Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 921/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 136 ust 3 i art 137 ust 1
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Andrzej Irla Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska (spr.) WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2020 r., znak [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części działki oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 4 maja 2017 r. F. P. wystąpił o zwrot parcel: l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] oraz l. kat. [...] b. gm. kat. K., wywłaszczonych orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 7 listopada 1951 r., nr [...].

Prezydent Miasta K. decyzją nr [...] z 22 stycznia 2020 r., znak: [...], orzekł o odmowie zwrotu części działki ewidencyjnej nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. N. H. m. K., w granicach parceli l. kat. [...], b. gm. kat. K., na rzecz: F. P., A. B., J. B., M. B., P. B., D. B., W. B., A. K., B. M., J. P., J. Z., M. Z., Z. Z..

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że z wnioskiem o zwrot wystąpili spadkobiercy poprzednich właścicieli wskazanych we wniosku parcel, co stanowi konieczny warunek rozpoznania wniosku na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm., dalej "u.g.n.").

Wyjaśniono, że w tym postępowaniu organ rozstrzygnął sprawę zwrotu części działki nr [...], obr. [...]. ewid. N. H. w K. w granicach parceli l. kat.[...] b. gm. K.. Wobec innych działek objętych wnioskiem toczą się osobne postępowania.

Organ ustalając spełnienie przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości tj. jej zbędności na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej (art. 137 ust. 1 u.g.n.), ustalił, że celem wywłaszczenia parceli wskazanych we wniosku, zgodnie z zezwoleniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w W. z 6 lipca 1950 r., nr [...], była budowa Miasta N. H.. Na załączonym do powyższego zezwolenia planie sytuacyjnym zlokalizowano wywłaszczoną parcelę l. kat. [...] b. gm. kat. K., która bezspornie mieściła się w zakresie wniosku o nabycie nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oznaczonym linią czerwoną. Przedmiotowa parcela znajduje się na planie na północ od enklawy IV.

Organ wskazał, że przy ocenie realizacji celu, jakim była budowa miasta, należy, uwzględnić nie tylko budowę typowych obiektów mieszkalnych, ale również budowę innych obiektów jak: pawilony handlowe i usługowe, szkoły, garaże, parkingi, zieleń osiedlowa, ciągi jezdne i piesze oraz ogrody działkowe. O braku realizacji celu wywłaszczenia w rozpatrywanym przypadku można byłoby mówić dopiero wtedy, gdyby na przejętym terenie nie zostało zrealizowane żadne przedsięwzięcie związane z funkcjonowaniem miasta - tkanką miejską, tj. gdy wywłaszczony teren nie został w ogóle zagospodarowany (stanowił nieużytek).

W ocenie Prezydenta Miasta K., skoro na wywłaszczonym terenie powstały tzw. pracownicze ogrody działkowe, a ogrody działkowe były elementem świadomie tworzonej tkanki miejskiej jako tereny zielone (przy braku ogólnodostępności tego terenu), tworzone celem wykorzystania wolnego czasu przez pracowników i ich rodziny, a więc przez mieszkańców miasta i ich realizacja mieści się w pojęciu budowa miasta N. H., a data realizacji tego przedsięwzięcia nastąpiła przed dniem złożenia wniosku o zwrot, w konsekwencji organ uznał, iż żądanie zwrotu części działki nr [...], obr. [...]. ewid. N. H. m. K., w granicach parceli l. kat. [...] b. gm. kat. K. pozbawione jest podstaw.

F. P. w odwołaniu od ww. decyzji podniósł m. in., że wywłaszczenie zostało dokonane z przeznaczeniem na cele budowy kombinatu metalurgicznego [...] i miasta N. H.. Na przedmiotowej nieruchomości nie powstał zarówno kombinat [...] jak i budynki mieszkalne. Na wnioskowanej nieruchomości, jak również na sąsiednich względem niej nieruchomościach, nie zrealizowano infrastruktury kombinatu [...] oraz zabudowy lub infrastruktury miasta N. H.. Mając powyższe na uwadze, nie zachodzą okoliczności upoważniające do stwierdzenia, że na ww. nieruchomości został zrealizowany jakikolwiek cel wywłaszczenia, niezależnie jak szeroko ten cel można by interpretować.

Wojewoda decyzją z 4 czerwca 2020 r., znak: [...], utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. o odmowie zwrotu części działki ewidencyjnej nr [...], poł. w obr[...] jedn. ewid. N. H. ni. K., w granicach parceli l. kat, [...], b. gm. kat. K..

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w przedmiotowej sprawie niewątpliwie spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Po pierwsze, z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpiły uprawnione do tego osoby. Po drugie zaś przedmiotowa nieruchomość może zostać uznana za wywłaszczoną w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, gdyż nabycie parceli l. kat. [...], z której następnie powstała działka nr [...], nastąpiło na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 7 listopada 1951 r. znak: [...], wydanego na podstawie art. 23, 24 i 37 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych, z przeznaczeniem na cele budowy Miasta N. H. i Kombinatu N. H..

Organ podkreślił, że budowa "Miasta N. H." była inwestycją specyficzną w skali kraju. Zgodnie z planem generalnym przyjęto podział tego "miasta" na osiedla, jako samodzielne jednostki mieszkaniowe. Poza zespołami mieszkaniowymi wydzielono m. in. tereny szpitala ogólno-miejskiego, pas zieleni izolującej od kombinatu czy urządzenia komunalne (oczyszczalnia ścieków, ujęcie wody pitnej z zakładem uzdatniania). W ramach zaś osiedli planowano obiekty handlowe, usługowe i socjalne. W takim też rozumieniu pojęcia "doprecyzowanie celu wywłaszczenia" możemy mówić o kilku poziomach jego uściślenia. Dla precyzyjnego ustalenia celu wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości organ I instancji pozyskał do akt sprawy dokumentację związaną z postępowaniem poprzedzającym wydanie tego orzeczenia, tj. w szczególności wniosek Zakładu Osiedli Robotniczych z 7 czerwca 1950 r. do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o udzielenie zezwolenia na nabycie nieruchomości położonych na terenie zabudowy miasta N. H. oraz stanowiące załączniki do ww. wniosku: zezwolenie pełnomocnika Ministra Budownictwa z 17 kwietnia 1950 r. na zgłoszenie przez Zakład Osiedli Robotniczych wniosku o nabycie nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (w którym wskazano, że nieruchomość jest niezbędna dla realizacji budownictwa mieszkaniowego), określonych na załączonym planie sytuacyjnym linią czerwoną i dużymi literami [...] wyłączeniem enklaw oznaczonych na planie cyframi rzymskimi i małymi literami; wniosek Departamentu Inwestycji Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 5 lipca 1950 r. o udzielenie zezwolenia Zakładowi Osiedli Robotniczych na nabycie nieruchomości oraz pismo Biura Regionalnego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 6 czerwca1950 r. wskazujące, iż Biuro Regionalne P.K.P.G. nie podnosi zastrzeżeń co do przeznaczenia terenu oznaczonego na mapie obwodnicą z granicami enklaw. Z powołanych dokumentów wynika, iż przedmiotowa nieruchomość znajdowała się na obszarze objętym wnioskiem o wywłaszczenie na cele budowy Miasta N. H. i Kombinatu N. H..

Dalej wskazano, że decyzją Prezydium Rady Narodowej m. K. z 18 lipca 1973 r., znak: [...], zarządzono przekazanie w użytkowanie na czas nieokreślony Zjednoczeniu Budownictwa Przemysłowego [...]" w K. pod pracowniczy ogród działkowy m. in. wywłaszczoną parcelę l. kat. [...] o pow. 1416 m2, powstałą z podziału parceli l. kat. [...], b. gm. kat. K.. Zatem w odniesieniu do parceli l. kat. [...] stanowiącej obecnie część działki nr [...] planowano założenie ogrodu działkowego. Potwierdza to wydruk komputerowy ortofotomapy z 1970 r., z którego wynika, że przedmiotowa działka w dacie jego wykonania stanowiła teren zielony, częściowo porośnięty drzewami. Na kserokopii zdjęcia lotniczego wykonanego w 1982 r. na ww. terenie nie ma już drzew i pojawiają się zabudowania ogrodu działkowego. Z wydruku ortofotomapy z 1995 r. wynika, że opisywana część działki nr [...], obr[...]. ewid. N. H. m. K. jest już w pełni zagospodarowana jako ogród działkowy. Przeprowadzona przez Prezydenta Miasta K. 1 lutego 2019 r. rozprawa administracyjna połączona z oględzinami wnioskowanej do zwrotu nieruchomości wykazała, iż opisywana część działki w całości zagospodarowana jest jako ogrodzony teren Rodzinnego Ogrodu Działkowego [...] i w terenie stanowi 4 murowane, podpiwniczone altany ogrodowe oraz nasadzenia w postaci drzew i krzewów. Opisywany teren uzbrojony jest w sieci: energetyczną i wodną.

W ocenie organu odwoławczego jako prawidłowe należało ocenić ustalenia dokonane przez organ I instancji w zakresie określenia, a następnie doprecyzowania celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, zgodnie z którymi na stanowiącej przedmiot postępowania nieruchomości wywłaszczonej, w ramach ogólnie określonego w orzeczeniu wywłaszczeniowym celu wywłaszczenia, jakim była budowa kombinatu N. H. i Miasta N. H., powstać miały ogródki działkowe.

Odnosząc się do zarzutu odwołania Wojewoda wyjaśnił, że zgodnie ze stanowiskiem judykatury cel wywłaszczenia określony jako budowa osiedla mieszkaniowego obejmuje nie tylko same budynki mieszkalne, lecz również całą infrastrukturę osiedlową, zaś wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej, powinny być oceniane przy jej kontroli proporcjonalnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonania kontroli.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11, Wojewoda stwierdził, że cel wywłaszczenia został na przedmiotowej nieruchomości zrealizowany, a tym samym nie można orzec o jej zwrocie na rzecz uprawnionych podmiotów. Dla przedmiotowej sprawy nie ma również znaczenia fakt, że J. B. władał przedmiotową nieruchomością do roku 1973 r., w świetle ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

F. P. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy przez nierzetelną analizę stanu faktycznego oraz prawnego nieruchomości. Organy nie dokonały oględzin nieruchomości wraz z geodetą i w konsekwencji nie wskazały, których faktycznie nieruchomości dotyczy postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w konsekwencji już z samej tej przyczyny organy nie mogły rzetelnie wskazać, jaki jest obecny stan wywłaszczonych nieruchomości i tym samym nie mogły ocenić czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Prezydent Miasta K., nie odniósł się do informacji udzielanych przez stronę postępowania na etapie postępowania administracyjnego w pierwszej instancji, które dotyczyły celu, w jakim nieruchomość została wywłaszczona, a którym było w chwili wywłaszczenia, przeznaczenie wywłaszczonej nieruchomości pod pas ochronny dla zakładu metalurgicznego Huty [...]. Ten sam organ nie zapoznał się z informacjami z Archiwum Państwowego w K., dotyczącymi realizacji na rzeczonej nieruchomości placu zabaw, który to datowany jest na 1972 r. Przywołane okoliczności wskazują, że organ w sposób wybiórczy prowadził postępowanie dowodowe z góry powziętym zamiarem wydania decyzji odmownej.

Dalej skarżący podniósł, że przez ponad 22 lata od daty wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego nieruchomości jej właścicielem był J. B., który prowadził na niej gospodarkę rolną i ogrodową. W aktach sprawy nie znalazła się informacja, która potwierdzałaby, że J. B. otrzymał odszkodowanie za ww. nieruchomość. Ogrody dziadkowe, które powstały na sąsiedniej nieruchomości po bazie zaopatrzenia miały charakter doraźny, chwilowy nie były celem wywłaszczenia, którym objęto dawną gminę K.. Co więcej w ramach doraźnych ogrodów działkowych na rzeczonej nieruchomości przewidziano plac zabaw, który miał być ogólnodostępny dla mieszkańców osiedla mieszkaniowego, a który to plac zabaw do dziś nie powstał. Organ zaniechał przesłuchania właścicieli okolicznych nieruchomości oraz mieszkańców celem doprecyzowania przyczyn, dla których nieruchomości zostały wywłaszczone w latach 50, a następnie zwrócone w latach 60.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Odpowiedź na skargę złożył również w piśmie z 30 października 2020 r. [...] Związek Działkowców [...], przychylając się do stanowiska Wojewody oraz wnosząc o oddalenie skargi. Uczestnik podniósł, że prawidłowe było ustalenie organów, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka zbędności na cel wywłaszczenia; tereny objęte postępowaniem przeznaczone były pod ogrody działkowe, które powstały i istnieją po dzień dzisiejszy. Istniejąca w terenie infrastruktura kanalizacyjna czy wodociągowa świadczą również o realizacji celu wywłaszczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sąd rozpoznał sprawę i wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z przywołanym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Na podstawie powołanego przepisu Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarządzeniem skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W tak zakreślonych ramach kontroli sądowoadministracyjnej skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiot kontroli Sądu stanowiła decyzja Wojewody z 4 czerwca 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję nr [...] Prezydenta Miasta K. z 22 stycznia 2020 r. o odmowie zwrotu części działki ewidencyjnej nr [...] , obr. [...] w K., w granicach parceli l. kat. [...], b. gm. kat. K., na rzecz F. P., A. B., J. B., P. B., D. B., W. B., A. K., B. M., J. P., J. Z., M. Z., Z. Z..

Na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie Dz. U. z 2020 r. poz. 65, dalej: u.g.n.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1. u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.). Podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości kształtuje nadto wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376), skutkiem którego art. 137 ust. 1 pkt 2 utracił moc z dniem 24 marca 2014 r. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wyroku tego wynika, że jeżeli nieruchomość objęta żądaniem zwrotu została wywłaszczona przed dniem 27 maja 1990 r., czyli datą komunalizacji z mocy prawa nieruchomości Skarbu Państwa, którymi władały jednostki samorządu terytorialnego, zaś cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r., czyli dniem wejścia w życie aktualnego brzmienia art. 137 ust. 1 u.g.n., nie można uznać, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Realizacja tego celu w terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie ma w takiej sytuacji znaczenia, tj. nie jest istotne, czy realizację celu wywłaszczenia rozpoczęto w ciągu 7 lat od momentu, w którym decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna oraz czy zakończono ją w ciągu 10 lat od tego momentu. W świetle powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wypadku nieruchomości wywłaszczonych przed dniem 27 maja 1990 r. spełnienie kryteriów zbędności, wymienionych w art. 137 ust. 1 u.g.n. miałoby znaczenie wyłącznie wówczas, gdyby cel wywłaszczenia był realizowany dopiero po dniu 22 września 2004 r.

Analiza przywołanych regulacji pozwala wyodrębnić trzy przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości: nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w drodze wywłaszczenia, wystąpienie o zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W kontrolowanej sprawie organy ustaliły bezsprzecznie, że dwie pierwsze przesłanki zostały spełnione. Nieruchomość objęta żądaniem zwrotu (parcela l. kat. [...], z której powstała działka nr [...]) została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 7 listopada 1951 r., znak [...], wydanym na podstawie art. 23, 24 i 37 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. O zwrot nieruchomości wywłaszczonej wystąpiły osoby uprawnione – spadkobiercy J. B., co ustalono na podstawie dokumentów szczegółowo przedstawionych w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji.

Sporna okazała się przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, która wymagała ustalenia, po pierwsze, celu wywłaszczenia, a po drugie, dokonania oceny zbędności nieruchomości na ten cel według kryteriów określonych w ustawie.

Sąd wskazuje, że nie budzą wątpliwości ustalenia organów co do celu wywłaszczenia. Zasadniczo, cel ten powinien określać akt, którym dokonano wywłaszczenia. Słusznie jednak zwrócono uwagę w zaskarżonej decyzji, że ww. dekret z 26 kwietnia 1949 r. nie przewidywał konieczności precyzyjnego określenia celu wywłaszczenia zarówno w dokumentacji wymaganej dla uzyskania pozwolenia na nabycie nieruchomości (obejmujące wywłaszczenie), w dokumentacji sporządzanej na potrzeby procesu wywłaszczeniowego, jak i w samym orzeczeniu wywłaszczeniowym. Dostrzeżono też, na podstawie stanowiska orzecznictwa i doktryny, że wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego w akcie wywłaszczeniowym powinny być oceniane adekwatnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania kontroli. Niezaprzeczalnie, inne (wyższe) wymagania dotyczące określoności celu wywłaszczenia istnieją na tle aktów wywłaszczeniowych dokonywanych pod rządami obowiązującej Konstytucji RP, inne zaś (niższe) wymagania odnosić należy do celu wywłaszczenia określanego w aktach z wcześniejszego okresu (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2014 r., sygn. I OSK 1417/13, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W doktrynie podnosi się, że w takich sytuacjach, gdy cel wywłaszczenia został określony ogólnikowo albo brak jest w ogóle określenia przeznaczenia nieruchomości, należy oceniać cel wywłaszczenia na podstawie tych samych kryteriów, co jej niezbędność w postępowaniu wywłaszczeniowym, analizując szczególnie przeznaczenie gruntu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującym w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej, dokumentację dołączoną do wniosku o wywłaszczenie, decyzję ustalającą lokalizację inwestycji oraz decyzję zatwierdzającą plan realizacyjny (tak: T. Woś, "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot", LexisNexis 2011).

W okolicznościach sprawy na uwzględnienie zasługiwała również specyfika samego przedsięwzięcia, na potrzeby którego dokonano wywłaszczenia. Jak podnoszono w zaskarżonej decyzji, budowa "Miasta N. H." była inwestycją specyficzną w skali kraju. Zgodnie z planem generalnym przyjęto podział tego "miasta" na osiedla, jako samodzielne jednostki mieszkaniowe. Poza zespołami mieszkaniowymi wydzielono m. in. tereny szpitala ogólnomiejskiego, pas zieleni izolującej od kombinatu czy urządzenia komunalne (oczyszczalnia ścieków, ujęcie wody pitnej z zakładem uzdatniania). W ramach zaś osiedli planowano obiekty handlowe, usługowe i socjalne.

Przy takich założeniach Sąd ocenił jako prawidłowe ustalenie, zgodnie z którym na przedmiotowej nieruchomości wywłaszczonej, w ramach ogólnie określonego w orzeczeniu wywłaszczeniowym celu wywłaszczenia jakim była budowa kombinatu N. H. i Miasta N. H., miały powstać ogrody działkowe.

Konstatacja powyższa była uprawniona, jeśli weźmie się pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym dokumenty związane z inicjującym proces wywłaszczeniowy wnioskiem Zakładu Osiedli Robotniczych z 7 czerwca 1950 r. oraz dokument "Założenia projektowe Budowy Miasta N. H., Aktualizacja na dzień 1 maja 1955 r.", z którego wynika, że w zakresie zieleni planowanej w ramach budowy Miasta N. H. przewidywano trzy rodzaje takiego zagospodarowania: zieleń "osiedlową" (parki wypoczynkowo-spacerowe i "ludowe", promenady, zieleńce), zieleń "pozaosiedlową" (ogródki działkowe, cmentarze), zieleń "nieurządzoną" (pas izolacyjny o szerokości do 1 km z obu stron rzeki [...] – na północno-wschodnim i wschodnim obrzeżu miasta N. H.). Słusznie uwzględniono również m.in. ustalenia Planu Ogólnego z 1967 r., z którego wynikało, że działka nr [...] obr[...] znajdowała się na terenie oznaczonym symbolem F 151 ZD – "Teren upraw ogrodniczych". Należało uwzględnić także decyzję Prezydium Rady Narodowej m. K. z 18 lipca 1973 r., znak: [...], którą zarządzono przekazanie w użytkowanie na czas nieokreślony Zjednoczeniu Budownictwa Przemysłowego [...]" w K. pod pracowniczy ogród działkowy m. in. wywłaszczonej parceli l. kat. [...] o pow. 1416 m2, powstałej z podziału parceli l. kat. [...], b. gm. kat. K..

Sąd podziela stanowisko organów, zgodnie z którym cel wywłaszczenia warunkowały także przepisy ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. 1949 r. Nr 18, poz. 117), w tym art. 4 stanowiącego, że pracownicze ogrody działkowe miały być tworzone w każdym osiedlu, w którym co najmniej 20% ludności mieszka w domach zbiorowych, pozbawionych ogrodów, z czym związany był obowiązek przeznaczania na ten cel odpowiednich obszarów w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego; a nadto art. 1 ust. 4 określający pracowniczy ogród działkowy mianem urządzenia użyteczności publicznej.

Zdaniem Sądu organy wykazały, że urządzenie ogrodu działkowego stanowiło cel wywłaszczenia mieszczący się w ramach ogólnego celu określonego jako budowa miasta N. H., na potrzeby którego przeznaczono – co warto podkreślić – obszar 1096 ha, obejmującego budowę budynków mieszkalnych, usługowych, infrastruktury, także ogrodów działkowych. Ogrody działkowe, słusznie uznano, za element świadomie tworzonej tkanki miejskiej, jako tereny zielone uzupełniające w szczególności zabudowę mieszkaniową.

Sąd ocenia również jako prawidłowe ustalenia dotyczące sposobu zagospodarowania nieruchomości po wywłaszczeniu, zawarte już w decyzji Prezydenta Miasta K., poparte obszerną i przekonującą analizą zgromadzonego materiału dowodowego, prowadzące do wniosku, zgodnie z którym na przedmiotowej nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia i w związku z tym nie można jej uznać za zbędną na ten cel, w rozumieniu art. 137 u.g.n., a w konsekwencji nie można było orzec o jej zwrocie na rzecz wnioskodawców.

W tym kontekście na szczególne uwzględnienie zasługiwały ustalenia poczynione na podstawie ortofotomapy z 1970 r., z której wynika, że przedmiotowa działka w dacie jego wykonania stanowiła teren zielony, częściowo porośnięty drzewami, dalej zdjęcia lotniczego wykonanego w 1982 r. wskazującego na brak drzew i zabudowania ogrodu działkowego, ortofotomapy z 1995 r. obrazującej zagospodarowanie ogrodu działkowego, jak też przeprowadzona 1 lutego 2019 r. rozprawa administracyjna połączona z oględzinami wnioskowanej do zwrotu nieruchomości.

Wobec powyższego należało uznać zarzuty podniesione w skardze za bezzasadne, w tym zarzuty dotyczące braku porównania sytuacji skarżącego do sytuacji właścicieli sąsiednich nieruchomości o tożsamym przeznaczeniu, wywłaszczonych w latach 50-tych ubiegłego wieku, którym w latach 60-tych – jak twierdzi skarżący – zwrócono nieruchomości. Okoliczności te nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia podjętego na podstawie aktualnie obowiązującego prawa, z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. sygn. P 38/11.

Zdaniem Sądu stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji znajduje potwierdzenie w obszernym materiale dowodowym; z akt sprawy wynika, że podjęto wystarczające działania celem pozyskania jak najpełniejszej dokumentacji, związanej z wywłaszczeniem i sposobem zagospodarowania spornej nieruchomości. Nie doszło do naruszenia zasady prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.); organy prawidłowo zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz oceniły stan faktyczny, spełniając wymogi art. 80 k.p.a.. Zalegające w aktach mapy, szkice oraz materiały sporządzone w związku z przeprowadzoną rozprawą połączoną z oględzinami, nie potwierdzają zarzutów skarżącego co do lokalizacji spornej nieruchomości oraz sposobu jej zagospodarowania w zakresie istotnym ze względu na przesłanki zwrotu określone w art. 137 u.g.n. Podkreślenia wymaga w tym kontekście, że chociaż ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym spoczywa, co do zasady, na organie administracji, to nie jest wykluczona, a czasem nawet konieczna jest, inicjatywa dowodowa stron postępowania. W przedmiotowej sprawie strony nie przedłożyły dowodów, które mogłyby doprowadzić do podważenia ustaleń poczynionych przez organy administracji. Ponadto, uzasadnienie decyzji czyni zadość wymogom art. 107 § 3 k.p.a., w tym przedstawia w sposób pełny dokonane w postępowaniu ustalenia, ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych norm prawnych, a także odpowiedź na zarzuty zgłoszone w odwołaniu. Przedstawiona argumentacja pozwala na akceptację stanowiska, zgodnie z którym w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wskazane w art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 u.g.n.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.