Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 186/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-06-02 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 2 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku od gier za październik 2012 roku postanawia: odmówić "A" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.


UZASADNIENIE

W dniu 7 lutego 2014 roku "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] roku określającą skarżącej zobowiązanie podatkowe w podatku od gier za października 2012 roku. W skardze zawarty był wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na brak po stronie spółki jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów wpisu sądowego od skargi.

Ze złożonego na urzędowym formularzu PPPr oświadczenia o majątku i dochodach oraz dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że spółka prowadzi działalność m. in. w zakresie gier losowych i zakładów wzajemnych . Spółka rok obrotowy 2012 zakończyła stratą w wysokości 4.341,561 zł , nie udzieliła informacji dotyczących wyniku finansowego za rok 2013. Wartość posiadanych przez wnioskodawczynię środków trwałych wynosi 5.841.741 zł, jej kapitał zakładowy stanowi kwota 4.000.000 zł. Skarżąca wskazała, że decyzjami administracyjnymi została pozbawiona całego majątku. Dodała, że zamknięte zostały salony gier, a znajdujące się w nich automaty w całości, razem z gotówką, zostały zabezpieczone. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawczyni nadesłała bilans za rok 2012 wraz ze sprawozdaniem finansowym potwierdzający dane wskazane w formularzu PPPr oraz oświadczyła, że bank wypowiedział jej umowy rachunków bankowych wiec nie może nadesłać z nich wyciągów. Przedstawiła także deklaracje VAT- 7 z których wynika, że w listopadzie 2013 roku uzyskała przychód w wysokości 35.000 zł , w grudniu 2013 roku jej przychód wyniósł 22. 000 zł zaś przychód w lutym br zamknął się kwota 24.000 zł, nie przedstawiła danych dotyczących stycznia br. Ze sprawozdania finansowego spółki za 2012 rok wynika, że wygenerowany zysk z działalności hazardowej stale rośnie mimo zamknięcia nierentownych salonów i daj możliwość pokrycia zaciągniętych zobowiązań i wywiązania się z bieżących płatności. Ze sprawozdania tego wynika także, że na przychody spółki poza kwotami uzyskanymi z wpłat do automatów składają się także przychody uzyskane z innych gier prowadzonych w kasynie oraz uzyskane ze sprzedaży walut w kantorze i najmu lokali.

Postanowieniem z 24 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie na to postanowienie skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu skarżąca spółka podniosła, że Minister Finansów prowadzi obecnie szereg postępowań o cofnięcie zezwoleń na prowadzenie salonów gier oraz kasyna gry na automatach. Wydane przez Ministra Finansów decyzje o cofnięciu zezwoleń zostały przez nią zaskarżone. Wskutek tego urzędnicy odmówili opieczętowania druków raportów dziennych miesięcznych wpłat, wypłat i rezultatów gier, co w rzeczywistości wykluczyło dalszą działalność spółki w większości salonów gier. Spółka de facto nie prowadzi obecnie żadnej działalności gospodarczej, zaś jej działalność ogranicza się wyłącznie do prowadzenia szeregu spraw, sądowych, administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Powyższa sytuacja, w której spółka nie ma możliwości uzyskania przychodów, spowodowana została czynnikami niezależnymi od spółki. Wzrost stawki podatku od gier z 45 % do 50 % przy marginalnej, kilkuprocentowej zyskowności z prowadzenia salonów gier spowodował, że działalność spółki stała się nieopłacalna. Spółka poniosła znaczne nakłady na wyposażenie salonów gier, ich remont, zakup automatów, wysokie opłaty za każde zezwolenie, ustanowienie zabezpieczenia roszczeń Skarbu Państwa. Skarżąca spółka zarzuciła brak notyfikacji przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych oraz podkreśliła, że liczyła się z możliwością zaistnienia sporów sądowych, wymagających poniesienia kosztów opłat sądowych, adwokackich. Posiadała środki na ten cel. Nie miała jednak żadnego wpływu na pozaprawne działania organów celnych, które dokonały zamknięcia salonów gier w oparciu o niewykonalne decyzje wydane w pierwszej instancji. Na skutek takich działań spółka nie posiada obecnie oszczędności ani majątku nadającego się do sprzedaży, co umożliwiłoby na uregulowanie wpisów sądowych. Pomimo zamknięcia salonów gier przez organy celne, spółka musiała zapłacić wynagrodzenia pracownikom. Wszyscy pracownicy mieli odpowiednie okresy wypowiedzenia. Spółka musiała również uregulować składki ubezpieczeniowe ZUS oraz podatek od wynagrodzeń pracowniczych. Pomimo zamknięcia salonów gier musiała opłacać czynsz w okresach wypowiedzenia umów najmu. Posiadane przez nią automaty są bezwartościowe – w obecnej sytuacji istnieje gigantyczna nadpodaż, związana z likwidacją branży w wyniku wejścia w życie ustawy o grach hazardowych. Nikt nie inwestuje w automaty, bowiem nie powstają nowe salony gier, gdzie można by je uruchomić. Na udziałowców spółki i ich decyzji o ewentualnych dopłatach spółka nie ma wpływu. O ile w latach poprzednich spółka osiągała spore przychody, to ostatnio przez zwiększony podatek od gier przynosiła straty. Obecnie przychody ze sprzedaży usług na automatach od kilku miesięcy są równe zero zł. Salony gier zostały zamknięte w większości przez organy celne dopiero w 2013 r. na podstawie niewykonalnych według prawa decyzji pierwszoinstancyjnych. Dla oceny możliwości finansowych spółki należało przede wszystkim wziąć pod uwagę bilans sporządzony na 30 czerwca 2013 r. i wynikającą z niego ujemną wartość kapitału własnego – 25.801.177,15 zł, z czego same któtkoterminowe zobowiązania wynoszą kilkanaście milionów złotych oraz stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach (1.239,20 zł w dniu 31 marca 2013 r.) czy wreszcie stratę netto w kwocie 3.600.963,04 zł (na dzień 31 marca 2013 r.). W tych okolicznościach nawet gdy skarżąca wygeneruje jakiś przychód, to wszystkie środki są zajmowane w ramach prowadzonych postępowań egzekucyjnych (tak w ramach egzekucji sądowej, jak i administracyjnej).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej .

W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że instytucja prawa pomocy, umożliwiająca osobom pozostającym w trudnej sytuacji finansowej obronę ich praw przed sądem wiąże się z prawem do sądu zagwarantowanym w art. 45 Konstytucji RP. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty postępowania miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, które umożliwi stronie dostęp do sądu. Z uregulowań dotyczących kosztów sądowych oraz opłat za czynności pełnomocników wynika, że strona zamierzająca prowadzić postępowanie sądowe musi dysponować odpowiednimi środkami pieniężnymi, które przeznaczy na pokrycie kosztów tego postępowania. Miarą możliwości ponoszenia kosztów postępowania zarówno przez osobę fizyczną jak i stronę niebędącą osobą fizyczną jest jej aktualna sytuacja finansowa, a nie materialna w szerokim tego słowa znaczeniu. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stanowi formę dofinansowania z budżetu państwa i może mieć zastosowanie tylko do osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i sfinansowanie przez stronę jej udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.

W niniejszej sprawie skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek skarżącej spółki dotyczy więc prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika, że sąd oceniając zasadność wniosku podmiotu niebędącego osobą fizyczną ma między innymi możliwość uwzględnienia w tej ocenie innych okoliczności niż posiadanie środków pieniężnych. Brak takich środków nie jest czynnikiem przesądzającym o zasadności wniosku. Sąd może więc brać pod uwagę również posiadanie innych składników majątkowych, które można np. łatwo spieniężyć.

Według oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy kapitał zakładowy spółki wynosi 4.000.000 zł, zaś wartość środków trwałych to 5.841.741,70 zł. Za ostatni rok obrotowy spółka miała ponieść stratę w wysokości 4.341.561,56 zł. Tymczasem według złożonego przez spółkę sprawozdania finansowego sporządzonego na 31 grudnia 2012 r. aktywa obrotowe spółki wyniosły łącznie 9.996.815,38 zł, zaś wartość aktywów trwałych 7.388.635,16 zł. Wartość środków trwałych w postaci gruntów 5.841.741,70 zł, budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej 1.316.268,79 zł, urządzenia techniczne i maszyny 362.066,01 zł, środki transportu 10.908,21 zł, inne środki trwałe 4.152.498,69 zł, środki trwałe w budowie 311.442,96 zł, inwestycje długoterminowe – nieruchomości 1.204.205,34 zł. Przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi wyniosły 209.445.238,25 zł. Wykazana przez spółkę strata w kwocie 4.341.563,56 zł nie była wynikiem zdarzeń nadzwyczajnych, lecz była to strata istniejąca już w latach poprzednich i w 2012 r. uległa ona znacznemu, ponad pięciokrotnemu zmniejszeniu z kwoty 21.858.650,55 zł na początek okresu do 4.341.563,56 zł na dzień 31 grudnia 2012 r. W sprzeciwie skarżąca spółka wskazała jeszcze niższą kwotę straty na dzień 31 marca 2013 r. – "3.600.963,04 zł". W tej sytuacji sam fakt wykazania straty przez spółkę nie może stanowić przesłanki uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, skoro sam przedstawiony przez spółkę bilans wskazuje, że jej kondycja finansowa była na tyle dobra, iż strata uległa znacznemu zmniejszeniu nawet w stosunku do początku 2012 r. i uległa ona dalszemu zmniejszeniu w ciągu kolejnych trzech miesięcy 2013 r. (styczeń – marzec). W postanowieniach z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt I GZ 567/13 i I GZ 568/13) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał zresztą, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad tym przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Trudno też uznać, że spółka zmaga się z groźbą niewypłacalności, skoro z samego bilansu wynika, że spółka czyniła inwestycje, posiada znaczny majątek, w tym w postaci nieruchomości i prowadzi działalność na dużą skalę – w 2012 r. przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi wyniosły 209.445.238,25 zł. W nadesłanych deklaracjach VAT-7 spółka wykazała jako podstawę opodatkowania kwoty 22.000 zł – 35.000 zł, które wielokrotnie przekraczają kwotę wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu od skargi. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Ze złożonego sprawozdania finansowego wynika, że skarżąca spółka uzyskuje także przychody z innych gier prowadzonych w kasynie oraz ze sprzedaży walut w kantorze i najmu lokali.

W tej sytuacji uznać należy, iż nie ma podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008r., I OZ 208/08). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011r., I OZ 191/11). Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe.

W ocenie sądu brak jest podstaw do uznania, że istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżąca spółka nie wykazała, że wygospodarowanie w aktualnej sytuacji majątkowej sumy potrzebnej na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie nie mieści się w jej możliwościach finansowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2011r., sygn. akt I FZ 344/11). Ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy – mimo zaistnienia przesłanek ustawowych – od uznania sądów (por. postanowienia z dnia 19 grudnia 2013r., sygn. akt I GZ 567/13 i I GZ 568/13). Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie również prowadzi do konkluzji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009r., sygn. akt II OZ 140/09, Lex nr 535035). Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290 a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191 i postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, Lex nr 220385). Rozstrzygnięcie zatem przez sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem niedopuszczalnym i pozbawionym podstaw prawnych. Stąd też nie mogła zostać uwzględniona argumentacja skarżącej spółki odnosząca się do legalności działań organów administracji zawarta w sprzeciwie tym bardziej, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, iż wojewódzki sąd administracyjny nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W razie jego skutecznego wniesienia zaskarżone zarządzenie lub postanowienie automatycznie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu musi zostać rozpoznana przez sąd (zob. H. Knysiak-Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Tadeusz Woś (red.), Warszawa 2005, s. 654).

W związku z powyższym sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 zw. z art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu. mko