Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 225/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: par. 9 pkt 1
journal: Dz.U. 2001 nr 137 poz 1541
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Karpińska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Protokolant St. sekr. sąd. Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi "A" s.c. w M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ( słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] r. nr [...], którym organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego "A" s.c. z siedzibą w M. (zwanego dalej Spółką) na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] wystawionych przez wierzyciela Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W. (zwanego dalej Prezesem PFRON).

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Prezes PFRON, działając jako wierzyciel, wystawił w dniu [...] r. tytuły wykonawcze:

- nr [...] na kwotę [...] zł plus odsetki za zwłokę liczone od dnia [...] r.,

- nr [...] na kwotę [...] zł,

wskazując jako podmiot zobowiązany Spółkę.

Podstawą wystawienia tych tytułów była decyzją Prezesa PFRON z dnia [...] r. nr [...], od której Spółka wniosła dnia [...] r. odwołanie do Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

Po przekazaniu powyższych tytułów wykonawczych do Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. organ egzekucyjny nadał im dnia [...] r. klauzulę o skierowaniu ich do egzekucji.

Wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w dniu [...] r. poprzez doręczenie tytułów wykonawczych zobowiązanemu.

Pismem z dnia [...] r. Spółka zwróciła się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia odwołania od decyzji, będącej podstawą wystawienia tytułów wykonawczych.

Organ egzekucyjny, po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, postanowieniem z dnia [...] r. zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne do dnia [...] r., a następnie, z uwagi na pismo wierzyciela z dnia [...] r. i pismo Spółki z dnia [...] r., postanowieniem z dnia [...] r. zawiesił postępowanie do dnia [...] r.

W dniu [...] r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo Prezesa PFRON z dnia [...] r. zatytułowane "aktualizacja tytułów wykonawczych". W piśmie tym wierzyciel, powołując się na § 9 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 z późn. zm., zwane dalej rozporządzeniem wykonawczym z 2001 r.), poinformował jakie jest aktualne zadłużenie Spółki w ramach poszczególnego tytułu wykonawczego:

- nr [...] - [...] zł plus odsetki (z terminem płatności liczonym od dnia [...] r.),

- nr [...] - [...] zł bez odsetek.

W związku z tym wnosił o "dokonanie aktualizacji ww. tytułów wykonawczych i wyegzekwowanie zadłużenia".

Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. pismem z dnia [...] r. poinformował Spółkę o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego.

W piśmie z dnia [...] r. Spółka, wskazując na art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm., zwanej dalej u.p.e.a.) oraz § 9 ust. 1b rozporządzenia wykonawczego z 2001 r., złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] z uwagi na uchylenie przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej decyzji będących podstawą ich wystawienia. W załączeniu przesłała między innymi decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] r., którą organ ten uchylił decyzję Prezesa PFRON z dnia [...]r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Mając na uwadze ten wniosek Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. pismem z dnia [...] r. zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie złożonego przez zobowiązaną wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na powyższe, wierzyciel pismem z dnia [...] r. poinformował organ egzekucyjny, że po uchyleniu decyzji przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej i ponownym rozpoznaniu sprawy wydał dnia [...] r. nową decyzję nr [...] określającą wysokość zobowiązania Spółki w innej kwocie i że od tej decyzji ponownie złożono odwołanie. Jego zdaniem nie było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...], gdyż Spółka miała ustawowy obowiązek deklarowania i dokonywania wpłat na PFRON, a numer decyzji określającej wysokość zobowiązania został wpisany w pozycji nr 29 druku tytułów wykonawczych jedynie informacyjnie.

Postanowieniem z dnia [...]r. organ egzekucyjny pierwszej instancji, działając na podstawie art. 59 u.p.e.a., odmówił umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu postanowienia uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki mogące skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., ponieważ wierzyciel nie potwierdził braku wymagalności obowiązku, jego umorzenia lub wygaśnięcia z innego powodu albo nie istnienia obowiązku. Podkreślono, że wierzyciel nie wskazał również innych okoliczności wynikających z art. 59 u.p.e.a. stanowiących podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ przy tym uznał, że wierzyciel zawiadomił o zmianie wysokości należności objętych tytułami wykonawczymi z zachowaniem formy przewidzianej w § 9 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego z 2001 r. Poza tym zauważył, że nawet przy przyjęciu, że forma aktualizacji nie została dochowana, to takie naruszenie prawa, zdaniem organu, i tak nie stanowi przesłanki do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Według organu istotnym było to, że wierzyciel był dysponentem postępowania egzekucyjnego, czyli organ egzekucyjny badając przesłanki umorzenia musiał mieć na uwadze zakaz wynikający z art. 29 § 1 u.p.e.a., tzn. nie mógł nie uwzględnić stanowiska wierzyciela stanowiącego materiał dowodowy w sprawie.

W zażaleniu z dnia [...]r. Spółka podniosła, że instytucja aktualizacji tytułu wykonawczego opisana w § 9 rozporządzenia wykonawczego z 2001 r. jest ograniczona do ściśle wymienionych tam przypadków, tzn. zmiany wysokości należności objętej tytułem wykonawczym wynikającej z wygaśnięcia, odroczenia lub rozłożenia na raty. Według Spółki w niniejszej sprawie nie wystąpił żaden z tych przypadków, a po uchyleniu decyzji będącej podstawą do wystawienia przedmiotowych tytułów wygasły również te tytuły, czyli że nie można było aktualizować nieistniejących tytułów wykonawczych. Tym samym uznano, że brak tytułu wykonawczego stanowi ujemną przesłankę do kontynuowania postępowania egzekucyjnego. Spółka miała też wątpliwości co do powołanej podstawy prawnej odmowy umorzenia postępowania, a mianowicie art. 59 u.p.e.a., która, jej zdaniem, dotyczy instytucji umorzenia postępowania, a nie odmowy jego umorzenia.

Dyrektor Izby Skarbowej w K., rozpatrując powyższe zażalenie, postanowieniem z dnia [...]r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu zauważył, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Dlatego, organ nadzoru podzielił pogląd organu egzekucyjnego, iż brak właściwej formy powiadomienia organu egzekucyjnego o zmianie stanu należności, przewidzianej w § 9 ust. 1b rozporządzenia wykonawczego z 2001 r. nie stanowi przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ nie jest to przeszkoda o charakterze trwałym. Jednak organ nadzoru podkreślił, że organ egzekucyjny winien wezwać wierzyciela do aktualizacji tytułów wykonawczych w formie przewidzianej w tym przepisie, gdyż z tego faktu wynikają określone w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji konsekwencje.

Odnośnie zarzutu dotyczącego wątpliwości powołanej podstawy prawnej przy odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego stwierdzono, że art. 59 u.p.e.a. jest przepisem ogólnym, który reguluje instytucję umorzenia postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że może to być zarówno umorzenie jak i odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przy czym zwrócił uwagę, że wprawdzie organ egzekucyjny powołał się ogólnie na art. 59 u.p.e.a. nie wskazując jednoznacznie, jaka była rzeczywista przesłanka odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, to, jego zdaniem, nie stanowi to jednak uchybienia skutkującego usunięciem tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, bowiem zaległości istnieją i są wymagalne, chociaż w kwotach niższych niż wskazane w tytułach wykonawczych. Tak więc, według organu, wobec nieuiszczenia ich dobrowolnie, podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Organ też uznał, że nie wystąpiła również żadna z pozostałych wymienionych w art. 59 u.p.e.a. przesłanek do umorzenia tego postępowania.

W skardze z dnia [...]r. Spółka zarzuciła postanowieniu organu odwoławczego naruszenie prawa materialnego, tj. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i § 9 rozporządzenia wykonawczego z 2001 r. poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów, polegającą na przyjęciu, iż niewymagalność zobowiązania wobec uchylenia decyzji nie prowadzi do wygaśnięcia tytułu wykonawczego wydanego na jej podstawie oraz iż w takim przypadku wierzyciel może w sposób dorozumiany dokonać aktualizacji tytułu wykonawczego zgodnie z zasadą określoną w § 9 rozporządzenia wykonawczego z 2001 r. Mając to na uwadze wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi powołano te same argumenty, jakie były podnoszone w zażaleniu. Podkreślono, że instytucja aktualizacji tytułu wykonawczego określona w § 9 rozporządzenia wykonawczego z 2001 r. ma zastosowanie do istniejącego tytułu wykonawczego, a nie wyeliminowanego z obrotu przez jego uchylenie, tak jak w przedmiotowej sprawie. Na poparcie swojego stanowiska Spółka powołała wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 października 2006 r., III SA/Wa 2281/06, podkreślając, że w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. chodzi o obowiązek istniejący i wymagalny, a jego brak, w związku z uchyleniem decyzji, oznacza jednocześnie brak tytułu wykonawczego i wystąpienie ujemnej przesłankę do kontynuowania postępowania egzekucyjnego.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie podtrzymując swoje wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Odnośnie powołanego wyroku stwierdzono, że zapadł on w odmiennym stanie faktycznym niż zaistniały w niniejszej sprawie.

Na rozprawie dnia 12 sierpnia 2009 r. pełnomocnik organu odwoławczego wnosił i wywodził, jak w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej, w tym organów podatkowych, pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów.

Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy to materialnego, czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.), Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych krajowych ewentualnie dodatkowo wspólnotowych mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

W przedmiotowej sprawie nie budzą wątpliwości następujące okoliczności faktyczne, a mianowicie, że:

1/ w trakcie postępowania egzekucyjnego pierwotna decyzja Prezesa PEFRON z dnia [...]r. określająca wysokość należności z tytułu obowiązkowej wpłaty na rzecz PEFRON, stanowiąca podstawę prawną wystawienia tytułów wykonawczych i tam wymienioną z podaniem kwoty egzekwowanej należności, została uchylona decyzją kasacyjną Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...]r., a sprawa przekazana organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia,

2/ po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes PEFRON wydał nową decyzję z dnia [...]r., którą określił wysokość należności głównej w niższej kwocie niż w pierwotnej decyzji (zamiast [...] zł – [...] zł) i kwotę naliczonych odsetek na dzień [...] r. (zamiast [...] zł – [...] zł) oraz ustalił inny termin płatności dalszych odsetek (zamiast [...]r. – [...]r.),

3/ Prezes PFRON pismem z dnia [...]r. złożył "aktualizację tytułów wykonawczych" uwzględniającą powyższą zmianę.

Natomiast kwestią sporną jest ocena tych okoliczności jako podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego stosownie do art. 59 u.p.e.a., a w szczególności wskazywanego przez Spółkę art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Jak stanowi art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się (podkreślenia Sądu):

1/ jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2/ jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3/ jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4/ gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5/ jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6/ w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7/ jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8/ jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9/ na żądanie wierzyciela;

10/ w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Jak stanowi § 3 art. 59 u.p.e.a. w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4. Natomiast zgodnie z § 4 tego przepisu postanowienie, o którym mowa w § 3, wydaje się na żądanie zobowiązanego albo z urzędu.

Z wykładni tych przepisów wynika wniosek, że jeśli w konkretnej sprawie wystąpią przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny, czy to na żądanie zobowiązanego, czy też bez takiego wniosku z urzędu jest zobowiązany je umorzyć.

W zakresie przesłanki wymienionej w pkt. 2 § 1 art. 59 u.p.e.a. w orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że hipoteza tego przepisu obejmuje sytuację wyeliminowania przez organ odwoławczy decyzją kasacyjną z obrotu prawnego decyzji, która określa podlegający egzekucji obowiązek o charakterze pieniężnym i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, inaczej niż przy wydaniu decyzji reformatoryjnej, gdzie jednocześnie zastępuje się ten obowiązek obowiązkiem o innej wysokości, co prowadzi do tego, że przy decyzji kasacyjnej od momentu jej doręczenia przestaje istnieć obowiązek nadający się do wykonania w postępowaniu egzekucyjnym (wyroki: WSA w Olsztynie z 24 czerwca 2009 r., I SA/Ol 380/09; WSA w Łodzi z 4 czerwca 2009 r., III SA/Łd 133/09; WSA w Warszawie z 17 kwietnia 2009 r., III SA/Wa 123/09; WSA w Łodzi z 25 marca 2009 r., III SA/Łd 495/08; NSA z 19 marca 2009 r. II FSK 111/09; WSA w Białymstoku z 11 lutego 2009 r., I SA/Bk 533/08; WSA w Gdańsku z 5 lutego 2009 r., I SA/Gd 856/08; WSA w Białymstoku z 2 lutego 2009 r., I SA/Bk 452/08; WSA w Gorzowie Wlkp. z 27 listopada 2008 r., I SA/Go 741/08; WSA w Białymstoku z 8 października 2008 r., I SA/Bk 283/08; WSA w Kielcach z 25 września 2008 r., I SA/Ke 245/08; WSA w Łodzi z 26 czerwca 2008 r., III SA/Łd 67/08; WSA w Warszawie z 31 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1408/07, WSA w Warszawie z 6 listopada 2007 r., III SA/Wa 1469/07, publikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd w składzie obecnym podziela ten pogląd i argumenty przytoczone na jego uzasadnienie.

Mianowicie należy zauważyć, że zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. W tytule tym wierzyciel wskazuje m. in. treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek, o czym stanowi art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Tym samym postępowanie egzekucyjne prowadzone jest w oparciu o konkretny tytuł wykonawczy i służy wykonaniu obowiązku wskazanego w tym tytule. W sytuacji, gdy podstawą prawną dochodzonej należności jest określone orzeczenie, np. decyzja określająca wysokość zobowiązania, egzekucji podlega kwota należna wynikająca z tego orzeczenia. Kwotę tę wierzyciel wskazuje w tytule wykonawczym, co ma ten skutek, iż w oparciu o tenże tytuł wykonawczy postępowanie egzekucyjne może być prowadzone tak długo, jak długo tytuł ten zachowuje swoją aktualność, tj. jak długo egzekwowana na jego podstawie, określona kwotowo należność, znajduje źródło (podstawę) w orzeczeniu wskazanym w tym tytule.

W przypadku zatem decyzji określającej wysokość zobowiązania, np. z tytułu wpłat na PFRON, ta właśnie decyzja stanowi podstawę wystawienia tytułu wykonawczego i dochodzenia należności w kwocie wynikającej z tej decyzji. Uchylenie takiej decyzji przez organ odwoławczy sprawia, że podstawa prowadzenia postępowania egzekucyjnego przestaje istnieć (odpada) z dniem doręczenia decyzji uchylającej w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazującej mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Brak decyzji wpisanej w tytule wykonawczym powoduje, że postępowanie egzekucyjne wszczęte w oparciu o ten tytuł nie może być dalej prowadzone i podlega umorzeniu na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Uchylenie decyzji skutkuje bowiem tym, że zobowiązanie przestaje istnieć w kwocie określonej uchyloną decyzją.

Chociaż przy zobowiązaniach powstających z mocy prawa wydanie decyzji określającej to zobowiązanie nie jest zdarzeniem, z którym ustawa wiąże powstanie tego zobowiązania (np. art. 21 § 1 pkt 1 O.p.), to jednak nie zmienia to tego, że dla możliwości dochodzenia zobowiązania w drodze egzekucji administracyjnej konieczne jest istnienie zobowiązania w konkretnej kwocie. Wydanie decyzji określającej jest zdarzeniem konkretyzującym wysokość tego zobowiązania. Wyeliminowanie takiej decyzji z obrotu prawnego oznacza, że zobowiązanie nie jest już skonkretyzowane (jego wysokość przestała być znana), co sprawia, iż przestaje istnieć podlegający egzekucji obowiązek rozumiany, jako kwota dochodzonej, wskazanej w tytule wykonawczym należności. Ma to ten skutek, że postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Przeszkoda ta ma charakter trwały, a nie przejściowy uzasadniający zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 u.p.e.a., dlatego też w powołanych wyrokach podkreśla się też, że w takiej sytuacji nie ma nawet podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy w zakresie wysokości zobowiązania.

Do tych samych wniosków można dojść analizując również skutki prawne, jakie wywołuje decyzja kasacyjna uchylająca decyzję organu pierwszej instancji. Takie uchylenie decyzji wywiera skutki ex nunc, tj. od momentu wydania przez organ odwoławczy decyzji w tym przedmiocie. Oznacza to, że do tej chwili uchylona decyzja nie funkcjonuje w obrocie, co wywołuje określone skutki prawne, w tym także w zakresie postępowania egzekucyjnego. Uchylona decyzja mogła stanowić podstawę wystawienia tytułu wykonawczego i dochodzenia należności w kwocie z niej wynikającej. Natomiast podstawa ta przestała jednak istnieć (odpadła) z dniem, w którym wskazana w tym tytule decyzja została uchylona, czyli z momentem doręczenia decyzji kasacyjnej. Dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o dotychczasowy tytuł nie jest zatem możliwe. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, gdy postępowanie to trwa nadal (nawet zawieszone) jeżeli przestał istnieć określony obowiązek, którego ono dotyczy.

Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której egzekwowany obowiązek zaczyna mieć źródło w nieistniejącej w obrocie prawnym decyzji. Nie przekreśla to bynajmniej możliwości ponownego uruchomienia postępowania egzekucyjnego, jednak rzeczą oczywistą jest, że dotychczasowy tytuł wykonawczy - jako nieadekwatny do powstałej sytuacji prawnej - nie będzie mógł być realizowany. Jeżeli zatem zostanie wydana nowa decyzja określająca wysokość zobowiązania, to wierzyciel będzie mógł dochodzić jego zaspokojenia w drodze egzekucji administracyjnej, ale już na podstawie nowego tytułu wykonawczego, uwzględniającego treść nowej decyzji.

W przedmiotowej sprawie w ramach postępowania określającego zobowiązanie została właśnie wydana przez organ odwoławczy decyzja kasacyjna, a nie reformatoryjna, dlatego powyższe wywody prawne są istotne dla ustalenia naruszenia prawa przez organy egzekucyjne. Odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie i nie stosując art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oba te organy naruszyły prawo materialne, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, gdyż należało umorzyć postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie określonych tytułów wykonawczych. W związku z tym zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji winien wydać postanowienie o umorzeniu toczącego się postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Nie można natomiast zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a następnie wydanie nowej decyzji określającej zobowiązanie w niższej kwocie skutkowało jedynie koniecznością dokonania przez wierzyciela aktualizacji tytułu wykonawczego w trybie § 9 rozporządzenia wykonawczego z 2001 r. Przepis ten w niniejszej sprawie nie może mieć zastosowania, ponieważ dotyczy on innych sytuacji.

Przepis § 9 stanowi:

1. Z zastrzeżeniem ust. 1b wierzyciel niezwłocznie zawiadamia organ egzekucyjny o każdej:

1/ zmianie wysokości należności objętej tytułem wykonawczym wynikającej z jej wygaśnięcia w całości lub w części oraz podaje datę powstania zmiany i jej przyczynę,

2/ zmianie w stanie należności objętej tytułem wykonawczym wynikającej z jej odroczenia lub rozłożenia na raty.

1a. Jeżeli zmiana, o której mowa w ust. 1, wynika z decyzji lub umowy w sprawie umorzenia, odroczenia lub rozłożenia na raty spłaty należności objętej tytułem wykonawczym - wierzyciel dołącza do zawiadomienia kopię tej decyzji lub umowy.

1b. Jeżeli w trakcie postępowania egzekucyjnego zostanie wydane orzeczenie określające lub ustalające inną wysokość należności pieniężnej niż objęta tytułem wykonawczym, wierzyciel niezwłocznie aktualizuje tytuł wykonawczy w ten sposób, że wypełnia pierwszą stronę druku tytułu wykonawczego, a drugą stronę opatruje pieczęcią urzędową oraz podpisem i pieczątką upoważnionej osoby. Dwa egzemplarze tych stron, oznaczone wyrazem "aktualizacja", wierzyciel przesyła organowi prowadzącemu egzekucję.

1c. W przypadku, o którym mowa w ust. 1b, w aktualizowanym tytule wykonawczym wykazuje się kwotę zaległej należności pieniężnej według stanu na dzień jego aktualizacji.

2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do wierzycieli będących jednocześnie organami egzekucyjnymi.

Jak wynika z treści tego przepisu, co ma też potwierdzenie w orzecznictwie wyżej powołanym, ma on zastosowanie, jedynie w przypadku, gdy organ odwoławczy uchyli decyzję organu pierwszej instancji i określi wysokość zobowiązania podatkowego w innej kwocie, czyli orzeknie co do istoty sprawy. W takiej bowiem sytuacji już w momencie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji do obrotu prawnego wchodzi nowa decyzja określająca wysokość zobowiązania. Ma to ten skutek, że nie dochodzi do powstania sytuacji, gdy przez pewien czas wysokość tego zobowiązania i tym samym wysokość egzekwowanej należności nie jest znana, jak to się dzieje kiedy uchylenie decyzji łączy się z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Z powyższego wynika, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy instytucja zaktualizowania tytułu wykonawczego nie miałaby zastosowania, a to z uwagi na treść podjętego przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej rozstrzygnięcia, który decyzją z dnia [...] r. uchylił decyzję Prezesa PEFRON z dnia [...] r. określającą wysokość należności z tytułu obowiązkowej wpłaty na rzecz PEFRON, a stanowiącą podstawę prawną wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych i sprawę przekazał organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

W tym stanie rzeczy Sąd zgodził się ze skarżącą, iż w niniejszej sprawie organy egzekucyjne obu instancji dopuściły się również naruszenia § 9 ust. 1b rozporządzenia wykonawczego z 2001 r., które miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tego przepisu materialnego, gdyż zamiast umorzenia postępowania egzekucyjnego z urzędu postępowanie było prowadzone z założeniem, że nastąpiła aktualizacja tytułów wykonawczych.

Reasumując Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135 oraz art. 152 P.p.s.a., orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji. Sąd zasądził koszty postępowania w postaci uiszczonego wpisu sądowego w kwocie [...] zł stosownie do art. 200 P.p.s.a.