Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1033/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 613  Ochrona środowiska i ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Małek (spr.) Asesor. sąd. Karol Pawlicki Protokolant st. ref. sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2004 r. przy udziale sprawy ze skargi Gospodarstwa Rolno-Handlowego Spółka "A" z o.o. w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez pozwolenia ; o d d a l a s k a r g ę /-/K. Pawlicki /-/B. Kamieńska /-/S. Małek


UZASADNIENIE

Burmistrz B. wszczął [...] kwietnia 2000r. z urzędu postępowanie w sprawie wycięcia bez pozwolenia przez Gospodarstwo Rolno-Handlowe Spółka "A" z o.o. 112 topoli na działkach położonych w G. nr: [...],[...],[...] oraz na rowie działka nr [...] i [...] topoli oraz dębów działka nr [...] będąca drogą gminną.

Decyzją z [...] maja 2000r. Burmistrz na podstawie przepisów ustawy z 31 stycznia 1980r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (art. 48 ust. 2, art. 87 b ust. 1, art. 110 ust. 1 b pkt 2 i art. 110 b) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 20 czerwca 1995r. w sprawie wysokości, zasad i trybu nakładania kar pieniężnych za nieprzestrzeganie wymagań ochrony środowiska oraz współczynników różnicujących wysokość kar pieniężnych (§ 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 2) wymierzył Gospodarstwu karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie bez zezwolenia drzew z terenu działki nr [...],[...],[...] i [...].

W uzasadnieniu wskazano, iż z wymienionych działek usunięto bez zezwolenia 149 drzew. Większość tych drzew mogła być usunięta ze względów pielęgnacyjnych i sanitarnych. W odniesieniu do 14 drzew nie było żadnego uzasadnienia dla ich usunięcia. Wysokość kary za usunięcie tych drzew stanowi kwota określona w decyzji.

Spółka wniosła odwołanie, domagając się uchylenia decyzji i umorzenia postępowania.

Wskazano, iż Gospodarstwo [...] marca 2000r. wystąpiło do Urzędu Miasta o zezwolenie na wycięcie drzew uniemożliwiających prawidłowe funkcjonowanie niedrożnych urządzeń drenarskich rowu. W toku przeprowadzonych oględzin pracownik Urzędu stwierdził, iż drzewa mogą być wycięte. Według strony odwołującej doszło do wydania i ogłoszenia ustnej decyzji zezwalającej na usunięcie drzew. (art. 109 § 2 w związku z art. 14 § 2 kpa).

Spółka uzyskała również zgodę na wycięcie drzew od właściciela dzierżawionych gruntów (Agencji Własności Rolnych Skarbu Państwa Oddział Terenowy w P. ), który poinformował, iż zgodnie z art. 48 ust. 4 pkt. 4 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska – nie jest wymagane zezwolenie.

Odwołujący stwierdził też, iż uzyskał zgodę Agencji (pismo z [...] kwietnia 2000r.) na przeniesienie uprawnień wynikających z decyzji Burmistrza z [...] grudnia 1998r. Na podstawie tej decyzji Gospodarstwo uzyskało zgodę na usunięcie negatywnego zakrzaczenia odrostów rosnących na skarpach rowów położonych na działkach [...] i [...] oraz w pasie drogi oznaczonej działkami [...],[...],[...],[...],[...] i [...].

Po uzyskaniu powyższych zezwoleń Spółka przystąpiła do wycięcia drzew.

Wskazano także, iż w świetle opinii J. J. stan przedmiotowych drzew nie daje podstaw do przyjęcia, że były to "drzewa zdrowe przyszłościowe".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] lipca 2000r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Kolegium uznało, iż usunięcie drzew na wskazanych działkach dokonane zostało bez zezwolenia. W sprawie nie zachodzą bowiem przesłanki wymienione w art. 48 ust. 4 ustawy. Jednakże kara pieniężna w odniesieniu do drzew wyciętych z działek nr [...],[...] i [...] nie mogła być wymierzona, gdyż działki te stanowią własność Gminy i nie są w Użytkowaniu Gospodarstwa, co nie wyklucza odpowiedzialności karnej i cywilnej za wyrządzoną szkodę.

Kolegium stwierdziło, iż zezwolenie na wycięcie drzew jest decyzją administracyjną i nie jest możliwe odstąpienie od formy pisemnej decyzji.

Powołana przez Gospodarstwo decyzja Burmistrza z [...] grudnia 1998r. nie ma wpływu na niniejszą sprawę, gdyż jej adresatem nie jest Gospodarstwo i zezwolenie nie dotyczyło drzew ani obszaru, na którym dokonano przedmiotowego wycięcia.

Kolegium podkreśliło, iż kara pieniężna jest sankcją administracyjną za sam brak wymaganego zezwolenia, a nie za wyrządzenie szkody w środowisku. W konsekwencji karę pieniężną należy wymierzyć również za wycięcie drzew obumarłych.

Decyzją z [...] sierpnia 2000r. (k. 75 akt I instancji) Burmistrz Miasta i Gminy B. wymierzył Gospodarstwu karę pieniężną w kwocie [...] zł za usunięcie bez zezwolenia drzew z terenu działki nr [...] w miejscowości G. .

W uzasadnieniu stwierdzono, że na wskazanej działce usunięto bez zezwolenia 56 drzew. Szczegółowe określenie wysokości kary zawarto w załączniku do decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (k. 79 akt Kolegium) decyzją z [...] października 2000r. uchyliło decyzję Burmistrza i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Wskazano, iż decyzja nie zawiera rozstrzygnięcia dotyczącego wycięcia drzew z działek [...],[...] i [...]. Narusza również przepisy art. 10, art. 79 i art. 81 kpa. Zwrócono uwagę, iż zezwolenie mogło dotyczyć tylko terenu, do którego jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna miała prawo. Istotne jest więc ustalenie przebiegu granicy przebiegającej przez rów.

Decyzją z [...] listopada 2000r. Burmistrz

1) umorzył postępowanie wobec drzew wyciętych na działkach [...],[...] i [...], będących własnością Gminy i nie użytkowanych przez Gospodarstwo,

2) wymierzył karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie bez zezwolenia drzew z działki nr [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] grudnia 2000r. (k.92) uchyliło decyzję Burmistrza i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy uznał, iż sprawa nadal nie została dokładnie wyjaśniona. W szczególności nie wyjaśniono przebiegu granicy działki nr [...]. W tym celu należało podjąć czynności zmierzające do wznowienia granic z udziałem uprawnionego geodety. Materiał dowodowy winien również obrazować ile drzew zostało wyciętych i po której stronie rowu drzewa te rosły.

Burmistrz B. decyzją z [...] listopada 2001r. (k. 203) na podstawie art. 48 ust. 2, art. 87 b ust. 1, art. 110 ust. 1 b pkt 2 i art. 110 b ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1994r. Nr 49 poz. 196 ze zm.) oraz § 1 ust. 2 pkt a i § 10 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz. U. z 1998r. Nr 162 poz. 1138) orzekł o :

1). umorzeniu postępowania wobec 6 wyciętych drzew – topoli rosnących na działce nr [...] – droga śródpolna będąca własnością Gminy,

2). umorzeniu postępowania wobec 43 drzew – topoli rosnących na działce nr [...] będącej własnością Gminy,

3). umorzeniu postępowania wobec 13 drzew – topoli rosnących na działce nr [...] będącej własnością Gminy,

4). umorzeniu postępowania wobec 37 drzew – topoli i dębów rosnących na działce nr [...] będącej własnością Gminy,

5). wymierzeniu Gospodarstwu kary pieniężnej w kwocie [...] zł za usunięcie bez zezwolenia 50 drzew – topoli z terenu działki nr [...], zgodnie z załącznikiem nr 1 zawierającym tabele naliczenia kar pieniężnych.

Ustalono w oparciu o wyniki przeprowadzonego dwukrotnie wznowienia granicy działki nr [...] z działkami przyległymi, iż przedmiotowy odcinek rowu, z którego skarpy ścięto bez zezwolenia 50 sztuk drzew, stanowi udział w działce nr [...]. (protokół graniczny Nr [...] wraz z mapą sytuacyjną ilustrującą lokalizacje wyciętych drzew). Pełnomocnik Gospodarstwa oraz przedstawiciel Agencji brali udział przy wznowieniu i nie wnieśli zastrzeżeń. Umowa dzierżawy jaką Spółka zawarła z Agencją w dniu [...] grudnia 1999r. obejmowała przedmiotowy rów wraz z rosnącymi drzewami. Twierdzenie Spółki, iż wolą stron umowy dzierżawy nie był przedmiotowy odcinek rowu, który nie był uwidoczniony na mapach ewidencyjnych, nie jest zasadne. Przeczą temu ustalenia z wznowionego przebiegu granicy jak i korespondencja pomiędzy tymi stronami w sprawie wyrażenia zgody na wycięcie na działce [...] około 100 topoli. (k.14)

W decyzji wyjaśniono także, iż w sprawie nie doszło do wydania ustnej decyzji zezwalającej na wycięcie drzew. Twierdzenie to nie znalazło potwierdzenia w zeznaniach świadka W. W. (k. 100). W szczególności, iż decyzje w tej formie wydał inspektor Urzędu Miejskiego H. A .

Gospodarstwo wniosło odwołanie . (k. 99)

Odwołujący zarzucił, iż z załączonych do protokołu granicznego map nie wynika, z której strony granicy rosły wycięte drzewa.

Zarówno z map ewidencyjnych, jak i wypisu rejestru gruntów nie wynikało aby w skład działki nr [...] wchodził jakikolwiek rów, dlatego Spółka nie wiedziała, iż stanowi on własność Agencji. W piśmie z [...] kwietnia 2000r. mowa jest o "drzewach rosnących na działce [...] wzdłuż rowu nr [...]" a więc topolach rosnących na styku działek [...] i [...] a nie na spornym rowie stanowiącym granice działki [...] i działek [...],[...],[...],[...],[...] i [...]. Spółka wniosła o przesłuchanie E. J. i D. K. na okoliczność, iż strony umowy nie wiedziały, iż w skład działki nr [...] wchodzi sporny rów. Odmowa przesłuchania wskazanych świadków jak i uzyskanie pisemnego stanowiska Agencji powoduje, iż sprawa przekazania w posiadanie spornego rowu nie została wyjaśniona. Spółka nie przyjęła rowu w posiadanie i dlatego nie mogła ubiegać się o wydanie zezwolenia na wycięcie drzew.

Spółka zarzuciła także naruszenie przepisu art. 10 kpa przez to, że nie uwzględniono wniosku o przesunięcie terminu do zapoznania się z aktami sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją (art. 138 § 1 pkt 2 kpa) uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu płatności wymierzonej kary pieniężnej i orzekło: "powyższą kwotę należy wpłacić w ciągu 14 dni od dnia w którym decyzja ustalająca jej wysokość stanie się ostateczna", a w pozostałym zakresie utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium uznało za zasadne wymierzenie Gospodarstwu kary pieniężnej za wycięcie bez zezwolenia drzew z działki nr [...]. Nieruchomość tą Gospodarstwo dzierżawiło na podstawie umowy zawartej [...] grudnia 1999r. z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa. Zebrany materiał dowodowy potwierdził, iż sporny rów wchodzi w skład wymienionej działki.

Zarzut nie zapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych materiałów i dowodów nie jest trafny, gdyż naruszenie tej zasady nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, tym bardziej że strona miała możność wypowiedzenia się w postępowaniu odwoławczym. Pełnomocnik Gospodarstwa zapoznał się [...] lutego 2002r. z materiałem dowodowym i nie zgłosił żadnych wniosków i żądań.

Gospodarstwo Rolno-Handlowe Spółka "A" z o.o. wniosła skargę, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji.

Skarga zarzuca naruszenie następujących przepisów:

1). art. 12 § 1 kpa przez to, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do podniesionego w odwołaniu od decyzji z [...] listopada 2001r. problemu zaniechania przeprowadzenia dowodów zmierzających do ustalenia czy wolą stron umowy było wydzierżawienie rowu, w którym rosły wycięte drzewa;

2). art. 97 § 1 pkt 4 kpa przez to, że organ odwoławczy nie zawiesił postępowania mimo wniosku strony informującego o postępowaniu cywilnym w sprawie zasiedzenia przedmiotowego rowu przez Spółkę Wodną;

3). art. 109 § 2 w związku z art. 14 § 2 kpa przez to, że wyjaśnienia strony skarżącej dowodzą, iż "wydana została zgoda na wycinkę a jedynie formalnością było oczekiwanie na doręczenie takiej decyzji na piśmie". Wycinka drzew była zatem poprzedzona uzyskaniem stosownej decyzji zezwalającej i dlatego kara za ich usunięcie nie mogła być wymierzona;

4). art. 86d ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska przez to, że wycięte drzewa były samosiejkami a rów, w którym rosły nie był przeznaczony pod zadrzewienie. Zgodnie z wskazanym przepisem nie wymierza się kary za wycinkę bez stosownego zezwolenia w sytuacji gdy drzewa bądź krzewy zostały posadzone tymczasowo. Sytuacja taka zachodzi w niniejszej sprawie skoro drzewa są tzw. samosiejkami i wyrosły na terenie do tego nie przeznaczonym (por. wyrok NSA II SA Wr OSP 1998/12/212).

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zaskarżonej decyzji. Odnośnie zarzutu dotyczącego zawieszenia postępowania wyjaśniono, że w tym zakresie wydane zostało postanowienie z [...] kwietnia 2002r. o odmowie uwzględnienia wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Materialnoprawną podstawą wymierzania stronie skarżącej kary pieniężnej jest przepis art. 110 ust. 1 b pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1994r. Nr 49 poz. 196 ze zm.) w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu w życie ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100 poz. 1085).

Wskazany przepis stanowi, iż za naruszenie przez jednostki organizacyjne wymagań ochrony środowiska polegające na usuwaniu drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia – karę pieniężną wymierza burmistrz.

Z powyższego wynika, iż wymierzenie kary pieniężnej jest obowiązkiem organu administracji w przypadku stwierdzenia usunięcia drzew i krzewów bez zezwolenia, o którym mowa w art. 48 ust. 2. Nie można zatem wymierzyć kary pieniężnej przede wszystkim wówczas, jeżeli zezwolenie nie było wymagane. Sytuacje te określa wyczerpująco przepis art. 48 ust. 4 i art. 48 a ustawy o ochronie środowiska.

Zaskarżona decyzja słusznie stwierdza, iż usunięcie drzew z przedmiotowej nieruchomości mogło nastąpić tylko za zezwoleniem gminy.

Przedmiotem umowy dzierżawy z [...] grudnia 1999r. zawartej z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa, jak wynika z załącznika nr 1 do tej umowy (k. 164 akt administracyjnych I instancji) była między innymi działka nr [...] o powierzchni 5,38 ha.

Faktem jest, iż działka ta obejmuje również rów, na którym wycięto przedmiotowe drzewa. Mapa sytuacyjna (k.189) będąca załącznikiem do protokołu granicznego z [...] marca 2001r. potwierdza jednoznacznie, iż drzewa rosły na działce będącej przedmiotem dzierżawy.

Skarżąca bezpodstawnie zarzuca, iż wbrew wymogom przepisu art. 12 § 1 kpa organ pierwszej instancji nie przeprowadził dowodu z zeznań świadków (k. 168) mających wykazać, iż wolą stron umowy nie było wydzierżawienie przedmiotowego rowu.

Istotne jest, iż według prawidłowego ustalenia zaskarżonej decyzji opartego na zawartej umowie dzierżawy i ustaleniach protokołu granicznego – drzewa zostały wycięte z terenu, który "jest we władaniu Gospodarstwa". Zeznania zatem wskazanych świadków: E. J. oraz D. K. ( pracowników Agencji Własności Rolnej), którzy nie byli stroną umowy, nie mogły stanowić podstawy odmiennej oceny zaskarżonej decyzji. W decyzji organu pierwszej instancji wskazano, iż Spółka, pomimo stosownego wezwania, nie przedłożyła umowy, z której wynikałoby, iż teren (rów), z którego wycięto drzewa, nie był objęty umową dzierżawy. Stosownie do zawartej umowy Spółka (k. 158) została poinformowana, iż usuwanie drzew i krzewów wymaga zezwolenia organu gminy. Z kolei w piśmie z [...] kwietnia 2000r. (k. 15) Spółka zwróciła się do Agencji o wyrażenie zgody na wycięcie 100 sztuk topoli rosnących na działce nr [...]. Nie budzi zatem żadnych wątpliwości, iż w świetle zawartej umowy sporny teren nie był wyłączony z przedmiotu dzierżawy.

Skarżąca ma oczywiście rację, iż organ odwoławczy nie odniósł się wprost do zarzutu odwołania z [...] grudnia 2001r. (k. 97) o nie przeprowadzeniu dowodu z zeznań wnioskowanych świadków. Uchybienie to nie daje jednak podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153 poz. 1270) z wskazanych wyżej powodów nie miało ono istotnego wpływu na wynik sprawy.

Bezpodstawnie skarżąca zarzuca organom administracji naruszenie przepisu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Zgodnie z tym przepisem organ administracji zawiesza postępowanie, jeżeli rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd.

Sytuacja taka nie zachodziła w rozpatrywanej sprawie.

Jest bowiem bezsporne, że w dacie wycięcia drzew (kwiecień 2000r.) teren rowu był własnością Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Późniejsze złożenie przez zainteresowaną Spółkę Wodną wniosku o zasiedzenie przedmiotowego odcinka rowu nie miało żadnego wpływu na wydanie decyzji.

Skarżąca w dacie wycięcia drzew legitymowała się bowiem prawem do nieruchomości wynikającym z zawartej z jej właścicielem umowy dzierżawy.

Decyzja zgodnie z art. 109 w związku z art. 14 § 2 kpa może być stronom ogłoszona ustnie. Treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji.

W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji nie wydał jednak żadnej ustnej decyzji.

Usunięcie drzew i krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić za zezwoleniem wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. Tymczasem, według twierdzeń skarżącej, decyzja wydana została nie przez Burmistrza B. ale przez pracownika Urzędu Miejskiego H.A. a więc przez osobę do tego nie uprawnioną. Poza tym w aktach sprawy brak jest spełnienia obowiązku utrwalenia treści oraz istotnych motywów ustnego załatwienia sprawy czy to w formie protokołu, czy tez w formie adnotacji podpisanej przez stronę.

Brak jest więc jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż wycięcie drzew zostało poprzedzone zezwoleniem, o którym mowa w art. 48 ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.

Zaskarżona decyzja wbrew wywodom skargi nie narusza przepisu art. 86 d ust. 1 pkt 8 powołanej ustawy. Wskazany przepis dotyczy bowiem określenia przypadków kiedy nie pobiera się opłat za usuwanie (za zezwoleniem) drzew i krzewów (ust. 2).

Niniejsza sprawa dotyczy wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia (art. 110 ust. 1 b pkt 2) a więc zupełnie innej sytuacji prawnej.

Według strony skarżącej, wycięte drzewa były tzw. samosiejkami. Zwrócić należy uwagę, iż naturalne samosiewy drzew i krzewów nie są drzewami i krzewami posadzonymi tymczasowo w rozumieniu powołanego przepisu (por. uchwała NSA z 21 czerwca 1999r. ONSA z 1999r. Nr 4 poz. 117).

W świetle tych okoliczności brak jest więc jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 86 d ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.

Mając powyższe na względzie uznać należało, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Z tych powodów na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy przepisy wprowadzające (Dz. U. z 2002r. Nr 153 poz. 1271) orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/K. Pawlicki /-/B. Kamieńska /-/S. Małek

MP