Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 355/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt. 1 ust. 3-9
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant asystent sędziego Łukasz Sielanko po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 września 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 771/17 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od J. K. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 771/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w wyniku rozpoznania skargi J. K., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Wójt Gminy B. decyzją z dnia [...] września 2005 r. przyznał skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny bezterminowo w kwocie 144 zł ze względu na posiadanie przez skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Formularz wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego zawierał pouczenie, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) oraz na podstawie innych ustaw. Pod pouczeniem nie widniał podpis skarżącego, jedynie pod częścią dotyczącą oświadczeń służących ustaleniu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji zawarto informację, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi.

Pismem z 6 czerwca 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował Wójta Gminy B., że skarżący jest uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego od 1 lipca 2014 r.

Decyzją z [...] listopada 2016 r. Wójt Gminy B. uznał, że wypłacony skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 lipca 2014 r. do 30 maja 2016 r. w łącznej kwocie 3.519,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym z uwagi na równoczesne pobieranie przez niego dodatku pielęgnacyjnego. Decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z [...] grudnia 2016 r.

Skarżący pismem z 20 stycznia 2017 r. zwrócił się do Wójta Gminy B. o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Wydana przez Wójta Gminy B. [...] lutego 2016 r. decyzja zobowiązująca skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, odmawiająca umorzenia pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oraz rozkładająca na raty spłatę nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z [...] marca 2017 r. ze względu na niedopuszczalne równoczesne rozstrzygnięcie w decyzji kwestii ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, obowiązku jego zwrotu oraz umorzenia należności.

Ponownie rozpatrując sprawę Wójt Gminy B. decyzją z [...] kwietnia 2017 r. nr [...], zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 3 519,00 zł wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia wymagalności do dnia spłaty. Wskazał, że w obrocie prawnym istnieje ostateczna decyzja o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, co uzasadnia zastosowanie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. K. zarzucił Wójtowi niezapewnienie mu czynnego udziału w postępowaniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie zaskarżoną decyzją z [...] maja 2017 r. utrzymało w mocy powyższe orzeczenie Wójta. W uzasadnieniu wskazało, że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia podjęta na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. Kolegium stwierdziło, że naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu może stanowić podstawę do uchylenia decyzji, o ile strona wykaże, że umożliwienie jej wzięcia udziału w postępowaniu, a w szczególności przedsięwzięcie konkretnych czynności procesowych mogłoby mieć istotny wpływ na treść wydawanej decyzji, co w sprawie nie miało miejsca.

Skargę na powyższe orzeczenie wniósł J. K., podnosząc, że nie miał świadomości, iż wypłacony mu zasiłek pielęgnacyjny jest nienależny a brak świadomości powiązał ze stanem zdrowia oraz podeszłym wiekiem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przywołał art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał, że powyższy przepis nie nasuwa wątpliwości i wyraźnie zakazuje dublowania świadczeń. Wypłacenie zasiłku pielęgnacyjnego osobie, która jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, następuje bez podstawy prawnej. W tej sytuacji można mówić o "nienależnym świadczeniu", które charakteryzuje się obiektywnością, w przeciwieństwie do pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego", któremu to świadczeniu należy przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działanie (zaniechanie).

Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

W ocenie Sądu I instancji skarżącemu nie można przypisać świadomości działania w złej wierze, przy czym Sąd ten nie kwestionuje ustalenia, że skarżący faktycznie w okresie od 1 lipca 2014 r. do 30 maja 2016 r. pobierał równocześnie zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek pielęgnacyjny. Jednakże skarżący w sprawie nie został prawidłowo pouczony o art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skuteczne pouczenie powinno być sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia. W niniejszej sprawie podpisany przez skarżącego wniosek o zasiłek pielęgnacyjny, w którym zawarta była w zasadzie jedyna rzeczowa informacja, został złożony w organie, zatem skarżący w istocie nie miał do niego ani do zawartych w nim pouczeń dostępu. Z kolei w decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny organ nie wyjaśnił stronie w sposób przystępny i zrozumiały skutków niezastosowania się do zakazu łączenia świadczeń. Mowa jest jedynie w sposób ogólny o obowiązku powiadomienia organu o zdarzeniach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Z uwagi na fakt, że udzielone stronie przy składaniu wniosku pouczenie okazało się nieskuteczne, brak jest podstaw by uznać, że skarżący, pobierając jednocześnie konkurencyjne świadczenia, działał w złej wierze, a tylko w takiej sytuacji świadczenie można byłoby uznać za nienależnie pobrane i wywodzić z tego obowiązek jego zwrotu.

Organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, że skarżący uzyskał uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego w 2005 r. a do dodatku pielęgnacyjnego wiele lat później -

w 2014 r. W świetle niejasnych pouczeń i braku dostępu do informacji o zakazie pobierania dodatku pielęgnacyjnego w przypadku posiadania już uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego, stanowisko Kolegium jest niezasadne. Skarżący jest osobą schorowaną, niepełnosprawną, co wymusza na organach administracyjnych szczególną staranność w ocenie zachowań, które nie są co prawda zgodne z przepisami prawa, ale podlegają ocenie z punktu widzenia dodatkowych pozaprawnych kryteriów, jaką jest świadomość działania niezgodnie z prawem.

Zdaniem Sądu I instancji Kolegium w zaskarżonej decyzji wadliwie uznało, że zaistniały przesłanki, o jakich mowa w art. 30 ust. 1 ustawy, uzasadniające zobowiązanie skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, reprezentowane przez radcę prawnego, domagając się uchylenia w całości zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi, ewentualnie uchylenia orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania. Wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. prawa materialnego, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie polegające na uznaniu, źe wydając decyzję w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w przypadku istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji administracyjnej uznającej w oparciu o art. 30 ust. 2 pkt 1 takie świadczenia za nienależnie pobrane, obowiązkiem organu administracji jest ponowne ustalanie, czy osoba pobierająca te świadczenia była prawidłowo pouczona o braku prawa do ich pobierania, czyli w istocie ponowne badanie kwestii nienależności pobranego świadczenia;

2. przepisów postępowania, tj.:

- naruszenie art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przyjęcie, że uchylona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest niezgodna z prawem, podczas gdy przy podejmowaniu objętej kontrolą decyzji nie został naruszony żaden przepis prawa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. K. wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Z akt sprawy wynika, co zostało prawidłowo ustalone w sprawie i nie jest przedmiotem zaskarżenia skargą kasacyjna, że decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. Wójt Gminy B. orzekł na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.), dalej ustawa, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony skarżącemu w okresie od 1 lipca 2014 r. do 30 maja 2016 r. w łącznej kwocie 3.519,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym z uwagi na równoczesne pobieranie przez niego dodatku pielęgnacyjnego. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z [...] grudnia 2016 r. Stąd też decyzja orzekająca o uznaniu pobranego świadczenia za nienależnie pobrane uzyskała walor ostateczności.

Następnie skarżący pismem z 20 stycznia 2017 r. zwrócił się do Wójta Gminy B. o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. Wójt Gminy B., powołując się na art. 30 ustawy, zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 3.519,00 zł, wraz z odsetkami i jednocześnie odmówił umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i rozłożył jego spłatę na raty. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z [...] marca 2017 r. ze względu na niedopuszczalne równoczesne rozstrzygnięcie w decyzji kwestii ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, obowiązku jego zwrotu oraz umorzenia należności. W uzasadnieniu ww. decyzji organ odwoławczy wskazał, że organ właściwy, który wydał decyzje w sprawie nienależnie pobranych świadczeń może orzekać o umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji w przedmiocie ich zwrotu. Dopóki zatem nienależne świadczenie nie jest wymagalne, nie można stosować ww. przepisu prawa.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt Gminy B. decyzją z [...] kwietnia 2017 r. zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 3 519,00 zł wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia wymagalności do dnia spłaty. Wójt wskazał, że w obrocie prawnym istnieje ostateczna decyzja o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, co uzasadnia zastosowanie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. K. zarzucił Wójtowi niezapewnienie mu czynnego udziału w postępowaniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie zaskarżoną decyzją z [...] maja 2017 r. utrzymało w mocy powyższe orzeczenie Wójta. W uzasadnieniu wskazało, że wobec istnienia ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdzającej, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony skarżącemu jest świadczeniem nienależnie pobranym, zaistniały podstawy do podjęcia działania przez organ I instancji do wydania decyzji zobowiązującej na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy do zwrotu tych świadczeń. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. organ odwoławczy stwierdził, że naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu może stanowić podstawę do uchylenia decyzji, o ile strona wykaże, że umożliwienie jej wzięcia udziału w postępowaniu, a w szczególności przedsięwzięcie konkretnych czynności procesowych mogłoby mieć istotny wpływ na treść wydawanej decyzji, co w sprawie nie miało miejsca.

Powyższe decyzje stały się przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który zaskarżonym wyrokiem uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że nie zasługuje na akceptację stanowisko organu o prawidłowości pouczeń skarżącego o przesłankach zwrotu pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. W ocenie tego Sądu, z uwagi na fakt, że udzielone stronie przy składaniu wniosku pouczenie okazało się nieskuteczne, brak jest podstaw by uznać, że skarżący, pobierając jednocześnie konkurencyjne świadczenia, działał w złej wierze, a tylko w takiej sytuacji świadczenie można byłoby uznać za nienależnie pobrane i wywodzić z tego obowiązek jego zwrotu. Sąd ten podniósł, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, że skarżący uzyskał uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego w 2005 r. a do dodatku pielęgnacyjnego wiele lat później, bo w 2014 r. W świetle niejasnych pouczeń i braku dostępu do informacji o zakazie pobierania dodatku pielęgnacyjnego w przypadku posiadania już uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego, stanowisko Kolegium jest w ocenie tego Sądu niezasadne. Sąd I instancji wskazał, że skarżący jest osobą schorowaną, niepełnosprawną, co wymusza na organach administracyjnych szczególną staranność w ocenie zachowań, które nie są co prawda zgodne z przepisami prawa, ale podlegają ocenie z punktu widzenia dodatkowych pozaprawnych kryteriów, jaką jest świadomość działania niezgodnie z prawem.

Trafnie podnosi strona skarżąca kasacyjnie, że ww. stanowisko Sądu I instancji narusza wskazane w skardze kasacyjnej przepisy prawa. Uszło bowiem uwadze Sądu I instancji, że ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. Wójt Gminy B. orzekł na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony skarżącemu w okresie od 01.07.2014 r. do 30.05.2016 r. w łącznej wysokości 3.519,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym z uwagi na to, że został wypłacony mimo zaistnienia okoliczności powodujących wstrzymanie wypłaty tego świadczenia w całości, a osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Konsekwencją wydania decyzji o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane jest zatem obowiązek jego zwrotu, co wynika z art. 30 ust. 1 oraz ust. 3-9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na obecnym etapie w aktualnie zakreślonym przedmiocie sprawy nie może być przedmiotem sporu i w związku z tym ponownych ustaleń i rozważań okoliczność, że strona skarżąca nienależnie pobrała ww. świadczenie rodzinne. Sprawa orzeczenia o uznaniu za świadczenie nienależnie pobrane zasiłku pielęgnacyjnego została już bowiem ostatecznie zakończona i nie podlega kontroli w tym postępowaniu. Z tych względów stanowisko Sądu I instancji, że udzielone skarżącemu przy składaniu wniosku o zasiłek pielęgnacyjny pouczenie należy uznać za bezskuteczne, nie może odnieść skutku, bowiem odnosi się ono w istocie do przesłanek uznania świadczenia za nienależnie pobrane, te natomiast zostały już rozważone w ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2016 r. Obecnie natomiast organ administracji publicznej zasadnie rozstrzygnął o zwrocie świadczeń, mając na względzie przepis art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do zwrotu świadczenia jest obowiązana osoba, która je pobrała nienależnie. Jak to trafnie zauważa w skardze kasacyjnej jej autor, w wyroku z dnia 15.09.2017 r., sygn. akt I OSK 2728/16 (pub. CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Najpierw należy więc rozstrzygnąć czy świadczenie rzeczywiście zostało nienależnie pobrane, dopiero po uprawomocnieniu się tej decyzji jest możliwe orzekanie w przedmiocie jego zwrotu przez osobę, która je pobrała. Aby można było nakazać zwrot określonego świadczenia, to najpierw koniecznym jest przesądzenie, że były to świadczenie pobrane nienależnie. Podkreślenia wymaga także, że w toku postępowania o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń organ bada czy w sprawie występują przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1-4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast w postępowaniu o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń bada się między innymi przesłanki z art. 30 ust. 3 i 5 (kwestie terminów). Zakres postępowania o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń nie jest zatem tożsamy z zakresem postępowania w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i o czym innym rozstrzygają takie decyzje."

Podobnie w wyroku z dnia 09.06.2017 r., sygn. akt I OSK 528/16 (CBOSA) NSA wskazał, że: "w przypadku zwrotu świadczenia nienależnego jako podstawę wskazuje się art. 30 ust. 1 ustawy, natomiast w przypadku uznania świadczenia za nienależne jako podstawę wskazuje się art. 30 ust. 2 ustawy, a w przypadku uchylenia decyzji ostatecznej przyznającej świadczenie rodzinne art. 32 ust. 1 ustawy. Pomiędzy wspomnianymi decyzjami występuje związek prawny, bowiem warunkiem wydania decyzji o zwrocie świadczenia nienależnego jest wcześniejsze wydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne. Powoduje to również tę konsekwencję, że nie można skutecznie zwalczać decyzji o zwrocie świadczenia nienależnego argumentami, które odnoszą się do przesłanek uznania świadczenia za nienależne. "

"Rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania danego świadczenia za nienależnie pobrane oraz zobowiązania danej osoby do jego zwrotu winno nastąpić w dwóch odrębnych decyzjach. W pierwszej z nich właściwy organ winien przesądzić o charakterze danego świadczenia i zakwalifikowaniu go albo jako świadczenia nienależnego, albo nienależnie pobranego, a dopiero gdy decyzja rozstrzygająca w tej kwestii stanie się ostateczna, wówczas może orzec w przedmiocie zobowiązania danej osoby do zwrotu." (Katarzyna Małysa – Sulińska, Anna Kawecka, Joanna Sapeta: Komentarz do art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, LEX).

Trafnie podnosi autor skargi kasacyjnej, że w aktualnym stanie sprawy nie może być przedmiotem rozpatrywania okoliczność dotycząca nienależnie pobranego przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego. Dopóki bowiem decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, wywołuje skutki prawne. Podkreślenia wymaga, że ostateczna decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane wiąże organ przy rozstrzyganiu o obowiązku zwrotu tych świadczeń.

Na marginesie należy podnieść, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w z dnia 16.12.2011 r., sygn. akt I OSK 1325/11 (pub. CBOSA) "w sytuacji bowiem, gdy zainteresowana podpisała pouczenie, przyjąć należy, że została z nim w odpowiedni sposób zaznajomiona i nie podstaw do ustalania, czy zrozumiała treść pouczenia. Jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne składa w tym celu wniosek, będąc właściwie pouczoną o braku prawa do pobierania świadczenia, warunek z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uznać za spełniony. Żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia rodzinnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Takiej powinności organu nie da się także wyprowadzić z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego."

W tej sytuacji za usprawiedliwiony należy uznać zarówno zarzut dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez niewłaściwe zastosowanie, jak i zarzut naruszenia art. 1 § 2 p.u.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że uchylona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest niezgodna z prawem, podczas gdy przy podejmowaniu objętej kontrolą decyzji nie został naruszony żaden przepis prawa procesowego.

Skoro zatem skarga kasacyjna okazała się zasadna, a istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, skarga kasacyjna polegała uwzględnieniu, w związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. oddalił skargę.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.