Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 900/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 4 lipca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Marzenna Kosewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 08 września 2011 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. I . oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi Ł. W. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...],- ([...] ) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 18 marca 2011 r. J. M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami. Wnioskodawca powołał się na swoją trudną sytuację finansową.

Decyzją z dnia 15 czerwca 2011 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3a i 3b oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. Dz 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), odmówił J. M. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/2001-10/2010 w kwocie [...] zł. oraz odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek naliczonych na dzień 21 marca 2011 r. w kwocie [...] zł.

Po rozpoznaniu wniosku J. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 8 września 2011 r., nr[...] utrzymał w mocy decyzję z dnia 15 czerwca 2011 r.

Podstawą rozstrzygnięcia organu rentowego były następujące ustalenia faktyczne.

Zobowiązany w okresie od 1 grudnia 2000r. do 16 października 2010r. był jednym z trzech wspólników spółki cywilnej A., z którego to tytułu powstało zadłużenie w ZUS. Kwota zadłużenia na dzień 21 marca 2011 r. wynosi [...] zł. Zobowiązany pobiera emeryturę w kwocie [...] zł. brutto, tj. [...] zł. netto. Kwota miesięcznych wydatków wynosi łącznie ok. [...] zł., w tym: stałe wydatki związane z miesięcznymi opłatami wynoszą [...] zł., spłata karty kredytowej – do [...] zł. wg oświadczenia, koszty leczenia wynoszą ok. [...] zł. miesięcznie. Wydatki nie uwzględniają kosztów wyżywienia. Na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 20 kwietnia 2011 r. wdrożono postępowanie egzekucyjne z zajęcia świadczenia emerytalnego. Kwota potrąceń od 1 czerwca 2011 r. wynosi [...] zł. miesięcznie. Według oświadczeń zobowiązanego prowadzi on dwuoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w mieszkaniu spółdzielczym w P. na os. [...] razem z córką. Córka N. M. jest osobą niepełnosprawną, utrzymuje się z pobieranej renty.

Zgodnie z informacją z CEPiK-u wnioskodawca jest właścicielem pojazdu: marka: [...] model: [...] rok prod. 1999. Ponadto uzyskano informację, że w dniu 1 czerwca 2010 r. sprzedał samochód osobowy marki [...] model [...] rok prod. 1998.

Z kolei z informacji uzyskanej z CIKW wynika, że ubezpieczony figuruje jako współwłaściciel nieruchomości gruntowej położonej w C. o wielkości 0,0840 ha oraz jako właściciel lokalu mieszkalnego położonego w P. przy ul. [...] o powierzchni 57,35 m2 (umowa darowizny z dnia 5 września 2007 r.). Podjęto działania mające na celu zabezpieczenie wierzytelności Zakładu w dniu 24 maja 2011 r. W dniu 24 czerwca 2011 r. Referat Sankcji i Zabezpieczeń przekazał sprawę do Wydziału Ubezpieczeń i Składek w celu wydania decyzji o podleganiu ubezpieczeniu, gdyż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany stwierdził, że w okresie 2001-2010 nie był zobowiązany do opłacania składek.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, organ rentowy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek wskazana w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), w dalszej części u.s.u.s. Zdaniem Zakładu w przypadku wnioskodawcy nie ma zastosowania pkt 1, 2 i 3 powołanego przepisu, gdyż w trakcie postępowania ustalono członków rodziny, na których w przypadku zaistnienia okoliczności, o których mowa powyżej, będzie można przenieść odpowiedzialność za zobowiązania. Organ stwierdził, że wobec zobowiązanego nie zachodzi również przesłanka z pkt 4 art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż nie prowadzono postępowania likwidacyjnego. Zakład uznał za oczywiste, że wysokość nieopłaconej składki przekracza znacząco kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Stwierdził ponadto, że w przypadku wnioskodawcy nie ma zastosowania przesłanka z pkt 5 omawianego przepisu, gdyż żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził wobec niego przesłanki całkowitej nieściągalności, a wdrożone postępowanie egzekucyjne jest skuteczne. Dodatkowo, zdaniem organu, jest oczywiste, że w postępowaniu uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

W ocenie Zakładu w niniejsze sprawie nie zachodzą również przesłanki umorzenia przewidziane w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1363) wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Uzasadniając powyższe organ wskazał, że wnioskodawca prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe. Posiada stały dochód z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego w kwocie [...] zł. na miesiąc. Od czerwca świadczenie emerytalne jest umniejszone o zajęcie egzekucyjne do kwoty [...] zł. Córka zobowiązanego posiada świadczenie rentowe i według oświadczenia prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W związku z tym, że prowadzone postępowanie egzekucyjne jest skuteczne, Zakład stwierdził, iż istnieją realne szanse na wyegzekwowanie należności składkowych. W konsekwencji uznał, że nie ma podstaw do zastosowania w stosunku do zobowiązanego przesłanki z pkt 1 § 3 powołanego rozporządzenia.

Rozpatrując przesłankę z pkt 2 § 3 rozporządzenia, organ zauważył, że likwidacja działalności nie nastąpiła w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które uniemożliwiałoby dalsze prowadzenie działalności gospodarczej.

Z kolei w odniesieniu do pkt. 3 § 3 rozporządzenia Zakład podkreślił, że trudna sytuacja materialna i zdrowotna oraz konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką i 86-letnią, cierpiącą na zanik pamięci i początki choroby Alzheimera matką wnioskodawcy nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż otrzymuje on świadczenie emerytalne zapewniające mu stałe źródło dochodu.

Organ zwrócił również uwagę na wyjaśnienia zobowiązanego złożone w dniu 29 lipca 2011 r. do protokołu zapoznania się z aktami sprawy. Wnioskodawca oświadczył bowiem, że po śmierci żony w 2003 r. w mieszkaniu spółdzielczym zamieszkuje wraz z córką. Wyjaśnił również kwestie nieruchomości położonej w C., wskazując, że nie posiada ona żadnej wartości, ponieważ położona jest na terenie zalewowym, w strefie oddziaływań sejsmicznych pobliskiego kamieniołomu.

W końcowej części uzasadnienia Zakład podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. M. zarzucił zaskarżonej decyzji:

- nieuwzględnienie faktów przedstawionych przez niego we wniosku o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami;

- niezgodną ze stanem faktycznym interpretację przedstawionych dowodów w sposób dla niego niekorzystny i krzywdzący;

- nie ustosunkowanie się do podnoszonego we wniosku faktu, że na podstawie art. 82 ust. 9 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie był zobowiązany do opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W uzasadnieniu skargi wnioskodawca stwierdził, że wbrew twierdzeniom Zakładu, w stosunku do niego zaistniały przesłanki umorzenia przewidziane w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Zarzucił, że organ zupełnie pominął fakt, iż otrzymywane przez niego świadczenie emerytalne w dłużej części podlega egzekucji, przez co pozbawiony jest środków do życia i popada w coraz to większe długi. Zobowiązany podniósł ponadto, że w zaskarżonej decyzji nie ustosunkowano się do jego wniosku z dnia 22 czerwca 2011 r. o ustalenie, iż w okresie 2001-2010 nie był zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Jego zdaniem brak obowiązku opłacania składek za wskazany okres wynika z art. 82 ust. 9 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Wnioskodawca zaznaczył, że Zakład dopiero po 7 latach podjął decyzję o dochodzeniu od niego roszczeń nie reagując na wcześniejsze pisma z 16 kwietnia 2004 r. i 15 lipca 2005 r., czym naruszył przepisy k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację.

Organ wskazał dodatkowo, że decyzją z dnia 4 lutego 2011 r. nr[...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. stwierdził, iż J. M. posiada zadłużenie z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, na które składają się należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres 02/2001-12/2010 w łącznej kwocie [...] zł. w tym należność główna w kwocie [...] zł. oraz odsetki na dzień 4 lutego 2011 r. w kwocie [...] zł. Decyzja ta została doręczona zobowiązanemu w dniu 7 marca 2011 r. Wnioskodawca w wyznaczonym terminie nie wniósł skargi od przedmiotowej decyzji, ale złożył wniosek o umorzenie należności, co zdaniem organu w sposób dorozumiany traktować należy jako uznanie słuszności decyzji ZUS. Organ stwierdził zatem, że w chwili wydawania zaskarżonej decyzji opierał się na prawomocnych rozstrzygnięciach i tym samym prawidłowo poczynił ustalenia faktyczne istotne w sprawie umorzenia. Zaznaczył ponadto, że kwestia istnienia zadłużenia nie należy do trybu postępowania sądowoadministracyjnego lecz jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych – sprawą cywilną. Wyjaśnił, iż jurysdykcji sądów administracyjnych ustawodawca przekazał jedynie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, a nie w przedmiocie określania wysokości zadłużenia.

W piśmie procesowym z dnia 29 listopada 2011 r. skarżący zakwestionował stwierdzenie Zakładu, że świadomie złożył wniosek o umorzenie należności zamiast odwołanie od decyzji z dnia 4 lutego 2011 r. Wskazał, że wyjaśniając dwukrotnie sprawę w II Oddziale ZUS w P. został poinformowany, iż może jedynie w tej sprawie wnioskować o umorzenie zaległych składek lub rozłożenie ich na raty. Zarzucił niekompetencje pracowników ZUS, którzy wprowadzili go w błąd.

Na rozprawie w dniu 4 lipca 2012 r. strony podtrzymały swoje dotychczasowe wnioski i stanowiska. Pełnomocnik skarżącego wskazał dodatkowo, że nie ma możliwości na skuteczną egzekucje, gdyż nie pozwala na to stan majątkowy skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga okazała się bezzasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze z m.) sądy administracyjne kontrolują jedynie działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie sąd natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca skarżącemu umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Ocena legalności zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji prowadzi do wniosku, iż zostały one wydane zgodnie z prawem.

W pierwszej kolejności, wobec zarzutu skargi dotyczącego niepodlegania wnioskodawcy w okresie prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, wymaga zauważyć, iż decyzją z dnia 4 lutego 2011 r. ZUS stwierdził wobec skarżącego zadłużenie z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, na którą składają się należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres: 02/2001 – 12/2010 w łącznej kwocie [...] zł. w tym: należność główna w kwocie [...] zł. oraz odsetki wyliczone na dzień wydania decyzji w kwocie [...] zł. Według informacji przekazanych w odpowiedzi na skargę powyższa decyzja jest ostateczna. Oznacza to, iż Zakład rozpoznając wniosek o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne był związany powołaną decyzją co do faktu podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnego oraz wysokości nieopłaconych składek. Kwestia podlegania wnioskodawcy ubezpieczeniu zdrowotnemu nie może być rozpatrywana w postępowaniu w przedmiocie umorzenia nieopłaconych składek, są to dwa odrębne postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozstrzygania tej kwestii, gdyż jest ona zastrzeżona do właściwości Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

Przechodząc do oceny legalności rozstrzygnięcia organu rentowego należy wskazać, że zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, stanowiąc zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje możliwość umorzenia tych należności. Należy jednak zauważyć, że nawet wówczas stwarza to organowi podejmującemu rozstrzygnięcie tylko możliwość, a nie prawny obowiązek umorzenia należności z tytułu składek. Taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w sprawach o umorzenie należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Zakres sądowej kontroli decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego zawężony jest do kryterium zgodności z prawem. Sąd zatem bada wyłącznie to, czy organ zebrał cały materiał dowodowy w sprawie, czy dokładnie wyjaśnił okoliczności faktyczne oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył całokształt tego materiału. Sąd nie może zatem nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej.

W niniejszej sprawie organ prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącego nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności.

Zakład ustalił, że zobowiązany pobiera emeryturę w kwocie [...] zł. brutto, tj. [...] zł. netto. Kwota miesięcznych wydatków wynosi łącznie ok. [...] zł., w tym: stałe wydatki związane z miesięcznymi opłatami wynoszą [...] zł., spłata karty kredytowej - do [..] zł. według oświadczenia, koszty leczenia - ok. [...] zł. miesięcznie. Wydatki nie uwzględniają kosztów wyżywienia. Jak zauważył organ z powyższego wynika, że kwota wydatków przewyższa kwotę uzyskiwanych dochodów. Na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 20 kwietnia 2011 r. wdrożono postępowanie egzekucyjne z zajęcia świadczenia emerytalnego. Kwota potrąceń od 1 czerwca 2011 r. wynosi [...] zł. miesięcznie. Według oświadczeń wnioskodawcy prowadzi on dwuoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w mieszkaniu spółdzielczym razem z córką. Córka N. M. jest osobą niepełnosprawną, utrzymuje się z pobieranej renty. Organ ustalił ponadto, że zgodnie z informacją z CEPiK-u wnioskodawca jest właścicielem pojazdu: marka: [...] model: [...] rok prod. 1999. Ponadto uzyskano informację, że w dniu 1 czerwca 2010 r. zobowiązany sprzedał samochód osobowy marki [...] model [...] rok prod. 1998. Z kolei z informacji uzyskanej z CIKW wynika, że ubezpieczony figuruje jako współwłaściciel nieruchomości gruntowej położonej w C. o wielkości 0,0840 ha oraz jako właściciel lokalu mieszkalnego położonego w P. przy ul. [...] o powierzchni 57,35 m2 (umowa darowizny z dnia 5 września 2007 r.).

Mając na uwadze powyższe ustalenia, w ocenie Sądu zasadnie Zakład stwierdził, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw prawnych i faktycznych do umorzenia w całości lub w części przedmiotowych należności z tytułu składek na podstawie przepisów art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s. Trafnie organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie wskazując, że w stosunku do zadłużenia prowadzone jest skutecznie postępowanie egzekucyjne w administracji z zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącego, a ponadto egzekucja może być również prowadzona z nieruchomości należącej do zobowiązanego. Wobec twierdzeń pełnomocnika skarżącego, że ze względu na stan majątkowy zobowiązanego nie ma możliwości na skuteczną egzekucję, należy zauważyć, iż żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził wobec wnioskodawcy przesłanki całkowitej nieściągalności, a wdrożone postępowanie egzekucyjne jest skuteczne.

W uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 2003 r. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 28 ust. 3a u. s.u.s.

Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest wykazanie przez zobowiązanego, że ze względu na jego stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku (§ 3 ust. 1 rozporządzenia):

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przepis § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. W ocenie Sądu jest to zrozumiałe, biorąc pod uwagę, iż wiedzę o stanie majątkowym i sytuacji rodzinnej zobowiązanego, tj. o okolicznościach, które stanowią podstawę do ewentualnego uwzględnienia wniosku o umorzenie należności, posiada sam zobowiązany. Nie zwalnia to jednak Zakładu z obowiązku wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 7 k.p.a), jednakże inicjatywa dowodowa należy do wnioskodawcy, zaś rolą Zakładu jest przede wszystkim weryfikowanie i ocena przedstawionych przez zobowiązanego okoliczności.

Zdaniem Sądu organ słusznie uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Zakład wskazał, że skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe. Posiada stały dochód z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego w kwocie [...]zł. na miesiąc. Od czerwca świadczenie emerytalne jest umniejszone o zajęcie egzekucyjne do kwoty [...] zł. Córka zobowiązanego posiada świadczenie rentowe i według oświadczenia prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W związku z tym, że prowadzone postępowanie egzekucyjne jest skuteczne, organ miał podstawy, aby stwierdzić, iż istnieją realne szanse na wyegzekwowanie należności składkowych. Wobec powyższych okoliczności uzasadnione było przyjęcie przez Zakład, że w stosunku do zobowiązanego nie ma podstaw do zastosowania przesłanki z pkt 1 § 3 powołanego rozporządzenia.

Rację ma również organ, że w rozpatrywanej sprawie nie znajduje zastosowania przesłanka z pkt 2 § 3 rozporządzenia, z uwagi na fakt, iż likwidacja działalności nie nastąpiła w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które uniemożliwiałoby dalsze prowadzenie działalności gospodarczej.

Słusznie ponadto Zakład ocenił, że konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawna córką i 86-letnią cierpiąca na zanik pamięci i początki choroby Alzheimera matką nie pozbawia skarżącego możliwości pozyskiwania dochodu pozwalającego na opłacanie zaległości, gdyż uzyskuje on stałe świadczenie emerytalne. Zasadnie zatem organ przyjął, że w niniejsze sprawie nie znajduje zastosowania przesłanka umorzenia z pkt 3 § 3 rozporządzenia.

Zdaniem Sądu, rację ma również organ rentowy, że powołany przez skarżącą zarzut nieinformowania go o obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne nie stanowi przesłanki ich umorzenia. W orzecznictwie podkreśla się, że przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione, czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 15.09.2011 r., sygn. akt II GSK 832/10, Lex nr 1068881). Należy również podkreślić, że skarżący podejmując działalności gospodarczą stał się przedsiębiorcą, od którego wymaga się profesjonalnego, starannego działania. Ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej ciąży na przedsiębiorcy, który ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Sąd uznał zatem że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W toku postępowania administracyjnego prawidłowo zgromadzono materiał dowodowy i poczyniono wystarczające ustalenia faktyczne. Dokonana zaś przez organ ocena tego materiału, ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270), oddalił skargę.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).