Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 530/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 października 2012 r. sygn. akt I SA/Wr 792/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 27 kwietnia 2012 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do października 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zażalenie dotyczy postanowienia z dnia 1 października 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 792/12, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej jako "P.p.s.a.", odmówił J. D. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. w przedmiocie podatku od towarów i usług od kwietnia do października 2010 r.

Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan faktyczny sprawy podał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 16.318,00 zł skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując, że od zawieszenia działalności gospodarczej był bezrobotny, niezarejestrowany w urzędzie pracy. W okresie od 10 października 2010 r. do 5 lutego 2011 r. przebywał w areszcie śledczym za spowodowanie wypadku drogowego. Od 24 października 2011 r. do 5 czerwca 2012 r. odbywał karę w zakładzie karnym. Podniósł, że ze względu na odbytą karę nie jest w stanie otrzymać zatrudnienia, gdyż potencjalni pracodawcy wymagają zaświadczenia o niekaralności. Nie ma również wsparcia ze strony najbliższej rodziny – rodziców, z którymi mieszkał. Ponadto ma syna (ur. 10 listopada 2011 r.), którego nie jest w stanie utrzymać. Matka dziecka wystąpiła do sądu o zasądzenie alimentów. Ze względu na stan zdrowia matki, która jest po dwóch udarach mózgu, skarżący nie może liczyć na pomoc finansową rodziny.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, dochodach i majątku w rubryce nr 6 dotyczącej osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wnioskodawca podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim urodzony 11 listopada 2011 r. syn – K. O. Oświadczył, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W rubryce nr 8 dotyczącej stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podał, że pozostaje sam w gospodarstwie domowym i nie uzyskuje dochodów.

Do wniosku załączone zostało zaświadczenie o zarejestrowaniu skarżącego jako bezrobotnego z dniem 14 sierpnia 2012 r. oraz akt urodzenia dziecka o nazwisku K. O. Z aktu urodzenia wynika, że z uwagi na fakt, iż nie nastąpiło uznanie dziecka lub sądowe ustalenie ojcostwa, do akt urodzenia dziecka jako imię ojca wpisano imię wskazane przez matkę oraz jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe - nazwisko matki (art. 42 ust. 2 prawa o aktach stanu cywilnego).

Z dokumentów i oświadczeń przedłożonych na wezwanie, skierowane podstawie art. 255 P.p.s.a., wynika, że wnioskodawca uzyskał przychód z działalności gospodarczej w 2010 r. i wynosił on 3.722.072,00 zł, odnotował też dochód w kwocie 18.532,33 zł. Nieruchomość wskazana jako adres zamieszkania skarżącego, jest własnością jego rodziców, którzy oświadczyli, że syn jest jedynie pod tym adresem zameldowany. Skarżący oświadczył ponadto, że obecnie przebywa na warunkowym przedterminowym zwolnieniu z odbywania reszty kary pozbawienia wolności, nie uzyskuje żadnego dochodu i jest na utrzymaniu rodziców, którzy pomagają mu także w utrzymywaniu syna, opłacając dobrowolne miesięczne alimenty. W tym zakresie pomocy finansowej udzielają również teściowie. Działalność gospodarcza jest zawieszona od 10 października 2010 r. i nie przynosi od tego czasu żadnych przychodów. Wnioskodawca wskazał, że w maju, czerwcu i lipcu 2012 r. nie posiadał rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych.

Postanowieniem z dnia 3 września 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Rozpoznając sprawę po wniesieniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego oraz kosztów wyboru adwokata. W ocenie Sądu skarżący nie podał wszystkich informacji wskazanych w kierowanym do niego wezwaniu (zestawienia ponoszonych miesięcznych wydatków – opłat, żywności, środków higieny, ubrań, lekarstw, spłaty kredytów i innych – ze wskazaniem źródeł ich finansowania), a złożone przez skarżącego oświadczenia pozostają ze sobą w sprzeczności. Z urzędowego formularza wniosku złożonego przez skarżącego wynika bowiem, że nie ma żadnych dochodów i jakiejkolwiek pomocy ze strony rodziców. Z kolei po wezwaniu od przedłożenia zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków i źródeł ich finansowania, oświadczył, że pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy nadto opłacają co miesiąc dobrowolne alimenty na jego dziecko. Finansowa pomoc w tym zakresie, jak podał skarżący, udzielana jest również przez teściów. Z kolei w sprzeciwie od orzeczenia referendarza podał, że pracuje dorywczo, środki uzyskane z pracy przeznacza na utrzymanie dziecka oraz spłatę kredytu w ratach po 360 zł miesięcznie. Z aktu urodzenia dziecka nie wynika jednak, że skarżący jest jego ojcem i w związku z tym ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec dziecka. Niezależnie od tego z żadnych przedłożonych przez skarżącego dokumentów, nie wynika także, że skarżący w jakikolwiek sposób przyczynia się do utrzymania dziecka. Ponadto wątpliwości Sądu wzbudziła również kwestia miejsca zamieszkania skarżącego, który – zgodnie z oświadczeniem jego rodziców – pod ich adresem jest tylko zameldowany. Natomiast z uzasadnienia na urzędowym formularzu wynika, że skarżący po uzyskaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia, już z rodzicami nie mieszka. Następnie Sąd za niewystarczające uznał wyjaśnienia skarżącego, że pozostaje na utrzymaniu rodziców skoro z jego oświadczeń wynika, że z nimi nie mieszka i nie ma z ich strony wsparcia.

Sąd pierwszej instancji zwrócił także uwagę, że skarżący prowadził działalność gospodarczą przynoszącą bardzo wysokie przychody – do października 2010 r. przychód za ten rok wyniósł ponad 3.700.000,00 zł. Ten wysoki przychód, zdaniem Sądu, dawał podstawę do przypuszczeń, że wnioskodawca może dysponować oszczędnościami, a prowadzenie działalności gospodarczej wskazuje także na przedsiębiorczość oraz potencjalne możliwości zarobkowe skarżącego.

Mając na uwadze powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że wobec tak wielu wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego, nie było podstaw do dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czy też ich braku.

Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu tego środka odwoławczego skarżący wskazał, że pomoc jaką otrzymuje od rodziców polega na opłacaniu przez nich dobrowolnie alimentów na jego dziecko oraz częstowaniu go obiadami. Nadmienił, że nie utrzymuje z rodzicami bliskich kontaktów, jest osobą bezrobotną, bez żadnego majątku oraz bez oszczędności z wcześniej prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący wniósł również o zawiadomienie go o terminie rozpoznania zażalenia.

Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrócił zażalenie do Sądu pierwszej instancji w celu usunięcia dostrzeżonych braków.

W uzasadnieniu Sąd drugiej instancji podał, że zażalenie nie zawierało żadnych wniosków względem zaskarżonego postanowienia, w szczególności co do zakresu oraz kierunku zaskarżenia.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu pierwszej instancji skarżący podał, że wnosi o uchylenie i zmianę zaskarżonego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy poprzez przyznanie jej i umorzenie kosztów sądowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W myśl natomiast art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.

Z powołanych przepisów wynika zatem, że osoba fizyczna ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata ma obowiązek przedstawić oświadczenia oraz dokumenty źródłowe, które zobrazują jej aktualną sytuację majątkową. Istotnym elementem wniosku o przyznanie prawa pomocy jest więc zestawienie posiadanego majątku i uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków, z którego to zestawienia powinno wynikać, że wnioskodawca nie jest w stanie partycypować w kosztach zainicjowanego przezeń postępowania sądowego.

Na podstawie art. 255 P.p.s.a. organ sądowy, który rozpatruje złożony wniosek, ma możliwość uzyskania dodatkowych, niezbędnych informacji o stanie majątkowym ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Powyższe uprawnienie organu sądowego stanowi zarazem ważną gwarancję procesową dla samego wnioskodawcy, który ma w ten sposób pewność, że w sytuacji gdyby wniosek okazał się zbyt lakoniczny lub niekompletny, uzyska on stosowne instrukcje odnośnie oświadczeń i dokumentów, które należycie zobrazują jego sytuację rodzinną oraz finansową. W sprawie rozpoznawanej wezwanie o uzupełnienie wniosku wystosował do skarżącego referendarz sądowy, który zażądał m. in. zestawienia miesięcznych wydatków rodziny wnioskodawcy oraz źródeł ich finansowania, zeznań podatkowych skarżącego za lata 2010 i 2011. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca przedstawił zeznanie podatkowe za 2010 r., nie przedstawił natomiast zestawienia wydatków oraz finansujących je dochodów. Co warto podkreślić, mimo uzasadnienia kolejnych postanowień odmawiających przyznania prawa pomocy wnioskodawca konsekwentnie wymienionego zestawienia nie przedstawia.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny przychyla się do oceny przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zawartej w orzeczeniach zarówno referendarza sądowego jak i Sądu pierwszej instancji. Godzi się bowiem zauważyć, że wnioskodawca notoryczne uchyla się od obowiązku przedstawienia zestawienia wydatków oraz źródeł ich finansowania. Składane kolejno sprzeciw oraz zażalenie stanowią w gruncie rzeczy lakoniczne powtórzenie oceny własnej sytuacji majątkowej, która to ocena nie należy do skarżącego, lecz do podmiotu procesowego, w którego gestii jest przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Obowiązkiem wnioskodawcy jest natomiast przedstawianie konkretnych okoliczności oraz ich należyte dokumentowanie. Rzeczą niezbędną jest przedstawienie listy ponoszonych wydatków, którym należy przypisać konkretne źródło ich finansowania.

Nie mógł ponadto zasługiwać na uwzględnienie wniosek skarżącego o zawiadomienie go o terminie rozpoznania zażalenia, albowiem informacje o posiedzeniach sądu dotyczą jedynie rozpraw, o czym stanowi art. 91 § 2 P.p.s.a. W myśl natomiast art. 197 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie zażalenia na posiedzeniu niejawnym. Wyjątek od tej zasady stanowi art. 90 § 2 P.p.s.a., na którego zastosowanie Naczelny Sąd Administracyjny się nie zdecydował.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.