Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1004/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1, art. 41
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], odmówił G. M. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, celowego specjalnego i celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości zasiłku na zakup łóżka elektrycznego w wys. [...] zł, na zakup leków w wys. [...] zł, na dofinansowanie do projektu "Czyste Powietrze" w wys. [...] zł oraz na zakup pieca "kozy" w wys. [...] zł. W podstawie prawnej decyzji organ powołał przepisy art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2018r., poz. 1508 i zm.) w związku z § 1 uchwały Nr [...] Rady Miasta P. z dnia [...] stycznia 2014 r. w sprawie zasad zwrotu wydatków za posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe, przyznane pod warunkiem zwrotu będące w zakresie zadań własnych gminy (tj. Dz. Urz. Woj. Wlkp. z 2015r., poz.5254) § 1 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018r., poz. 1358).

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia [...].04.2019r., doprecyzowanym w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu [...].05.2019r., G. M. zgłosiła potrzebę uzyskania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup łóżka elektrycznego w wys. [...] zł, na zakup leków w wys. [...] zł, na dofinansowanie do projektu "czyste powietrze" w wys. [...] zł oraz na zakup pieca "kozy" w wys. [...] zł. Strona zadeklarowała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie podejmuje zatrudnienia, jest osobą długotrwale chorującą. Utrzymuje się z emerytury, a wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w P. o sygn. akt [...] U [...] z dnia [...].10.2013 r. została zaliczona do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności na stałe. Strona uzyskuje pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie [...]zł. miesięcznie. Ponadto korzysta z pomocy w formie zasiłków celowych na bieżące potrzeby (m.in. na zakup leków, odzieży, opłatę energii). Dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (marzec 2019r.) stanowiło świadczenie ZUS w wys. [...] zł brutto z czego podatek wynosi [...] zł, a składka zdrowotna wynosi [...] zł. Dochód netto wynosił zatem [...] zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (701 zł). W związku z powyższym strona nie kwalifikuje się do pomocy w formie zasiłków celowych w myśl art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji wniosek rozpatrzono na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi,

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Organ wyjaśnił, że pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie jest ściśle sformułowane i wymaga konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje sytuacja życiowa, w której znalazła się strona. Jednak, aby można było ocenić, czy w danej sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", organ administracji winien wnikliwie ustalić sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową, w tym faktyczny dochód miesięczny, wydatki związane z utrzymaniem - z uwzględnieniem stanu zdrowia strony. Decyzja przyznająca zasiłek podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że świadczenie nie przysługuje z mocy samego prawa, tylko organ rozważa możliwość przyznania pomocy biorąc pod uwagę różne okoliczności. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28.08.2008r. (sygn. akt I OSK 1416/07) "szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych badań interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, a nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości." Ponadto organ pomocy społecznej kieruje się nie tylko potrzebami wnioskodawcy, lecz również własnymi ograniczonymi możliwościami finansowymi i nie ma za zadanie wyręczanie ich z każdych napotykanych trudności życiowych.

Organ wskazał, że wnioskując o pomoc finansową na zakup leków w wys. [...] zł. strona przedstawiła pracownikom socjalnym recepty wraz z wyceną. Ponadto zadeklarowała, iż do [...].05.2019r. dostarczy do ośrodka ksero recept oraz ksero specyfikacji. W dniu [...].05.2019r. strona dostarczyła wyłącznie specyfikację na kwotę [...]zł. W takiej sytuacji organ wskazał, że strona korzysta z pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywości oraz posiada swój dochód w kwocie [...]zł, który może przeznaczyć na zabezpieczenie wymienionej potrzeby i zakupić najpotrzebniejsze leki w kwocie [...]zł na konkretny miesiąc.

Odnosząc się do wniosku o pomoc finansową na zakup łóżka elektrycznego (materaca ze stelażem) w wys. [...] zł. organ wskazał, że udzielanie świadczeń z pomocy społecznej, w szczególności zasiłków celowych, oparte jest na zasadzie pomocniczość. Polega to na wspieraniu rodziny i towarzyszeniu jej w procesie usamodzielniania, w konsekwencji prowadząc stopniowo do uniezależnienia od świadczeń pieniężnych. Ośrodek nie ma obowiązku całkowitego utrzymywania rodziny i spełniania każdego żądania w pełnym zakresie. Ośrodek dysponuje ograniczonym budżetem, dlatego konieczne jest dostosowanie pomocy do konkretnych okoliczności konkretnej rodziny. Zdaniem organu chcąc korzystać z łóżka rehabilitacyjnego (elektrycznego) istnieje możliwość skorzystania z wypożyczalni sprzętu co pozwoli zabezpieczyć tę potrzebę, a także nie obciąży znacznie budżetu strony. Opłata za wypożyczenie łóżka to kwoty 120-150 zł. miesięcznie.

Odnosząc się do oczekiwanej pomocy finansowej na dofinansowanie do projektu "Czyste powietrze" w wys. [...] zł. w ramach wkładu własnego, organ wyjaśnił, że strona podała, iż w ramach projektu otrzyma nowy piec, wymienione zostaną okna oraz ocieplony zostanie dom. Podała, że z projektu skorzystać może osoba, która odda swój stary piec, który zanieczyszcza środowisko. Tymczasem strona nie posiada pieca na wymianę w związku z powyższym wnioskuje także o kwotę [...]zł na zakup pieca "kozy", który będzie mogła wymienić, aby skorzystać z projektu "Czyste powietrze". W zakresie tego żądania organ wyjaśnił, że jako organ pomocy społecznej nie może jednak przejąć na siebie obowiązku finansowania napraw i remontów, jak i nie może przejąć na siebie odpowiedzialności całkowitego utrzymania osoby. Ponadto wydatkowanie środków publicznych na opłacenie wszystkich kosztów utrzymania klientów w pełnym zakresie stałoby w sprzeczności z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz z gospodarnością, do której zobowiązane są wszystkie organy publiczne. Świadczenia przewidziane w ramach pomocy z ustawy o pomocy społecznej maja charakter wyłącznie pomocniczy, wspierający osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do samodzielnego pozyskania środków finansowych. Ponadto pracownicy socjalni od kilku lat wskazują stronie na konieczność uregulowania swojej sytuacji mieszkaniowej poprzez wynajęcie części domu bądź też sprzedaż domu i kupno mieszkania. Dom niszczeje, a strona nie wykorzystuje własnych możliwości w zakresie zmiany tej sytuacji oczekując, że tut. Ośrodek będzie współfinansował remont domu, a tym samym poprawiał standard życia, co jest sprzeczne z ustawą o pomocy społecznej. Pomoc świadczona podopiecznym, znajdującym się w szczególnych sytuacjach życiowych, jest ze swej natury świadczeniem doraźnym, świadczenia pieniężnego w formie specjalnego zasiłku celowego na ich zaspokojenie mającym na celu usamodzielnienie osób i rodzin, nie zaś wyręczanie ich w rozwiązywaniu własnych problemów, na co wskazuje art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

G. M. złożyła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że organ nie ustalił wszystkich okoliczności faktycznych, poczynił sprzeczne ustalenia, naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, sporządził uzasadnienie w sposób lakoniczny. Skarżąca przedstawiła swoja trudną sytuację życiową zaznaczając, że jest ona organowi znana. Podniosła, że zbyt długo trwa rozpatrywanie wniosków o zasiłek na leki i często musi recepty przepisywać u lekarza, aby je zrealizować. Skarżąca do odwołania dołączyła recepty, wskazując, iż ich data realizacji musi zostać przedłużona. Podniosła również, że koszty utrzymania są wysokie, a jej dochody nie wystarczają na ich pokrycie. Już w styczniu 2019 r. zwróciła się do MOPR o łóżko ortopedyczne, załączając zaświadczenie lekarskie, wniosek prawidłowo wypełniony, ofertę firma A. na kwotę [...]zł, umowę z "firmą B". Stanowiska MOPR dotąd nie otrzymała. Podniosła, że zły stan domu jest wynikiem m.in. odłączenie ogrzewania. Zniszczone zostały meble, tym samym argument organu o wypożyczeniu łóżka jest sprzeczny z rozumowaniem i ekonomią. Zdaniem skarżącej organ nie zrozumiał wniosku o dofinasowanie do projektu "Czyste powietrze". Organ nie rozumie również istoty spraw, które od 13 lat prowadzone są z jej wniosków.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, Kolegium) decyzją z dnia[...] września 2019 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło ustalony stan faktyczny akcentując, że od 2010 roku strona regularnie korzysta z pomocy MOPR w P. w formie zasiłków celowych na bieżące potrzeby, takie jak zakup leków, zakup odzieży czy opłatę energii elektrycznej. Systematycznie też otrzymuje pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie [...]zł miesięcznie.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Natomiast z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy.

Kolegium przytoczyło pogląd wyrażony w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 19 czerwca 2007 r. (sygn. akt I OSK 1464/06; vide: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl), iż z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Ponadto, organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy społecznej w Polsce dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Organ pomocy społecznej nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń jedynie w wysokości oczekiwanej przez te osoby.

W ocenie Kolegium organ I instancji poddał ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Organ prawidłowo ustalił kryterium dochodowe wnioskodawczyni, a następnie precyzyjnie przedstawił zarówno możliwości finansowe organu, jak również sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie ww. świadczeń. Zasadnie wzięto również pod uwagę zakres wszystkich świadczeń przyznanych wnioskodawczyni z pomocy społecznej w danym okresie. Odwołującej na przestrzeni lat 2009 - 2019 udzielana była wszechstronna pomoc, m.in. w postaci zasiłków okresowych oraz zasiłków celowych na zakup żywności, obuwia, biletów MPK, leków, grzejników elektrycznych. Odmowa przyznania pomocy została należycie umotywowana, a organy nie naruszyły granicy uznania administracyjnego odmawiając zasiłku celowego w oparciu o regulację zawartą w art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

Odnosząc się z kolei do kwestii związanej z odmową przyznania odwołującej zasiłku celowego na zakup łóżka elektrycznego, leków oraz dofinansowanie do projektu "Czyste Powietrze" oraz zakup pieca "kozy" w pierwszej kolejności wskazać należy, że odwołująca nie dostarczyła do Miejskiego Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] w kopi recepty, dostarczyła wyłącznie ksero specyfikacji na kwotę [...]zł. Z kolei w przypadku łóżka elektrycznego, organ zasadnie wskazał, że odwołująca posiada odpowiednie zasoby aby takowe wypożyczyć. Koszt wypożyczenia takiego sprzętu rehabilitacyjnego to kwota od 120-150zł miesięcznie. Odwołująca korzysta regularnie z szerokiej pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Nie ulega ponadto wątpliwości, iż rolą pomocy społecznej jest leżące w zakresie jej możliwości finansowych zaspokajanie potrzeb prowadzących do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej określonych osób bądź rodzin. Korzystanie ze świadczeń z pomocy społecznej nie może stanowić dla odwołującej źródła jej stałego utrzymania. Winna ona wykorzystać wszystkie potencjalne możliwości aby poprawić zaistniałą sytuację materialną i bytową swoją, poprzez np. ekonomiczne wykorzystanie swej nieruchomości, na której posadowiony jest trójkondygnacyjny budynek mieszkalny. Taka poprawa może wynikać m.in. z wynajmu domu należącego do odwołującej. Kolegium wskazało, że odwołująca posiada znaczmy majątek z racji posiadania nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym na terenie Miasta P., gdzie ceny nieruchomości gruntowych i mieszkań są znacznie wyższe na tle innych miejscowości w kraju. Zdaniem Kolegium w świetle powyższego nie można organowi I instancji postawić zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a o odmowie przyznania świadczeń i zwiększenia przyznanych już świadczeń decydowała obiektywna ocena sytuacji życiowej odwołującej, jak również możliwości finansowych konkretnego ośrodka pomocy, społecznej. Jeżeli zaś organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego w żądanej wysokości, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa.

Odnosząc się do wniosku dotyczącego przyznania stronie zasiłku celowego na dofinansowanie projektu "Czyste Powietrze" Kolegium wskazało, że żądanie takie wykracza poza ustawową przesłankę wskazaną w art. 39 ust. 2 ustawy. Zasiłek celowy może być przyznany na drobne remonty, a przebudowa systemu grzewczego budynku mieszkalnego nie mieści się w tym pojęciu.

Odnosząc się do kwestii związanej z zakupem "kozy" Kolegium wskazało, iż organ I instancji finansował już odwołującej zakup dwóch grzejników elektrycznych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu G. M. wniosła o zmianę wydanych w sprawie decyzji i uwzględnienie zgłoszonych przez nią potrzeb. Zarzucając błędne ustalenia oraz dowolność interpretacyjną przepisów o pomocy społecznej skarżąca powtórzyła dotychczasową argumentację. Podniosła, że od czasu wypadku samochodowego ma problemy zdrowotne. Otrzymuje niską emeryturę, która nie wystarcza na życie, w tym na leczenie. MOPR nie udziela jej pomocy w takiej wysokości, jaką powinna otrzymywać.

SKO w P. odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie. Organ podtrzymał dotychczasowe swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena decyzji SKO w P., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. o odmowie przyznania skarżącej pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości zasiłku na zakup łóżka elektrycznego w wys. [...] zł, na zakup leków w wys. [...] zł, na dofinansowanie do projektu "Czyste Powietrze" w wys. [...] zł oraz na zakup pieca "kozy" w wys. [...] zł.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], nie naruszają prawa.

Po pierwsze, stwierdzić należy, że G. M. jest osobą o lekkim stopniu niepełnosprawności na stałe, co wynika z wyroku Sądu Rejonowego [...] w P. z dnia [...] października 2013 r., [...] U [...]. Skarżąca posiada niewielki, ale stały dochód w postaci świadczenia emerytalno-rentowego, które to świadczenie w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku przekraczało kryterium dochodowe ubiegania się o zasiłek celowy. Dochód brutto w miesiącu marcu 2019 r. wynosił [...] zł, co netto daje kwotę [...]zł. Organy obu instancji słusznie zauważyły, iż kwota ta przekracza kryterium dochodowe o którym mowa w art. 8 ust. 1pkt 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Tym samym skarżąca nie kwalifikowała się do uzyskania pomocy w oparciu o przepis art. 39 powołanej ustawy. W tym miejscu wskazać należy, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Wynika to wprost z powołanego art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Pomimo ustalenia dotyczącego kryterium dochodowego, konieczne było rozważenie ewentualnej, potencjalnej możliwości przyznania skarżącej wnioskowanych świadczeń z uwzględnieniem okoliczności, w jakich się znalazła. Na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe" może być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu.

Organy obu instancji obszernie pod tym kątem przeanalizowały sytuację skarżącej dochodząc do przekonania, że nie zaistniały nadzwyczajne okoliczności pozwalające udzielić G. M. pomocy. Uznały również, że co do części zgłoszonych potrzeb nie mieszczą się one w kategorii potrzeb, które mogą być zaspokajane przez organy pomocy społecznej.

Jak już wskazano, art. 41 pkt 1 u.p.s. posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". W doktrynie przyjmuje się, iż przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Tożsamą wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. o sygn. akt I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. o sygn. akt I OSK 3072/18 – opublikowany na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.

W ocenie Sądu decyzja odmawiająca przyznania G. M. pomocy finansowej na zgłoszone potrzeby nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Wskazywana przez skarżącą, a znana organom, jej sytuacja życiowa (z jednej strony trudna ze względu na stan zdrowia i niepełnosprawność, a z drugiej strony stabilna z uwagi na posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej), nie jest sytuacją, która – jako taka – może zostać zakwalifikowano jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Jakkolwiek charakter zgłaszanej potrzeby w postaci zakupu leków związana jest z zaspokojeniem podstawowych potrzeb bytowych skarżącej, niemniej sytuacja skarżącej jest w swoisty sposób stabilna. G. M. od dłuższego czasu korzysta z pomocy opieki społecznej, choć nie w tak dużym stopniu jak tego oczekuje. Nie zaistniały również w jej sytuacji nowe nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w oparciu o art. 41 ustawy. Jeszcze raz należy zaznaczyć, iż art. 41 ustawy o pomocy społecznej w sposób jednoznaczny wskazuje na wyjątkowy charakter specjalnego zasiłku celowego. O możliwości jego przyznania nie decyduje bowiem dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Szczególne przypadki, o których mowa w tym przepisie, muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego.

O istnieniu "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie może świadczyć to, iż w przekonaniu skarżącej jest ona od lat nieprawidłowo traktowana przez organy. Oceniając natomiast obecną sprawę w świetle okoliczności zaistniałych w niniejszej sprawie Sąd brał pod uwagę, że skarżąca jest osobą posiadającą niewielki stały dochód, jak i to, że otrzymuje, mimo przekroczenia kryterium dochodowego, świadczenia celowe na niektóre pilne potrzeby.

Trafnie również organy przyjęły, że skarżąca nie wykorzystuje wszystkich możliwości w celu poprawy swojej sytuacji życiowej. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko, że brak środków na utrzymanie domu nakazuje rozważyć możliwość jego wynajęcia lub sprzedaży i w to miejsce zakupu odpowiedniego dla skarżącej lokalu mieszkalnego.

Jeszcze raz podkreślić należy, że zadaniem pomocy społecznej nie jest sfinansowanie wszystkich potrzeb wnioskodawcy, a jedynie udzielenie wsparcia na najbardziej pilne potrzeby, przy czym wsparcie to limitowane jest również możliwościami finansowymi organu. Sąd nie przeczy, że sytuacja finansowa G. M. jest trudna, jednak wobec uzyskiwanych dochodów nie można dopatrzeć się, aby znajdowała się ona w okolicznościach szczególnie dotkliwych, które uzasadniałyby przyznanie jej świadczeń wymienionych w zaskarżonej decyzji. Ponadto należy podzielić stanowisko organów, iż część zgłoszonych potrzeb nie mieści się w możliwościach organów pomocowych. Nie jest rolą tych organów finansowanie w formie zasiłków celowych istotnych remontów budynku, choć osoby wnioskujące o wsparcie w nich mieszkają.

Sąd miał na uwadze, że skarżąca wraz z odwołaniem złożyła recepty, których brak w istocie przesądził o odmowie przyznania zasiłku na zakup lekarstw przez organ I instancji. Należy jednak mieć na uwadze, że z treści tych recept wynika, iż zostały one wystawione [...] kwietnia 2019 r., zatem skarżąca obiektywnie mogła okazać je organowi I instancji przed wydaniem decyzji w dniu [...] maja 2019 r., czego jednak nie uczyniła. Wskazać należy, iż samo złożenie wniosku nie jest wystarczające dla ustalenia zakresu i niezbędności tej potrzeby. Przyznanie świadczenia na ten cel jest uzasadnione w sytuacji, kiedy wnioskodawca udokumentuje, że stosowanie tych środków jest konieczne i niezbędne z medycznego punktu widzenia. Wymóg stosowania określonych środków musi być potwierdzony stosownym zaświadczeniem lekarskim, receptą bądź kartą leczenia szpitalnego. Wskazać ponadto należy, iż przekazując odwołanie do SKO organ I instancji nie znalazł podstaw do zmiany swojej decyzji, co w świetle całości argumentacji zawartej w uzasadnieniu decyzji pozwala przyjąć, że także w odniesieniu do oceny tej potrzeby organ I instancji działał w granicach uznania administracyjnego. Również w zaskarżonej decyzji szeroko omówiono zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej oraz na tym tle oceniono sytuację skarżącej.

Ubocznie Sąd wskazuje, że przedstawiona wyżej ocena dotycząca szczególnie uzasadnionego przypadku z art. 41 ustawy o pomocy społecznej odnosi się tylko do niniejszej sprawy i nie oznacza, że wykluczone jest udzielenie skarżącej pomocy na inne potrzeby. Każda sprawa oceniana jest przez organ indywidualnie.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę uznając, że organy trafnie przyjęły, iż w odniesieniu do potrzeb wymienionych szczegółowo w decyzji organu instancji nie zachodziły przesłanki przyznania G. M. pomocy celowej w postaci zasiłku celowego albo specjalnego zasiłku celowego (względnie zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu) na potrzeby.