Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1742/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-01-05 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 1 i  par. 2  pkt 7 w zw. z  art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej i nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku utrzymania dla siebie samej wpisu sądowego. Jest ona osobą samotną i schorowaną. Strona pozostaje z mężem w ustroju rozdzielności majątkowej, prowadzą osobne gospodarstwa domowe. Obecnie strona utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych, a z uwagi na stan zdrowia nikt jej nie chce przyjąć do pracy. Strona oświadczyła, że jej konieczne, miesięczne wydatki to: czynsz (276 zł); media (94 zł); lekarstwa (82 zł); zabiegi rehabilitacyjne (24 zł). Po tych opłatach pozostaje skarżącej 150 zł. W tej sytuacji nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych.

Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu wynika, że strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W aktach sprawy znajduje się kserokopia aktu notarialnego z dnia [...] r., w którym zawarta jest umowa małżeńska ustanawiająca z tym dniem rozdzielność majątkową między małżonkami S.

Jedynym dochodem miesięcznym skarżącej jest świadczenie dla bezrobotnych w kwocie 717,50 zł brutto (625,92 zł netto). Strona dołączyła do wniosku zaświadczenie Starosty Powiatu w C., o zarejestrowaniu, jako osoba bezrobotna i pobieraniu z tego tytułu zasiłku. Kwoty tego zasiłku wskazane w tym zaświadczeniu korelują z oświadczeniem skarżącej zawartym na urzędowym formularzu PPF.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 21 listopada 2011 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.

W odpowiedzi na to wezwanie nadesłane zostały następujące dokumenty: kopie faktur opłat za leki; kopie faktur opłat za media: gaz (63,36 zł); energię elektryczną (622,21 zł za okres pierwszej połowy roku 2011); opłata za mieszkanie (529,18 zł); zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały pod Aresem wskazanym przez wnioskodawcę, jako jej adres zamieszkania (w mieszkaniu zameldowana jest skarżącą oraz jej mąż L.S.); zeznania podatkowe strony za 2010 r. oraz elektroniczne zestawienia operacji z (...) za wrzesień, październik i listopad 2011 r.

Z nadesłanych dokumentów wynika, że strona jest zameldowana pod wskazanym przez siebie adresem zamieszkania razem ze swoim mężem, strona i jej mąż widnieją, jako nabywcy mediów, a mąż strony odbiera jej korespondencję urzędową nadawaną przez Sąd oraz organy podatkowe. W tym stanie rzeczy, należało przyjąć, że skarżąca nie prowadzi jednak samodzielnie gospodarstwa domowego, lecz pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim mężem L.S.

W tym stanie rzeczy, kolejnym wezwaniem z dnia 14 grudnia 2011 r., referendarz sądowy wezwał skarżącą do wykazania aktualnego stanu majątkowego męża strony skarżącej.

W odpowiedzi na to wezwanie, skarżąca odpowiedziała pismem z dnia [...] r. W piśmie tym stwierdziła, że jest na stałe zameldowana w mieszkaniu, którego właścicielami są jej syn M.S. oraz jego żona A. Ze względów finansowych nie ma po prostu innych możliwości. Syn skarżącej także zameldował na pobyt stały swojego ojca, a "formalnie" męża wnioskodawcy.

Skarżąca oświadczyła kategorycznie, że od marca 2006 r. pozostaje ze swoim mężem w rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z nim w żadnym wypadku wspólnego gospodarstwa domowego. De facto, to małżonków w istocie nic nie łączy. To, że na fakturach opłat za media widnieje jeden z małżonków, albo oboje, wynika z wymagań dostawców mediów. Opłaty jednak ponoszone są przez skarżącą po połowie z mężem, a gwarantem tego stanu rzeczy jest ich syn.

Strona stwierdziła, że jej mąż odmówił jej udostępnienia dokumentów, o które była wezwana pismem z dnia 14 grudnia 2011 r., powołując się właśnie na rozdzielność majątkową. Wnioskodawca oświadczyła, że należałoby o te dokumenty wezwać bezpośrednio samego jej męża.

Jednocześnie strona stwierdziła, że jej mąż chyba złośliwie odbiera jej korespondencję i wkłada ją do drzwi jej pokoju. Niejednokrotnie (po powrocie od chorej matki) strona zapoznaje się z pocztą dopiero w późniejszym terminie.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).

Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M.S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, aby spełniała warunki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku i przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżąca udokumentowała swój stan finansowy, nadsyłając zaświadczenie o wysokości osiąganego przez siebie zasiłku dla osób bezrobotnych i odpis zeznania podatkowego za rok 2010.

Jednocześnie skarżąca jednak nie wykazała jaki jest rzeczywisty stan majątkowy jej małżonka. Nie udokumentowała mianowicie tego, jaki jest jego dochód, nie przedłożyła wyciągu posiadanego przez niego rachunku bankowego. Jednocześnie skarżąca zaznaczyła na formularzu, że pozostaje ze swoim małżonkiem w ustroju rozdzielności majątkowej.

Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym wezwaniu referendarza sądowego, skierowanym do skarżącej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557).

Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku z mężem – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść.

Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane tylko i wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy.

Zaznaczyć również należy, że wezwanie w tej materii wystosowano do skarżącej, mimo, że powołała się na umowę wyłączającą wspólność majątkową w jej małżeństwie (czyli istnienie w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej). Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym bardziej, że ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Tak więc ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej ma znaczenie przy wszelkiego rodzaju zobowiązaniach cywilnych, czy też podatkowych. Małżonek może powołać się na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej wobec kontrahentów, odnośnie umów zawieranych przez swojego małżonka, jak również wobec organu podatkowego, jeśli chodzi o zaległości podatkowe swojego małżonka.

Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym ma w niniejszej sprawie szczególne znaczenie. Wnioskodawca przecież zamieszkuje razem z mężem w lokalu mieszkalnym przy. ul. [...] w C. Małżonek skarżącej jest w tym mieszkaniu zameldowany na pobyt stały, partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, jak również odbiera korespondencję adresowaną do skarżącej, jako dorosły domownik.

Skarżąca twierdzi, że w żadnym wypadku nie pozostaje z mężem we wspólnym gospodarstwie domowym. Twierdzenie to nie posiada jednak przymiotu wiarygodności. Przede wszystkim, rzadko zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe (tak w postanowieniu NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). Fakt ten powinien być wykazany w sposób nie wzbudzający wątpliwości. Co istotne, to skarżąca pozostaje przecież z L.S. w związku małżeńskim. Trudno zakładać, że mieszkają w jednym lokalu mieszkalnym i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Sytuacje takie mają w rzeczywistości miejsce, jednak jest to regułą, w sytuacji, gdy małżonkowie rozwiedli się, albo orzeczono w stosunku do nich separację. Tymczasem w przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie ma miejsca, co istotne, postępowanie rozwodowe, czy też postępowanie w przedmiocie separacji nie toczy się. W tym stanie rzeczy trudno dać wiarę skarżącej i przyjąć, że rzeczywiście samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe.

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.