjął stan faktyczny ustalony przez organy egzekucyjne niezgodnie z obowiązującą je procedurą, zawartą w u.p.e.a., to powinien powiązać przytoczone w skardze przepisy prawa procesowego (u.p.e.a.) z odpowiednimi zapisami prawnymi (cyt.) ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czego jednak nie dokonano.

Strona nie może się zatem skutecznie powoływać w skardze kasacyjnej na uchybienie przepisom postępowania egzekucyjnego, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem Sąd administracyjny nie jest organem odwoławczym, a postępowanie sądowoadministracyjne, nie stanowi w żaden sposób formy, trybu, rodzaju czy też kontynuacji postępowania administracyjnego.

Zaakcentować także należy, iż naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania to dwie różne i nietożsame podstawy kasacyjne odrębnie unormowane w art. 174 p.p.s.a., i nie mogą być one bezzasadnie wykorzystywane w sposób zamienny, jak to uczynił wnoszący skargę kasacyjną.

Dodatkowo także zaznaczyć należy, że Sąd nie rozpatrywał okoliczności, które mogłyby być przedmiotem zarzutów egzekucyjnych na podstawie art.33 u.p.e.a., bowiem sprawa dotyczyła skargi na czynności egzekucyjne unormowanej w art. 54 u.p.e.a., która stanowi odrębny środek zaskarżenia. W ramach tego środka można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności, a zatem (w niniejszej sprawie) wyłącznie zarzuty skarżącego odnoszące się do czynności egzekucyjnych dokonanych przez organ egzekucyjny na podstawie art. 80 u.p.e.a.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 184 p.p.s.a oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.

-----------------------

1