Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 30/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz, Sędziowie NSA Adam Mikusiński, WSA Stanisław Nitecki (spr.), Protokolant st. ref. Arkadiusz Kmiotek, po rozpoznaniu w dniu 05 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wójt Gminy K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 106 ust. 1, art. 102 ust. 1 w związku z art. 39 ust. 1 i 2, art. 11 ust. 1, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił A. Z. przyznania zasiłku celowego na leki i leczenie rodziców W. i H. Z.. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że A. Z. w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. zachowywał się w sposób uniemożliwiający jego przeprowadzenie. W konsekwencji organ ten uznał, że odmowa poddania się ustaleniom dokonywanym podczas wywiadu świadczy o braku współdziałania z ośrodkiem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.

Z decyzją tą nie zgodził się A. Z., który wniósł odwołanie. W motywach odwołania wskazał, że w dniu [...] r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy dla celów innego postępowania, natomiast faktycznie nie został on przeprowadzony w stosunku do wniosku o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków i leczenia rodziców, z uwagi na nieprawidłowe jego przeprowadzenie przez pracownika socjalnego. Nadto zaprzeczył by stosował przemoc w stosunku do pracowników socjalnych, a w jego ocenie podejmował jedynie czynności mające na celu przeprowadzenie tej czynności procesowej w sposób prawidłowy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 4, art. 7 pkt 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2 art. 106 ust. 1 i 4 oraz art. 107 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ ten podzielił stanowisko organu pierwszej instancji sprowadzające się do tego, że A. Z. uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i użył przemocy względem pracownika socjalnego. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest przejawem braku współdziałania strony z ośrodkiem pomocy społecznej.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł A. Z.. W skardze tej zarzucił organom administracji wadliwość przeprowadzonego postępowania i zakwestionował przyjęte ustalenia. W szczególności skarżący przedstawił odmienną od organów administracji ocenę zdarzeń, które miały miejsce w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego i jego zdaniem to nie on uniemożliwił jego przeprowadzenie lecz niewłaściwe postępowanie pracowników socjalnych stało się przyczyną zaistniałego zamieszania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z dnia [...] r. skarżący podtrzymał swoją skargę oraz zarzuty formułowane pod adresem organów administracji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje;

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa, jednakże z innych powodów niż wskazała to skarżąca. Stosownie bowiem do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Po myśli art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania administracyjnego organ administracji publicznej dąży do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela.

Zgodnie z treścią art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, a według art. 107 ust. 4 wskazanej ustawy w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. Szczegółowe zasady przeprowadzania wywiadu środowiskowego określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego ( rodzinnego )oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej ( Dz. U. Nr 114, poz. 1220 ). Według tej regulacji wywiad środowiskowy winien być przeprowadzony w ciągu 14 dni od dnia złożenia wniosku w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby lub rodziny.

W rozpatrywanej sprawie występują dwa jej aspekty : prawny i psychologiczny. Aspekt psychologiczny związany jest z przebiegiem wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. w mieszkaniu skarżącego. Zdarzenie jakie miało miejsce w trakcie jego przeprowadzania nie powinno zaistnieć, jednakże jest ono wpisane w ryzyko wykonywanej pracy i pracownik socjalny winien być przygotowany na profesjonalne jej rozwiązanie. Aspekt ten jest istotny, jednakże nie może on przesłaniać aspektu prawnego sprawy. Sąd administracyjny powołany jest do oceny prawidłowości działań podejmowanych przez organy administracji i z tego powodu nie może oceniać sprawy w jej ujęciu psychologicznym, zobligowany jest natomiast do przeprowadzenia kontroli podjętych rozstrzygnięć pod względem zgodności z obowiązującymi przepisami prawa.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarżący w dniu [...] r. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na leki i leczenie dla rodziców i na tę okoliczność otrzymał od nich pełnomocnictwo do reprezentowania ich w sprawie. Oznacza to, że stroną w sprawie są W. i H. Z. natomiast syn ich w ramach tego postępowania jest jedynie ich pełnomocnikiem i przysługują mu z tego powodu jedynie uprawnienia przewidziane dla pełnomocnika. Ustalenie to ma istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy, ponieważ stosownie do postanowień art. 32 Kodeksu postępowania administracyjnego strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Jak zostało powyżej zaznaczone decyzję o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej przyznaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad środowiskowy jest czynnością procesową składającą się z dwóch odrębnych czynności, a mianowicie przesłuchania strony oraz wizji lokalnej przeprowadzonej w miejscu jej zamieszkania. Oznacza to, że wywiad środowiskowy winien być przeprowadzony ze stroną prowadzonego postępowania a nie z jej pełnomocnikiem oraz w miejscu zamieszkania strony. W świetle tych ustaleń w rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji zobowiązany był do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z H. i W. Z., a nie z ich synem, ponieważ w tym postępowaniu występuje on jako ich pełnomocnik. Jak wynika z akt sprawy w dniu [...] r. z A. Z. przeprowadzony został wywiad środowiskowy na okoliczność ubiegania się przez niego innego świadczenia z pomocy społecznej – zasiłku celowego na zakup grzejnika centralnego ogrzewania, natomiast wywiad taki nie został przeprowadzony dla celów żądania dotyczącego zasiłku celowego na leki i leczenie rodziców. Zdaniem Sądu nie jest zasadne takie rozgraniczanie czynności procesowych i nie znajduje ono umocowania w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Z przepisów tych wynika, że przed podjęciem decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania ma być przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy, natomiast z przepisów tych nie wynika, by dla każdego wniosku rozpatrywanego w tym samym czasie organ administracji zobowiązany był przeprowadzać odrębne wywiady środowiskowe. W tego typu przypadkach organ administracji obowiązany jest jedynie do wskazania dla jakich celów dana czynność procesowa będzie wykorzystana. Zatem przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na okoliczność rozpatrzenia wniosku o zakup grzejnika centralnego ogrzewania, pozwala uznać, że w dniu [...] r. wywiad środowiskowy został przeprowadzony, natomiast odmowa ze strony skarżącego na przeprowadzenie wywiadu dla celów postępowania związanego z ubieganiem się o zasiłek celowy na leczenie i leki dla rodziców nie ma już znaczenia prawnego. Jednakże jak zostało zaznaczone wywiad środowiskowy winien być przeprowadzony ze stroną prowadzonego postępowania, ponieważ jest to czynność wymagająca osobistego jej działania, natomiast w niniejszej sprawie wywiad środowiskowy został przeprowadzony nie ze stronami postępowania lecz ich pełnomocnikiem. Z tego też powodu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z A. Z. jest wadą, która powoduje, że wywiadu środowiskowego z nim przeprowadzonego nie można uznać, za wyczerpanie przesłanek przewidzianych treścią art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Okoliczność ta jest naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym stanowi przesłankę uwzględnienia skargi przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Organy administracji podejmujące rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie w uzasadnieniu decyzji wskazały, że odmowa wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu przez A. Z. stanowi brak współdziałania z ośrodkiem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem Sądu wskazana argumentacja jest wadliwa i to z dwóch powodów. Po pierwszej brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej jako przesłanka odmowy przyznania świadczenia może być wykorzystana ale jedynie w odniesieniu do strony postępowania administracyjnego, natomiast w niniejszej sprawie zarzut taki postawiony został pełnomocnikowi stron, który akurat w ramach takiego postępowania nie jest zobowiązany do jakiegokolwiek współdziałania z organami administracji. Jak również postępowanie pełnomocnika stron we wskazanym zakresie nie może nieść negatywnych konsekwencji dla samych stron, ponieważ to brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej przez stronę jest podstawą wykorzystania wskazanej przesłanki do podjęcia decyzji negatywnej – odmawiającej przyznanie świadczenia. Po drugie organy administracji wadliwie zakwalifikowały zachowanie A. Z., otóż jego "odmowie" wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie można przypisywać braku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Odmowa ta związana jest z czynnością procesową przeprowadzaną w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania prawem przewidzianej decyzji administracyjnej, natomiast współdziałanie w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej odnosi się do działań podejmowanych poza prowadzonym postępowaniem administracyjnym, a zatem związane jest z takimi zachowaniami

jak : nierejestrowanie się w powiatowym urzędzie pracy, nie wykazywanie aktywności w poszukiwaniu zatrudnienia, nie realizowanie postanowień zawartego kontraktu socjalnego itp. Z tego też powodu przywołany przez organy orzekające w sprawie, brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej , w przedstawionych okolicznościach sprawy nie jest prawidłowy i jest sprzeczny z treścią art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Uchybienie to stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania administracyjnego w znacznym zakresie oraz niezbędność ponownej oceny sytuacji osobistej i majątkowej W. i H. Z. Sąd uchylił zarówno decyzję organu odwoławczego jak i organu pierwszej instancji. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji winien w pierwszej kolejności przeprowadzić wywiad środowiskowy ze stronami niniejszego postępowania czyli z H. Z. lub W. Z. i ustalić ich sytuację osobistą i majątkową, jak również w ramach tego postępowania zbadać, czy rodzina jaką stanowią W. i H. Z. z synem A. Z. wykorzystuje wszystkie możliwości w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, jak również, czy A. Z. w sposób aktywny poszukuje zatrudnienia i przyczynią się do poprawy trudnej sytuacji materialnej rodziny i czy w tym zakresie wywiązuje się z ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych względem rodziców oraz mając na względzie naprowadzenia zamieszczone w niniejszym wyroku podjąć stosowną decyzję administracyjną.

Z uwagi na fakt, że mocą zaskarżonej decyzji odmówiono przyznania zasiłku celowego Sąd nie orzekał o jej wykonalności.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.