Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2781/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Sędzia WSA Danuta Kania Sędzia WSA Andrzej Góraj Protokolant st. sekretarz sądowy Maryla Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2021 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...], na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723); zwanej dalej ustawą zaopatrzeniową, odmówił wyłączenia stosowania wobec K. O. art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że K. O. wnioskiem z [...] maja 2017 r. wystąpiła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Wnioskodawczyni opisała przebieg swojej służby, wskazując, że jej służba przed 31 lipca 1990 r. była pełniona krótkotrwale. Podała, że w 1990 r. przeszła pozytywnie weryfikację, co wskazuje na posiadanie przez nią pełnych kwalifikacji merytorycznych i moralnych do kontunuowania służby w nowych strukturach, tj. Policji, mimo że uprzednio była zatrudniona w Służbie Bezpieczeństwa. Podkreśliła, że swoją pracę wykonywała rzetelnie, z narażeniem zdrowia i życia, o czym świadczą awanse na stanowisku służbowym i w stopniu służbowym oraz otrzymane odznaczenia, tj. Brązowa Odznaka "Zasłużony Policjant" oraz Brązowy Krzyż Zasługi. Ponadto zaznaczyła, że otrzymywała liczne nagrody rzeczowe i pieniężne, podwyższenia dodatków służbowych za wzorowe i ponadnormatywne wykonywanie obowiązków, oceny oraz opinie służbowe, a także uprawnienia o charakterze szczególnym m.in. dostęp do informacji niejawnych oznaczonych klauzulą poufne, tajne i ściśle tajne. Ponadto zaznaczyła, że pełniła służbę w warunkach szkodliwych, czy też uciążliwych dla zdrowia i w konsekwencji tego została zakwalifikowana do trzeciej grupy inwalidzkiej przez właściwą komisję lekarską.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawczyni art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

K. O. pismem z [...] listopada 2019 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższe rozstrzygnięcie, które Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2768/19 uchylił.

Przedmiotowy wyrok wraz z aktami sprawy oraz uzasadnieniem i stwierdzeniem jego prawomocności z dniem 8 października 2020 r. wpłynął do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji [...] kwietnia 2021 r

Analizując ponownie sprawę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji ustalił, że wnioskodawczyni została zwolniona ze służby z Komendy Powiatowej Policji w [...] [...] kwietnia 2008 r. oraz ma ustalone prawo do emerytury, której wysokość zweryfikowano z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c ustawy zaopatrzeniowej.

Zgodnie z pismem z Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (IPN), stanowiącym Informację o przebiegu służby nr [...], K. O. pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa od [...] sierpnia 1984 r. do [...] lipca 1990 r., tj. 6 lat. W sprawie ustalono, że całkowity okres służby wynosi 23 lata i 9 miesięcy (od [...] sierpnia 1984 r. do [...] kwietnia 2008 r.). Z kopii akt osobowych o sygn. IPN [...], przekazanych za pismem z [...] grudnia 2017 r. oraz za pismem z [...] października 2020 r. w formie płyty CD oraz za pismem z [...] maja 2021 r. również w formie płyty CD przez IPN nie wynika, aby wnioskodawczyni nierzetelnie wykonywała zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po 12 września 1989 r.

Z kolei z przekazanych pismem z [...] lutego 2018 r. przez Komendanta Głównego Policji informacji dotyczących przebiegu służby funkcjonariuszki wynika, że po 12 września 1989 r. rzetelnie wykonywała zadania i obowiązki. Wnioskodawczyni była awansowana zarówno w stopniu służbowym, jak i na stanowisku służbowym, wielokrotnie otrzymała podwyżki uposażenia zasadniczego, dodatku służbowego oraz wielokrotnie była wyróżniona nagrodami, a także pochwałą. Ponadto została odznaczona w 2002 r. Brązową Odznaką "Zasłużony Policjant" oraz w 2004 r. Brązowym Krzyżem Zasługi. W przekazanych materiałach nie stwierdzono informacji o wymierzonych wobec niej karach dyscyplinarnych. Brak jest również dokumentów potwierdzających jej udział w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla jej życia i zdrowia.

Organ stwierdził, że zgodnie z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Art. 8a tej ustawy nakłada na organ obowiązek weryfikacji spełnienia przez stronę przesłanek formalnych określonych w ust. 1 pkt 1 i 2 tego przepisu. Przesłanki te są nieostre co oznacza, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie organowi możliwości indywidulanego podejścia do każdej sprawy poprzez wprowadzenie uznania administracyjnego.

Analizując pierwszą z przesłanek formalnych Minister wskazał, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, z zastrzeżeniem, że powinna być ona oceniana w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Krótkotrwałość jest pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak biorąc pod uwagę wykładnię językową należy stwierdzić, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością.

Synonimy powyższego słowa ze słownika wyrazów bliskoznacznych to "chwilowy, doraźny, niedługi, niestały, nietrwały, okresowy, przejściowy, przemijający, tymczasowy, krótkookresowy, czasowy, trwający krótko, niedługo trwający, nieustabilizowany, szybki, epizodyczny".

Już na etapie prac komisji sejmowych, kiedy przedstawiona została propozycja wprowadzenia ww. przepisu sygnalizowano, iż wprowadzenie do ustawy tak nieostrego pojęcia jakim jest krótkotrwałość może napotykać problemy interpretacyjne. W konsekwencji zgłoszono propozycję uwzględnienia w prowadzonym przepisie jednoznacznego progu procentowego wynoszącego 20% całego okresu służby po przekroczeniu którego w sposób niebudzący wątpliwości można byłoby stwierdzić brak zaistnienia krótkotrwałości. Jednak poprawka nie zyskała akceptacji komisji sejmowej stąd też ostatecznie uchwalono przepis art. 8a ustawy zaopatrzeniowej zawierający określenie "krótkotrwała służba". W świetle tego należy stwierdzić, że rzeczywistą wolą projektodawcy było pozostawienie uznaniowego charakteru przepisu pozwalającego w wyjątkowych sytuacjach wyłączyć ograniczenia w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych wprowadzonych w stosunku do osób, które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa.

Analizując zaś drugą z przesłanek formalnych organ podkreślił, że rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia, stanowi również przesłankę o charakterze nieostrym, która powinna być każdorazowo oceniana indywidualnie. Zaznaczył, że pojęcie rzetelności w ujęciu określającym postawę oraz jakość wykonywania zadań i obowiązków zawodowych należy definiować jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy – przyjętych na siebie obowiązków. Synonimy powyższego słowa ze słownika wyrazów bliskoznacznych to "akuratny, całościowy, dogłębny, dokładny, drobiazgowy, gorliwy, niestrudzony, niezawodny, obowiązkowy, oddany, ofiarny, pedantyczny, pewny, pilny, pracowity, precyzyjny, przenikliwy, skrupulatny, solidny, staranny, sumienny, uczciwy, wierny, wnikliwy, wszechstronny, wytrwały".

Mając powyższe na uwadze Minister stwierdził, że rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie, w sposób niebudzący żadnych wątpliwości ani pod kątem jakościowym, ani z punktu widzenia moralności i honoru funkcjonariusza służb publicznych. W związku z tym postawa rzetelnego funkcjonariusza charakteryzuje się wzorowością w działaniu służbowym, przez co należy rozumieć nie tylko podejmowanie i nienaganną realizację zadań obligatoryjnych, ale także wykazywanie inicjatywy zarówno w zakresie takich właśnie zadań, jak i poprzez gotowość do realizacji obowiązków dodatkowych.

Zaznaczenia wymaga, że zawarty w tym warunku zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" należy ocenić jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza. Należy wskazać, że warunek "narażenie zdrowia i życia" odnosi się do kwalifikacji narażenia, rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego, niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia. Z perspektywy ustawowej regulacji ważne jest, aby zagrożenie nie było normalnym następstwem służby, czy też nie miało charakteru hipotetycznego, ale było rzeczywiste, dowiedzione i miało charakter wyjątkowy.

Zadaniem organu jest zatem ustalenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przesłanki można uznać za spełnione oraz, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.

Prawidłowość powyższego wywodu wynika z faktu, że "szczególnie uzasadniony przypadek" znalazł się w ustawie obok dwóch pozostałych przesłanek. Oznacza to, że "krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego" i "rzetelność służby pełnionej po dniu 12 września 1989 r., nawet z narażeniem zdrowia i życia" nie wystarczą do oceny, czy zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej jest zasadne. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19, organ stwierdził, że ustawodawca nie wskazał trzech odrębnych przesłanek określającej treść normy materialnoprawnej podlegającej zastosowaniu, lecz jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionych przypadków", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia".

Zdaniem organu unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej stanowi instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa z tego względu zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawa.

Minister po dokonaniu analizy zebranej dokumentacji stwierdził, iż służba K. O. była pełniona na rzecz totalitarnego państwa przez okres 6 lat. Całkowity okres służby wynosi 23 lata i 9 miesięcy, a zatem strona pełniła około 25% całego okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. W ocenie organu, przedmiotowy okres służby na rzecz totalitarnego państwa zarówno w ujęciu bezwzględnym - długości tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym - stosunku długości tego okresu do całego okresu służby, nie może być oceniony jako krótkotrwały. Sześcioletni okres wykonywania zadań i obowiązków służbowych nie może być uznany za tymczasowy. Strona mogła w sposób kompleksowy zapoznać się ze specyfiką stawianych przed nią zadań oraz charakterem służby.

Co do wątpliwości dotyczących faktu, czy wnioskodawczyni faktycznie pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, należy stwierdzić, że zgodnie z art. 13a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej na wniosek organu emerytalnego IPN sporządza na podstawie posiadanych akt osobowych i, w terminie 4 miesięcy od dnia otrzymania wniosku, przekazuje organowi emerytalnemu informację o przebiegu służby wskazanych funkcjonariuszy na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b. Stosownie do art. 13a ust. 5 tej ustawy informacja o przebiegu służby, o której mowa w ust. 1, jest równoważna z zaświadczeniem o przebiegu służby sporządzanym na podstawie akt osobowych przez właściwe organy służb. W myśl art. 13a ust. 6 ustawy do informacji, o której mowa w ust. 1, nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji o ponownym ustaleniu wysokości świadczenia, wydanej przez Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, służy prawo do wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego w [...] Wydział [...], zatem wszelkie zastrzeżenia odnośnie tej decyzji, z uwagi na fakt jej niezgodności z obowiązującymi przepisami lub stanem faktycznym, K. O. mogła zgłosić w ww. postępowaniu odwoławczym. Prowadzone na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej postępowanie administracyjne to tryb postępowania odrębny i mający odmienną podstawę prawną, bowiem nie dotyczy on ustalenia osobie zainteresowanej prawa do określonego świadczenia, a jedynie wyłączenia stosowania przepisów decydujących o jego obniżeniu w danych okolicznościach. W świetle powyższego Minister jest związany treścią informacji o pełnieniu służby sporządzoną przez IPN (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2062/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2020 r., sygn. akt I OSK 3208/19).

W związku z powyższym organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Odnosząc się do analizy przesłanki zawartej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy organ wskazał, że nie kwestionuje rzetelnego wykonywania przez K. O. zadań i obowiązków w trakcie pełnienia służby po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Mając na uwadze otrzymane awanse w stopniu służbowym i na stanowisku służbowym, podwyżki uposażenia zasadniczego, dodatku służbowego, przyznane nagrody, a także odznaczenia m.in. Brązowy Krzyż Zasługi, potwierdzają, że wnioskodawczyni legitymuje się znaczącymi osiągnięciami w służbie. Tym samym organ przyjmuje spełnienie przez nią w niniejszej sprawie przesłanki określonej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej. Zauważył, że świadczenie emerytalne wypłacane wnioskodawczyni nie było podwyższone ze względu na służbę w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej (Dz. U. Z 2020 r. poz. 1611). Co do braku odniesienia się organu do okoliczności wystawienia orzeczenia komisji lekarskiej o przyznaniu stronie grupy inwalidzkiej, w związku ze służbą w Policji, stwierdził, że powyższa okoliczność nie może mieć wpływu na wydanie rozstrzygnięcia z uwagi na świadome zaangażowanie strony w realizację zadań na rzecz państwa totalitarnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2768/19).

Ponadto wnikliwa analiza materiału dowodowego (stanowiącego kopię akt osobowych o sygn. IPN [...]), dowiodła, że wnioskodawczyni utożsamiała się z ustrojem totalitarnym, co nie pozostaje bez znaczenia w kontekście dokonywania przez organ oceny, czy jej sprawa stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek", umożliwiający zastosowanie wobec niej ww. przepisu. K. O. była świadoma przyjęcia jej do realizacji zadań w SB, na co wskazuje jej podanie z [...] czerwca 1984 r., w którym zwróciła się z prośbą o przyjęcie jej do Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...], a prośbę swą uzasadniła tym, że: "(...) będąc wychowana w rodzinie o ideologii socjalistycznej i światopoglądzie materialistycznym, chciałabym kontynuować tradycję rodzinną jako funkcjonariusz Służby Bezpieczeństwa". Powyższe znajduje odzwierciedlenie również w ankiecie osobowej z [...] kwietnia 1984 r. Z dokumentów przekazanych przez IPN wynika, że wnioskodawczyni w okresie służby w SB była awansowana zarówno na stanowisku służbowym, jak i w stopniu służbowym ([...]). Ponadto otrzymywała podwyższenia uposażenia zasadniczego, dodatku specjalnego oraz służbowego, a we wniosku o nadanie stopnia Milicji Obywatelskiej [...] wskazano, że: "(...) jest funkcjonariuszem zdyscyplinowanym, wypełniającym swoje obowiązki w sposób aktywny i odpowiedzialny. Przejawia inicjatywę na rzecz innych służb współpracujących z grupą [...] (...)". Ponadto w innej dokumentacji przekazanej przez IPN, tj. w opinii służbowej widnieje zapis: "(...) Dotychczasową jej pracę na stanowisku [...] ocenia się pozytywnie z uwagi na sumienność i zaangażowanie w wypełnianiu powierzonych obowiązków służbowych (...) Uczestniczy też w działaniach specjalnych realizowanych przez służby operacyjne tut RUSW. Przejawia również inicjatywę na rzecz innych służb operacyjnych współpracujących z grupą [...]. Dba o przestrzeganie tajemnicy państwowej i służbowej (...) Za wyniki w służbie oraz działalność społeczno-polityczną była wielokrotnie wyróżniana i nagradzana". Organ zaznaczył, że K. O. pełniła służbę w trakcie pracy w SB w Wydziale [...]. Pod koniec lat 70 tych Biuro [...] Ministerstwa Spraw Wewnętrznych składało się z [... wydziałów "(...) I ([...]), II ([...]), III ([...]), IV ([...]), V ([...]), VI ([...]). W województwach funkcjonowały natomiast wydziały [...]. Do pionu [...] należało prowadzenie bieżącej analizy i selekcji wyjazdów do krajów kapitalistycznych, co miało zapewnić maksymalną ochronę tajemnicy państwowej i służbowej, uniemożliwienie wyjazdów osób mogących poza granicami kraju podejmować działalność polityczną godzącą w interes PRL oraz osób znanych z działalności przemytniczej i nielegalnego handlu. Wykorzystując posiadane środki pracy operacyjnej w stosunku do cudzoziemców z krajów kapitalistycznych, pion [...] miał ujawniać faktyczne przyczyny ich pobytu, przeciwdziałać uzyskiwaniu przez nich wiadomości interesujących obce służby specjalne i zachodnie "ośrodki dywersji ideologicznej", typować określone osoby do dalszego rozpracowania przez pion [...]. Funkcjonariusze pionu [...] prowadzili również rozmowy profilaktyczno-rozpoznawcze z obywatelami polskimi wyjeżdżającymi do krajów kapitalistycznych, którzy mogliby wzbudzić zainteresowanie tamtejszych służb specjalnych. Często rozmowy te przeprowadzali inspektorzy wydziałów II komend wojewódzkich MO, przy wydziałach [...] funkcjonować równie na stałe łącznik wydziału II. W przypadku wyjazdów osób duchownych współpracowano również ściśle z pionem IV. W pracy operacyjnej wykorzystywano tajnych współpracowników werbowanych w środowiskach, którymi interesował się pion [...], między innymi pracowników biur turystycznych oraz pilotów wycieczek zagranicznych".

Zatem, jak wynika z powyższego, do realizowanych przez wnioskodawczynię obowiązków w strukturach organów bezpieczeństwa należały nie tylko czynności biurowe, administracyjne, czy też kancelaryjne, ale również wykonywała zadania o charakterze operacyjnym. Strona była funkcjonariuszem wykonującym zadania związane z istotą funkcjonowania SB i tym samym należy domniemywać, że K. O. była bardzo zaangażowana w realizację powierzonych obowiązków w okresie służby w SB, nie traktowała ich jako konieczności, lecz identyfikowała się z ówczesnym systemem, na co wskazują m. in. pozytywne opinie przełożonych. Ponadto przedmiotowa postawa związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach SB, a także pozostawania w ich ramach przez sześć lat, aż do momentu transformacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce, w ocenie organu, nie kwalifikuje sprawy jako "szczególnie uzasadniony przypadek".

Jednocześnie w dokumentacji przekazanej przez IPN, tj. w ankiecie osobowej K. O. wskazała, że: "(...) W okresie działalności NSZZ "Solidarność" nie akceptowałam polityki tegoż związku (...) W 1982 r. roku tj. w okresie zawieszenia stanu wojennego wstąpiłam do PZPR, a następnie do ZSMP, który to związek powierzył mi funkcję [...] Komitetu Zakładowego do spraw [...] w związku z ateistycznymi przekonaniami postanowiłam zmienić pracę i poświęcić się w krzewieniu kultury świeckiej". Dodatkowo we wniosku z [...] września 1986 r. o nadanie stopnia Milicji Obywatelskiej - [...] wskazano: "(.,.) Udziela się społecznie, uczestnicząc w pracach organizacji społeczno-politycznych na terenie Jednostki, jako przewodnicząca Koła dla ZSMP oraz jako członek SH dla podoficerów. Również aktywnie uczestniczy w działalności miejskiej organizacji ZSMP. Jest członkiem PZPR od 1982 r. Strona etyczno-moralna bez zastrzeżeń". Z kolei w opinii służbowej widnieje zapis.; "(...) Poza pracą zawodową bierze czynny udział w działalności społeczno-politycznej, jako członek Komisji [...] KM PZPR w [...], przewodnicząca Koła ZSMP przy RUSW w [...]. Pełni również funkcję [...] Rady Młodzieżowej w WUSW - [...], jest też członkiem Sądu [...] dla oficerów przy RUSW – [...].

W świetle powyższego nie sposób uznać, aby członkostwo w PZPR – masowej partii kierującej autorytarnym państwem i centralnie zarządzaną, zbiurokratyzowaną gospodarką, dążącą do kontrolowania wszelkich przejawów życia społecznego, było zindywidualizowanym zaangażowaniem się w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego. Skoro wnioskodawczyni wyrażała chęć przystąpienia do PZPR i ZSMP – masowo ideowo-wychowawczej organizacji młodzieży zajmującej się indoktrynacją młodzieży i przygotowaniem jej do przyszłej kariery w PZPR, to niewątpliwie nawiązała ówcześnie nie tylko stosunek prawny w ramach służby państwowej, lecz identyfikowała się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jej aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego.

W związku z tym postawa wnioskodawczyni związana z pełną identyfikacją z ustrojem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, w ocenie organu, nie kwalifikuje sprawy jako "szczególnie uzasadniony przypadek". Argumenty strony zawarte we wniosku dotyczące rzetelnego wykonywania obowiązków służbowych z narażeniem zdrowia i życia, otrzymania awansów na stanowisku służbowym i w stopniu służbowym, a także Brązowej Odznaki "Zasłużony Policjant" i Brązowego Krzyża Zasługi, nie mogą mieć znaczenia w kontekście charakteru służby na rzecz państwa totalitarnego.

Zdaniem Ministra zasługi odnotowane przez K. O. po 12 września 1989 r., a w szczególności otrzymanie odznaczenia państwowego, tj. Brązowego Krzyża Zasługi, niewątpliwie zasługują na uznanie. Jednak nie została spełniona przesłanka dopuszczalności wyłączenia stosowania art. I5c, art. 22a i art. 24a wskazana w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Ponadto całokształt służby wnioskodawczyni w szczególności biorąc pod uwagę charakter wykonywanych czynności ukierunkowanych na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji oraz opisana postawa w okresie służby w strukturach SB, a także przynależność do PZPR oraz do ZSMP, przesądzają, że niniejsza sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączaniem stosowania względem wnioskodawczyni art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. O. zakwestionowała decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] czerwca 2021 r. nr [...] wnosząc o jej uchylenie, dopuszczenie i przeprowadzenie, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., dowodów uzupełniających z dokumentów w celu udowodnienia okoliczności pominiętych w prowadzonym postępowaniu administracyjnym mających istotne znaczenie w niniejszej sprawie oraz zobowiązanie organu do wydania, w terminie określonym przez Sąd, decyzji na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej wyłączającej stosowanie wobec niej art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy.

Skarżąca wskazała, że organ nie dołożył starań, aby jej argumenty potwierdzić, zweryfikować błędy formalne zawarte w pismach i ocenach IPN. Poszukiwał w wyselekcjonowanej przez siebie dokumentacji MSWiA oraz IPN dowodów wskazujących na jej negatywną ocenę, karalność, brak przesłanek wskazujących na pełnienie służby z narażeniem życia i zdrowia, zawiera uogólnienia, przypuszczenia oraz własne interpretacje. Swoją ocenę oparł na zdaniu zawartym w jednej z ocen służbowych oraz faktu, że była członkiem ZSMP oraz PZPR. Zgadza się z argumentem, że przestępcze i niegodne działania funkcjonariusza zarówno przed rokiem 1990, jak i po roku 1990 muszą mieć wpływ na wydanie decyzji. Podkreśliła, że jej okres służby był pełniony wzorowo, nigdy nie naruszyła prawa ani norm społecznych, przed rokiem 1990 nie podejmowała żadnych działań skierowanych przeciwko opozycji, natomiast jej materialistyczny światopogląd w tym wypadku nie ma żadnego znaczenia.

Zwróciła uwagę, że zarówno SB, jak i grupa [...] wchodziły w skład struktury Rejonowego Urzędu Spraw Wewnętrznych. Szef SB, będący jej przełożonym, był podwładnym komendanta RUSW i zastępcą tego komendanta do spraw SB. Od 1984 r. do 1989 r. skarżąca była jedynym funkcjonariuszem płci żeńskiej zatrudnionym w strukturach RUSW [...] (nie licząc trzech sekretarek). Obłożenie pracą funkcjonariuszy zatrudnionych w punktach [...] było oczywiste. Procedury związane uzyskaniem [...] sprawiały iż przed biurami [...] ustawiały się kilometrowe kolejki, a obywatele organizowali komitety kolejkowe, aby złożyć wniosek lub odebrać [...]. W tej sytuacji wykonywanie pracy operacyjno rozpoznawczej, która wymaga nakładów czasu i zaangażowania oraz bazy danych było wykluczone. Nie ma żadnych przesłanek, że zajmowała się zwalczaniem opozycji, a tego rodzaju dokumenty w postaci raportów, notatek czy zapisków w kartotekach musiałyby istnieć w zasobach IPN. Fakt jej udziału w działaniach Milicji Obywatelskiej podczas zwalczania przestępczości kryminalnej musiał znaleźć odzwierciedlenie w planach operacji i aktach postępowań kryminalnych. Do tego rodzaju dokumentacji nie miała dostępu, natomiast Minister ich nie uwzględnił. Zadaniem punktów [...] było wyłącznie przyjmowanie i weryfikacja wniosków [...] wraz z wymaganymi dokumentami uzupełniającymi i wydawanie gotowych [...]. W skład grupy [...] składającej się z dwóch osób nie wchodził żaden funkcjonariusz zajmujący się pracą operacyjną. Referenci grup [...] w terenowych punktach nie mieli żadnego wpływu na decyzje [...] albowiem kartoteki, archiwum oraz opiniowanie usytuowane było przy Wydziale [...][... WUSW [...]. W skład zakresu obowiązków dwuosobowej obsady punktu [...] nigdy nie wchodziło rozpoznanie operacyjne obywateli, gdyż nie miała ku temu żadnych instrumentów, brak dostępu do bazy danych w postaci kartotek i akt. Podała, że sporadycznie kierowana była do zadań operacyjnych wydziału kryminalnego RUSW wymagających obecności kobiety. Kilkakrotnie wykonywała zadania operacyjne służby kryminalnej RUSW w postaci figuranta podczas wizji lokalnych, obserwacji i zasadzek na sprawców napadów, gwałcicieli, sutenerów, handlarzy ludźmi, itp. Była jedyną kobietą, której można było zlecić przeszukanie osoby płci żeńskiej.

Zdaniem skarżącej w trakcie ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego nie było przeszkód, aby Minister zapoznał się z dowodami, które mogą znajdować się w zbiorach archiwalnych a w szczególności aktach [...] i 6 zbiorach kartotek [...], a także innych licznych niejawnych zbiorach dokumentów, do których jako osoba prywatna nie ma dostępu, a które potwierdzają jej oświadczenia, charakter służby pełnionej do 1990 r. oraz w szczególności jej jakość.

Minister w sposób marginalny i powierzchowny potraktował argumenty i dowody związane z oceną krótkotrwałości jej służby przed 31 lipca 1990r., rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r. oraz stopień narażenia zdrowia i życia skupiając się na kwestiach związanych z jej służbą przed l989 r.

Z dokumentów znajdujących się w dyspozycji Ministra i przedłożona przez skarżącą dokumentacja wskazuje, że od [...] sierpnia 1984 r. do [...] marca1989 r. pełniła służbę na stanowisku [...] w zamiejscowym punkcie [...] w [...] w RUSW [...] na stanowisku [...] czyli [...], a nie jak podaje IPN od [...] sierpnia 1984 do [...] lipca 1990 r. Od [...] marca 1989 r. do [...] czerwca 1989 r. została przeniesiona na wolny etat [...] na Posterunku Milicji w [...] RUSW [...]. Z dniem [...] lipca 1989 r. została zwolniona z zajmowanego stanowiska i jako były funkcjonariusz SB pozostający w służbie, w okresie od [...] lipca 1989 r. do [...] lipca 1990 r. znalazła się na liście osób pozostawionych do dyspozycji Komendanta Wojewódzkiego MO w [...], przeznaczonych do weryfikacji. Okres od [...] marca 1989 r. do [...] lipca 1990 r. stanowi przesłankę faktyczną wskazującą na fakt, iż w okresie tym nie świadczyła służby w organach SB, a znajdowała się w dyspozycji Komendanta MO RUSW w [...] i wypełniała zadania przez niego wyznaczone, między innymi realizowała zadania zakresu spraw [...] i szkoliła urzędniczki starostwa powiatowego przejmującego sprawy [...].

Zaznaczyła, że policjanci bez względu na zajmowane stanowisko służbowe co najmniej dwa razy w tygodniu pełnią tzw. służbę operacyjną polegającą na osobistym udziale w czynnościach operacyjnych i procesowych na miejscu wszelkich zdarzeń o charakterze kryminalnym lub losowym, co znajduje potwierdzenie w grafikach służby. Ponadto wszyscy funkcjonariusze uwzględniani są we wszystkich planach zabezpieczeń oraz mają obowiązek udziału w zabezpieczeniach wszystkich nagłych zdarzeń niosących groźbę naruszenia bezpieczeństwa publicznego. Odbywało się to zwykle poza czasem służby wynikającym z grafiku służby, a policjantów nie obejmowały tzw. nadgodziny, gdyż pełnili służbę tak długo, jak było to konieczne. Skarżąca pełniła służbę z narażeniem zdrowia i życia także poprzez codzienne wykonywanie czynności służbowych tj. przeszukanie osobiste narkomanów posiadających ukryte strzykawki i igły mogące narazić ją na zarażenie wirusem HIV, świerzbem, gruźlicą. Brała udział w pracy operacyjnej, przeszukiwaniu i zabezpieczaniu miejsc ujawnienia ładunków wybuchowych lub zgłoszenia podłożenia takich ładunków, zatrzymywaniu podejrzanych o rozboje i zabójstwa, udział w zabezpieczaniu "ustawek", blokad drogowych, pościgach, przeszukaniach miejsc przechowywania towarów i substancji zabronionych, konwojowaniu przestępców i podejrzanych, zabezpieczaniu miejsc pożarów, udział w akcjach powodziowych, itp. Była [...] dochodzeniowo-śledczym prowadzącym czynności śledcze i operacyjne w śledztwach o wykrycie sprawców zabójstw i ciężkich uszkodzeń ciała oraz kradzieżach i rabunkach mienia znacznej wartości gdzie istniało najwyższe zagrożenie zdrowia i życia. Brała udział w wywabianiu z mieszkania groźnych przestępców, poszukiwanych przez organy sprawiedliwości poprzez doprowadzanie do sytuacji otwarcia drzwi i spowodowania ich zatrzymania przez innych funkcjonariuszy i wielu innych. Informacje na temat pełnienia służby w konkretnych sytuacjach zagrażających życiu lub zdrowiu nie są gromadzone w aktach personalnych. Mogą one zawierać jedynie dokumenty świadczące o służbie funkcjonariuszy w formacjach wymienionych w art. 15 ust. 2 ustawy zaopatrzeniowej, czyli uprawnionych do podwyższenia procentowego podstawy wymiaru emerytury. W odniesieniu do pozostałych funkcjonariuszy mogą występować w notatkach służbowych, protokołach, planach działań antyterrorystycznych itp. Z uzasadnienia decyzji Ministra nie wynika, aby z tego rodzaju dokumentacji korzystał lub się z nią zapoznawał. Są to dokumenty niejawne o różnym stopniu niejawności, do których nie ma ona dostępu.

Zdaniem skarżącej spełniła ona warunki określone w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, bowiem okres jej służby w organach SB stanowi niespełna 21% w stosunku do całego okresu służby w organach bezpieczeństwa państwa, a zaledwie 13% w stosunku do całego okresu pracy i służby, co stanowi przesłankę krótkotrwałości służby przed 31 lipca 1990 r. Zaznaczyła, że na uposażenie emerytalne składa się okres zatrudnienia i służby łącznie. Zwróciła uwagę, że pojęcie to należy interpretować jako wyraźną przewagę czasową okresu służby po 31 lipca 1990 r. nad okresem służby przed tą datą. W jej ocenie nie można, w imię irracjonalnie pojmowanej "sprawiedliwości społecznej" oraz niczym nieusprawiedliwionej represji, przekładać okresu służby na rzecz zdefiniowanego "państwa totalitarnego" ponad wieloletnią służbę na rzecz wolnej i demokratycznej Ojczyzny. Ten dysonans w sprawie jest wyraźnie widoczny. Podkreśliła, że po 12 września 1989 r. powierzone zadania i obowiązki wykonywała rzetelnie, wzorowo, na ponadprzeciętnym poziomie i z nadzwyczajnymi osiągnięciami i sukcesami, o czym świadczą dostępne organowi dowody w postaci dokumentów z przebiegu jej służby, rozkazów o wyróżnieniach, nagrodach, awansach, odznaczeniach służbowych, listach gratulacyjnych i certyfikatach bezpieczeństwa. Zaznaczyła, że wykonując obowiązki służbowe zgodnie z rotą przysięgi oraz regulacjami ustawowymi, czyli czynności na stanowisku policjantki Wydziału [...], Sekcji [...], eksperta ds. [...] oraz poprzez czynności w ramach osobistego udziału w akcjach, operacjach i wszelkich działaniach będących w ścisłym związku z ochroną bezpieczeństwa publicznego ryzykowała realną utratą zdrowia oraz życia. Uszczerbek na zdrowiu powstały w związku ze służbą został potwierdzony przez Wojewódzką Komisję Lekarską MSWiA orzeczeniem nr [...], którym uznano ją za inwalidkę i zaliczono do trzeciej grupy inwalidów uznając, iż inwalidztwo jest trwałe i pozostaje w związku ze służbą.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.

Pismem z [...] sierpnia 2021 r. skarżąca podtrzymała skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] czerwca 2021 r. nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania wobec K. O. art. 15c, art. 22a i 24a ustawy zaopatrzeniowej. Podstawę prawną ww. decyzji stanowił art. 8a ust. 1 ww. ustawy, zgodnie z którym minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 15, art. 22 i art. 24 (ust. 2).

Powyższa decyzja została wydana w następstwie uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2768/19, który uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] października 2019 r. o odmowie wyłączenia stosowania przepisów ustawy zaopatrzeniowej w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. uznając, że organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz przepisu prawa materialnego, tj. art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

W tym stanie rzeczy Sąd był obowiązany dokonać oceny zaskarżonej decyzji w kontekście art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W niniejszej sprawie znajduje również zastosowanie art. 170 P.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych, także inne osoby.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wydanym w niniejszej sprawie wyroku o sygn. akt II SA/Wa 2769/19 podniósł, że organ nie wykazał przekonująco w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dlaczego uznał, że sześcioletnia służba skarżącej na rzecz totalitarnego państwa, nie jest służą krótkotrwałą. Odnosząc się do przesłanki zawartej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej Sąd stwierdził, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zdaje się nie kwestionować, że skarżąca rzetelnie wykonywała zadania i obowiązki po 12 września 1989 r. Ponadto Minister nie odniósł się w ogóle do wątku, dotyczącego przebiegu służby skarżącej i nie ocenił go z punktu widzenia ustawowych przesłanek określonych w art. 8a ust. 1 ustawy.

Zawierając w uzasadnieniu wyroku wskazania, co do dalszego postępowania Sąd podał, że ponownie rozpoznając sprawę organ odniesie się do zarzutów skarżącej, dotyczących okresu jej służby w SB, mając na uwadze, że informacja na której się oparł jest przygotowywana przez IPN w trybie art. 13a ustawy zaopatrzeniowej, na wniosek organu emerytalnego (ust. 1) i jest równoważna z zaświadczeniem o przebiegu służby (ust. 5). Ponadto rozważy, w kontekście "szczególnie uzasadnionego przypadku", okoliczności podniesione przez skarżącą we wniosku o wydanie decyzji, dotyczące jej służby przed 31 lipca 1990 r. oraz w demokratycznej Polsce (w tym otrzymane wyróżnienia i nagrody, m. in. Brązowy Krzyż Zasługi), mogące wskazywać na to, że nie była przeciętnym funkcjonariuszem. Organ odniesie się również do podnoszonego przez skarżącą orzeczenia komisji lekarskiej o przyznaniu jej grupy inwalidzkiej, w związku ze służbą w Policji. Uzasadnienie decyzji powinno być wyczerpujące, tak aby strona nie miała wątpliwości, dlaczego Minister rozstrzygnął w taki a nie winny sposób.

Dokonując kontroli wykonania przez organ zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt II SA/Wa 2768/19 stwierdzić należy, że organ ich w pełni nie zrealizował.

Minister ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, że skarżąca rzetelnie wykonywała zadania i obowiązki w trakcie pełnienia służby po 12 września 1989 r., a zatem została spełniona przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej. Przyjął jednak, że całkowity okres służby skarżącej (wynoszący 23 lata i 9 miesięcy) w zestawieniu z okresem 6 lat na rzecz totalitarnego państwa, nie może być oceniony jako krótkotrwały. Ponadto podał, że skarżąca utożsamiała się z ustrojem totalitarnym, czego odzwierciedleniem jest jej ponadprzeciętne zaangażowanie wybiegające poza zakres zwykłych obowiązków służbowych, a także polityczna aktywność zawodowa przejawiająca się w przynależności do PZPR i ZSMP, co świadczy, że w niniejszej sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Organ zaznaczył także, że orzeczenie komisji lekarskiej o przyznaniu K. O. grupy inwalidzkiej w związku ze służbą w Policji nie miało wpływu na wydanie rozstrzygnięcia z uwagi na świadome jej zaangażowanie w realizację zadań na rzecz państwa totalitarnego.

Zgodzić się należy z organem, że krótkotrwałość jest pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak biorąc pod uwagę wykładnię językową, należy stwierdzić, że krótkotrwałość utożsamiana z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością jest przeciwieństwem długotrwałości. Sąd nie kwestionuje poglądu organu w aspekcie uregulowania zawartego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Służba pełniona na rzecz totalitarnego państwa wynosząca 1/4 ogólnego stażu służby nie powinna być kwalifikowana jako służba krótkotrwała. Jednak organ całkowicie pominą w swej ocenie, do czego był zobowiązany wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2768/19, okoliczności podnoszonych przez skarżącą, iż od [...] marca 1989 r. do [...] lipca 1990 r. nie pełniła ona służby w SB, gdyż w tym okresie pozostawała na etacie milicyjnym w [...], a następnie w dyspozycji Komendanta Wojewódzkiego MO w [...]. Są to okoliczności istotne w niniejszej sprawie, albowiem jak przyjmuje się w orzecznictwie: "jako pewnego rodzaju wskazówkę interpretacyjną wskazywano w trakcie prac nad treścią art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, że co najmniej 20% całego okresu służby funkcjonariusza można uznać za okres krótkotrwałej służby, (por. wypowiedź posła J. Meysztowicza podczas komisji sejmowych obradujących nad poprawką – Zapis Posiedzenia Komisji Spraw Wewnętrznych i Administracji (nr 76) i Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (nr 55) z dnia 14 grudnia 2016 r. Sejm VIII Kadencji, s. 19). Tak więc w sytuacji, gdy okres służby w organach wymienionych w art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym jest stosunkowo krótki do okresu całej służby skarżącego można uznać, że spełniona została przesłanka z art. 8a ust 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym" – patrz wyrok NSA z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1924/19 (publik. j.w.). Ponowne ustalenie rzeczywistego okresu służby pełnionej przez skarżącą na rzecz totalitarnego państwa spowoduje, iż będzie ono oscylowało w granicach 20 % całkowitego okresu służby pełnionej w resorcie MSWiA, co w kontekście powyższego wyroku, nie pozostaje bez znaczenia dla prawidłowej oceny ustawowego warunku służby pełnionej krótkotrwale.

Podkreślić należy, że nawet samo przyjęcie przez organ, że w sprawie nie występuje element krótkotrwałej służby na rzecz państwa totalitarnego nie jest wystarczające do wydania decyzji odmownej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1464/19). Kwestia ta musi bowiem zostać oceniona w aspekcie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", uwzględniającej również długość i charakter służby pełnionej przez funkcjonariusza na rzecz totalitarnego państwa.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym "(...) brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach

1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r.", bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma – z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego – żadnych konotacji negatywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Aby ustalić, czy zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki, pomocniczą rolę mogą spełniać kryteria wskazane w pkt 1 i pkt 2 art. 8a ustawy, wykładnia których sprawia spore trudności interpretacyjne. Niemniej jednak kryteria te powinny być oceniane przez pryzmat przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków" ułatwiając obalenie domniemania służby charakteryzującej się zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizację zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu." (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1669/19, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku o sygn. akt I OSK 1895/19, należy poddać wszechstronnemu zbadaniu sprawę określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa – z tego właśnie względu – zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji badając, czy przypadek skarżącej jest szczególny uwypuklił postawę wnioskodawczyni, ponadprzeciętne zaangażowanie, pozytywne opinie, awansowanie zarówno w stopniu służbowym, jak i na stanowisku służbowym, podwyższanie uposażenia zasadniczego, dodatku specjalnego i służbowego, nagradzanie, które miały wskazywać na działania umacniające państwo totalitarne.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, powoływanie się na fragmenty ankiet personalnych i opinii służbowych, z których wynikało samodzielne zgłoszenie się do służby w SB, chęć podnoszenia kwalifikacji zawodowych, uzyskania awansu zawodowego, przynależność do PZPR i ZSMP nie świadczy, że skarżąca wykonując swoje zadania służbowe w strukturach resortu MSW angażowała się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19 – publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Świadczą jedynie o posiadaniu cech charakteryzujących osoby aktywne społecznie i zawodowo oraz dążenia do realizacji zadań z wymaganą w służbie starannością.

Takie podejście nie może uzyskać akceptacji w demokratycznym państwie prawa. Sąd w całej rozciągłości zgadza się z uchwałą Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 16 września 2020 r. sygn. akt III UZP 1/20 stwierdzającą, iż kryterium "służby na rzecz totalitarnego państwa", określone w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka służących reżimowi komunistycznemu.

Także dotychczasowy dorobek orzeczniczy Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo wyrok z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2114/19 – publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) ukształtował pogląd, iż wykładni art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, należy dokonywać z uwzględnieniem wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasady sprawiedliwości społecznej. Jest ona kojarzona z koniecznością poszanowania niezbywalnej godności człowieka, który powinien być traktowany przez organy państwa w sposób bezstronny i sprawiedliwy według jednolitej miary dla wszystkich (za W. Sokolewicz [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2018, s. 158). Jednocześnie wskazuje się, że oznacza ona zakaz arbitralności państwa przy określeniu sytuacji prawnej obywateli (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 grudnia 1997 r., sygn. akt K 2/97). Zasada sprawiedliwości społecznej jest zatem wyznacznikiem zmierzającym do tego, aby Państwo podejmowało wobec swoich obywateli działania, które nie będą miały cech dowolności. Powinna ona uwzględniać indywidualne przypadki, które pozwalają na uwzględnienie szczególnej sytuacji danego podmiotu. Podnosi się w doktrynie, że "w ujęciu art. 2 Konstytucji RP sprawiedliwość społeczna jest celem, który ma urzeczywistniać demokratyczne państwo prawne. Nie jest bowiem demokratycznym państwem prawnym państwo, które nie realizuje idei sprawiedliwości społecznej, przynajmniej pojmowanej jako dążenie do zachowania równego w stosunkach społecznych i powstrzymywania się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów" (P. Tuleja [w:] Konstytucja RP tom I Komentarz do art. 1-86, red. M. Safian, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 243)". (...) Charakteru służby "na rzecz" państwa o określonym profilu ustrojowym nie przejawia ani taka aktywność, która ogranicza się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych – z punktu widzenia podstaw ustrojowych – zadań i funkcji tego państwa, ani tym bardziej taka aktywność, która pozostaje w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego. (...) Skoro tego rodzaju restrykcyjne unormowania znajdują uzasadnienie aksjologiczne wobec osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, niezależnie od krytycznej oceny techniki legislacyjnej operującymi swojego rodzaju domniemaniem tego typu aktywności wszystkich funkcjonariuszy, to brak racjonalnych podstaw do przyjęcia, aby unormowania te znajdowały uzasadnienie aksjologiczne wobec osób, których aktywność w przeszłości ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych – z punktu widzenia podstaw ustrojowych – zadań i funkcji państwa totalitarnego".

Okoliczności pełnionej przez skarżącą służby w resortowych strukturach MSW PRL zostały zbadane pobieżnie, albowiem ocena organu skupiała się w istocie na przynależności do PZPR i ZSMP, aktywności społeczno-politycznej oraz pełnienia służby w komórce organizacyjnej SB w Biurze [...]. Jak wynika z akt sprawy, K. O. od [...] sierpnia 1984 r. do [...] marca1989 r. pełniła służbę na stanowisku [...] w zamiejscowym punkcie [...] w RUSW w [...] realizując zadania z zakresu spraw [...]. Następnie od [...] marca 1989 r. do [...] czerwca 1989 r. została przeniesiona na wolny etat [...] na Posterunku Milicji w [...] RUSW [...]. Z dniem [...] lipca 1989 r. została zwolniona z zajmowanego stanowiska i jako były funkcjonariusz SB pozostający w służbie, w okresie od [...] lipca 1989 r. do [...] lipca 1990 r. znalazła się na liście osób pozostawionych do dyspozycji Komendanta Wojewódzkiego MO w [...], przeznaczonych do weryfikacji. Nie ma tym samym podstaw aby przypisywać skarżącej służby w strukturach SB od [...] marca 1989 r. skoro w tej dacie została ona skierowana do wykonywania zadań poza tą formacją.

Nadto dostrzec należy, iż informacje podane przez organ mają charakter ogólny, odnoszący się w istocie do tego, czym zajmowały Biura [...] MSW podporządkowane SB w latach 70-tych, podczas gdy skarżąca pełniła służbę w punkcie [...] w [...] w drugiej połowie lat 80-tych. Jak natomiast wynika z zakresu czynności [...] Grupy [...] RUSW w [...] (k. – 33, 34 akt sądowych), które to stanowisko zajmowała skarżąca w spornym okresie, do osób pełniących służbę na tym stanowisku należały zadania stricte administracyjno – biurowe. Natomiast dostrzeżone przez organ zadania charakteryzujące istotę działania SB, m.in. przekazywanie informacji operacyjnych jednostkom zainteresowanym RUSW w [...], typowanie osób godnych operacyjnego zainteresowania pozostawały w kompetencjach [...] Grupy [...] RUSW w [...], którego to stanowiska skarżąca nie zajmowała. Nie sposób wobec tego przyjąć, iż skarżącą nagradzano za realizację działań operacyjnych SB, do których nie miała ona odpowiednich kwalifikacji i kompetencji. Twierdzenia organu są zatem oparte na domniemaniach, wywodzonych z ogólnych informacji, a nie zaś na dowodach zgromadzonych w aktach sprawy odnoszących się wprost do skarżącej. Analiza materiału aktowego sprawy nie pozwala bronić tezy, iż skarżąca była zaangażowania w dzielność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie zadań i funkcji charakteryzujących państwo totalitarne.

Ustalenia organu nie respektują zatem zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a.

Podkreślenia wymaga, iż w postępowaniu organu zabrakło ustaleń i rozważań zmierzających do wyjaśnienia, jakich konkretnie nieakceptowalnych czynów naruszających swobody i prawa obywatelskie dopuściła się skarżąca i jak istotną funkcję dla aparatu bezpieczeństwa PRL pełniła w strukturach MSW, które to z kolei nie pozwalają na stwierdzenie, że pomimo pełnienia późniejszej długoletniej służby w sposób rzetelny, czy nawet wzorowy, w sprawie nie mamy do czynienia ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Nie ulega wątpliwości, że obowiązkiem organu była ocena ww. okoliczności z punktu widzenia możliwości wyłączenia stosowania wobec skarżącej art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej, a także art. 153 w zw. z art. 170 P.p.s.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Przyjmie, iż wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku z 4 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2768/19 odnoszące się do warunku krótkotrwałości służby pełnionej przez skarżącą przed 31 lipca 1990 r. pozostają aktualne i wymagają weryfikacji, z uwagi okoliczności przez nią podnoszone. Następnie organ dokona wyczerpującej oceny tego, czy sprawa K. O. stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek", w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Doniosłe znaczenie w tej mierze będzie miała ocena, poparta wiarygodnymi dowodami, czy skarżąca wykonując zadania służbowe w strukturach resortowych PRL angażowała się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, czy też były to działania niemające takiego charakteru.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.