Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 79/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1  lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 7, 8, 77  par. 1, 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151 i 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (spr.) Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi Gmina W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania Burmistrza W., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2004 r. Nr [...] stwierdzającą, że nieruchomość oznaczona obecnie jako działki o numerach ew. [...], [...], [...], [...] i [...], o łącznej pow. [...] ha, stanowiąca zespół pałacowo - parkowy położony w W., nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż w skład przejmowanego majątku o pow. całkowitej [...] ha wchodził zespół pałacowo - parkowy. W dniu przejścia pałac był spalony i opuszczony, wobec tego nie mógł być i nie był wykorzystywany na cele reformy rolnej. O odbudowie pałacu zadecydowano dopiero w 1960 r., z przeznaczeniem go na [...] Ośrodek [...] wraz z [...] i restauracją. W ocenie organu odwoławczego pałac nie nadawał się do realizacji celów dekretu PKWN i nie był na te cele wykorzystywany, zatem nie podpadał pod działanie przedmiotowego dekretu. Zespół składał się z parku, w którego wschodniej części usytuowany był dwór oraz z podwórza gospodarczego umieszczonego na południowy wschód od parku oraz z kolonii mieszkalnej. Poszczególne części majątku były od siebie fizycznie oddzielone płotem, murem, drogą, siatką i rowem, co pozwalało na wyodrębnienie z całego majątku części: dworsko-pałacowej, podwórza gospodarczego i kolonii mieszkalnej dla pracowników rolnych. Minister Rolnictwa i Rozwoju podzielił stanowisko Wojewody [...], iż wzajemne usytuowanie obiektów wchodzących w skład majątku pozwalało na wyodrębnienie części niezwiązanej z gospodarstwem rolnym i przyjęcie, że gospodarstwo rolne w majątku "[...]" mogło prawidłowo funkcjonować bez zespołu pałacowo-parkowego, z uwagi na brak związku funkcjonalnego między tymi częściami nieruchomości. Zebrana w sprawie dokumentacja oraz spójne zeznania świadków pozwalają - w ocenie organu odwoławczego - na przyjęcie, że zespół pałacowo - parkowy był wyodrębniony od gospodarstwa rolnego, za czym przemawia rozdzielność poszczególnych jego części, pożar pałacu, funkcja pełniona przez dwór jako miejsca wypoczynku oraz zamieszkania wyłącznie dla rodziny M. i M., brak przeznaczenia rolniczego i znaczenia dla gospodarki rolnej majątku. Organ podkreślił, iż jakkolwiek właściciel majątku posiadał wszystkie władcze kompetencje w stosunku do tego majątku, to jednak zatrudnienie zarządcy pozwalało na przyjęcie, iż wszelkie funkcje decyzyjne związane z bieżącym jego funkcjonowaniem były podejmowane poza terenem dworu. W ocenie organu odwoławczego zespół pałacowo – parkowy w majątku [...] położonym w W. w oczywisty sposób nie pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częscią neruchomości ziemskiej mającej charakter rolny. Przeszkodą do ustalenia takiego związku w ocenie organu odwoławczego było samo opustoszenie i spalenie pałacu, a także usytuowanie dworu, nie zlokalizowanego w bezpośrednim sęsiedztwie budynków gospodarczych służących prowadzeniu dzialalności rolniczej.

Ze skargą na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpiła Gmina W. podnosząc zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez przyjęcie, że dopuszczalne jest orzekanie co do części przejętej nieruchomości ziemskiej oraz ustalenie, iż z przepisów dekretu nie wynika, aby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające charakteru rolnego, a w szczególności nieruchomości, które nie pozostawały w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym m.in. działki budowlane wydzielone prawnie i fizycznie przed 1 września 1939 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 259/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawue oddalił skargę Gminy W. uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Gminy W. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 483/09 uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji wskazując, że jego uzasadnienie nie zawiera oceny legalności zaskarżonej decyzji, bowiem Sąd I instancji nie odniósł się do materiału dowodowego sprawy, nie ocenił zeznań śiadków i nie wypowiedział się w zakresie dokumentów złożonych na rozprawie w dniu 9 grudnia 2008 r. przez Gminę W.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 259/11 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że wątpliwości budzi zakreślenie w decyzji Wojewody [...] obszaru zaspołu parkowo - pałacowego majątku W.. Ponadto brak jest rozważań organów administracji w zakresie istnienia lub braku związku funkcjonalnego niektórych działek wymieniony w decyzji z częścią gospodarczą o przeznaczeniu rolniczym przedmiotowego majątku. Jednoczesnie Sąd I instancji uznał, że przedłożone zarówno przez skarżącą Gminę W. jak i przez uczestników postępowania do akt sprawy dokumenty nieznane dotąd organom obu instancji mogące świadczyć, że zespół nie podpadał pod działanie dekretu nie mieszczą się w zakresie regulacji art. 106 § 5 p.p.s.a. i stanowią przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

Skargę kasacyjną od wymienionego wyroku wniósł A. M. zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a.

Wyrokiem z dnia 14 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1200/11 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd ten uznał za zasdne zarzuty skargi kasacyjnej stwierdzając, że niezaleznie od wymogów wynikajacych z art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji miał obowiązek zastosować się do wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r. Mimo wyraźnych wskazań, co do konieczności dokonania oceny dokumetnów złożonych przez uczestnika postępowania na rozprawie Sąd I instancji nie zweryfikował podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji. Ponadto Sąd ten przyjął niewłaściwe założenia co do tego, na czym polega kontrola legalnosci decyzji i jakie jest znaczenie instytucji unormowanej w art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. Uznając, że zachodzi podstawa do wznowienia postępowania Sąd I instacnji tylko fragmentarycznie odniósł się do materiału dowodowego, przy czym nie wyraził własnej oceny, ale wskazal na potrzebę przeprowadzenia przez organ administracji nowych dowodów przedłożonych w postępowaniu sądowym w kontekście ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że obowiązkiem Sądu I instancji było jednoznaczne zajęcie stanowiska, co do dokonanej przez organy administracji oceny materiału dowodowego i przyjętych w obu decyzjach ustaleń faktycznych. Celem postępowania dowodowego nie jest bowiem ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, ale ocena, czy w trakcie postępowania administracyjnego zostały ujawnione wszystkie istotne dla wydania decyzji okoliczności, czy byly one uwazględnione przez przez organ i w jaki sposób zostały ocenione. W odniesieniu do podnoszonej przez Sąd I instancji przesłanki wznowienia postępowania przewidzianej w art. 145 § 1 pkt 5 kpa Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zachodzi ona tylko wówczas, gdy ujawnione nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody są istotne dla sprawy. Aby ocena w tym zakresie była mozliwa, konieczna jest uprzednia ocena całkokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed organami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 127 - dalej p.p.s.a.).

Podkreślenia wymaga, że niniejsza sprawa była dwukrotnie przedmiotem oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny, a przedmiotowe postępowanie sądowoadministracyjne toczy się na skutek wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1200/11, którym uchylono wyrok Sądu I instancji z dnia 1 kwietnia 2011 r. i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a.sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Jednocześnie zaznaczyć należy, że z uwagi na przyczyny uchylenia wyroku Sądu I instancji tak z dnia 9 grudnia 2008 r. jak i z dnia 1 kwietnia 2011 r., Naczelny Sąd Administracyjny nie wypowiadał się w przedmiocie prawidłowości zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego.

Przedmiotowa sprawa dotyczy zespołu pałacowo – parkowego położonego w W., będącego częścią składową majątku zapisanego w księdze wieczystej jako "[...]" o powierzchni [...] ha, stanowiącego byłą własność I. M., która przejęta została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda [...], jako organ pierwszoinstancyjny wydający decyzję w sprawie uznał, że część nieruchomości oznaczonej obecnie jako działki o nr ewid. [...], [...], [...], [...] i [...] o powierzchni [...] ha, nie podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Ocenę powyższą podzielił Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekający jako organ odwoławczy.

Postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było w trybie § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), a jego celem było stwierdzenie czy zespół pałacowo-parkowy położony w W. podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Po drugiej wojnie światowej, na obszarze, który znalazł się w granicach Państwa Polskiego została przeprowadzona reforma rolna. Podstawą jej przeprowadzenia był dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Pierwotna wersja tego dekretu została ogłoszona w Dzienniku Ustaw z 1944 r. Nr 4, poz. 17 z dnia 13 września 1944 r. i z dniem tym dekret ten zaczął obowiązywać. Z tym też dniem, zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu wszystkie nieruchomości ziemskie wymienione w punktach b, c, d, i e części pierwszej tego artykułu przeszły bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 część druga dekretu. Pierwsze zmiany dekretu zostały wprowadzone dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 9). Zmiany te weszły w życie z dniem 19 stycznia 1945 r. Jednocześnie w art. 2 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych został upoważniony do wydania jednolitego tekstu dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. Nr 4, poz. 17) z uwzględnieniem zmian, wynikających z przepisów, wydanych do dnia ogłoszenia jednolitego tekstu z zastosowaniem ciągłej numeracji artykułów i ustępów.

Tekst jednolity dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej został ogłoszony 19 stycznia 1945r. w Dzienniku Ustaw Nr 3, poz. 13.

W tekście pierwotnym dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zamieszczonym w Dzienniku Ustaw z 1944 r. art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze miało brzmienie: "Na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym". W tekście jednolitym dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej po nowelizacji dokonanej w dniu 17 stycznia 1945 r. w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze zostały skreślone słowa "o charakterze rolniczym".

Tak więc po nowelizacji z dnia 17 stycznia 1945 r. ustawodawca zrezygnował z określenia, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, pozostając przy samym określeniu "nieruchomości ziemskie".

Po ogłoszeniu w dniu 19 stycznia 1945r. jednolitego tekstu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, na cele reformy

rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Jednakże, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 824/08, "zmiana dekretu o reformie rolnej w 1945 r. nie mogła wywrzeć skutków prawnych w postaci przejścia na własność Państwa w dniu 13 września 1944 r. także innych nieruchomości niż wskazanych w dekrecie w jego brzmieniu z tej daty. Zatem dekret o reformie rolnej dotyczył pewnych kategorii nieruchomości ziemskich, a mianowicie nieruchomości o charakterze stricte rolniczym."

Nieruchomości ziemskie, wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 ust. 2. Celami, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu, jakie miały być zrealizowane w drodze przeprowadzenia reformy rolnej były: a) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych, b) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców, c) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej, d) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego, e) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji.

Dopiero nieruchomość ziemska posiadająca takie cechy i mogąca być przeznaczona na takie cele jak wskazano wyżej, podlegała przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Jednakże przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jak i przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego nie określały wprost samego pojęcia "nieruchomości ziemskiej". Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 824/08, uznał, że "skoro obowiązujące w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej systemy prawne i sam omawiany dekret, nie definiowały określenia "nieruchomość ziemska", to pojęcie to powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustalał, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej."

Najogólniejszym pojęciem prawnym jest określenie "nieruchomość" bez żadnego przymiotnika. Jeżeli dekret odnosi się do nieruchomości ziemskich, to zawęża pojęcie nieruchomości tylko do tych, które mają charakter ziemski. Tak więc przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczą wszelkiego innego rodzaju nieruchomości. Biorąc pod uwagę przedmiot dekretu, jakim jest reforma rolna, należy uznać, iż nieruchomość ziemska winna ulec zawężeniu do takiej, która ma charakter rolniczy. Wszelkie inne nieruchomości ziemskie, nie mające jednocześnie charakteru rolniczego, przedmiotowo nie mogą podlegać pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zdefiniowania pojęcia "nieruchomości ziemskiej" dla potrzeb dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dokonał Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990r. W.3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska przyjętego w tej uchwale pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomość ziemską, która jest lub może być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Z przepisów tych nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru.

Wprawdzie uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990r. zapadła w sprawie o odmiennym stanie faktycznym i prawnym niż stan w niniejszej sprawie, to jednak definicja ta ma charakter uniwersalny w odniesieniu do pojęcia "nieruchomości ziemskiej".

Nie ma również decydującego znaczenia fakt, że uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990r. została podjęta przed dniem 16 października 1997r, kiedy weszła w życie Konstytucja z 2 kwietnia 1997r., która w art. 239 ust. 3 pozbawiła uchwały Trybunału Konstytucyjnego mocy powszechnie obowiązującej w sprawie ustalenia wykładni ustaw. Nie pozbawiło to jednak uchwał Trybunału Konstytucyjnego waloru poznawczego i charakteru ogólnych wskazówek interpretacyjnych w procesie stosowania prawa.

Mając powyższe na uwadze możemy określić, jakie przesłanki musiała spełniać nieruchomość, aby na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu mogła być przejęta na cele reformy rolnej i tak, była to nieruchomość: 1) ziemska o charakterze rolniczym, 2) stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, 3) spełniająca normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, 4) nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.

Za takim szerokim rozumieniem nieruchomości ziemskiej sklasyfikowanej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu opowiedział się również Naczelny Sądu Administracyjny w uchwale z dnia 5 czerwca 2006r. wydanej w sprawie sygn. akt I OPS 2/06.

Tak więc spełnienie nie tylko norm obszarowych decydowało o podpadaniu nieruchomości pod zapis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Spełnienie przez nieruchomość wszystkich wyżej wymienionych przesłanek pozwalało dopiero uznać, iż nieruchomość podpadała pod zapis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Wykładnia przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w zakresie pojęcia "nieruchomości ziemskiej" zawarta w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. znalazła aprobatę w orzecznictwie sądowym. Odwołują się do niej liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego np. uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 1991r. III CZP 90/91, OSNC 1992, nr 5, poz. 72, wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2003r. III CKN 1492/00 Lex nr 78867, wyrok NSA z 18 października 2005r. OSK 1518/04 Lex nr 201351, wyrok NSA z 22 kwietnia 2004r. OSK 46/04 ONSAiWSA 2004/1/20, wyrok NSA z 8 czerwca 2001 r. IVSA 2724/98 Lex nr 75563, wyrok NSA z 6 listopada 2000r. IVSA 801/99 Lex nr 53402, wyrok NSA z 22 sierpnia 2000r. IVSA 2582/98 Rejent 2001/12/193.

W przypadku powstania sporu, czy dana nieruchomość lub jej część, przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej podpadała pod ten przepis, spór taki rozstrzygany był w trybie postępowania administracyjnego wszczynanego na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Postępowanie administracyjne prowadzone w trybie § 5 rozporządzenia, reguluje tryb orzekania w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006r. I OPS 2/06 przesądziła, iż przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnych o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tak więc orzekając w trybie § 5 rozporządzenia można wyłączyć spod działania przepisów o reformie rolnej tę część nieruchomości ziemskiej, która nie spełnia przesłanek art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie toczyło się w trybie § 5 rozporządzenia. Zadaniem tego postępowania było ustalenie i rozstrzygnięcie, czy część majątku położonego w W. w postaci zespołu pałacowo-parkowego podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i tym samym podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko organów administracji, że zgromadzone w sprawie dowody uzupełniane w toku postępowania sądowoadministracyjnego świadczą o tym, że pomiędzy nieruchomością ziemską, a zespołem pałacowo – parkowym nie istniał ścisły i nierozerwalny związek. Zespół pałacowo-parkowy w W. oraz pozostała część majątku były elementami w stosunku do siebie niewspózależnymi, a zespół pałacowo-prakowy mógł funkcjonować w oderwaniu od reszty dóbr ziemskich. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zespół składał się z parku, w którego wschodniej części usytuowany był dwór oraz z podwórza gospodarczego położonego na południowy wschód od parku i kolonii mieszkalnej. Obie te części były wyraźnie odizolowane od siebie. Część rezydencjalno – gospodarcza zamykała się w ramach utworzonych przez drogę, rowy i jezioro, natomiast zabudowa folwarczna znajdowała się w odrębnej części, położonej na wschód od zespołu dworskiego, oddzielonej drogą i zamkniętej w granicach dróg od północnej, wschodniej i południowej jej części, gdzie według zeznań świadków (osób obcych dla spadkobierców byłych właścicieli) przesłuchanych w toku postępowania: Z. S., W. S. i H. K. zlokalizowana była kolonia pracownicza. Z kolei z zeznań świadka J. T. wynika, że obiektem usytuowanym najbliżej dworu z całości zabudowy folwarcznej był budynek mieszkalno – gospodarczy z kuchnią, pralnią i spiżarnią, który dawniej pełnił funkcję mieszkaniową dla służby dworskiej, który potwierdził również, że park z pałacem i dwoma budynkami były ogrodzone i oddzielone zupełnie od folwarku. W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko organów obu instancji, że w świetle przeprowadzonych dowodów wzajemne usytuowanie obiektów wchodzących w skład majątku pozwalało na wyodrębnienie części niezwiązanej z gospodarstwem rolnym, które mogło prawidłowo funkcjonować bez zespołu pałacowo-parkowego, gdyż nie zachodził związek funkcjonalny między tymi częściami nieruchomości. Oceny powyższej nie zmienia analiza dokumentów złożonych przez gminę W. na rozprawie w dniu 9 grudnia 2008 r., które zdaniem skarżącej świadczyły o tym, że nie zarządca majątku, a jego współwłaściciele faktycznie sprawowali zarząd swoimi dobrami. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że o istnieniu rozdzielności i samodzielności części dworsko-parkowej od gospodarstwa rolnego świadczyło właśnie zatrudnienie zarządcy majątku z wykształcenia rolnika (zeznania świadka J. T.), który zamieszkiwał w budynku usytuowanym poza terenem pałacowym, po drugiej stronie drogi, gdzie znajdowała się administracja i biuro majątku, jedynie kontrolowanego przez jego właściciela. Roli samodzielnego administratora czy zarządcy majątku nie mogło zdaniem Sądu pomniejszać posługiwanie się przez hrabiego S. M. pieczęcią o treści "Zarząd Majętności [...]". Nie mogły też odnieść zamierzonego skutku podnoszone na rozprawie w dniu 9 grudnia 2008 r. argumenty pełnomocnika skarżącej gminy wskazujące, ze pałac z parkiem stanowił zabezpieczenie hipoteczne, w sytuacji zaciągania przez wspólwłaściciela majątku kredytu hipotecznego. W ocenie Sądu nie ma to znaczenia dla oceny funkcjonalnego i terytorialnego oddzielenia pałacu wraz z parkiem od gospodarczej części majątku, a także dlatego, że jego współwłaściciele uzyskiwali również dochody z działalności pozarolniczej tj. prowadzonego letniska i udziałów posiadanych w fabryce [...] w W. pod nazwą "[...]". Okoliczności te potwierdzają złożone w dniu 8 kwietnia 2010 r. do akt sądowych przez uczestnika postępowania informacje prasowe i przedruki z "[...]", potwierdzające powstanie i działalność fabryki [...] w W., a także strona ogłoszeniowa pisma "[...]" z czerwca 1939 r. z wymienionymi letniskami w [...], w tym letniska prowadzonego w pałacu i parku [...].

Prawidłowości dokonanej oceny nie zmienia również dowód złożony na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2013 roku, w postaci dokumentów – operatu urządzenia lasu, map ewidencyjnych, rejestrów pomiarowo- klasyfikacyjnych, które miałyby wskazywać, że działka ew. nr [...] nie wchodziła w skład zespołu pałacowo – parkowego.

Zdaniem Sądu złożona dokumentacja odnosi się do stanu z lat 1948-49 i następnych. Zmiany dokonywane w okresie po dacie przejęcia tego terenu w trybie dekretu i ich dalsze zagospodarowywanie nie mogą dowodzić, iż teren ten nie stanowił tzw. zespołu pałacowo-parkowego.

W ocenie Sądu, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sposób wyczerpujący wyjaśnił przesłanki, jakimi kierował się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Ustalenia w zakresie przesłanek niezbędnych do orzeczenia, że nieruchomość obejmująca obecnie działki nr [...], [...], [...], [...] i [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zostały właściwie poczynione, ocenione i udowodnione w toku postępowania administracyjnego (art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.), a w konsekwencji przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z zachowaniem wymogów art. 107 § 3 K.p.a

Zdaniem Sądu materiał dowodowy w sprawie został zebrany i oceniony przez organ odwoławczy w sposób nie budzący wątpliwości, a przyjęte do akt sprawy dokumenty, o których mowa wyżej składane w toku postępowania sądowoadministracyjnego potwierdzają stanowisko organów administracji o braku związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym, a pozostałą częścią majątku ziemskiego. Przy czym dowody dopuszczone przez Sąd na postawie art. 106 § 3 p.p.s.a jako niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, co do legalności kontrolowanej decyzji, nie mają charakteru przesądzającego o konieczności wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. bowiem skonfrontowanie tych dowodów z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy świadczy w ocenie Sądu o zgodności z prawem zaskarżonego aktu.

W tym stanie rzeczy Sąd - na mocy art. 151 p.p.s.a. – oddalił skargę, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.