Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 498/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-11-21 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. W. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 7 września 2011r. skarżąca I. W. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz trójką małoletnich dzieci. Oświadczyła, iż z tytułu umów o pracę wraz z mężem uzyskują łączny dochód w kwocie 2.200 zł brutto miesięcznie. W skład majątku skarżącej oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wchodzi: nieruchomość (dom) o powierzchni ok. 300-350 m2, trzy mieszkania o powierzchni ok. 43 m2, 25m2, 60 m2. Majątek ten obciążony jest hipoteką, z tytułu zawartych umów kredytowych nadto w księgach wieczystych są wpisy dotyczące ograniczenia w rozporządzaniu ww. majątkiem. Dodatkowo w skład majątku wchodzi nieruchomość rolna ok. 0,5-0,6 ha, z której prowadzona jest egzekucja. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wyjaśniła, że w obecnej chwili znajduje się w bardzo złej sytuacji materialnej, w związku z tym nie stać jej na opłacenie należnego wpisu od skargi. Na utrzymaniu ma trójkę dzieci. Podniosła, iż z tytułu zawartych umów kredytowych ma do spłaty około 1.000.000 zł, jednakże w obecnej chwili zaprzestała spłaty ww. zobowiązań. Wyjaśniła, że dzieci są właścicielami mieszań, które zajmują lokatorzy. Przy czym strona wyjaśniła, iż z tytułu najmu ww. mieszkań lokatorzy nie opłacają czynszu za najem jak i kosztów utrzymania ww. nieruchomości. Obecnie toczą się sprawy sądowe o eksmisję.

Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów takich jak:

- wyjaśnień, w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, ewentualnie koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu,

- wyjaśnień, w zakresie kosztów związanych z utrzymaniem trzech mieszkań stanowiących majątek dzieci skarżącej, wraz z dokumentami potwierdzającymi ponoszone w związku z tym wydatki,

- oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach w okresie od 01.01.2010 r. do 14.09.2011 r. przez skarżącą i pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym osoby,

–przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych przez stronę i pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym osoby, za okres od 1.05.2011 r. do 14.09.2011 r.,

- przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających: fakt prowadzenia egzekucji komorniczej z posiadanych nieruchomości; okoliczność zakazu sprzedaży posiadanych nieruchomości; wypowiedzenia umów kredytowych oraz fakt prowadzenia postępowań eksmisyjnych w stosunku do najemców lokali mieszkalnych,

- przedłożenie zaświadczeń potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów ze stosunku pracy skarżącej i męża skarżącej za ostanie trzy miesiące br.,

- innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy, określających jego sytuację majątkową i życiową .

W odpowiedzi na wezwanie skarżąca oświadczyła, iż ciężko jest jej opłacać rachunki za bieżącą eksploatację nieruchomości, na dowód czego przedłożyła zawiadomienie o wszczęciu egzekucji na wniosek wierzyciela Energia-Obrót SA. Nie opłaca także od kilku miesięcy czynszu za trzy mieszania, co potwierdziła przedłożonym nakazem zapłaty wystawionym w postępowaniu upominawczym z dnia 29.04.2011 r. Nie spłaca także rat zaciągniętych kredytów, pomimo, że z bankiem zawarła ugodę. Z uwagi na nie dotrzymanie warunków ugody ww. bank skierował sprawę na drogę postępowania sądowego. Bank także wypowiedział umowę kredytowa i w chwili obecnej toczy się postępowanie egzekucyjne. Wspólnota mieszkaniowa z powodu zaległości w opłatach za czynsz wszczęła postępowanie egzekucje.

Oświadczyła, że na posiadanych nieruchomościach wpisane są hipoteki przez: naczelnika urzędu skarbowego na kwotę 77.972,86 zł i 270.705,18 zł (na nieruchomości rolnej), oraz ZUS. Ponadto na mieszkaniach dzieci wpisana jest hipoteka łączna na kwotę 2.000.000 i hipoteka łączna kaucyjna na kwotę 460.000 zł. Do oświadczenia załączyła: wyciągi z rachunku bankowego za okres od 01.06.2011 r. do 23.09.2011 r., z których wynikało, że w okresie tym dokonano tylko jednej operacji bankowej w postaci wpłaty we wpłatomacie kwoty 10 zł, nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 29.04.2011 r., pisma z dnia 26.04.2011 r. w sprawie nie dotrzymania przez stronę postanowień porozumienia w sprawie spłaty długu zawartej z Bankiem, wezwanie do zapłaty z dnia 22.06.2010 r. zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z dnia 11.04.2011 r. na wniosek Banku, postanowienie Komornika Sądowego z dnia 8.09.2011 r. o wyznaczeniu drugiego terminu licytacji nieruchomości, obwieszczenie o drugiej licytacji, zestawienie miesięcznych wydatków, zaświadczenie o zarobkach swoich i męża, odpisy wyroków z dnia 17.10.2003 r. i 22.02.2007 r. o eksmisję. Nadto do złożonego oświadczenia skarżąca dołączyła odpisy z ksiąg wieczystych z posiadanych nieruchomości.

W ocenie referendarza sądowego, po uzyskaniu dodatkowych informacji (z Internetu), iż w posiadanej nieruchomości prowadzona jest działalność gospodarcza jaki i ustalenie, że mąż wnioskodawczyni pełni funkcję prezesa w dwóch spółkach uznał, że przedstawione oświadczenie w formularzu wniosku jak i na wezwanie z dnia 14.09.2011 r. okazało się nie wystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, dlatego też ponownym wezwaniem z dnia 6.10.2011 r. wezwał na podstawie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń w terminie siedmiu dni od daty doręczenia, takich jak:

- wyjaśnień, w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, ewentualnie koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu,

- wyjaśnień, czy pod adresem zamieszkania strony "[...]", jest prowadzona działalność gospodarcza pod nazwą: "A", wskazanie kto prowadzi ww. działalność, jaki stosunek łączy skarżącą ze wskazaną osobą. Nadto należało określić: wysokość dochodów jakie strona uzyskuje z tego tytułu bądź wysokość dochodów uzyskiwanych z tego tytułu przez osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, oraz wysokości kosztów ponoszonych w związku z prowadzoną działalnością np. w postaci opłat za media, dostęp do Internetu itp.,

- wyjaśnień, czy mąż wnioskodawczyni R. W. pełni funkcję Prezesa Zarządu w "B" oraz funkcję Prezesa Zarządu w "C". Należy określić jakie w związku z tym uzyskuje dochody oraz czy ewentualnie posiada udziały ww. Spółkach,

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżąca oraz osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym posiadają wyłącznie konto (nr konta "[...]"). Dodatkowo należało wyjaśnić w jaki sposób skarżąca oraz osoby prowadzące z nią gospodarstwo domowe otrzymują dochody ze stosunku pracy, dochody z prowadzonej pod ich adresem zamieszkania działalności gospodarczej i ewentualnie inne, oraz w jaki sposób opłacają rachunki i inne wydatki,

- wyjaśnień, czy i ewentualnie jaki tytuł posiada R. W. do lokalu położonego w "[...]".

Powyższe wezwanie doręczono stronie w dniu 13.10.2011 r. Do dnia 31.10.2011 r. skarżąca nie złożyła żądanych wyjaśnień.

Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje:

Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy.

Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd pismami z dnia 14 września 2011r. a następnie z dnia 6 października 2011 r., zwrócono się do strony o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sądowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu jedynie umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sadowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932).

Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez skarżącą oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF jak i w udzielonych odpowiedziach na wezwania nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie odniosła się do wezwania z dnia 6.10.2011r. Nie nadesłała zatem wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń. W tej sytuacji należało uznać, iż skarżąca nie udowodniła, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Stwierdzić bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, rolą skarżącej było wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ciężar dowodu w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy, który wnosi o udzielenie mu uprawnienia w postaci zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W tym zakresie wnioskodawczyni żąda, aby koszty postępowania poniósł wyłącznie Skarb Państwa, a zatem pośrednio ogół obywateli. W takiej sytuacji winna w sposób obiektywny wykazać swoją sytuację materialną i życiową. Subiektywne poczucie wnioskodawcy, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie może stanowić wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Przekonanie to skarżąca powinna poprzeć stosownymi oświadczeniami, czy też dokumentami, które mogłyby uwiarygodnić jej aktualną sytuację życiową i materialną. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne.

Podkreślić należy, że w formularzu wniosku skarżąca oświadczyła, iż pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z dochodu w wysokości 2.200 zł brutto miesięcznie. Podniosła także, że posiadane nieruchomości mają obciążone hipoteki, nadto ma ograniczone prawo do ich rozporządzania, co potwierdziła przedkładając na wezwanie z dnia 14.09.2011 r. odpisy z ksiąg wieczystych. Nadto w odpowiedzi na pierwsze wezwanie wskazała, iż cały dochód wydatkuje na opłaty oraz wyżywienie. Powyższe materiały wskazywały, iż sytuacja materialna wnioskodawczyni jest na tyle trudna, iż wystąpiła przesłanka do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakże strona nie przedstawiła żadnych dokumentów poświadczających wysokość ponoszonych kosztów. Przy czym w związku z uzyskaniem dodatkowych informacji, iż w posiadanej nieruchomości prowadzona jest działalność pod nazwą "A" referendarz sądowy w celu wyjaśnienia powstałych w związku z tym wątpliwości, co do rzetelności składanych wcześniej wyjaśnień wezwał skarżącą, do przedłożenia dodatkowych oświadczeń. Na powyższe wezwanie strona nie udzieliła odpowiedzi. W sytuacji zatem braku wyjaśnień w istotnej dla prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku, w kwestii czy w związku z prowadzoną działalnością uzyskuje jakiekolwiek dochody, brak było podstaw do uwzględnienia żądania strony. Dodatkowo wskazać należy, że strona nie przedłożyła także wyjaśnień w kwestii ewentualnego posiadania przez współmałżonka udziałów w dwóch spółkach z o.o. jak i informacji w zakresie uzyskiwanych dochodów, w związku z pełnionymi w nich funkcjami prezesów, tym samym należało uznać, że brak było podstaw do uznania, iż spełnia warunki do przyznania prawa pomocy. Okoliczności te niewątpliwie wpływają i kształtują obecną sytuację materialną wnioskodawczyni. Dodatkowo należy zauważyć, iż pomimo ponownego wezwania do przedłożenia dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów , strona nie odniosła się w żaden sposób to ww. wezwania.

Wskazać przy tym należy, że zasadność wniosku Sąd (referendarz sądowy) rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Zaś możliwości finansowe referendarz sądowy może ocenić, wyłącznie na podstawie rzetelnie przedstawionych informacji zarówno co do wysokości uzyskiwanych dochodów jak i ponoszonych wydatków.

Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie dostarczenie dokumentów i wszystkich oświadczeń, do których złożenia skarżąca została wezwana spowodowało, iż niewyjaśnione zostały wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż spełnione zostały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.

W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.