Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 4020/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 32 ust. 1 pkt 1, art. 27 ust.5
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak (spr.) Protokolant: asystent sędziego A.T. po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 382/18 w sprawie ze skargi B.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 28 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 382/18 po rozpoznaniu sprawy ze skargi B.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, a także zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej B.A. kwotę 48 złotych 40/100, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało podjęte na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. Prezydent Miasta [...], dalej jako "Prezydent Miasta", odmówił B.A. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną E.A.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła B.A.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], dalej jako "SKO" lub "Kolegium", decyzją z dnia [...] marca 2018 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podniosło, że jakkolwiek z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień do m.in. świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, to w realiach przedmiotowej sprawy pomimo umożliwienia stronie zrealizowania dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego, B.A. nie zwróciła się z wnioskiem o wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji w sprawie zasiłku dla opiekuna. Informację w tym zakresie strona uzyskała zarówno przed Kolegium jak i przed organem pierwszej instancji, co wynika z pisma Kierownika Referatu Departamentu Świadczeń Rodzinnych z dnia [...] lutego 2018 r.

Skargę na ww. decyzję wywiodła B.A., wnosząc o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: (1) art. 17 ust. 5 pkt. 1 b u.ś.r.; (2) art. 27 ust. 5 u.ś.r.; (3) art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23, ze zm.), dalej jako "k.p.a.".

W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd I instancji wskazał na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r, w tym art. 17 ust. 1b ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Następnie WSA zaznaczył, że skarżąca ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, do którego to świadczenia pielęgnacyjnego posiadała już ustalone prawo. Prawo to utraciła na skutek nowelizacji ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 1557 ze zm.), dalej jako "ustawa nowelizująca". W art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej znalazł się bowiem zapis, zgodnie z którym wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (wygasły więc z dniem 1 lipca 2013 r.). Przy czym, jak zaakcentował Sąd I instancji przepis art. 11 ust. 3 utracił moc z dniem 16 grudnia 2013 r., na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., w sprawie K 27/13, jako niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. W sprawie tej TK negatywnie ocenił także labilność legislacji dotyczącej przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że zaskarżone przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej z dnia 7 grudnia 2012 r. nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z pielęgnacją osoby niepełnosprawnej otrzymywały świadczenie pielęgnacyjne, i tym samym naruszyły ich bezpieczeństwo prawne, a w sposób pośredni również bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych, przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi.

Sąd I instancji podkreślił, że konsekwencją wyroku TK o sygn. K 27/13 było uchwalenie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. 2014 poz. 567 ze zm.), dalej jako "u.w.z.o.", na mocy której umożliwiono wystąpienie z wnioskiem o przyznanie zasiłku dla opiekuna w okresie czterech miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy tj. w okresie czterech miesięcy poczynając od dnia 15 maja 2014 r. Przy czym w wyżej wskazanych okolicznościach skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zasiłek dla opiekuna, który został jej przyznany decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] września 2014 r. Sad I instancji wskazał, że ze względu na tę decyzję otrzymała obecnie zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] listopada 2017 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką E.A.

Sąd ten podniósł, że skarżąca spełniała warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zarówno przed, jak i po nowelizacji u.ś.r. Przed tą nowelizacją posiadała decyzyjnie ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast po wejściu w życie nowelizacji nie wystąpiły negatywne przesłanki, które wykluczałyby skarżącą z kręgu uprawnionych do tego świadczenia, za wyjątkiem wskazanego w zaskarżonej decyzji warunku uzyskiwania zasiłku dla opiekuna.

Dalej WSA zaznaczył, iż w świetle powyżej wskazanej wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 27/13, nie można zgodzić się z literalnym odczytaniem przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. i odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uzyskiwanie prawa do zasiłku dla opiekuna. Ograniczenie w okolicznościach niniejszej sprawy wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 b u.ś.r. tylko do literalnego jego brzmienia, narusza zasady demokratycznego państwa prawa określone w art. 2 Konstytucji RP.

Sąd I instancji uznał, że w sytuacji jak rozpatrywana należy zastosować wykładnię celowościową i wskazać, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r., nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną "przymuszając" do uzyskania świadczenia mniej korzystnego, w niniejszej sprawie zasiłku dla opiekuna, którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwana świadczenia poprzedniego, to jest świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał przy tym na treść art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w u.w.z.o. - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Sąd podkreślił, iż przepis ten wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2016 r. zatem w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (październik 2017 r.) skarżąca mogła dokonać wyboru przysługującego jej świadczenia.

W ocenie WSA skarżąca ewidentnie chciała uzyskać świadczenie pielęgnacyjne zamiast zasiłku dla opiekuna, jednakże obawiała się sytuacji, w której może utracić zasiłek dla opiekuna i nie uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto przyznał rację skarżącej, że zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Tym samym gdyby organ ustalił wobec skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to mógłby jednocześnie uchylić ostateczną decyzję z dnia [...] września 2014 r. w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna.

Co do wskazania przez organ, że w związku z tym, iż nie da ustalić się od kiedy istnieje niepełnosprawność E.A., wobec czego zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wnioskodawczyni nie przysługiwałoby świadczenie pielęgnacyjne, WSA powołał się na wyrok TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Sąd I instancji uznał, że skoro w powołanym wyroku TK została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub też pomijać. Wskazał, że skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż jak wskazano w orzecznictwie możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Kolegium, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie:

1. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. polegające na błędnym przyjęciu, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna na podstawie przepisów u.w.z.o. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 32 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że zasadny jest zarzut skarżącej co do możliwości zmiany decyzji z dnia [...] września 2014 r. w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna w oparciu o tenże przepis;

- art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżąca mogła dokonać wyboru świadczenia poprzez rezygnację zasiłku dla opiekuna po ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

2. przepisów prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. :

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", poprzez uwzględnienie skargi przy błędnym przyjęciu, że Kolegium nie uwzględniło wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekającego, że art. 17 ust. 1 lit. b) u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, a w konsekwencji naruszenie przez Kolegium art. 6 k.p.a.;

- art. 145 § 4 p.p.s.a. poprzez niepełne przedstawienie stanu faktycznego i prawnego sprawy, niespójne i schematyczne uzasadnienie oraz brak wskazań co do dalszego postępowania;

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazań co do dalszego postępowania.

W oparciu o powyższe zarzuty Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi albo uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Olsztynie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną B.A. wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna organu nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W skardze kasacyjnej zawarto zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz naruszenia prawa materialnego. W takiej sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego.

W zarzutach naruszenia przepisów postępowania skarżący kasacyjnie organ wskazał na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., zgodnie z którym sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez uwzględnienie skargi przy błędnym przyjęciu, że organ nie uwzględnił wyroku TK z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Wskazany przepis ma charakter wynikowy. Warunkiem jego zastosowania jest spełnienie hipotezy w postaci stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej. Jeżeli Sąd nie stwierdzi naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej, to nie może stosować tego przepisu. Można zarzucić sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy sąd ten stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to nie spełni dyspozycji tej normy prawnej i nie uchyli zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Z wyroku Sądu I instancji wynika, że dopatrzył się on naruszenia przepisów, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny nie może stwierdzić naruszenia omawianego przepisu. Rozstrzygnięcie podjęte przez WSA jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez WSA normy prawnej. W rozpoznanej sprawie Sąd I instancji zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., gdyż uznał, że organ dopuścił się naruszenia przepisów.

Następnie organ zarzucił naruszenie art. 145 § 4 p.p.s.a. Zarzut ten jest wadliwie sformułowany, ponieważ art. 145 p.p.s.a. nie zawiera § 4. Jak już wspomniano sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach wskazanych w skardze kasacyjnej. Jeśli przepis składa się z kilku jednostek redakcyjnych to prawidłowo sporządzona skarga kasacyjna powinna wskazywać, którą z tych jednostek naruszył Sąd pierwszej instancji, w przeciwnym wypadku zarzut zostanie uznany za wadliwie skonstruowany. Analogicznie należy postrzegać sytuację, w której skarżący kasacyjnie, korzystający z usług profesjonalnego pełnomocnika, zgodnie z wymogiem z art. 175 p.p.s.a., wskaże przepis, który nie istnieje. Tak więc drugi zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania jest sformułowany nieprawidłowo.

Jednakże zgodnie z uchwałą z dnia 26 października 2009 r. podjętą przez Naczelny Sąd Administracyjny w pełnym składzie, sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA z 2010 r. nr 1, poz. 1) przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych.

W tym miejscu należy wskazać, że omawianego naruszenia skarżący kasacyjnie upatruje w niepełnym przedstawieniu stanu faktycznego i prawnego sprawy, niespójnym i schematycznym uzasadnieniu i braku wskazań co do dalszego postepowania. Zdaniem NSA organ miał na uwadze treść art. 141 § 4, a nie jak wskazał art. 145 § 4 p.p.s.a., zwłaszcza biorąc pod uwagę, iż w trzecim zarzucie wskazany jest właśnie ten przepis (tj. art. 141 § 4 p.p.s.a.), którego naruszenia skarżący kasacyjnie upatruje poprzez brak zawarcia w zaskarżonym wyroku wskazań co do dalszego postepowania. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

Przepis ten określa więc elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku i ma charakter formalny. O jego naruszeniu można mówić w przypadku, gdy uzasadnienie wyroku nie spełnia określonych w nim warunków. W ocenie NSA, w niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, podano zarzuty sformułowane w skardze, stanowiska stron oraz wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala zatem na prześledzenie toku rozumowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i poznanie motywów, jakimi kierował się podejmując rozstrzygnięcie w sprawie. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, czy procesowego. Fakt reprezentowania odmiennego poglądu prawnego przez skarżącego kasacyjnie, nie oznacza wadliwości uzasadnienia zaskarżonego wyroku.

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego podnieść należy, że formułując zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. W przedmiotowej sprawie organ zarzucił naruszenie prawa materialnego zarówno poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Pierwszy z zarzucanych przepisów tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w u.w.z.o. Kolegium podniosło, że WSA błędnie uznał, iż pobieranie zasiłku dla opiekuna nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Drugi zarzut odnosi się do art. 32 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. W tym miejscu należy wskazać, że podobnie jak w przypadku zarzutu naruszenia przepisów postępowania skarżący kasacyjnie organ wskazał na nieistniejący przepis. W oparciu jednak o powyższe wywody NSA przyjął, ze chodzi o zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 zgodnie z którym organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Zdaniem organu, WSA niesłusznie przyjął, iż na jego podstawie możliwa jest zmiana decyzji z [...] września 2014 r.

Ostatni zarzut dotyczy art. 27 ust. 5 u.ś.r., który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w u.w.z.o. – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zdaniem skarżącego kasacyjnie niesłusznie przyjęto, że skarżąca mogła dokonać wyboru świadczenia poprzez rezygnację z zasiłku dla opiekuna, po ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie NSA żaden z powyższych zarzutów nie zasługiwał na uwzględnienie. Z zawartych w skardze kasacyjnej przepisów wynika, że nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna przyznanego na mocy ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Jednakże odnosząc się do okoliczności pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna, co w ocenie Kolegium stanowi negatywną przesłankę dla ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, wskazać należy na ukształtowaną linię orzeczniczą (por. np. wyroki WSA w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2017 r., II SA/Ol 392/17, WSA w Białymstoku z dnia 9 maja 2017 r., II SA/Bk 189/17, WSA w Białymstoku z dnia 28 marca 2017r., II SA/Bk 139/17). NSA w składzie orzekającym podziela zaprezentowaną w ww. wyrokach argumentację i uznaje za uzasadnione stanowisko, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną, "przymuszając" niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne (zasiłek dla opiekuna), którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwania świadczenia poprzedniego (świadczenia pielęgnacyjnego) (zob. wyrok NSA z 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2758/17). Fakt uzyskiwania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna nie może być w okolicznościach niniejszej sprawy przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można bowiem zaistniałej, niekorzystnej dla skarżącej, sytuacji uznać za nieodwracalną. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 2) i zasiłku dla opiekuna (pkt 5) przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Zatem w przypadku orzeczenia o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaistniałaby podstawA do usunięcia z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Jak wynika z oświadczenia złożonego w toku postępowania administracyjnego a także przed Sądem I instancji skarżąca deklarowała chęć uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego niejako w zamian za zasiłek dla opiekuna. Wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego dawałoby podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna na podstawie art. 27 ust 5 pkt 2 i 5 w związku z art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.

Prawidłowo zatem Sąd I instancji przyjął, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy uwzględnią stanowisko skarżącej, która deklarowała, że chce zmiany świadczenia. W ocenie NSA okoliczność tę należało uwzględnić i procedować zgodnie z wnioskiem skarżącej, mając na uwadze zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, zawartą w art. 8 k.p.a. Koniecznym warunkiem uznania postępowania za prowadzone w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej jest kierowanie się przez organy administracji publicznej zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Przy czym organ administracji powinien dążyć do ustalenia rzeczywistej woli strony, jeżeli treść i charakter pism składanych przez stronę budzi wątpliwości (zob. np. wyrok NSA z 18 lutego 1994 r., SA/Wr 1587/93, Prok. i Pr. 1995, nr 2, poz. 54; wyrok NSA z 18 stycznia 1999 r., IV SA 166/98, LEX nr 47261; wyrok NSA z 2 czerwca 1999 r., I SA 1511/98, LEX nr 48570; wyrok NSA z 26 listopada 1999 r., I SA/Łd 1592/97, LEX nr 40547)

Należy również wskazać na słuszność wywodów WSA odnośnie wyroku TK o sygn. K 38/13. Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną. Stwierdzenie niekonstytucyjności określonego przepisu ustawy ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok o sygnaturze K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie TK weszło w życie. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.