Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 110/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji w części
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 75 ust. 3, art. 103
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie NSA Grażyna Radzicka WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska (spr.) Protokolant Sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2010 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uposażenia 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień P. – [...] z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w części orzekającej o świadczeniach potrąconych przy wypłacie uposażenia 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień P. – [...] z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w części orzekającej o odsetkach od wypłaconego uposażenia /-/ E. Kręcichwost – Durchowska /-/ J. Stankowski /-/ G. Radzicka


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 marca 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 537/08, po rozpoznaniu skargi J. W. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...]czerwca 2008 r., nr [...], w przedmiocie uposażenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień P. – [...] z dnia [...] maja 2008 nr [...].

Powyższy wyrok wydany został w następujących okolicznościach faktycznych.

Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień odmówił przyznania J. W. świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz zwrotu z świadczenia potrąconego z uposażenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że dnia [...] listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych, w oparciu o rozkaz [...] z dnia [...] września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował, między innymi, stanowisko służbowe strony. Ponieważ żołnierz odmówił przyjęcia innego stanowiska służbowego, dowódca P. Okręgu Wojskowego (POW) wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej.

Dnia [...]czerwca 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr [...] stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Dla celów ewidencyjno-finansowych, od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano stronie zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, potrącono stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia. Po otrzymaniu tych świadczeń strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił również, iż organy wojskowe zobowiązane były do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami.

Organ powołując się na treść art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750 ze zm.), zgodnie z którym tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne organ wskazał, iż instytucja zwłoki, uregulowana w art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej jako KC) – w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 KC) warunkowana jest winą. Zważywszy na powyższe okoliczności nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia. Organ zawrócił uwagę, iż w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie jednak otrzymywała od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, w szczególności dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. Organ wskazał, iż po przywróceniu do służby strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Najbardziej nieuzasadnione wydaje się roszczenie o odsetki za świadczenie, które pobrał żołnierz z góry (roczne uposażenie przez pierwszy rok po zwolnieniu). Zdaniem organu dopiero w chwili kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz, lecz po tej dacie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. W. wskazując, iż w wyniku ponownego przyjęcia do służby wojskowej otrzymał zaległe należności ale bez ustawowych odsetek za zwłokę oraz potrącono mu świadczenie nienależne. Odwołujący powołał się na art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którym w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 tej ustawy, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stała się wymagalna. W pozostałych przypadkach (nagroda roczna, dodatkowe uposażenie roczne) zastosowanie ma art. 481 §1 KC i art. 482 §1 KC. W ocenie odwołującego się, prawo do świadczeń określonych w art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz. U. 1997 r., nr 10, poz. 55 ze zm.) oraz w art. 71 ust. 1 i art. 185 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nabył on w pierwszym dniu roboczym miesiąca za które ono przysługiwało. Prawo do nagrody rocznej wnioskodawca nabył, w spornym okresie, w dniu 14 sierpnia każdego danego roku. Natomiast prawo do dodatkowego uposażenia rocznego odwołujący nabył w ostatnim dniu upływu trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który ono przysługuje, tj. najpóźniej 31 marca danego roku. Ponadto odwołujący podniósł, iż zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Zgodnie zaś z art. 87 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t. j. Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm., dalej KP) z wynagrodzenia za pracę podlegają potrąceniu tylko sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych. Należności inne niż wymienione w art. 87 §1 mogą być potrącone z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie (art. 91 § 1 KP). Żadna z tych przesłanek nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Potrącenia dokonano bez żadnego tytułu wykonawczego i bez zgody odwołującego się.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji oraz wskazując, że zasadnie organ I instancji wydał decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia, oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł J. W. powtarzając argumenty i zarzuty zawarte w odwołaniu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 26 marca 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 537/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...]czerwca 2008 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia [...] maja 2008 r., nr [...].

Na skutek skargi kasacyjnej Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 stycznia 2010 r. , sygn. akt I OSK 872/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż przy rozważaniu skutków wywołanych decyzją organu nadzoru o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej należy rozważyć pojęcie zwłoki w wypłacie uposażenia, o którym mowa w art. 75 ust.3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, nie można jednak pomijać wykładni tego pojęcia wypracowanej przez orzecznictwo sądów cywilnych i piśmiennictwo. Nie sposób zgodzić się z prezentowanym przez Sąd I instancji odrzuceniem pojęć cywilnoprawnych na rzecz " obowiązku respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym". Taka sprzeczność w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Zwłoka w ujęciu cywilistycznym ma charakter opóźnienia kwalifikowanego, jest to opóźnienie w wykonaniu zobowiązania wynikłe wskutek okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność(art.476 kodeksu cywilnego). Warunkiem przyjęcia, że dłużnik jest w zwłoce jest wina dłużnika, lecz dłużnik nie odpowiada za zwłokę, gdy nastąpiła ona wskutek okoliczności, które zaszły bez jego winy. Do takich zaś okoliczności należą przypadki siły wyższej, ale też różnego rodzaju fakty usprawiedliwiające zwłokę, przy zaistnieniu których nie można przypisać dłużnikowi celowego, rozmyślnego działania lub zaniechania bądź niedołożenia należytej staranności wymaganej w uczciwym obrocie lub stosunku prawnym. Dużym uproszczeniem zagadnienia " zwłoki" jest twierdzenie Sądu I instancji, że skoro została stwierdzona nieważność decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej na podstawie art.156 §1 pkt 2 K.p.a., to nie może być mowy o braku winy organu. Wskazany przepis art.156 §1 K.p.a. nie posługuje się pojęciem winy, lecz celem tego przepisu jest wyeliminowanie z obrotu prawnego wadliwej decyzji i dlatego wywodzony przez Sąd I instancji wniosek nie jest uzasadniony. Istotne jest natomiast, że zwłoka ( ale i też opóźnienie) zachodzą, gdy zobowiązanie jest ważne a wierzytelność wierzyciela wymagalna. Ponadto świadczenie dłużnika musi być możliwe do spełnienia. Wierzytelność zaś jest wymagalna, gdy wynika to z czynności prawnej lub po wezwaniu dłużnika do spełnienia świadczenia albo jak w niniejszej sprawie jest skutkiem decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu żołnierzowi zawodowej służby wojskowej. NSA zwróciło uwagę, iż w okresie od dnia [...] listopada 2003 r. do dnia gdy stała się ostateczna decyzja z dnia [...]czerwca 2006 r. stwierdzająca nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej w obrocie prawnym była decyzja Dowódcy P. Okręgu Wojskowego z dnia [...] listopada 2002 r., nr [...] o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. A zatem w tym okresie wierzytelność skarżącego o wypłatę comiesięcznego uposażenia nie mogła być wymagalna, co więcej ona w tym okresie nie istniała, bo tego uposażenia w tym okresie nie mógł wypłacać organ wojskowy, ani nie mógł domagać się tej wypłaty zwolniony ze służby żołnierz. W tym czasie zwolniony żołnierz otrzymywał świadczenia wypłacane przez wojskowy organ emerytalny, co wykluczało też wymagalność wierzytelności o wypłatę uposażenia we wskazanym wyżej okresie. A skoro wierzytelność nie była wymagalna, to nie może być mowy o powstaniu roszczenia o zapłatę odsetek od niewymagalnej wierzytelności. NSA podkreślił, iż decyzja stwierdzająca nieważność oprócz charakteru deklaratoryjnego wywołuje też inne skutki w obrocie prawnym. Decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności, z chwilą doręczenia stronom decyzji nadzorczej upada domniemanie legalności weryfikowanej decyzji. Weryfikowana decyzja o wypowiedzeniu żołnierzowi zawodowej służby wojskowej też wywołała określone skutki w zakresie statusu skarżącego ( przeniesienie do rezerwy), prawa do odprawy, prawa do emerytury wojskowej i innych świadczeń. W okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu zasadniczej służby wojskowej skarżącemu nie przysługiwało prawo do uposażenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że decyzja stwierdzająca nieważność wypowiedzenia zasadniczej służby wojskowej wywołuje skutek w postaci reaktywowania stosunku zawodowej służby wojskowej, powstaje też prawo do uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku służbowego, natomiast nie następuje odwrócenie skutku upływu czasu w zakresie prawa do tych świadczeń, nie zaktualizowują się terminy, o których mowa w art.81 ust.1 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Jest to skutek prawny, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej. Nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków o charakterze nieodwracalnym należy upływ czasu ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. I OSK 328/09 i sygn. akt I OSK 327/09; z 22 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1455/08, z 30 września 2009 r. ,sygn. akt I OSK 101/09,niepubl.).

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił ponadto, iż prawo do uposażenia jest ściśle związane z pełnieniem służby wojskowej, to w sprawie nie mógł mieć zastosowania art.81 wymienionej powyżej ustawy. Żołnierz zawodowy pobierający świadczenia emerytalne nie należy do kręgu żołnierzy pełniących zawodową służbę wojskową i dlatego nie mają do niego zastosowania uregulowania dotyczące terminów wypłaty należności ( art.81 ust.3 ustawy), o których mowa w art.73 ustawy. W wyroku tym Sąd nakazał aby przy ponownym rozpoznawaniu sprawy ustalić dokładną datę wymagalności należności, a następnie rozstrzygnąć, czy organ dopuścił się zwłoki w wypłacie uposażenia.

Odnośnie zarzutu naruszenia art.103 ust.1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż skarżący pozwem z dnia [...] stycznia 2007 r. żądał zasądzenia na jego rzecz kwoty 21 300 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu. Jak wynika z treści pozwu powód domagał się zapłaty wymienionej kwoty z tytułu odsetek od zaległego uposażenia za okres od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o wypowiedzeniu zawodowej służby wojskowej. Po przekazaniu prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego sprawy o zapłatę odsetek do rozpoznania przez organy wojskowe J. W. nie składał przed organem pierwszej instancji żadnych wniosków, nie zmienił żądania. Tymczasem organ pierwszej instancji orzekł w przedmiocie żądania, którego wniosek nie zawierał, bowiem J. W. nie wystąpił o przyznanie świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dla oceny zasadności skargi wniesionej przez skarżącego zasadnicze znaczenie ma fakt, że sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten uznał zasadność skargi kasacyjnej od wcześniejszego wyroku tutejszego Sądu, uchylając na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Zgodnie z art. 190 Ppsa Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W pierwszej kolejności Sąd postanowił odnieść się do kwestii orzekania przez organ w przedmiocie zwrotu potrąconych świadczeń, pomimo, iż z takim roszczeniem nie wystąpiła strona. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż zgodnie z art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; ze zm. –dalej "Kpa") postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z powyższego wynika, iż postępowanie administracyjne oparte jest na zasadzie skargowości i zasadzie oficjalności. Art. 61 § 1 Kpa nie stanowi samoistnej normy prawnej będącej podstawą wszczęcia postępowania w danego rodzaju sprawie. O przyjęciu zasady skargowości lub zasady oficjalności przesądzają przepisy prawa materialnego. Natomiast w judykaturze przyjmuje się, że w przypadku, gdy przepis prawa materialnego nie reguluje expressis verbis inicjatywy wszczęcia postępowania w danej kategorii spraw administracyjnych, a przedmiotem postępowania jest ustalenie sytuacji prawnej jednostki w zakresie jej uprawnień, wszczęcie postępowania następuje wyłącznie na jej wniosek. A skoro tak, to brak wniosku zmierzającego do wszczęcia i prowadzenia postępowania powoduje, iż organ nie był uprawniony do wszczęcia postępowania i jego prowadzenia, a co za tym idzie nie mógł wydać decyzji załatwiającej sprawę co do istoty (por. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 1998r., sygn.akt IV SA 1225/96, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex nr 43250; wyrok NSA z dnia 26 września 2001r., sygn.akt V SA 381/00, niepubl., dostępny w Lex nr 78917). Ponadto zwrócić należy uwagę, iż żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji. (por. wyrok NSA z dnia 3 lipca 2008 r., II OSK 771/07, Lex nr 485362). Organ, nie może z urzędu dokonać zmiany kwalifikacji takiego wniosku. Organ administracji nie jest natomiast związany podaną przez stronę podstawą prawną żądania, albowiem to treść żądania wyznacza stosowną normę prawa materialnego, która będzie miała zastosowanie w konkretnej sprawie i która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania dowodowego. W przedmiotowej sprawie treścią żądania strony, którą związane były organy administracji, było wyłącznie przyznanie odsetek, na co wyraźnie wskazuje treść pozwu z dnia [...] grudnia 2007 r. przekazanego następnie organowi przez Sąd Rejonowy do rozpoznania.

Z powyższych względów Sąd uznał, iż decyzja Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. i poprzedzającą ją decyzja Wojskowego Komendanta Uzupełnień P. – [...] wobec braku wniosku inicjującego postępowanie, zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Odnosząc się natomiast do kwestii odsetek wskazać należy, iż przeprowadzona przez Sąd, z zastrzeżeniem uwag i wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu drugiej instancji ponowna analiza zaskarżonego rozstrzygnięcia prowadzi do wniosku, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go oraz poprzedzającej go decyzji z obrotu prawnego w części w jakiej odmówiono skarżącemu wypłaty odsetek od wypłaconego uposażenia.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wyroku z dnia 6 stycznia 2010 r., którym związany jest skład orzekający w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że istotne w przedmiotowej sprawie jest to, że zwłoka ( ale i też opóźnienie) zachodzą, gdy zobowiązanie jest ważne a wierzytelność wierzyciela wymagalna. Ponadto świadczenie dłużnika musi być możliwe do spełnienia. Wierzytelność zaś jest wymagalna, gdy wynika to z czynności prawnej lub po wezwaniu dłużnika do spełnienia świadczenia albo jak w niniejszej sprawie jest skutkiem decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu żołnierzowi zawodowej służby wojskowej. NSA zwróciło również uwagę, iż w okresie od dnia [...] listopada 2003 r. do dnia gdy stała się ostateczna decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r. stwierdzająca nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej w obrocie prawnym była decyzja Dowódcy P. Okręgu Wojskowego o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. A zatem w tym okresie wierzytelność skarżącego o wypłatę comiesięcznego uposażenia nie mogła być wymagalna, co więcej ona w tym okresie nie istniała, bo tego uposażenia w tym okresie nie mógł wypłacać organ wojskowy, ani nie mógł domagać się tej wypłaty zwolniony ze służby żołnierz. W tym czasie zwolniony żołnierz otrzymywał świadczenia wypłacane przez wojskowy organ emerytalny, co wykluczało też wymagalność wierzytelności o wypłatę uposażenia we wskazanym wyżej okresie. A skoro wierzytelność nie była wymagalna, to nie może być mowy o powstaniu roszczenia o zapłatę odsetek od niewymagalnej wierzytelności. NSA podniosło, iż w okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu zasadniczej służby wojskowej skarżącemu nie przysługiwało prawo do uposażenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że decyzja stwierdzająca nieważność wypowiedzenia zasadniczej służby wojskowej wywołuje skutek w postaci reaktywowania stosunku zawodowej służby wojskowej, powstaje też prawo do uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku służbowego, natomiast nie następuje odwrócenie skutku upływu czasu w zakresie prawa do tych świadczeń, nie zaktualizowują się terminy, o których mowa w art.81 ust.1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił ponadto, iż prawo do uposażenia jest ściśle związane z pełnieniem służby wojskowej, to w sprawie nie mógł mieć zastosowania art.81 wymienionej powyżej ustawy. Żołnierz zawodowy pobierający świadczenia emerytalne nie należy do kręgu żołnierzy pełniących zawodową służbę wojskową i dlatego nie mają do niego zastosowania uregulowania dotyczące terminów wypłaty należności ( art.81 ust.3 ustawy), o których mowa w art.73 ustawy. NSA nakazał przy ponownym rozpoznaniu sprawy ustalić datę wymagalności świadczenia.

Zatem podstawową kwestią do ustalenia przy rozstrzyganiu sprawy w zakresie odsetek jest ustalenie daty wymagalności należności wynikających ze stosunku służbowego.

Przy ustalaniu wymagalności należności pomocny będzie art. 81 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei ust. 2 wymienionego wyżej artykułu, mówi, że dodatki do uposażenia zasadniczego inne niż wymienione w ust. 1 wypłaca się nie później niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73.

W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż reaktywowanie stosunku służbowego z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, iż żołnierz pozostawał cały czas w służbie. Uposażenie przysługuje zaś żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania w stosunku służbowym lecz za pełnienie służby. Pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolność do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Ponadto świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy pobierającemu emeryturę nie przysługuje zatem prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej (por. wyroki NSA z dnia 13 września 2001 r. sygn. akt II SA 3288/08, z dnia 24 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1496/08 i z dnia 27 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 1298/05).

Wobec powyższego w ocenie składu orzekającego roszczenie o zaległe uposażenie staje się wymagalne dopiero z chwilą stawienia się żołnierza do służby tzn. w sytuacji gdy żołnierz nie tylko pozostaje w służbie wojskowej ale również wyraża gotowość do pełnienia tej służby.

Biorąc pod uwagę powyższe oraz okoliczność, iż wypłacone należności dotyczą okresu od dnia zwolnienia ze służby do dnia stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu uznać należy, iż wszelkie roszczenia za ten okres stały się wymagalne w dniu, w którym skarżący zgłosił się do służby. To właśnie w tym dniu skarżący winien otrzymać wszelkie należności wynikające ze stosunku służbowego.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy (rozkaz dzienny nr [...]) skarżący stawił się do służby w dniu [...] lipca 2006 r. Natomiast do ustalenia pozostaje kwestia daty dokonania przez organ skarżącemu przysługujących mu należności. Powyższe pozwoli na ustalenie czy wypłata zaległych uposażeń nie nastąpiła po dacie ich wymagalności, a zatem czy skarżącemu stosownie do art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przysługują odsetki za zwłokę w wypłacie przysługujących mu należności.

Organ rozpoznając sprawę ponownie ustali należycie stan faktyczny sprawy, w szczególności datę w którym skarżącemu wypłacono zaległe uposażenie. Dopiero powyższe ustalenia pozwolą organowi na jednoznaczne rozstrzygnięci czy w niniejszej sprawie wypłata uposażenia nastąpiła przed dniem ich wymagalności tj. data stawienia się do służby czy też już po okresie ich wymagalności, a co z tym idzie na rozstrzygnięcie czy skarżącemu przysługują odsetki na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa z zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa orzekł jak w pkt 1 sentencji. W pkt 2 orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa. Art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter rozstrzygnięcia.

/-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/J.Stankowski /-/G.Radzicka

KP