Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 2198/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-11-12 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7 w zw. z art. 258 par. 3 oraz art. 245 par. 1 i par. 3 w zw. z art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L.Z. (Z.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W treści wniesionej do tut. Sądu skargi zawarty został wniosek skarżącej

o zwolnienie od kosztów sądowych.

Powyższy powtórzono następnie na druku urzędowego formularza czyniąc

tym samym zadość wezwaniu z dnia [...] 2010 r.

Żądanie to uzasadniono brakiem środków finansowych z tytułu prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. W wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpiła bowiem blokada kont bankowych firmy, która uniemożliwia bieżący zakup paliw oraz akcesorii do handlu. Ponadto spowodowała zaległości

w płatnościach wobec dostawców, jako że zajęto kwotę 1.845.792,00 zł. Tym samym w okresie od stycznia do sierpnia 2010 r. skarżąca nie osiągnęła żadnego dochodu tylko stratę w wysokości 5.893.297,00 zł.

Jednocześnie w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podano, iż we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą, tj. L. Z. pozostaje córka (lat 24), która nie pracuje. Z mężem pozostaje

w faktycznej separacji, mimo iż nie posiada stosownego orzeczenia wydanego w tym przedmiocie. Co więcej nie może doprowadzić do zbycia części wspólnego majątku - jakim jest Stacja Paliw - ponieważ został on zabezpieczony protokołami zajęcia ruchomości przez Izbę Celną na poczet zobowiązań z tytułu podatku akcyzowego.

W tej sytuacji jedynym majątkiem jest posiadany przez córkę dom o pow. użytkowej 100 m2, w którym obie zamieszkują. Skarżąca nie posiada bowiem żadnych oszczędności (lokat, akcji bądź obligacji), a także przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro.

Jako uzupełnienie wskazanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano odpisy następujących dokumentów źródłowych:

- akt notarialny z dnia [...] 2008 r., na mocy którego w małżeństwie skarżącej ustanowiona została rozdzielność majątkowa;

- rachunki ponoszonych z tytułu utrzymania domu wydatków, które obejmowały opłaty za wodę (21,83 zł), energię elektryczną (122,78 zł), telefon (117,03 zł), opał (10.800,00 zł) i podatek od nieruchomości (110,00 zł);

- umowę darowizny z dnia [...] 2008 r., na mocy której skarżąca wraz z mężem darowała córce nieruchomość o pow. 0,5348 ha;

- wydruki księgi handlowej prowadzonej dla Stacji Paliw "A" wraz

z wyciągami rachunków bankowych za okres od [...] do [...] 2010 r.;

- deklaracje VAT-7, gdzie w ramach prowadzonej działalności zadeklarowano następujące podstawy opodatkowania 1.356.417,00 zł (lipiec), 1.281.303,00 zł (sierpień) i 1.234.244,00 zł (wrzesień);

- ewidencję środków trwałych firmy;

- protokół zajęcia ruchomości wraz z wystawionymi w dniu [...] i [...] 2008 r. zarządzeniami zabezpieczenia;

- zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych z dnia [...] 2010 r.;

- zeznanie podatkowe za 2009 r., gdzie skarżąca zadeklarowała przychód z tytułu prowadzonej działalności w kwocie 23.573.502,43 zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania w wysokości 24.947.820,08 zł przyniósł jej stratę rzędu 1.374.317,65 zł.

Ponadto z treści pisma procesowego z dnia [...] 2010 r.

ustalono, iż wszystkie rachunki związane z utrzymaniem domu pokrywa mąż skarżącej, który w ten sposób partycypuje w kosztach utrzymania córki. Wprawdzie

od dnia ustanowienia rozdzielności majątkowej pozostaje ona z mężem w faktycznej separacji, niemniej jednak nadal z nim zamieszkuje. Mąż korzysta bowiem

z ustanowionej przez córkę na jego rzecz służebności osobistej dożywotniego mieszkania. Źródłem dochodu jej męża jest działalność gospodarcza polegająca

na sprzedaży detalicznej odzieży prowadzona pod nazwą "B" W. Z.. Ponieważ ta jest nierentowna mąż chce doprowadzić do likwidacji firmy (vide: zeznanie PIT-28 za ubiegły rok podatkowy, gdzie wykazano przychód w wysokości 75.388,51 zł, a nadto ewidencję przychodów, gdzie za ostatnie trzy miesiące wykazano następujące kwoty: 2.437,70 zł, 1.479,51 zł i 573,92 zł). Dodatkowo

skarżąca przedłożyła zaświadczenie z Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania

w W. potwierdzające fakt ukończenia studiów przez jej córkę wraz z decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...] r., na mocy której została ona uznana za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono,

co następuje.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie strony od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie

i rodziny.

Oznacza to, że instytucja zwolnienia z kosztów sądowych może być stosowana jedynie do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Podkreślić bowiem należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu Państwa. Zatem powinno mieć ono miejsce tylko w przypadkach, kiedy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia

2009 r. sygn. akt I OZ 1146/09 niepubl.). Tym bardziej, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem

od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też tego rodzaju ulgi mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Analiza stanu rodzinnego i majątkowego wnioskodawcy dokonana w oparciu o podniesione okoliczności oraz załączone do akt kserokopie dokumentów źródłowych, prowadzi

do wniosku, iż ta powinna w nich partycypować. Nie sposób bowiem pominąć faktu,

iż skarżąca prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, w ramach której od stycznia do września 2010 r. obracała środkami w kwocie 275.576.379,90 zł. Podobnie wykazana w deklaracjach VAT-7 podstawa opodatkowania wynosiła: 1.356.417,00 zł (lipiec), 1.281.303,00 zł (sierpień) i 1.234.244,00 zł (wrzesień). Tym samym twierdzenie, iż skarżąca poniosła stratę rzędu 5.893.297,00 zł nie znajduje uzasadnienia w przedstawionym materiale dowodowym. Ta bowiem nie jest spowodowana nierentownością firmy tylko wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. Podobne spostrzeżenia nasuwają się w odniesieniu

do wykazanej za ubiegły rok podatkowy straty rzędu 1.374.317,65 zł, jako że uzyskany za ten okres przychód wynosił 23.573.502,43 zł, natomiast koszty jego uzyskania obejmowały kwotę 24.947.820,08 zł. W ocenie rozpoznającego wniosek

nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów przyjmujących dużo wyższe wartości znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej,

a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy, jest naruszeniem równoważności

w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. W świetle powyższego przyjąć należało, iż skarżąca nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jej sytuacja materialna była na tyle trudna, iż uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Wprawdzie posiadane przez skarżącą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej rachunki bankowe zostały zajęte w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, niemniej jednak okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, jako że na rachunku pomocniczym firmy, do którego egzekucja nie została skierowana na dzień 5 lipca 2010 r. wykazano saldo końcowe

w kwocie 27.077,31 zł, natomiast na dzień [...] 2010 r. saldo to wynosiło 13.899,20 zł. Podobnie na pozostałych rachunkach bankowych, mimo potrąceń związanych z egzekucją dochodzonych należności dostępne były następujące środki: 19.014,54 zł (por. wyciąg z 28 września 2010 r.), 20.242,34 zł (por. wyciąg z 29 września 2010 r.), 16.214,70 zł (por. wyciąg z 24 września 2010 r.), 18.208,54 zł (por. wyciąg z 27 września 2010 r.) oraz 13.530,74 zł (por. wyciąg z 22 września 2010 r.), 14.884,64 zł (por. wyciąg z 23 września 2010 r.), a także 12.939,07 zł (por. wyciąg

z 21 września 2010 r.). Brak zatem było podstaw do uznania jakoby skarżąca była osobą ubogą, która nie jest w stanie ponieść obciążeń związanych z kosztami zainicjowanego postępowania, skoro jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych prowadzi ona działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. Co więcej na ocenę jej sytuacji finansowej wpływa również to, że pozostaje w związku małżeńskim z W. Z.. Wprawdzie między małżonkami ustanowiona została rozdzielność majątkowa (vide: akt notarialny z dnia [...] 2008 r.), niemniej jednak fakt, iż pomimo separacji, nadal wspólnie zamieszkują i zarządzają wspólnym majątkiem w postaci Stacji Paliw ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem

w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających

w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09,

z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt

I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 – niepubl.). Dlatego też okoliczność, iż mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, z której pomimo niewielkich przychodów (vide: ewidencja przychodów za ostatnie trzy miesiące, gdzie wykazano następujące kwoty: 2.437,70 zł, 1.479,51 zł i 573,92 zł ) opłaca koszty utrzymania domu należącego do ich córki w wysokości: 21,83 zł - woda, 122,78 zł - energia elektryczna, 117,03 zł – telefon oraz 110,00 zł - podatek od nieruchomości, ma istotne znaczenie w sprawie, jako że nie można tracić z pola widzenia faktu, iż figuruje on jeszcze na rachunku bankowym Stacji Paliw,

z którego podejmuje stosowne środki na wypłatę wynagrodzeń (vide: wyciąg z dnia

[...] 2010 r., [...] 2010 r., a nadto [...] 2010 r.). Nie bez znaczenia jest ponadto wskazana w treści pisma z dnia [...] 2010 r. informacja,

iż nieruchomość położona przy ul. [...] w K. została darowana przez skarżącą i jej męża ich córce (vide: akt notarialny z dnia [...] 2008 r.). Zgodnie bowiem z art. 897 Kodeksu cywilnego w przypadku, gdy po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może również zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia, zwłaszcza że jak ustalono z nadesłanego do akt materiału źródłowego córka skarżącej zameldowana jest w Warszawie (vide: zaświadczenie wystawione przez Urząd Pracy w W.).

Mając na uwadze powyższe przyjąć należało, iż L. Z. nie wykazała w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na dofinansowanie

z budżetu Państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania.

Nie można bowiem zapominać, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Ponieważ taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca, dlatego też przewidziana w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy instytucja prawa pomocy nie znalazła w niej zastosowania. Nie może ona przecież chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk oraz Marta Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa

2005 r., str. 628).

W świetle powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw.

z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.