Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 163/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-03-21 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7 w zw. z art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L.U. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą na w/w decyzję, strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, rady prawnego, bądź doradcy podatkowego.

W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że w chwili obecnej znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i ze względu na swój stan zdrowotny nie jest w stanie aktualnie podjąć stałej pracy zarobkowej. Pozostaje on na całkowitym utrzymaniu swojej żony. Na jej utrzymaniu pozostaje również ich małoletni syn. Do kosztów wspólnego utrzymania dokłada się również córka strony. Opłaty sądowe w niniejszej sprawie przekraczają możliwości wspólnego gospodarstwa domowego, w związku z czym nie może ponieść ich bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego samego i rodziny,

Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną M. oraz dwójką dzieci: P. (23 lata) i K. (15 lat). Jedynie jego żona oraz córką uzyskują stały dochód z tytułu umowy o pracę – odpowiednio: 1.800 zł brutto i 1.200 zł brutto.

Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, oprócz mieszkania o powierzchni [...] m2 i samochodu osobowego marki [...] (rok produkcji 2005). Mieszkanie i samochód wchodzą w skład majątkowej wspólności małżeńskiej. Poza tym skarżący nie posiada żadnych oszczędności, zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro.

Strona skarżąca przedstawiła szacunkowo koszty utrzymania mieszkania: 400 zł (czynsz); 100 zł (gaz); 100 zł (prąd); 60 zł (obiady dla syna); 50 zł (lekarstwa dla niego samego). Zaznaczył, że występują również dopłaty kwartalne lub roczne do tych kwot.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.

Strona nadesłała następujące dokumenty: zaświadczenie, z którego wynika, że już od [...] r. do nadal nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna ani poszukująca pracy w PUP w C.; zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r., z którego wynika, że w 2011 r., wnioskodawca nie uzyskał żadnego dochodu; zaświadczenia o zarobkach swojej żony (2.375,78 netto) i córki (średnio 947 zł miesięcznie); protokół zajęcia samochodu osobowego w trybie egzekucyjnym. Skarżący nadesłał również rachunki i paragony opłat za: gaz (205,69 zł); energię elektryczną (104,49 zł); telewizję cyfrową (70 zł); czynsz (483,51 zł); oraz rachunek zakupu leków, opiewający na kwotę 42,99 zł.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).

Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku L.U., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący jednak nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Wnioskodawca nadesłał większość dokumentów, o które był wzywany. W aktach znajdują się zaświadczenia, z których wynika, że jest on osobą bezrobotną i w ubiegłym roku nie uzyskał żadnego dochodu. Strona nadesłała także zaświadczenia o zarobkach swojej żony i córki, oraz kserokopie rachunków opłat za media.

Z nadesłanych dokumentów wynika, że łączny dochód we wspólnym gospodarstwie domowym zamyka się w kwocie 3.323 zł. Z nadesłanych zaświadczeń o wynagrodzeniach żony i córki skarżącego nie wynika, aby te wynagrodzenia były obciążone zajęciami egzekucyjnymi. Natomiast udokumentowane wydatki wspólnego gospodarstwa domowego wynoszą 905 zł (i to przy założeniu, że opłaty za gaz i energię elektryczną są opłatami miesięcznymi, a nie opłatami naliczanymi w dwumiesięcznych okresach rozliczeniowych).

Strona została jednak także wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...]r. do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez nią i osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty. W przedmiotowej sprawie chodziło o stosowne wyciągi z rachunków bankowych posiadanych przez osoby osiągające dochód, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc jego żony i córki.

W tym zakresie, wnioskodawca nie nadesłał żadnych dokumentów źródłowych, co więcej, w żaden sposób nie ustosunkował się do tej części wezwania o uzupełnienie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.

Tym samym, strona nie wykazała w sposób pełny i wyczerpujący, jaki jest całokształt jej sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy, rozpoznając wniosek strony, nie można stwierdzić, jaka jest jej rzeczywista "wydolność" finansowa.

W sytuacji, w której skarżący nawet nie ustosunkował się do kwestii rachunków bankowych osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, nie można z pewnością stwierdzić, że osoby te nie posiadają kont bankowych. Należy zaznaczyć, że z umowy o pracę zawartej przez córkę strony z "A" Sp. J. we W. wynika, że wynagrodzenie jej wpłacane jest na wskazany rachunek bankowy.

Należy stwierdzić, że stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym wezwaniu referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2012 r., skierowanym do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06).

Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami – w tym przypadku z żoną i córką – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. W tym zakresie strona wykazała, jakie dochody osiągają jego domownicy, nadsyłając stosowne zaświadczenia o ich wynagrodzeniach. Skarżący miał jednak nadesłać także wydruki z ich kont bankowych, obrazujące operacje dokonywane na nich w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W ten sposób wnioskodawca wykazałby w sposób pełny i wyczerpujący, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa tych osób. Możliwe byłoby w tym przypadku udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy osoby te mają zgromadzone jakieś środki finansowe i oszczędności na swoich rachunkach bankowych. Fakt ten w sposób oczywisty rzutowałby także na zdolność finansową skarżącego, który prowadzi przecież z tymi osobami wspólne gospodarstwo domowe.

Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy.

Stan kont bankowych wskazuje w sposób jasny i przejrzysty na możliwości finansowe określonego podmiotu. To właśnie analiza kont bankowych strony skarżącej oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe niejednokrotnie wskazuje bezpośrednio na to, czy wnioskodawca posiada środki finansowe, które może przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, jeżeli wnioskodawca wykazał fakt zatrudnienia i pobierania wynagrodzeń przez swoją żonę i córkę, a nie nadesłał jednocześnie wyciągów z ich rachunków bankowych i fakt ten pominął całkowitym milczeniem (wszak nie oświadczył przykładowo, że rachunków bankowych nie posiadają), to w istocie nie wiadomo jaką gotówką we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący jest w stanie dysponować. Tym samym trudno jest zweryfikować, czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponosić kosztów sądowych oraz opłacić we własnym zakresie profesjonalnego pełnomocnika procesowego.

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.