Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1362/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 170, 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Bogdan Wolski Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi Fabryki [...] S.A. w P. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] po rozpatrzeniu wniosku M. S., M. S. i H. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy objętej postanowieniem Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] zawieszającym postępowanie o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r., nr [...] dotyczącej uwłaszczenia [...] w P. nieruchomościami położonymi w P. przy ul. [...] oraz zobowiązującym wnioskodawców do wystąpienia w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia postanowienia, do sądu powszechnego w celu ustalenia czy E. S. aktem notarialnym z dnia 30 sierpnia 1938 r. Rep. Nr [...] skutecznie nabył własność nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...], uchylił w całości zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 20 maja 2008 r. M. S., H. S. i M. S. wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r., stwierdzającej nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w P. prawa użytkowania wieczystego gruntów Skarbu Państwa o ogólnej powierzchni [...] m2 położonych w P. przy ul. [...], oznaczonych szeregiem działek wymienionych w pkt 1a tej decyzji, w tym działek nr [...] o powierzchni [...] m2 i nr [...] o powierzchni [...] m2 oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynków, budowli i urządzeń znajdujących się n tych gruntach, a także odmówił nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntów Skarbu Państwa o ogólne powierzchni [...] m2 położonych w P., stanowiących drogi, ulice i rzekę [...], oznaczonych szeregiem działek wymienionych w pkt b tej decyzji.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r. w części dotyczącej działki nr [...], stanowiącej aktualnie część działki nr [...] oraz stwierdził, że w/w decyzja, w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...], stanowiącej aktualnie część działek nr [...] i nr [...], została wydana z naruszeniem prawa.

Z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpili M. S., H. S. i M. S. oraz reprezentowana przez pełnomocnika Fabryka [...] S.A. w P. . Ponadto Fabryka [...] wniosła o zawieszenie przedmiotowego postępowania, podnosząc, iż nie została ustalona kwestia nabycia prawa własności przez E. S. (poprzednika prawnego M. S., H. S. i M. S.) do działek nr [...] i nr [...].

Postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. (błędnie wskazano 2008 r.) Minister Infrastruktury zawiesił postępowanie o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2009 r. oraz zobowiązał M. S., H. S., M. S. i B. S. do wystąpienia w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia postanowienia, do sądu powszechnego w celu ustalenia czy E. S. aktem notarialnym z dnia 30 sierpnia 1938 r. Rep. Nr [...] skutecznie nabył własność przedmiotowych nieruchomości.

W dniu 31 marca 2009 r. M. S., M. S. i H. S. wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższym postanowieniem.

Minister Infrastruktury w wyniku rozpatrzenia przedmiotowego wniosku uchylił w całości własne postanowienie z dnia [...] marca 2009 r. i wskazał w uzasadnieniu, że przesłanka zawieszenia postępowania, o której mowa w art. 97 § 1 pkt 4 kpa, ma zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy organ rozstrzygający określoną sprawę administracyjną nie może orzec co do istoty bez uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przesądzającego o dalszych czynnościach w sprawie.

Organ podniósł, iż w toku postępowania ustalono, że zarządzeniem Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] stycznia 1951 r. ustanowiono przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem Zakład [...] należącym do E. S., a następnie orzeczeniem z dnia [...] listopada 1958 r. Minister Przemysłu Spożywczego i Skupu stwierdził przejęcie w/w Przedsiębiorstwa z mocy prawa na własność Skarbu Państwa. Natomiast wraz przedsiębiorstwem przeszła na własność Skarbu Państwa nieruchomość gruntowa oznaczona jako parcele [...], nr [...] i nr [...] . Działka nr [...] zapisana w księdze wieczystej KW Nr [...] odpowiada dawnym parcelom nr [...] i nr [...] , a działka nr [...] zapisana w księdze wieczystej KW Nr [...] odpowiada dawnej parceli nr [...].

Minister Infrastruktury wskazał ponadto, że z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż E. S.- właściciel w/w Zakładu - posiadał tytuł prawny do przedmiotowych nieruchomości, które jako integralny składnik przedsiębiorstwa zostały objęte przymusowym zarządem państwowym, a następnie przeszły wraz z nim na własność Państwa z mocy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37) na podstawie deklaratoryjnego orzeczenia z dnia [...] listopada 1958 r. Z akt wynika także, iż Skarb Państwa został wpisany jako właściciel przedmiotowych nieruchomości na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w P. z dnia [...] lutego 1963 r. Dz. KW Nr [...], na podstawie wniosku z dnia 6 lipca 1961 r. Nr [...], orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] listopada 1958 r., a także umowy sprzedaży z dnia 30 sierpnia 1938 r., repertorium nr [...] (na podstawie której E. S. nabył od Państwowego Banku Rolnego Oddział w P. nieruchomości stanowiące obecnie działki nr [...] i nr [...]).

Organ podniósł, że z § 3 tej umowy wynika, iż przewłaszczenie miało nastąpić po spłacie drugiej raty oraz po udzieleniu stosownego zezwolenia przez właściwe władze. W czasie sporządzania kwestionowanego aktu notarialnego na terenie P. obowiązywał w stosunku do przeniesienia prawa własności nieruchomości kodeks cywilny niemiecki z 1986 r. ("Biirgereliches Beseizbuch" BGB). Skuteczne przeniesienie prawa własności nieruchomości uzależnione było od spełnienia łącznie trzech przesłanek: 1. zawarcia umowy obligacyjno - rzeczowej, tzn. zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości, 2. dokonania, zgodnie z dyspozycją § 873 i § 925 BGB, czynności tzw. "powzdania", czyli czynności potwierdzającej wyrażenie zgody zbywcy i nabywcy na zmianę w prawie i dokonanie wpisu w księdze wieczystej, która to czynność wiązała strony, o ile była stwierdzona dokumentem sądowym lub notarialnym, 3. ujawnienia nabycia w księdze wieczystej. Sama umowa kupna - sprzedaży nieruchomości bez dokonania przewłaszczenia (powzdania) i bez wpisu zmiany własności do księgi wieczystej nie przenosiła własności nieruchomości.

Minister Infrastruktury stwierdził także, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających zawarcie umowy o charakterze rzeczowym, zaś zgodnie z wypisami z ksiąg wieczystych urządzonych dla w/w nieruchomości ostatnim właścicielem był Państwowy Bank Rolny. Jednak, w dniu 27 października 1999 r. jako "dowód nabycia praw własności do obiektu przy ul. [...] przez E. S." został przedłożony przez jego spadkobierców "dokument zrzeczenia". Z przedmiotowego dokumentu wynika, iż w dniu 29 stycznia 1954 r. Bank Gospodarstwa Krajowego, któremu mocą ustawy powierzone zostało wykonywanie wszelkich czynności dotyczących zlikwidowanego Państwowego Banku Rolnego - zrzekł się prawa wpisania do ksiąg wieczystych przedmiotowych nieruchomości hipoteki z tytułu reszty ceny kupna na rzecz byłego Państwowego Banku Rolnego, wobec całkowitej spłaty zadłużenia przez E. S..

Minister zwrócił także uwagę na treść prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2405/05 oddalającego skargę Fabryki [...] S.A. w P. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] października 2005 r. nr [...] i podniósł, że w wyroku tym nie zakwestionowano stanowiska zawartego w zaskarżonej decyzji stwierdzającego, iż nawet jeżeli następcy prawni E. S. nie nabyli w drodze dziedziczenia praw związanych z tytułem prawnym do nieruchomości, na której znajdowało się przedmiotowe przedsiębiorstwo, z powodu braku przewłaszczenia kupionych aktem notarialnym działek, to nabyli chronione prawem jej posiadanie. Zdaniem Ministra, mając na uwadze art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zgodnie, z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, oraz dokonane ustalenia należy stwierdzić, iż wnioskodawcy mają interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa, z którego wynika, iż stroną jest każdy, czyjego interesu pranego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Konkludując Minister Infrastruktury stwierdził, że zawieszenie postępowania w przedmiocie ustalenia czy E. S. aktem notarialnym z dnia 30 sierpnia 1938 r. skutecznie nabył własność przedmiotowych nieruchomości dla ustalenia czy jego następcom prawnym służy przymiot strony w niniejszym postępowaniu wobec powyższych ustaleń jest bezzasadne.

Na powyższe postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2009 r. skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie złożyła reprezentowana przez pełnomocnika Fabryka [...] S.A. w P., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia jako rażąco naruszającego prawo, tj. art. 97 § 1 pkt 4 i art. 100 § 2 kpa.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca Spółka podniosła, że wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonym postanowieniu, dla rozstrzygnięcia zasadności stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r. dotyczącej uwłaszczenia [...] Fabryki [...] w P. nieruchomościami położonymi w P. przy ul [...] z tego powodu, iż inny podmiot był prawnym właścicielem tych nieruchomości, podstawowe znaczenie ma to czy podmiot, który taki przymiot sobie przypisuje legitymuje się takim prawem własności.

Zdaniem skarżącego dla ustalenia, że przedmiotowe uwłaszczenie jest obarczone wadą prawną nie ma żadnego znaczenia stwierdzenie nieważności zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] stycznia 1951 r. i orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z [...] listopada 1958 r.

Z orzeczeń tych bowiem nie wynika ani fakt bycia przez E. S. właścicielem działek [...] i [...] ani fakt, iż orzeczenia te dotyczyły prawa własności tych działek. Także z wpisu do księgi wieczystej z roku 1961 nie wynika prawo własności E. S. do przedmiotowej nieruchomości. Poza sporem, w ocenie skarżącego pozostaje kwestia, iż o prawie własności rozstrzyga sąd powszechny a nie organ administracji (nawet centralnej). Dlatego też zdaniem Skarżącej Spółki, zawieszenie postępowania do czasu ustalenia orzeczeniem Sądu czy E. S. był właścicielem przedmiotowych nieruchomości, było w pełni zasadne i zgodne z prawem.

W odpowiedzi na skargę, Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne badają legalność, czyli zgodność zaskarżonych decyzji lub postanowień z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji lub postanowienia.

W ocenie sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżone postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2009 r. nie narusza prawa.

Minister Infrastruktury uchylając swoje postanowienie z dnia [...].03.2009 r. zawieszające postępowanie o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2009 r. stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r. uwłaszczającej [...] Fabrykę [...] w P. nieruchomościami położonymi w P. przy ul [...] oraz zobowiązujące wnioskodawców do wystąpienia do sądu powszechnego w celu ustalenia czy E. S. aktem notarialnym z dnia 30.08.1938 r. skutecznie nabył własność spornej nieruchomości w uzasadnieniu podkreślił iż zawieszenie postępowania w oparciu o przepis art. 97 § 1 pkt 4 KPA w przedmiotowej sprawie było bezzasadne, gdyż zagadnienie prejudycjalne zostało już rozstrzygnięte, ponieważ WSA w Warszawie rozpoznając sprawę ze skargi Fabryki [...] w P. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] X 2005 r. nie zakwestionował interesu prawnego następców prawnych E. S. do występowania w sprawie (wyrok z dnia 21.04.2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 2405/05).

Należy zgodzić się powyższym stanowiskiem organu gdyż zgodnie z przepisem art. 170 p.p.sa orzeczenie prawomocne (a takim jest powyższy wyrok WSA w Warszawie) wiąże nie tylko strony i sąd który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Podmioty wymienione w tym przepisie są zatem treścią orzeczenia związane, co musi skutkować w sposób bezwzględny uwzględnieniem tego wyroku w wydawanych przez nich rozstrzygnięciach. Przepis ten bowiem gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyr. NSA z dnia 19.05.199 r., sygn. akt IV SA 2543/98). Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 p.p.sa w odniesieniu do organów administracji i sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym wyroku Sądu.

Zatem w kolejnym postępowaniu w którym pojawia się dana kwestia , nie może być ona ponownie badana (por. B. Dauter "Komentarz do art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. , Nr 153, poz. 1270 ze zm.), (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamczyce 2006, wyd II). Związanie prawomocnym wyrokiem może natomiast odnosić się do innych postępowań w zakresie w jakim rozstrzyga określoną kwestię, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia w innej sprawie (wyrok NSA z 20.07.2005 r. sygn. akt GSK 104/05).

Natomiast zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 KPA organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w sprawie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Zagadnieniem wstępnym w rozumieniu tego przepisu mogą być wyłącznie kwestie prawne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki decyzji albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej. W rozpoznawanej sprawie żadna z powyższych przesłanek nie wystąpiła gdyż wcześniej sąd przesądził już o tym, że następcom prawnym E. S. w postępowaniu o przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem, przysługuje przymiot strony. Dlatego tez jak słusznie zauważa organ zawieszenie postępowania w celu ustalenia czy E. S. aktem notarialnym z dnia 30 sierpnia 1938 r. skutecznie nabył nieruchomość, a tym samym, czy jego następcom prawnym służy przymiot strony w niniejszym postępowaniu jest bezzasadne.

Dodatkowo Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę zauważa, że w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...].02.1995 r. uwłaszczającej [...] Fabrykę [...] w P. nieruchomościami położonymi w P. przy ul. [...] w części, a w części wydania tej decyzji z naruszeniem prawa WSA w Warszawie w dniu 26.01.2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1363/09 wydał wyrok, który może zostać przez strony postępowania zaskarżony do NSA w Warszawie.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd między innymi podniósł , że art. V § 1 pkt 1 dekretu Rady Ministrów z dnia 11 X 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 321), który wszedł w życie 1.01.1947 r. uchylił całą księgę trzecią kodeksu cywilnego niemieckiego (od § 854 do § 1296), a więc także par 873 ust. 1 który ważność czynności prawnej przenoszącej własność nieruchomości uzależniał od konstywnego wpisu do księgi gruntowej. Od tej daty do przeniesienia własności nieruchomości wystarczało zawarcie tylko aktu notarialnego. Dlatego też zarzut skargi, że E. S. nigdy nie był właścicielem spornych działek jest nieuzasadniony, skoro w obrocie prawnym jest akt notarialny z 1938 r., a nacjonalizacja nieruchomości nastąpiła w 1951 r. Taka sytuacja oznacza bowiem, że E. S. był właścicielem nacjonalizowanych działek.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji wyroku.