Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1257/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: ART. 104art. 138 par. 1 pkt 1,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 7 pkt 5,6, art. 8 ust. 1 pkt1, art. 39 ust. 1,2, art. 41 pkt 1,2 art. 106 ust. 4, art. 107
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata L. B. kwotę [...] ([...]) zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne udzielone skarżącemu na zasadzie prawa pomocy .


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej zwanej "K.p.a."), art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 i 2, art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz.1362 ze zm., dalej zwanej "u.p.s."), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127 poz.1055), Prezydent Miasta [...] odmówił J.K. przyznania pomocy w formie zasiłku na leki od dnia [...] r.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż na podstawie art. 107 ust. 1 u.p.s. w dniu [...] r. przeprowadzony został rodzinny wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, że J.K. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka w [...] mieszkaniu z łazienką dostosowaną do potrzeb osoby niepełnosprawnej oraz kuchnią. Ma orzeczony [...] stopień niepełnosprawności na stałe i otrzymuje rentę z ZUS z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Stan zdrowia i występujące schorzenia wskazują, że J.K. wymaga opieki i pomocy osób drugich w czynnościach wynikających z zakresu proponowanych usług opiekuńczych oraz zgodnie z zaświadczeniem lekarskim. Ustalono, że dochód J.K. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc, tj. w miesiącu [...] roku wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej określone w art. 8, ust. 1 pkt 1 u.p.s. Ponadto J.K. jest stałym beneficjentem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, a ostatnio udzielona pomoc to: 1) zasiłek celowy specjalny w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup leków, po [...] zł miesięcznie na okres [...] r., 2) usługi opiekuńcze w wymiarze [...] godzin dziennie, [...] razy w tygodniu, w dni robocze w okresie od [...] r., z odpłatnością 3% z kwoty [...] zł za godzinę, a od dnia [...] r. z odpłatnością 7% z kwoty [...] zł za godzinę.

W dalszej części organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, a także zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organ zaznaczył, że świadczenia te mają charakter fakultatywny i nie jest on zobligowany do przyznania tego rodzaju pomocy. Wskazał, że w ramach Ośrodka przyjęta została zasada zaspokajania w pierwszej kolejności niezbędnych, podstawowych potrzeb bytowych, takich jak: żywność, leki, jeden gorący posiłek dziennie dla osób i rodzin ubiegających się o pomoc, których dochód jest niższy od kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1-3 u.p.s., a bez której to pomocy wskazane osoby i rodziny nie byłyby w stanie funkcjonować. Dodatkowo organ wyjaśnił, że udzielenie pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego uwarunkowane jest nie tylko sytuacją życiową wnioskodawcy (interes indywidualny), lecz również uzależnione jest od posiadanych przez Ośrodek środków pieniężnych oraz liczby osób korzystających z pomocy społecznej (interes społeczny). Wobec powyższego, w sytuacji, gdy środki pieniężne na pomoc społeczną są ograniczone, przy znacznej liczbie osób potrzebujących, nie jest możliwe pełne zaspokojenie potrzeb wszystkich osób ubiegających się o pomoc i w pierwszej kolejności realizować należy potrzeby w zakresie zadań obligatoryjnych, co odbywa się kosztem zadań mających charakter uznaniowy.

W przejściowych trudnościach finansowych, osoba lub rodzina powinna podjąć działania zmierzające do pomniejszenia tych trudności, wykorzystując przede wszystkim własne środki i możliwości, które w ocenie organu I instancji J.K. posiada. Podkreślono, iż znając trudną sytuację wnioskodawcy, Ośrodek udzielał i udziela mu systematycznie pomocy.

W uzasadnieniu podniesiono także, iż z analizy dokumentów wynika, że J.K. systematycznie korzysta z dodatku mieszkaniowego wypłacanego przez Ośrodek, a ponadto przedstawił dokumenty, z których wynika, że w miesiącu [...] r. otrzymał z ZUS kwotę [...] jako należność za okres od dnia [...] wraz z przysługującym dodatkiem pielęgnacyjnym od dnia [...] w wysokości [...] zł w wyniku ponownego złożenia wniosku, co nie zostało wliczone do dochodu. W ocenie organu środki finansowe otrzymane z ZUS J.K. w pierwszej kolejności przeznaczyć powinien na podstawowe potrzeby bytowe, jak np. leki. Poza tym, przy rozpatrywaniu wcześniejszych wniosków o pomoc dochód J.K. w miesiącu [...] r. wynosił [...] zł. Dochód od [...] r. stanowiła natomiast kwota [...] zł., na którą składały się renta ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] złotych oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] złotych - przyznany od dnia [...]. Organ stwierdził, że powyższe wskazuje, iż posiadany dochód w przypadku J.K. uległ znacznemu wzrostowi o kwotę [...] złotych i dwukrotnie przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej.

W kontekście powyższych ustaleń organ wskazał, iż zasiłek celowy specjalny bezzwrotny jest formą pomocy, w przypadku której szczególność sytuacji wnioskodawcy ubiegającego się o nią, jak i wnioskowany cel, winny być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób i rodzin kwalifikujących się do pomocy przy spełnieniu ustawowego kryterium dochodowego. Sytuacja finansowa i materialna wnioskodawcy uległa natomiast na tyle znacznemu polepszeniu, iż nie kwalifikuje go do udzielenia wsparcia finansowego w tej formie pomocy.

Organ dokonał jednocześnie wyliczenia wysokości środków własnych wydatkowanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej na zasiłki celowe i pomoc w naturze w okresie od [...] roku wskazując, że średnia wysokość zasiłku celowego specjalnego wyniosła – [...] zł, zaś zasiłku celowego wyłącznie na leki – [...] zł. Dla porównania organ wskazał, iż pomoc przyznana J.K. w formie zasiłku celowego specjalnego na leki wynosiła [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r.

Na powyższą decyzję J.K. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podnosząc, iż organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję bez przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego oraz nie uznając oświadczeń strony, złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej, co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń w sprawie. J.K. podniósł, iż odmowa przyznania pomocy osobie znajdującej się w szczególnie uzasadnionej sytuacji nie może być podyktowana wyłącznie okolicznością przekroczenia przez stronę kryterium dochodowego. Zasiłek celowy specjalny ma na celu wsparcie osób właśnie przekraczających kryterium dochodowe i znajdujących się w szczególnej sytuacji – w jego przypadku jest to niepełnosprawność, długotrwała choroba, niezdolność do samodzielnej egzystencji, brak jakichkolwiek możliwości zarobkowych, brak pomocy ze strony innych osób.

J.K. zaznaczył, że organ pomimo przyznania i przelania na konto przez ZUS w miesiącu [...] r. wyrównania renty - nie uchylił własnej decyzji własnej i do [...] choć doszło do "zmiany pozornej sytuacji majątkowej strony" wypłacał pomoc na leki w postaci zasiłku celowego socjalnego w kwocie po [...] zł miesięcznie. Zdaniem odwołującego się, nielogiczne i bezzasadne jest zatem podpieranie się zmianą sytuacji finansowej, o której MOPS został powiadomiony przez niego na piśmie pół roku wcześniej. Dalej J.K. wskazał, że podczas wywiadu jego pełnomocnik złożył obszerne wyjaśnienia, co do wydatkowania kwoty wyrównania otrzymanej z ZUS oraz przedstawił dokumenty świadczące o zwiększeniu wydatków na leki oraz wysokości ponoszonych opłat. Poza tym z powodu niniejszego wyrównania nie otrzymywał on przez dwa miesiące dodatku mieszkaniowego - co spowodowało dodatkowe wydatki na lokal w łącznej wysokości ok. [...] zł. Wyrównanie spowodowało również, iż wzrosła odpłatność za usługi opiekuńcze. [...] zaznaczył, że posiadał pożyczki w banku, o czym organ I instancji był poinformowany, które zostały spłacone z kwoty otrzymanego wyrównania. Z kwoty tej spłacił również zadłużenia u osób trzecich zaciągnięte m.in. na dopłacenia do dofinansowania z PFRON na likwidację barier architektonicznych (dostosowanie łazienki do potrzeb osoby niepełnosprawnej) i technicznych [...].

J.K. podkreślił również, że w miesiącu [...] r., gdy organ I instancji rozpatrywał jego podanie, był on uznawany za osobę tylko częściowo niezdolną do pracy, po przeprowadzonym postępowaniu sądowym i orzeczeniu ZUS został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji. W związku z powyższym, zdaniem odwołującego się, jego sytuacja pogorszyła się, a nie, jak twierdzi organ I instancji – polepszyła.

Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 39. ust. 1 i ust. 2 u.p.s. oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że pomoc w postaci zasiłku celowego specjalnego jest fakultatywną formą pomocy, zgodnie z którą rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania tego rodzaju zasiłku podejmowane jest przez organy w ramach uznania administracyjnego. Odwołując się do orzecznictwa sądowego organ wskazał, iż "przyznanie zasiłku okresowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. może nastąpić tylko "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód wnioskodawcy, a sytuacja życiowa, w której się znalazł. Nie można więc z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, że przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak się to czyni w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe" W ocenie organu odwoławczego, odwołujący się nie uzasadnił wystąpienia owego "szczególnego przypadku".

Organ wyjaśnił, iż fakultatywność tej formy pomocy polega przede wszystkim na tym, że to organ decyduje, czy dana osoba kwalifikuje się do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej i przyznaje je w wysokości według własnego uznania, mając przy tym na względzie własne możliwości finansowe. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

Kolegium podkreśliło, iż odwołujący się nie pozostaje bez pomocy udzielanej przez organ I instancji. Zarówno przed wydaniem zaskarżonej decyzji, jaki i w trakcie orzekania w II instancji, strona otrzymywała świadczenia z pomocy społecznej, co wskazuje, iż sytuacja skarżącego jest dobrze znana organowi I instancji.

Na powyższą decyzję J.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że składa niniejszy środek prawny, ponieważ pomimo wyroków WSA w Szczecinie, NSA w Warszawie, wyroków sądów cywilnych pracy i ubezpieczeń społecznych, orzeczeń lekarskich, zaświadczeń organów, urzędów i in. - Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy wadliwą decyzję organu I instancji, nie uwzględniło faktów oraz udowodnionych i stwierdzonych okoliczności i zdarzeń Skarżący podniósł, że Kolegium uparcie podtrzymuje tezy stawiane przez organ I instancji, nie zwracając jednocześnie uwagi na błędy, które zawarte są w postępowaniach dowodowych oraz w decyzjach Prezydenta Miasta. Tym samym naruszyło ono prawo, poprzez nie wyjaśnienie wątpliwości mających istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie skarżącego działanie takie stanowi przejaw zupełnej ignorancji dla prawa, dowodów oraz wyroków sądowych, a także jest sposobem upokarzania osoby chorej i niepełnosprawnej. Skarżący zarzucił również Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, iż utrzymuje wadliwe decyzje, uzgadniając je wcześniej z organem I instancji, co potwierdzają notatki zawarte w aktach organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowego Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Pismem z dnia [...] r., ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego – radca prawny L.B. uzupełnił złożoną przez J.K. skargę, wnosząc o uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...].

W uzasadnieniu pisma pełnomocnik wskazał, że w wypadku skarżącego uznać należy, iż spełnia on ustawowe przesłanki do otrzymania specjalnego zasiłku celowego z uwagi na swoją wyjątkowo trudną sytuacje majątkową i życiową. Podkreślono, że wprawdzie skarżący korzysta z dodatku mieszkaniowego i innych form wsparcia, lecz pomoc ta jest niewystarczająca wobec dużych wydatków na leki, które w sytuacji skarżącego są wydatkiem niezbędnym, a wręcz decydującym o życiu. Skarżący jest niepełnosprawny i całkowicie niezdolny do podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Nie można zatem wobec niego stosować argumentacji, że celem pomocy świadczonej na rzecz skarżącego przez instytucje opieki społecznej jest doraźne i przejściowe wsparcie, zaś skarżący w dalszej kolejności powinien przezwyciężać trudności życiowe samodzielnie. Pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek" zastosowane w przepisie art. 41 u.p.s. nie należy w sytuacji skarżącego traktować jako odnoszące się do zdarzeń jednorazowych lub sporadycznych. Skarżący permanentnie znajduje się bowiem w położeniu uniemożliwiającym poprawę bytu własnymi siłami, gdyż nie ma wpływu na stan swojego zdrowia oraz na koszty leczenia trapiących go schorzeń.

Uznanie administracyjne stosowane przez organy orzekające w niniejszej sprawie nie może przekształcić się w dowolność. Skarżący korzystał już w przeszłości ze świadczeń z opieki społecznej na zakup leków, a jego obecne położenie materialne w porównaniu do tego, gdy otrzymywał wsparcie, nie zmieniło się istotnie. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, gdy na podstawie takiego samego stanu prawnego i przy niezmienionych istotnie okolicznościach, organy raz przyznają pomoc, a raz jej odmawiają. Zasadą jest bowiem kształtowanie wśród obywateli zaufania do organów administracji publicznej, zaś takie postępowanie organu prowadzi do erozji tego zaufania czyniąc rozstrzygnięcia organów niezrozumiałymi i zaskakującymi.

Pełnomocnik podniósł, że w wypadku skarżącego chodzi o niewielkie kwoty zasiłku, które absolutnie nie powinny zachwiać możliwości wspierania przez pomoc społeczną innych beneficjentów. Odrzucić bowiem należy argumentację, że przyznanie wsparcia skarżącemu pozbawi pomocy inne osoby, natomiast dla skarżącego pomoc ta może zadecydować o jego przeżyciu. Niemożność wykupienia lekarstw i ewentualne zagrożenia dla zdrowia skarżącego mogą doprowadzić do poniesienia przez Państwo kosztów leczenia skarżącego w wysokości o wiele wyższej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według wskazanego wyżej kryterium oraz w granicach rozstrzygania sądu zakreślonych w art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja wydana została w sposób zgodny z prawem, a zarzuty skargi są nieuzasadnione.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że wysokość uzyskiwanych miesięcznie przez J.K. dochodów z tytułu renty wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym oraz dodatku mieszkaniowego w dacie orzekania przekraczała określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 7 u.p.s. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynoszące na miesiąc 477 złotych. W konsekwencji skarżący nie spełniał przesłanek warunkujących, na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., uzyskanie zasiłku celowego na opłacenie kosztów dopłaty do zakupu leków.

Wspomniany art. 39 ust 1 i 2 u.p.s. stanowi, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

W świetle powyższego kwestią wymagającą ustalenia jest okoliczność, czy w przypadku skarżącego zastosowanie powinien znaleźć art. 41 u.p.s., w myśl którego, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi oraz zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Strona skarżąca podniosła, iż zasiłek celowy specjalny ma na celu wsparcie osób przekraczających kryterium dochodowe i znajdujących się w szczególnej sytuacji. W przypadku skarżącego są to: niepełnosprawność, długotrwała choroba, niezdolność do samodzielnej egzystencji, brak jakichkolwiek możliwości zarobkowych, brak pomocy ze strony innych osób. Zaznaczono przy tym, że skarżący wprawdzie korzysta z dodatku mieszkaniowego i innych form wsparcia, lecz pomoc ta jest niewystarczająca wobec dużych wydatków na leki, które w sytuacji skarżącego są wydatkiem niezbędnym i decydującym o życiu. W konsekwencji nie można w stosunku do skarżącego stosować argumentacji, iż celem pomocy świadczonej na rzecz skarżącego przez instytucje opieki społecznej jest doraźne i przejściowe wsparcie. Strona skarżąca podkreśliła, iż pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek" zastosowane w przepisie art. 41 u.p.s. nie należy w sytuacji skarżącego traktować jako odnoszące się do zdarzeń jednorazowych lub sporadycznych, ponieważ permanentnie znajduje się on w położeniu uniemożliwiającym poprawę bytu własnymi siłami. Nie ma on bowiem wpływu na stan swojego zdrowia oraz na koszty leczenia. Zaznaczono, że w okresie poprzedzającym złożenie wniosku skarżący korzystał już ze świadczeń z opieki społecznej na zakup leków. Jego obecne położenie materialne w porównaniu do tego, gdy otrzymywał wsparcie, nie zmieniło się istotnie. Wobec tego nie jest do zaakceptowania sytuacja, że na podstawie takiego samego stanu prawnego i przy niezmienionych istotnie okolicznościach, organy raz przyznają pomoc, a raz jej odmawiają. Uznanie administracyjne organu nie może wszakże oznaczać dowolności.

Biorąc pod uwagę okoliczności powołane przez stronę skarżącą, postawić należy pytanie, czy wyczerpują one dyspozycję przepisu art. 41 u.p.s. w zakresie szczególnie uzasadnionych przypadków, uzasadniających przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.

W myśl prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiska, szczególny przypadek, o jakim mowa w art. 41 u.p.s., oznacza nie tylko, że osoba zainteresowana powinna spełniać ogólne kryteria, o jakich stanowi przepis art. 39 ust. 1 u.p.s., ale musi to być przypadek na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie tej formy pomocy z uwagi na drastyczność, okazjonalność, niecodzienność – nie tylko nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Podkreśla się przy tym, że szczególny charakter tego rodzaju świadczenia oznacza także, że osoby, które zwracają się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku, winny zdawać sobie sprawę, że w ich przypadku zaskarżone do sądu decyzje wydane na zasadzie "uznania administracyjnego" poddane są innym rygorom niż te, jakie stosowane są przy ocenie rozstrzygnięć wydawanych wobec osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 u.p.s. Nie może bowiem w zakresie gospodarowania środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej spotkają się z odmową przyznawania świadczenia z uwagi, na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które przekraczają kryterium dochodowe (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2011 r., sygn. I OSK 1770/10 i z dnia 10 maja 2011 r., sygn. I OSK 1911/10 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. III SA/Kr 747/10 - dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym kontekście, zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie, dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji istotne znaczenie wykazuje nie tylko cel, uzasadniający przyznanie zasiłku celowego specjalnego tj. zakup leków, ponieważ wydane już poprzednio przez organ decyzje dowodzą, że organ uznał już w przypadku skarżącego potrzebę tego rodzaju zakupu za okoliczność szczególnie uzasadnioną. Ocenie tej poddane powinny być ponadto przesłanki zakupu leków, a w szczególności sytuacja majątkowa skarżącego, w tym także porównanie możliwości finansowych w czasie przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego na zakup leków na okres od [...] r. oraz w okresie weryfikowanym w decyzji odmownej. Analizie zasadne jest także poddanie zakresu świadczonej skarżącemu pomocy. Powyższe informacje łącznie w sposób miarodajny, w ocenie Sądu, pozwolą zweryfikować wystąpienie w przypadku skarżącego szczególnie uzasadnionego przypadku, którego nie jest on w stanie pokonać nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości oraz zbadać zasadność wydania, przez organy obu instancji, opartych na uznaniu administracyjnym, decyzji odmownych.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii sytuacji majątkowej skarżącego, w zakresie wysokości uzyskiwanych w miesiącu [...] r. dochodów wskazał on kwotę [...] zł, na którą składają się renta ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł – przyznany od dnia [...] r. Z kolei dochód skarżącego w [...] r., ustalony na potrzeby postępowania zakończonego decyzją o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego na zakup leków w kwocie [...]zł, na okres od dnia [...] r. wynosił [...] zł. Na dochód ten składała się renta inwalidzka ZUS w kwocie [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł. Dochód skarżącego w miesiącu [...] r., który podlegał weryfikacji w ramach zaskarżonej decyzji, w sposób istotny wzrósł zatem, na co zwrócił także uwagę organ I instancji, o kwotę [...] zł. W konsekwencji dochód skarżącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia ponad dwukrotnie przekraczał kryterium dochodowe, wynoszące [...] zł. Podkreślić należy także, że kwota [...] zł, odzwierciedlająca miesięczny wzrost wysokości dochodu skarżącego, przewyższa łączną wysokość uprzednio przyznanego skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na zakup leków na okres od [...] r. w wysokości [...] zł. Wówczas to miesięczna kwota świadczeń na zakup leków wynosiła [...] zł.

W kwestii oceny sytuacji majątkowej nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że skarżący uzyskał z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, tytułem wyrównania należnych świadczeń, kwotę [...] zł. Jak wskazał skarżący, kwota ta wydatkowana została na spłatę zobowiązań wobec banków, osób trzecich oraz na dopłatę do dofinansowania z PFRON. W kontekście podniesionej przez stronę skarżącą okoliczności, że zakup leków jest wydatkiem niezbędnym, a wręcz decydującym o życiu, nie wydaje się, aby w zakresie sposobu rozdysponowania przez skarżącego wskazanej kwoty, a następnie faktu zwrócenia się o pomoc do MOPS o przyznanie zasiłku specjalnego na zakup leków, przez samego skarżącego zachowane zostały proporcje pomiędzy wartościami życia i zdrowia oraz celami, na jakie skarżący przeznaczył otrzymane środki, pozwalające na uznanie, że zachodzi w jego sytuacji przypadek szczególnie uzasadniony, o jakim mowa w art. 41 u.p.s.

Zaznaczyć należy również, iż w ramach przesłanek uzasadniających przyznanie pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego na zakup leków skarżący, jak już zaznaczono, wskazał: niepełnosprawność, długotrwała choroba, niezdolność do samodzielnej egzystencji, brak jakichkolwiek możliwości zarobkowych, brak pomocy ze strony innych osób. Z dokumentu wystawionego przez pracownika ZUS wynika, że na kwotę otrzymywanego przez skarżącego świadczenia w wysokości [...] zł składa się także dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, którego skarżący nie otrzymywał w okresie za jaki dochód został uwzględniony na potrzeby wcześniej przyznanego skarżącemu zasiłku na zakup leków. Dodatek taki, stosownie do unormowań art. 3 pkt 4 oraz art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W ramach tego rodzaju dodatku upatrywać należy zatem częściowej formy wsparcia państwa osobom uprawnionym do emerytury bądź renty, które uznane zostały za całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyły 75 lat życia, która pokrywa się z zakresem wnioskowanej przez skarżącego pomocy.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że J.K. przyznana została pomoc społeczna w postaci usług opiekuńczych w wymiarze [...] godzin dziennie dwa razy w tygodniu, z odpłatnością od dnia [...] r. 7% kwoty [...] zł za godzinę. Skarżący otrzymuje także dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł na okres od dnia [...] r. Z kolei wysokość wcześniej otrzymywanego przez skarżącego dodatku mieszkaniowego do [...] r. wynosiła [...] zł. Powyższe wskazuje, że skarżący został już objęty pomocą państwa, w tym także stałą pomocą MOPS. Podkreślić należy, że skarżący pomimo otrzymywanej pomocy w przedmiotowej sprawie złożył wniosek o przyznanie świadczenia przyznawanego na zasadzie wyjątku w jednostkowych przypadkach, ponad dwukrotnie przekraczając kryterium dochodowe, podczas gdy podstawowym zadaniem ośrodków pomocy społecznej jest świadczenie pomocy osobom, które nie przekraczają kryterium dochodowego. W ocenie Sądu, organy obu instancji wskazując na powyższą rolą oraz zakres realizowanych świadczeń, a także szczegółowo analizując sytuację majątkową J.K. nie dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego i w sposób właściwy przyjęły, że w przypadku J.K. nie zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki, które wskazywałyby na wyjątkowość jego sytuacji, w kontekście sytuacji innych osób korzystających z pomocy społecznej, uzasadniającej przyznanie pomocy na zasadach określonych w art. 41 u.p.s.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzkie Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w pkt II wyroku wydane zostało w oparciu o art. 250 ww. ustawy.