Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 98/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 197 ust. 1, 2 i 4, art. 201 pkt 3
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
journal: Dz.U. 2007 nr 1 poz 3
law: Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez  jednostki organizacyjne uczelni
Teza: Wykładnia, że przepisy par. 7 pkt 3 i par. 6 pkt 4 Rozporządzenia z 19 grudnia 2006r., przydają aktowi kierownika studiów doktoranckich w przedmiocie uznania danego roku studiów doktoranckich za zaliczony, charakter decyzji administracyjnej, od której służy odwołanie do Rady Wydziału, nie znajduje oparcia w przepisie art. 201 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

TEZY

Wykładnia, że przepisy par. 7 pkt 3 i par. 6 pkt 4 Rozporządzenia z 19 grudnia 2006r., przydają aktowi kierownika studiów doktoranckich w przedmiocie uznania danego roku studiów doktoranckich za zaliczony, charakter decyzji administracyjnej, od której służy odwołanie do Rady Wydziału, nie znajduje oparcia w przepisie art. 201 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Tadeusz Wołek Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2011 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 29 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata J. J. N. - Kancelaria Adwokacka ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

Rektor Uniwersytetu działający przez Prorektora ds. dydaktyki, decyzją z dnia 29 października 2010 r., [...], po rozpatrzeniu odwołania I. B., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Niestacjonarnych Studiów Doktoranckich na Wydziale [...] z dnia [...] 2010 r. nr [...] orzekającą o skreśleniu ze studiów doktoranckich z dniem 1 października 2010 r.

W podstawie prawnej decyzji Rektora powołano przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy kodeks postępowania administracyjnego ( dalej k.p.a.) w związku z art. 207 ust. 1 i 197 ust. 5 ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym tj. Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) oraz § 10 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich na Uniwersytecie przyjętego uchwałą Nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2009 r.

W uzasadnieniu decyzji Rektora wskazano, że Kierownik Niestacjonarnych Studiów Doktoranckich na Wydziale [...], decyzją z dnia [...] 2010 r. skreślił I. B. (dalej skarżącą), z dniem 1 października 2010 r. z listy doktorantów w roku akademickim 2010/2011.

Podstawę faktyczną skreślenia z listy doktorantów stanowiło niezrealizowanie programu studiów doktoranckich przez niespełnienie warunków zaliczania I roku studiów. Według ustaleń decyzji organu I instancji, zgodnie z programem niestacjonarnych studiów doktoranckich ustalonych uchwałą Wydziału [...] Uniwersytetu, warunkiem zaliczenia I roku studiów doktoranckich, było uzyskanie zaliczenia (lub egzaminu) z pięciu przedmiotów obowiązkowych: metodologii nauk prawnych, argumentacji prawniczej, Systemu prawa Polski w Unii Europejskiej, historycznego rozwoju prawa i wykładów tzw. "gościnnych". Skarżąca dwukrotnie otrzymała ocenę niedostateczną z zaliczenia przedmiotu System prawa Polski w Unii Europejskiej, przez co nie spełniła wymogu koniecznego do zaliczenia I roku studiów doktoranckich.

W oparciu o to ustalenie organu I instancji z powołaniem na przepis art. 197 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym ( dalej ustawa), przyjął, że skarżąca nie spełniła w roku akademickim 2009/2010 przewidzianego tym przepisem a nałożonego na doktoranta obowiązku realizowania programu studiów doktoranckich; w tej sytuacji decyzja o skreśleniu z listy doktorantów znajdowała oparcie w przepisie art. 197 ust. 4 ustawy.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podnosiła, że niezrealizowała programu studiów po przez nieuzyskanie zaliczenia z jednego z obowiązkowych przedmiotów – "Systemu prawnego Polski w Unii Europejskiej", a brak uzyskania zaliczenia w dwóch terminach ( 19 czerwca i 2 września 2010 r.), był następstwem odpowiednio; przyczyny losowej ( awaria samochodu i spóźnione przystąpienie do zaliczenia) oraz przyczyn zdrowotnych ( przystąpienie do zaliczenia w czasie zwolnienia lekarskiego). W odwołaniu podnosiła także, że wnosiła po uzyskaniu tych ocen o wyrażenie zgody na egzamin komisyjny z niezliczonego przedmiotu lub o przeniesienie obowiązku zaliczenia przedmiotu na kolejny rok akademicki. Zdaniem odwołującej się negatywne decyzje Kierownika Studiów doktoranckich odmawiające uwzględnieniu tych próśb wynikały z dążenia do uniknięcia dodatkowych obowiązków wynikających z jej niepełnosprawności, a także podjętych starań o zmianę opiekuna naukowego.

Podkreślając, iż decyzję podejmuję w oparciu o pełną dokumentację zgromadzoną w sprawie, Rektor odniósł się do zarzutów odwołania. Podkreślono, że § 15 Regulaminu studiów doktoranckich nakłada na doktoranta jako jeden z podstawowych, obowiązek realizowania programu studiów i spełniania innych wymogów przewidzianych w planie i programie studiów. Wskazano, że wprawdzie regulamin nie uściśla ile terminów przysługuje doktorantowi do zaliczenia przedmiotu, to jednak regulamin ( § 17 ust. 1), Kierownikowi studiów przydaje kompetencję m.in. do podejmowania decyzji w sprawie zaliczenia poszczególnych lat studiów.

Rektor za własne przyjął stanowisko Kierownika Niestacjonarnych Studiów Doktoranckich ( wyrażone w piśmie z dnia 14.10.2010 r.), że dwukrotne przystąpienie do zaliczenia z wyżej opisanego przedmiotu i dwukrotne otrzymanie oceny niedostatecznej z przedmiotu obowiązkowego stanowiło podstawę do skreślenia z listy studentów.

Odnosząc się do przedstawionych w odwołaniu jako alternatywnych do skreślenia z listy rozwiązań wyjaśniono, że przewidziana regulaminem ( § 9 ust. 4) możliwość przeniesienia przez kierownika studiów niektórych obowiązków doktoranta na następny rok studiów może dotyczyć wyłącznie takich sytuacji, w których doktorant z przyczyn od siebie niezależnych nie przystąpił do zaliczenia przedmiotu przewidzianego w programie studiów na dany rok. Wskazano, że skarżąca przystąpiła do zaliczenia w dniu przewidzianym programem studiów a wobec nieuzyskania zaliczenia, przystąpiła do niego w drugim terminie i też nie uzyskała zaliczenia. Regulamin studiów nie przewiduje uprawnienia doktoranta do "egzaminu komisyjnego" w przypadku uzyskania oceny niedostatecznej, nie można też wyinterpretować takiego uprawnienia z art. 99 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym regulujących pobieranie opłat za usługi edukacyjne.

Nie podzielił Rektor także podniesionego w odwołaniu zarzutu, przypisującego decyzji o skreśleniu z listy doktorantów zamiar uchylenia się przed obowiązkami wynikającymi z niepełnosprawności skarżącej.

Wskazano, że w piśmie z dnia 25.01.2010 r. odpowiadającym na prośbę o indywidualne ustalenie terminów egzaminów, Kierownik Studiów deklarował gotowość pomocy w wypadku zaistnienia takiej konieczności, lecz z pisma wyjaśniającego Kierownika Studiów wynika, że z taką prośbą skarżąca się nie zwracała, w związku z konkretnymi zaliczeniami czy egzaminami oraz że pozytywnie ustosunkował się do próśb o przydzielenie opiekuna naukowego z Wydziału [...] jak i spoza tego Wydziału.

Te okoliczności zdaniem rektora Uniwersytetu uzasadniały skreślenie skarżącej z listy doktorantów i utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję złożyła I. B. z wnioskiem o jej uchylenie wraz z poprzedzającą decyzją organu I instancji oraz o "wpisanie skarżącej na listę doktorantów II roku w roku akademickim 2010/2011".

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła;

1) wydanie decyzji utrzymującej zaskarżoną decyzję przez prorektora ds. dydaktyki jako niezgodne ze wskazaną art. 197 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym wyłączną właściwością rektora,

2) wydanie decyzji Kierownika studiów doktoranckich Wydziału [...] w niewłaściwym trybie i z naruszeniem zasady, że decyzja o skreśleniu z listy doktorantów jest decyzją ex nunc, zatem ma ona skutek dopiero od dnia doręczenia a skarżąca ją otrzymała 9 października 2010 r.

3) niewłaściwość trybu wydania decyzji polegającą na tym, że zgodnie z § 7 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 19 grudnia 2006 r., w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni ( Dz. U. z 2007 Nr 1 poz. 3) – dalej rozporządzenie – kierownik studiów doktoranckich powinien wydać decyzję o niezaliczeniu jej I roku studiów doktoranckich, z pouczeniem skarżącej, że przysługuje jej zgodnie z § 6 pkt 4 tego rozporządzenia prawo odwołania do Rady Wydziału [...] Uniwersytetu. W sprawie nie została wydana taka decyzja i przez to nie mogła odwołać się do Rady Wydziału. Podniosła dodatkowo, że zgodnie z § 7 pkt 2 w/w rozporządzenia kierownik studiów doktoranckich dokonuje subiektywnej oceny realizacji studiów doktoranckich i w przypadku skarżącej nie wyznaczył ani terminu ani nie wydał pisemnej decyzji w tej kwestii, co do której doktorantowi przysługiwało w oparciu o § 6 pkt 3 rozporządzenia prawo wniesienia zastrzeżeń do dokonanych przez niego ocen do Rady Wydziału. Wskazane decyzje powinny być wydane z urzędu, gdyż rozporządzenie uczelni nie przewiduje w tej kwestii wniosku doktoranta.

4) naruszenie przez kierownika studiów doktoranckich przy wydaniu decyzji o skreśleniu z listy doktorantów § 2 ust. 3 pkt 1 i 2 rozporządzenia dającego możliwość przedłużenia studiów doktoranckich z uwzględnieniem okresu choroby doktoranta, czyli w jej przypadku w okresie od 30.VIII.2010 do 5.IX.2010 roku i możliwości zwolnienia z zajęć na ten okres – zatem i z zaliczenia, w dniu 2.IX.2010 roku. Podnosiła, że nie ma w regulaminie studiów doktoranckich przewidzianej możliwości zwolnienia z zajęć dydaktycznych po przedłożeniu stosownego zaświadczenia lekarskiego.

5) wydając decyzję dla niej niekorzystną kierownik studiów doktoranckich oraz prorektor ds. dydaktyki zupełnie pominęli rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni, które zgodnie z art. 87 ustawy z 2 kwietnia 1997 r. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa, a takiej mocy nie mają regulaminy uczelni.

6) że w § 9 pkt 3 Regulaminu Studiów Doktoranckich nie ma określonej liczby możliwych podejść do egzaminu lub zaliczenia wymaganego do zaliczenia roku. W tej sytuacji subiektywne określenie, że istnieje tylko taka dwukrotna możliwość jest niewystarczające, gdyż nawet na studiach magisterskich jest dwukrotna możliwość podchodzenia do egzaminu, a następnie egzamin komisyjny. Zdaniem skarżącej brak na studiach doktoranckich egzaminu komisyjnego wskazuje dopuszczalność zdawania przedmiotu w większej liczbie razy niż dwukrotnie, a nawet brak regulaminowego ograniczenia liczby takich egzaminów zaliczeń wskazuje, że o ile zgodzi się wykładowca zdawać można do momentu uzyskania oceny pozytywnej. Zdaniem skarżącej istnieje luka w prawie, brak regulacji tej kwestii w ustawie o szkolnictwie wyższym, rozporządzeniu w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni oraz regulaminie studiów doktoranckich na Uniwersytecie.

W uzasadnieniu tak sformułowanych zarzutów skarżąca wskazała, że zasadniczym powodem tych decyzji jest brak zaliczenia z przedmiotu: "System prawny Polski w Unii Europejskiej". W roku akademickim 2009/2010 podchodziła dwukrotnie do tego zaliczenia. Na pierwsze zaliczenie spóźniła się, gdyż jechała samochodem i w czasie drogi przebiła oponę, więc musiała zmieniać koło. Wpadła do sali już po napisaniu zaliczenia przez wszystkich doktorantów i nie zdążyła sobie nawet na chwilę odpocząć. Odpoczywała pisząc test, jednak ponieważ on trwał tylko 15 minut to nie dała rady na tyle się skoncentrować, aby go poprawnie napisać.

Natomiast w dniu 2 września 2010 roku przyjechała na uczelnię, gdyż nie mogła się skontaktować z prof. P. T. – na wskazane wcześniej adresy. W przeciwnym wypadku nie było by jej na uczelni – bowiem miała drugi atak lumbago w tym roku i od 30 sierpnia do 5 września br. była na zwolnieniu lekarskim. Ten atak utrudniał jej chodzenie. Nie miała jednak sił wówczas prosić profesora o przeniesienie tego terminu w związku z jej schorzeniem. Poza tym przed samym napisaniem tego zaliczenia o godz. 10 nie było możliwości poproszenia profesora o zmianę tego terminu, a samo zaliczenie trwało 10 minut.

Skarżąca podniosła, że ma możliwość ustalania indywidualnie terminu egzaminu lub zaliczenia z jednego przedmiotu zgodnie z decyzją kierownika studiów doktoranckich w odpowiedzi na pismo z Biura Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu. Fakt choroby w terminie 2 września 2010 r. był zgłoszony do Biura Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu. Atak lumbago utrudniał jej chodzenie, a nawet siedzenie, poza tym w tym terminie brała silne leki przeciwbólowe. Dodatkowo w terminie od 27 sierpnia 2010 roku do 3 września 2010 r. przyjmowała zastrzyki przeciwbólowe, które niewiele pomogły. O sytuacji zdrowotnej poinformowała prof. P. T. w dniu 2 września na jego dyżurze o godz. 12, który podał jej swój adres e-mail i zgodził się na ustalenie nowego terminu w drodze mailowej.

Przyjechała w dniu 2 września bowiem chciała się wywiązać z obowiązku zaliczenia roku do 15 września 2010 roku, a ten termin spotkania wydawał się ostatnim możliwym terminem podejścia do tego zaliczenia. Prof. P. T. miał dyżur w dniu 7 września 2010 roku, ale przybycie w tym terminie nie było możliwe, gdyż jej siostra M. B., której jest ona opiekunem prawnym miała komisję lekarską w ZUS i skarżąca musiała ją na nią zawieść, natomiast 9 września 2010 roku miała swoją wizytę u lekarza konsultanta ZUS po komisji lekarskiej w dniu 31 sierpnia 2010 roku. O tych okolicznościach powiadomiła prof. P. T. w dniu 2 września 2010 roku na jego dyżurze.

Prof. P. T. zgodził się ją przepytać w dniu 20 września 2010 roku, kiedy był w Katedrze w godzinach od 15 do 16. Następnie chciała złożyć indeks i kartę oceny doktoranta do dziekanatu. W dniu 18 września 2010 r. rano wzięła wpisy ocen niedostatecznych od prof. P. T., jednak nie dała rady złożyć w tym dniu indeksu, gdyż zaczęła mieć problemy z chodzeniem. Pogotowie zawiozło skarżącą do Szpitala im. [...] w K, gdzie wykonano prześwietlenie ustalając schorzenie a lekarz dał zwolnienie do 27 września 2010 roku. W tym dniu prof. P. T. powiedział, że będzie obecny 23 września i 27 września 2010 roku. Złożyła indeks i kartę oceny doktoranta w dniu 21 września 2010 roku.

Podnosiła, że wnosiła prośby do kierownika niestacjonarnych studiów doktoranckich na Uniwersytecie najpierw o przedłużenie sesji do 30 września 2010 roku, a następnie o przeniesienie obowiązku uzyskania zaliczenia z przedmiotu: "System prawny Polski w Unii Europejskiej" na kolejny rok akademicki, jednak otrzymała dwie negatywne decyzje. Kierownik studiów argumentował, że podeszła już do dwóch egzaminów. Istnieje możliwość i pisze się o tym w uzasadnieniu "decyzji" z dnia 17 września 2010 r., że doktorant może przystąpić do egzaminu w późniejszym terminie wskazanym przez wykładowcę. Podnosiła, że prof. P. T. zgodził się skarżącą przepytać w późniejszych terminach, tj. 20, 23 lub 27 września br., a obecnie może ustalić termin tego zaliczenia w drodze e-mailowej. Poza tym pozytywna decyzja Kierownika Studiów w kwestii przeniesienia obowiązku uzyskania zaliczenia z przedmiotu: "System prawny Polski w Unii Europejskiej" na obecny rok akademicki dałaby jej prawo do co najmniej dwóch podejść w celu zaliczenia tego przedmiotu. Ponieważ wszystkie pozostałe przedmioty zaliczyła w pierwszym terminie, a tylko majowy problem z kręgosłupem uniemożliwił zdanie wykładów gościnnych w pierwszym terminie oznacza to, że potrafi się właściwie przygotować i uzyskać to zaliczenie.

Podnosiła dalej, że powodem negatywnych decyzji i tak sztywnego traktowania postanowień regulaminu wobec niej jest: konieczność pisania co roku opinii o formach dostosowania zdawania egzaminów i zaliczeń do jej niepełnosprawności, próby przeniesienia się z Katedry Prawa Handlowego do Katedry Prawa Cywilnego w związku z pomysłem pisania pracy doktorskiej na temat [...] lub pozostanie w katedrze prawa handlowego i staranie się o opiekę naukową u profesora spoza Uniwersytetu (z UMCS).

Zdaniem skarżącej art. 99 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 40 ust. 1 i art. 66 ust. 1 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym daje możliwość ustalania przez rektora dodatkowej odpłatności za zrealizowane zajęcia ponoszone przez uczelnię z powodu niezadowalających wyników w nauce również uczestnika studiów doktoranckich z czego ma wynikać możliwość przeniesienia zaliczenia na następny rok.

Rektor Uniwersytetu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji II instancji.

Podniesiono też, że zarzuty o uchylaniu się kierownika studiów doktoranckich przed obowiązkami wynikającymi z faktu niepełnosprawności, są bezzasadne.

W piśmie z dnia 18 czerwca 2011 r. skarżąca uzupełniła swoje stanowisko po otrzymaniu odpowiedzi na skargę, składając m.in. wnioski o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków, oraz opisując sytuację po wydaniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuję:

Skarga nie jest uzasadniona.

W myśl przepisu art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej ustawa p.p.s.a.- sądy administracyjne orzekają ( poza zakresem określonym § 2), także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) kryterium sądowej kontroli stanowi zgodność z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zawarty w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji – przepis art. 207 ust. 1 stanowił, że do decyzji o których mowa w art.169 ust. 7 i 8, decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego.

Sprawując kontrolę pod względem zgodności z prawem, stosownie do przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonana na powyższych zasadach kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku o niezasadności skargi.

Na wstępie należy wyjaśnić, iż ustawa nie przewiduje innych rodzajów rozstrzygnięć niż określone w przepisach p.p.s.a. Z tych względów nie znajduje oparcia w przepisach prawa, wyrażone w skardze oczekiwanie, że uwzględnienie skargi polegać może na "wpisaniu skarżącej na listę doktorantów II roku w roku akademickim 2010/2011". Sądy administracyjne, o ile ustawa inaczej nie stanowi, nie zastępują organów w rozstrzyganiu spraw, a przewidziane przepisem art. 145 p.p.s.a rodzaje rozstrzygnięć w wypadku uwzględnienia skargi mają charakter kasacyjny. Nadto przepis art. 106 § 3 p.p.s.a przewiduje możliwość przeprowadzenia z urzędu lub na wniosek strony dowodu uzupełniającego tylko z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

W związku z zarzutami skargi, przy piśmie z dnia 10.10.2011 r. Rektor przedstawił datowane na 1 września 2008 r. pełnomocnictwo upoważniające Prorektora ds. dydaktyki w osobie prof. dr hab. A. M. do wydawania w imieniu Rektora w II instancji decyzji, w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów oraz w postępowaniu rekrutacyjnym, a także decyzji w I instancji, które są ostateczne.

Podstawę takiego umocowania prorektora uczelni do załatwiania w imieniu rektora spraw w ustalonym zakresie a zwłaszcza do wydawania decyzji administracyjnych stanowi art. 268 a k.p.a.

Z tych względów podniesiony względem decyzji wydanej przez Prorektora Uniwersytetu ds. dydaktyki powołującego się na upoważnienie, zarzut skargi dot. właściwości organu, prowadzący do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 ust. 2 p.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., nie jest uzasadniony.

Odniesienie się do dalszych zarzutów skargi wymaga przytoczenia stanu prawnego mającego w sprawie zastosowanie.

Studia doktoranckie regulowane są przepisami Rozdziału 3 powołanej ustawy prawo o szkolnictwie wyższym – dalej – ustawa ( art. 195 in.).

W myśl przepisu art. 196 § 2 ustawy, organizację i tok studiów doktoranckich w zakresie nieuregulowanym w ustawie oraz odrębnych przepisach określa regulamin studiów doktoranckich, a przepisy art. 161 i 162 stosuje się odpowiednio. Odesłanie do tych przepisów oznacza, że odpowiednio stosuje się przepis art. 161 ustawy regulujący termin uchwalania regulaminu studiów i jego wejścia w życie a także zasady zmiany takiego regulaminu, oraz przepis art. 162 umocowujący Ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego do określenia w drodze rozporządzenia warunków, jakim muszą odpowiadać postanowienia regulaminu studiów w uczelniach niespełniajacych wymagań określonych art. 58 ust. 2 lub art. 58 ust. 4. W świetle tych ostatnich przepisów adresatem rozporządzenia są zarówno uczelnie publiczne jak i niepubliczne ale niespełniające określonej ustawą liczby uprawnień do nadawania stopnia naukowego doktora. Podmiotowy zasięg wydanego na tej podstawie i obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 czerwca 2006 r. w sprawie warunków jakim muszą odpowiadać postanowienia regulaminów studiów w uczelniach nie spełniających wymagań określonych art. 56 ust. 2 i 58 ust. 4 ustawy ( Dz. U. Nr 120, poz. 832) nie obejmował przeto Uniwersytetu. W odniesieniu do Uniwersytetu nie obowiązuje akt prawny ustalający wzorzec regulaminu studiów doktoranckich.

Organem uchwalającym regulamin studiów doktoranckich jest Senat uczelni ( art. 62 ust. 1 pkt 2) jako kolegialny jej organ ( art. 60 ust. 1).

Przepis art. 197 ust. 1 ustawy nakłada na doktoranta obowiązek postępowania zgodnie z treścią ślubowania i regulaminu studiów doktoranckich i stanowi zarazem, że przepis art. 189 ust. 2 stosuje się odpowiednio. Oznacza to, że do obowiązków studenta studiów doktoranckich ustawa przykładowo ("w szczególności") zalicza obowiązki: 1) uczestnictwa w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów, 2) składania egzaminów, odbywania praktyk i spełniania innych wymogów przewidzianych w planie studiów, 3) przestrzegania przepisów obowiązujących w uczelni.

Art. 197 w ust. 2 i 3 określa dalsze obowiązki doktoranta. Do podstawowych obowiązków doktoranta ( ust.2), poza obowiązkami określonymi w ust. 1 ustawa zalicza realizowane programem studiów doktoranckich oraz prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu. Według ust. 3 zd. I doktoranci maja także obowiązek odbywania praktyk zawodowych w formie prowadzenia zajęć dydaktycznych lub uczestnictwa w ich prowadzeniu ( zd. II określa maksymalny wymiar roczny takich zajęć).

Sankcję za niewywiązywanie się z obowiązków przez doktoranta określa przepis art. 197 ust. 4 stanowiąc, że doktoranci którzy nie wywiązują się z obowiązków, o których mowa w ust. 1-3, mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Decyzję ( zd. II) o skreśleniu podejmuje kierownik studiów.

W myśl zatem przepisu art. 197 ust. 4 kierownik studiów doktoranckich, nie wchodząc w krąg jednoosobowych organów uczelni, określonych przepisem art. 60 ust. 6 ustawy, ma przymiot organu ustawowo umocowanego do wydawania w I instancji decyzji o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich. W myśl bowiem ust. 5 od decyzji o skreśleniu służy odwołanie do rektora, którego decyzja jest ostateczna.

Powiązanie możliwości skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich, z niespełnieniem obowiązków wynikających z treści ślubowania i regulaminu studiów doktoranckich uchwalanego przez Senat uczelni, jest wyrazem proklamowanej art. 70 ust. 5 Konstytucji RP i powołanej w art. 4 ust. 1 ustawy, autonomii uczelni we wszystkich obszarach działania na zasadach określonych w ustawie. Oznacza to, iż zasady określone ustawą wyznaczają obszar autonomii uczelni.

Z regulacji zawartej w powołanym już przepisie art. 196 ust. 2 ustawy wynika, że w zakresie organizacji i toku studiów doktoranckich przedmiotem regulaminu studiów doktoranckich może być ta sfera organizacji i toku studiów, która nie jest uregulowana w ustawie i odrębnych przepisach.

Przepis art. 201 ustawy ( in princp.), upoważnia ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego do określenia, w drodze rozporządzenia, warunków i trybu organizowania studiów doktoranckich, ich prowadzenia i odbywania oraz trybu, warunków, wysokości i kryteriów przyznawania stypendiów doktoranckich i świadczeń pomocy materialnej dla doktorantów, precyzując wyczerpująco w dalszej części kwestie, które winny być uwzględnione w rozporządzeniu. Wskazań w zakresie warunków i trybu organizowania studiów doktoranckich, ich prowadzenia i odbywania dotyczą tylko regulacje zawarte w punktach 1-3 tego artykułu. Zgodnie z art. 201 rozporządzenie określające powyższe kwestie winno uwzględniać:

1) czas trwania studiów i możliwość przedłużania go, w tym prawo do określonego w odrębnych przepisach dodatkowego przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich o czas trwania urlopu macierzyńskiego mając na uwadze potrzebę przygotowania do przeprowadzenia przewodu doktorskiego;

2) sposób przeprowadzania rekrutacji uwzględniający potrzebę wyłonienia najlepszych kandydatów;

3) szczegółowe uprawnienia organu tworzącego studium doktoranckie, rady jednostki organizacyjnej i kierownika studiów doktoranckich przy uwzględnianiu potrzeby zapewnienia sprawnego przebiegu studiów i wysokiej jakości kształcenia.

Brzmienie powyższych przepisów, a zwłaszcza art. 201 pkt 3 nie daje podstaw do formułowania tezy, iż przedmiotem regulacji rozporządzenia ma być – uregulowany już ustawowo i wyczerpująco przepisem art. 197 ustawy- tryb i przesłanki skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich decyzją administracyjną kierownika studiów doktoranckich.

Natomiast z przepisów art. 201 pkt 1-3 wynika, że objęte rozporządzeniem regulacje z jednej strony określać miały przesłanki wyboru najlepszych kandydatów i określenie przypadków, w których można przedłużyć czas studiów doktoranckich, a z drugiej przydawać m.in. kierownikowi studiów uprawnienia stanowiące narzędzia zapewniające sprawny przebieg studiów i wysoką jakość kształcenia.

Z powołaniem na przepis art. 201 ustawy Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydał dnia 19 grudnia 2006 r. Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni ( Dz. U. z 2007 r., Nr 1, poz. 3) – zwane dalej rozporządzeniem.

Postanowienia § 2 rozporządzenia określają czas trwania studiów doktoranckich oraz podstawy przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich.

Przepisy § 7 określają uprawnienia kierownika studiów doktoranckich stanowiąc, że:

1) organizuje realizację programu studiów doktoranckich,

2) dokonuje oceny realizacji programu studiów doktoranckich oraz prowadzenia badań naukowych przez doktorantów,

3) podejmuje decyzję w sprawie zaliczenia kolejnych lat studiów doktoranckich,

4) wyraża zgodę na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich.

Określając w § 6 uprawnienia Rady jednostki organizacyjnej uczelni prowadzącej studia doktoranckie rozporządzenie m.in. stanowi w punkcie 3 tego przepisu, że rada rozpatruje zastrzeżenia doktorantów do ocen, o których mowa w § 7 pkt 2, a w pkt 4 , że rozpatruje odwołania doktorantów od decyzji, o których mowa w § 7 pkt 3.

Właśnie w niepodjęciu decyzji w sprawie niezaliczenia I roku studiów doktoranckich, o której mowa w § 7 pkt 3 i niemożności złożenia od niej odwołania, w rozumieniu § 6 pkt 4 skarżąca m.in. upatruje naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy.

Rozważenie tego zarzutu wymaga także przytoczenia regulacji zawartych w obowiązującym skarżącą Regulaminie studiów doktoranckich na Uniwersytecie ustalonym uchwałą Senatu Nr [...] z dnia [...] 2009 r. i obowiązującym od dnia 1 października 2009 r., a więc w roku akademickim 2009/2010, w którym rozpoczęła studia doktoranckie.

Regulamin studiów doktoranckich – dalej regulamin – dosłownie recypuje treść § 2 Rozporządzenia co do czasu trwania studiów doktoranckich i określenia przypadków, w których kierownik studiów może przedłużyć okres ich odbywania. Nadto w dublowanym jako ust. 4, postanowieniu w § 2 regulamin, zawiera nie objęte rozporządzeniem uregulowanie, że doktorant korzystający z przedłużenia studiów doktoranckich po 4 roku – zachowuje status doktoranta wraz z prawem do korzystania ze świadczeń pomocy materialnej.

W rozdziale 2 – regulującym tok studiów § 8 stanowi m.in., że egzaminy i zaliczenia z przedmiotów objętych planem i programem studiów kończą się wystawieniem oceny, chyba że plan lub program przewiduje inaczej (ust. 1), - egzaminy i zaliczenia podlegają wpisowi do indeksu (ust. 3), (skalę ocen z egzaminów i zaliczeń określa ust. 2).

Z postanowień § 9 wynika, m.in., że:

- okresem zaliczeniowym jest rok akademicki ( ust. 1),

- do dnia 30 czerwca każdego roku doktorant jest zobowiązany złożyć na ręce kierownika studiów doktoranckich opisane dokumenty, a w tym indeks z wpisami wymagającymi przez plan i program studiów ( ust. 2),

- na pisemny wniosek doktoranta z uzasadnionych względów losowych lub naukowych, kierownik studiów może przedłużyć termin przedłożenia dokumentów stanowiących podstawę do zaliczenia roku do 30 września ( ust. 3),

- w oparciu o zebraną dokumentację kierownik studiów doktoranckich podejmuje w terminie do dnia 30 września każdego roku decyzję o zaliczeniu roku oraz sporządza listę rankingową osób ubiegających się o stypendium doktoranckie w ciągu 5 dni roboczych, po terminie zaliczenia roku ( ust. 5).

Zarazem § 11 Regulaminu formułuje dwie podstawowe zasady odbywania studiów doktoranckich na Uniwersytecie, w myśl których; doktorant nie ma prawa powtarzania roku ( ust. 1) oraz, że na studiach doktoranckich nie dopuszcza się reaktywacji ( ust. 2 ). Studia doktoranckie co do zasady trwają 4 lata ( § 4 ust. 1).

Wzajemna relacja postanowień § 11 z § 9 ust. 2, 3 i 5 Regulaminu prowadzi do wniosku, iż dzień 30 września każdego roku jest nieprzekraczalnym terminem, w którym kierownik studium doktoranckiego musi podjąć – jako akt wewnętrzny – "decyzję" czy doktorant zaliczył dany rok akademicki. Przewidziana zatem § 9 ust. 4 możliwość – na którą skarżąca się powołuje – przeniesienia przez kierownika studiów doktoranckich niektórych obowiązków doktoranta na następny rok akademicki, nie może oznaczać – jak to interpretuje skarżąca na zasadzie analogii do studiów I i II stopnia – warunkowego zaliczenia roku i wpisania na rok następny, a w szczególności przeniesienia obowiązku złożenia egzaminu lub uzyskania z przedmiotu objętego planem i programem studiów , z którego oceny podlegają wpisowi do indeksu.

Objęta § 9 ust. 4 możliwość dotyczyć może natomiast przeniesienia na rok następny obowiązku złożenia dokumentów o których mowa w § 9 ust. 2 lit. a, b, czy c, a w świetle § 17 ust. 2 lit. a, także wymagań programowych.

Postanowienia § 10 Regulaminu studiów, określają w ust. 1 lit. a i b podstawę skreślenia doktoranta w sposób tożsamy z podstawami określonymi przepisem art. 197 ust. 1 i 2 ustawy. Wskazane dalsze podstawy ( pkt c i d) pozostają całkowicie poza przedmiotem sprawy. W ust. 2 Regulamin powtarza ustawową regulację, zawierając stwierdzenie, że decyzja w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich ma charakter decyzji administracyjnej.

Przepisy § 17 w ust. 2 wymieniają m.in. przykładowo ( "w szczególności") kompetencje kierownika studiów doktoranckich do:

a) podejmowania "decyzji" w sprawie zaliczenia lat studiów, a także w sprawie przeniesienia wymagań programowych na następny rok,

b) podejmowania decyzji w sprawie skreślenia z listy doktorantów,...

c) wyrażania zgody na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich.

W świetle przepisu art. 197 ust. 4 i 5 ustawy w zw. z art. 201 pkt 3 ustawy, użyte w wyżej powołanym Rozporządzeniu z 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich w § 7 pkt 3 sformułowanie, że kierownik studium doktoranckiego podejmuje "decyzje" w sprawie zaliczenia kolejnych lat studiów doktoranckich, nie może być rozumiane jako przydanie – aktem podustawowym i poza zakresem ustawowego umocowania – kompetencji do wydawania decyzji administracyjnej w przedmiocie zaliczenia roku studiów. Tym bardziej przydanie radzie jednostki organizacyjnej uczelni prowadzącej studia doktoranckie postanowieniem § 6 pkt 3 kompetencji "rozpatrywania odwołań doktorantów od decyzji w sprawie zaliczenia kolejnych lat studiów doktoranckich", nie czyni tej jednostki organizacyjnej ani organem odwoławczym w administracyjnym toku instancji, ani nie może wprowadzić trybu postępowania administracyjnego, którego przedmiotem byłoby rozstrzyganie o zaliczeniu roku studiów doktoranckich. Gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić w regulamin studiów doktoranckich obligatoryjnie takie postępowanie, które poprzedzało by administracyjną decyzję o skreśleniu z listy uczestników, której podstawę faktyczną stanowi niezaliczenie roku, to inaczej byłby zredagowany przepis art. 196 ust. 2 przewidujący odpowiednie stosowanie art. 162 ustawy, wyżej omówionego.

Zdaniem Sądu wykładnia, że przepisy §§ 7 pkt 3 i 6 pkt 4 Rozporządzenia z 19 grudnia 2006 r., przydają aktowi Kierownika studiów doktoranckich w przedmiocie uznania danego roku studiów doktoranckich za zaliczony, charakter decyzji administracyjnej, od której służy odwołanie do Rady Wydziału, nie znajduje oparcia w przepisie art. 201 pkt 3 ustawy. Z tych względów na podstawie art. 178 Konstytucji i art. 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd odmawia zastosowania przepisów § 7 pkt 3 i § 6 pkt 4 w/w rozporządzenia w powyższym ich rozumieniu.

Natomiast regulamin studiów nie zawiera postanowień stanowiących odpowiednik powyższych uregulowań.

Z tych względów za nieuzasadniony należy uznać nadto zarzut naruszenia przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Regulamin studiów doktoranckich w żadnym ze swych postanowień nie odsyła do stosowania w kwestiach nieuregulowanych, do odpowiedniego stosowania Regulaminu studiów I, II stopnia i studiów magisterskich. Postanowienia regulaminu studiów doktoranckich prowadzą do wniosku, iż zamiarem organów uczelni było poddanie tych studiów większej rygorystce, niż pozostałych rodzajów studiów, aby cel tych studiów osiągnięty został w założonym czasie ich trwania.

Na tle powyższego stanu prawnego szczególną doniosłość prawną ma okoliczność, że skarżąca dwukrotnie uzyskała notę niedostateczną z zaliczenia obowiązkowego na I roku przedmiotu System prawa Polski w Unii Europejskiej. Z treści odwołania, skargi i pism skarżącej składanych do organów uczelni w sposób bezsporny wynika, że po raz pierwszy przystąpiła skarżąca do zaliczenia w dniu 19 czerwca 2010 r. i mimo spóźnienia spowodowanego awarią samochodu została dopuszczona do testu, którego jednak nie zaliczyła.

Dopiero po niezaliczeniu testu usprawiedliwiła ten wynik niemożnością skoncentrowania się.

Z treści odwołania i pisma z 30 września 2010 r. wynika, że prowadzący przedmiot podlegający zaliczeniu dał skarżącej możliwości ponownego przystąpienia do zaliczenia w dniach 7 lub 9 września 2010 r. Jednakże z powodów podanych w tych pismach skarżąca zdecydowała się przystąpić do zaliczenia wcześniej, bo w dniu 2 września 2010 r., posiadając wystawione przez niepubliczny ZOZ zaświadczenie lekarskie z dnia 30.08.2010 r. stwierdzające niezdolność do uczestniczenia w zajęciach od 30.08. do 5.09.2010 r. Jednakże to zaświadczenie okazała, prowadzącemu przedmiot w dniu 2 września 2010 r. ale dopiero po uzyskaniu kolejnej noty niedostatecznej z zaliczenia.

Wszystkie zatem pisma kierowane do organów uczelni, których przedmiotem było czy to żądanie przedłużenia sesji do 30 września 2010 r. ( pisma z 15.09.2010 do kierownika studiów doktoranckich i Dziekana Wydziału), czy o przeniesienie obowiązku zaliczenia przedmiotu na rok następny ( pisma z 21.09.2010 do Kierownika Studiów Doktoranckich i z 30.09.2010 do Dziekana Wydziału), składane były już po uzyskaniu dwóch ocen niedostatecznych z zaliczenia tego samego przedmiotu.

Jak wynika z pism Kierownika Biura ds. Osób Niepełnosprawnych do Dziekana Wydziału [...] z dnia 18 stycznia 2010 r., w celu dostosowania form studiowania oraz trybu zaliczenia przedmiotów z uwagi na trudną sytuację skarżącej, zaproponowano – w zakresie zaliczenia- umożliwienie indywidualnego ustalania terminu egzaminu (zaliczenia) z wykładowcą w tym możliwości ponownego jego wyznaczania w sytuacji gdy przystąpienie do egzaminu ( zaliczenia) zgodnie z jego standardowym terminem okaże się niemożliwe ze względu na czasową zmianę stanu zdrowia. Zaproponowano, aby opisana zmiana terminu była możliwa jednorazowo z danego przedmiotu po niezwłocznym zgłoszeniu przez studentkę nieobecności na egzaminie w BON i wydaniu zaświadczenia przez konsultanta potwierdzającego stosowność zmiany terminu. Kierownik Studium Doktoranckiego pismem z dnia 25.01.2010 r. potwierdził możliwość indywidualnego ustalania jednorazowo dla każdego przedmiotu terminu egzaminu, po niezwłocznym zgłoszeniu w BON faktu nieobecności na egzaminie i wydaniu zaświadczenia o stosowności podjęcia proponowanej zmiany.

Taka regulacja, umożliwiała skarżącej zachowanie czystego konta ( zaliczeń czy egzaminów) w przypadku nieprzystąpienia do egzaminu ( zaliczenia) z danego przedmiotu w terminie ustalonym w planie studiów lub z egzaminatorem.

Jednakże skarżąca w odniesieniu do trybu zaliczenia przedmiotu obowiązkowego System prawa Polski w Unii Europejskiej z takiej możliwości nie skorzystała. Nie są więc uzasadnione zarzuty, że Uczelnia nie uwzględniła jej sytuacji jako studentki niepełnosprawnej, jeżeli nie zachowała trybu postępowania przewidzianego dla studentów niepełnosprawnych.

Okoliczność, że mimo dwukrotnego niezaliczenia przedmiotu skarżąca ustalała z prowadzącym przedmiot kolejny termin zaliczenia na 20 września 2010 r., do którego też nie mogła przystąpić z uwagi na problemy zdrowotne i kolejne zwolnienia lekarskie w okresie od 20-28 września 2010 r., nie wiązała Kierownika Studium Doktoranckiego, a zwłaszcza nie zwalniała z obowiązku ustalenia do dnia 30 września 2010 r. listy doktorantów którzy spełnili warunki zaliczenia I roku, a więc uzyskali m.in. wpis do indeksu o zdaniu egzaminu lub uzyskali zaliczenia z przedmiotów objętych planem i programem studiów na rok 2009/2010.

Trzeba też podkreślić, iż skarżąca nie występowała z prośbą o przewidziane § 4 ust. 3 regulaminu przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich, z przyczyn opisanych w punktach a- c Regulaminu studiów, a tylko – po uzyskaniu not niedostatecznych z zaliczeń – o nieprzewidziane regulaminem "przedłużenie sesji", do 30 września 2010 r. Do 30 września można przedłużyć natomiast termin złożenia dokumentów dających podstawę do zaliczenia roku.

Z wyżej podanych względów wydanie decyzji organu I instancji znajdowało oparcie w przepisie art. 197 ust. 1 i 2 w zw. z art. 189 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z § 10 ust. 1 pkt b) i § 9 ust. 2 pkt c) Regulaminu Studiów Doktoranckich, a zaskarżona decyzja w przepisach art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 197 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w I punkcie sentencji wyroku na podstawie art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej adwokata udzielonej z urzędu oparto na przepisie 250 p.p.s.a.