Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1523/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędziowie NSA Jan Paweł Tarno, Marek Stojanowski /spr./, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 438/06 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę kasacyjną 2. przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adwokata M. G. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) wraz z należnym podatkiem od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 438/06, oddalający skargę R. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] znak [...], utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania w drodze wyjątku wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem.

Powyższą decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] odmówiono R. S. przyznania emerytury w drodze wyjątku, podnosząc w uzasadnieniu, iż wnioskodawca nie spełnił łącznie wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), uzasadniających przyznanie prawa do emerytury w drodze wyjątku. Mianowicie w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka całkowitej niezdolności do pracy ani wiek wynoszący dla mężczyzn 65 lat. Organ zaznaczył, że sytuacja materialna nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] R. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc w uzasadnieniu, iż organ przy wydawaniu decyzji nie przestrzegał zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 K.p.a.

Oddalając skargę na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 6 lipca 2006 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności przepis art. 83 ust. 1 tej ustawy, przy czym decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Zatem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji była ograniczona, sprowadzała się do oceny, czy organ wydając decyzję, nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku niezbędne jest spełnienie łącznie wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 83 ust. 1 omawianej ustawy, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.

Emerytura w drodze wyjątku może być przyznana jeżeli osoba spełnia przesłankę wieku emerytalnego, jako przesłankę niemożności podjęcia pracy, a brakuje jej pewnego okresu do wymaganego stażu ubezpieczeniowego, który to okres muszą dodatkowo usprawiedliwiać szczególne okoliczności. R. S. nie osiągnął jeszcze wieku emerytalnego ( urodzony w dniu [...]).

W ocenie sądu, dla oceny spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie emerytury w drodze wyjątku, nie ma znaczenia obecna trudna sytuacja materialna skarżącego.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2006 r. wniósł R. S., domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w szczególności; naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 3 w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływana dalej jako p.p.s.a.) polegające na braku rozważenia zasadności skargi w kontekście przepisów art. 186 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, a w konsekwencji przedwczesne oddalenie przy braku wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł m. in., że zarówno Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jak i sąd powinny rozpoznać zarzuty i wnioski skarżącego w kontekście art. 186 ust. 3 ustawy emerytalnej. Przepis ten utrzymał możliwość skorzystania z dotychczasowych zasad przechodzenia na emerytury przez osoby urodzone przed dniem 1 stycznia 1949 r., które spełniały warunki do nabycia prawa do tego świadczenia, mimo że do dnia wejścia w życie tej ustawy nie zgłosiły wniosku o tego rodzaju świadczenie. Stąd też sytuacja prawna osoby która w dniu 1 stycznia 1999 r. spełniała wszystkie warunki nabycia prawa do emerytury z tytułu opieki na dzieckiem specjalnej troski, w tym również warunek polegający na niemożliwości kontynuowania zatrudnienia, ale nie zgłosiła wniosku o emeryturę podlega ochronie na gruncie zasady poszanowania praw nabytych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwaną dalej p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia,

a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, zaś z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania sądowego.

Właściwe sformułowanie podstaw skargi kasacyjnej jest podstawowym warunkiem materialnym skargi kasacyjnej, a to z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej.

Kasacja nieodpowiadająca wyżej opisanym wymogom pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, uniemożliwia Sądowi ocenę jej zasadności.

Oceniając skargę kasacyjną wniesioną w rozpoznawanej sprawie, należy na wstępie zauważyć, że skarżący nie powołał art. 174 pkt 2 p.p.s.a., co jednak nie stanowiło przeszkody do nadania jej prawidłowego biegu, gdyż treść zarzutów wskazuje, że oparł on skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa procesowego.

Podstawy skargi kasacyjnej sprowadzają się do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji prawa procesowego, tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 3 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na braku rozważenia zasadności skargi w kontekście przepisów art. 186 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm., powoływanej dalej jako "ustawa").

Powyższy zarzut jest całkowicie chybiony.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 438/06 dokonał prawidłowej kontroli pod względem zgodności z prawem ostatecznej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] znak [...] odmawiającej skarżącemu przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Stosownie do powołanego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.

W orzecznictwie podkreśla się, że sąd administracyjny nie jest wprawdzie związany granicami skargi "(...) ale zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi (...) wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydanych w nim decyzji administracyjnych (...)" (por. wyrok NSA z dnia 20 listopada 1997 r., SA/Ł 2572/95, Pr.Gosp. 1998 nr 5 s. 36).

W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że granice orzekania wyznaczone są tylko i wyłącznie granicami sprawy rozpatrywanej przez Sąd, czyli ogółem elementów stosunku administracyjno-prawnego będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji.

W tym konkretnym przypadku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie kontrolował prawidłowość wydania decyzji w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W granicach przedmiotowej sprawy nie mogła więc znaleźć się sprawa przyznania wcześniejszej emerytury uregulowana w art. 186 ust. 3 ustawy.

W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd I instancji, nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami rozpoznawanej skargi oraz powołaną podstawą prawną do badania zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu.

Chybionym i całkowicie niezrozumiałym jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Wskazany wyżej przepis określa sposób rozstrzygnięcia skargi. Zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Jest to szczególny, odrębny typ orzeczenia sądu administracyjnego. Zastosowanie przez sąd wspomnianego przepisu nie jest korzystne dla skarżącego, skarżący nie osiąga celu zaskarżenia, bowiem decyzja pozostaje w mocy i nadal obowiązuje.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę podziela wykładnię przepisu art. 83 ust. 1 ustawy przedstawioną w zaskarżonym wyroku. Zasadnie sąd I instancji uznał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku niezbędne jest spełnienie łącznie wszystkich przesłanek, o których mowa w cyt. przepisie, a brak choćby jednej z nich uniemożliwia przyznanie emerytury w drodze wyjątku.

Ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Powyższy przepis stanowi regulację szczególną umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym przewidzianych wskazaną wyżej ustawą.

Ustawowe przesłanki nabycia prawa do emerytury i renty są sformułowane w sposób bezwzględnie obowiązujący. Nie można więc przyznać takiego świadczenia, jeżeli ubezpieczony nie spełnia wszystkich wymagań z nim związanych.

Rozstrzygnięcie mimo, iż uznaniowe, nie może być dowolne, albowiem z treści art. 83 ust. 1 cyt ustawy wynikają ściśle określone przesłanki wyznaczające granice uznania administracyjnego w takich sprawach. Nie ulega wątpliwości, że świadczenie pieniężne, o którym mowa w omawianym przepisie, ma charakter szczególny, zatem żeby organ mógł przyznać takie świadczenie muszą zachodzić nadzwyczajne okoliczności.

W przeciwnym razie mogłoby dojść do sytuacji, że świadczenie to stałoby się świadczeniem powszechnym, wyłączona zostałaby reguła wyjątkowości tego świadczenia, co byłoby niedopuszczalne w świetle postanowień art. 83 ust. 1 ustawy. który expressis verbis stanowi, że świadczenie to może zostać przyznane się w drodze wyjątku.

Okoliczność, że skarżący znajduje się w niezwykle trudnej sytuacji materialnej nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej przyznanie skarżącemu opisanego wyżej świadczenia.

W niniejszej sprawie nie mógł być również uwzględniony zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, gdyż ogranicza się on jedynie do ogólnikowego twierdzenia bez podania, kto te przepisy naruszył, w jakim postępowaniu oraz w jaki sposób.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem wbrew stanowisku skarżącego, sąd I instancji, przy rozpoznawaniu sprawy, nie naruszył przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oraz na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) orzekł jak w sentencji.