Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1363/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 158 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1-3
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Bogdan Wolski Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010 r. sprawy ze skarg Fabryki [...] S.A. w P. oraz H. S., M. S. i M. S. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w części, a w części wydania decyzji z naruszeniem prawa oddala skargi.


UZASADNIENIE

SA/Wa 1363/09

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] Minister Infrastruktury po rozpatrzeniu wniosków M. S., H. S. i M. S. oraz Fabryki [...] SA w P. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r., nr [...] dotyczącej uwłaszczenia [...] Fabryki [...] w P. nieruchomościami położonymi w P. przy ul. [...] w części działki nr [...] (stanowiącej aktualnie część działki nr [...]) (pkt a) oraz stwierdzającą, że ww. decyzja w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...] (stanowiących aktualnie część działek nr [...]) została wydana z naruszeniem prawa (pkt b), utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2009 r.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny:

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), decyzją z dnia [...] lutego 1995 r. stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] Fabrykę [...] w P. prawa użytkowania wieczystego gruntów Skarbu Państwa o ogólnej powierzchni [...] m2 położonych w P. przy ul. [...], oznaczonych szeregiem działek wymienionych w pkt 1a tej decyzji, w tym działek nr [...] o powierzchni [...] m2 i nr [...] o powierzchni [...] m2 oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynków, budowli i urządzeń znajdujących się na tych gruntach, odmawiając jednocześnie nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntów Skarbu Państwa o ogólnej powierzchni [...] m2 położonych w P., stanowiących drogi, ulice oraz rzekę [...], oznaczonych szeregiem działek wymienionych w pkt 1b tej decyzji.

Wnioskiem z dnia 20 maja 2008 r. M. S., H. S. i M. S. wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r. w zakresie dotyczącym dawnych parceli nr [...], nr [...] i nr [...] (we wniosku omyłkowo nadano nr [...]) obecnie parcele te oznaczone jako działki nr [...],[...] objęte są księgami wieczystymi nr KW [...] ([...]), KW [...] ([...]), KW [...] ([...]). Wnioskodawcy poinformowali organ, że powyższe działki były własnością ich poprzednika prawnego E. S.. Podnieśli także, że w 1990 roku zostało wszczęte postępowanie o ich zwrot o czym był poinformowany Urząd Wojewódzki w K., a Wojewoda pomimo toczącego się postępowania zwrotowego uwłaszczył tymi nieruchomościami [...] Fabrykę [...] w P..

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r. w części dotyczącej działki nr [...], stanowiącej aktualnie część działki nr [...] oraz stwierdził, że w/w decyzja, w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...], stanowiących aktualnie część działek nr [...] i nr [...], została wydana z naruszeniem prawa.

Od powyższej decyzji z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpili: M. S., H. S. i M. S. oraz uczestnik postępowania reprezentowany przez pełnomocnika Fabryka [...] S. A. w P.. Jednocześnie Fabryka [...] wniosła o zawieszenie postępowania podnosząc, iż nie została wyjaśniona kwestia nabycia prawa własności przez E. S. (poprzednika prawnego M. S., H. S. i M. S.) do działek nr [...] i nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. (błędnie wskazano 2008 r.) nr [...] Minister Infrastruktury zawiesił przedmiotowe postępowanie oraz zobowiązał M. S., H. S. i M. S. i B. S. do wystąpienia w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia postanowienia, do sądu powszechnego w celu ustalenia czy E. S. aktem notarialnym z dnia 30 sierpnia 1938 r. Rep. Nr [...] skutecznie nabył własność przedmiotowych nieruchomości. Następnie postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] Minister Infrastruktury uchylił w całości w/w postanowienie Ministra Infrastruktury, stwierdzając, iż następcom prawnym E. S. służy przymiot strony w niniejszym postępowaniu.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ nadzorczy uznał w całości zasadność rozstrzygnięcia Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2009 r., podnosząc w uzasadnieniu decyzji, że zgodnie z art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r., o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości uwłaszczenie następuje z mocy prawa, wg stanu prawnego obowiązującego w dniu 5 grudnia 1990 r. i oznacza przekształcenie istniejącego prawa zarządu w prawa rzeczowe wymienione w powołanych przepisach. Jednak takie uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że z akt spawy wynika, iż nieruchomość, w skład której wchodziły działki nr [...] i nr [...], ujęte w decyzji uwłaszczeniowej, stanowiła własność Skarbu Państwa, na co wskazują zapisy w księdze wieczystej KW Nr [...] i KW Nr [...], istniało też prawo zarządu jednostki uwłaszczonej potwierdzone decyzją Zastępcy Burmistrza Miasta i Gminy w P. z dnia [...] listopada 1990 r. nr [...]. W toku postępowania organ ustalił także, że zarządzeniem Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] stycznia 1951 r. ustanowiono przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem Zakład [...] należącym do E. S., a następnie orzeczeniem z dnia [...] listopada 1958 r. Minister Przemysłu Spożywczego i Skupu stwierdził przejęcie w/w Przedsiębiorstwa z mocy prawa na własność Skarbu Państwa. Wraz z przedsiębiorstwem przeszła na własność Skarbu Państwa nieruchomość gruntowa oznaczona jako parcele [...], nr [...] i nr [...]. Organ podniósł, że działka nr [...] zapisana w księdze wieczystej KW Nr [...] odpowiada dawnym parcelom nr [...] i nr [...] uregulowanym w księdze wieczystej KW [...] tom XXVIII wykaz L. 1130, a działka nr [...] zapisana w księdze wieczystej KW Nr [...] odpowiada dawnej parceli nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] tom XXIX wykaz L. 1149. Ponadto, ze skróconych odpisów z ksiąg wieczystych KW Nr [...] i KW Nr [...] wynika także, że podstawą wpisania w tych księgach jako właściciela Skarbu Państwa było orzeczenie Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] listopada 1958 r.

Minister Infrastruktury wskazał także, że decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] utrzymaną w mocy przez decyzję z dnia [...] października 2005 r. nr [...] Minister Gospodarki i Pracy stwierdził nieważność w/w zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] stycznia 1951 r. Następnie, w wyniku rozpatrzenia skargi Fabryki [...] SA oraz G. SA na decyzję Ministra Gospodarki Pracy z dnia [...] października 2005 r. wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2405/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę tą oddalił. Natomiast decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...], stwierdzono nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] listopada 1958 r. Skarga na powyższą decyzję z dnia [...] października 2007 r. została odrzucona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym postanowieniem z dnia 7 lutego 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 67/08.

Organ nadzorczy podniósł ponadto, że z przedmiotowych akt wynika także, iż J. S. pismem z dnia 18 marca 1991 r. wystąpił do Ministerstwa Przemysłu o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] listopada

1958 r. Zatem w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej trwało postępowanie o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego. Jednakże organ wojewódzki pominął tę kwestię, przy rozpatrywaniu sprawy uwłaszczenia działkami nr [...] i nr [...][...] Fabryki [...] w P..

Wobec powyższego, Minister Infrastruktury stwierdził, że skoro uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich, to brak było podstaw do wydania przez organ wojewódzki przedmiotowej decyzji uwłaszczeniowej, w części odnoszącej się do działek nr [...] i nr [...], bez uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. W tej sytuacji, zdaniem organu, postępowanie uwłaszczeniowe powinno być zawieszone, w myśl art. 97 § 1 pkt 4 kpa.

Ponadto Minister wskazał, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2007 r. utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] października 2007 r. działała z mocą wsteczną, co oznacza, że Skarb Państwa nigdy nie nabył skutecznie prawa własności działek nr [...] i nr [...], a więc pozostawała ona własnością hipotecznego właściciela, bądź aktualnie jego następcy prawnego.

Zdaniem organu nadzorczego, skoro były właściciel (jego następca prawny) nigdy nie utracił prawa własności, to należy uznać, iż decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r. w części odnoszącej się do działek nr [...] i nr [...], zawiera wadę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, gdyż rażąco narusza prawo, tj. art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r., w związku z art. 97 § 1 pkt 4 kpa.

Minister Infrastruktury, powołując się na treść art. 156 § 2 kpa oraz na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego definiujące pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych wskazał, że w przedmiotowej sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne, co oznacza, że organ administracji ogranicza się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, zgodnie z treścią art. 158 § 2 kpa. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, iż aktem notarialnym z dnia 7 lutego 2003 r. (repertorium A nr [...]) A. C. zbył przysługujące mu prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] na rzecz I. L.. Natomiast, aktem notarialnym z dnia 25 listopada 1999 r. (repertorium A nr [...]) Fabryka [...] SA w P. zbyła przysługujące jej prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] na rzecz G. SA z siedziba w B.. Z kolei, aktem notarialnym z dnia 28 grudnia 2004 r. (repertorium A nr [...]) G. SA z siedziba w B. zbyła przysługujące jej prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] na rzecz G. SA z siedzibą w L. Natomiast działka nr [...] nadal pozostaje w użytkowaniu wieczystym następcy prawnego jednostki uwłaszczeniowej - Fabryki [...] SA. Powyższe zdaniem organu oznacza, że wobec przejęcia praw do nieruchomości przez osoby trzecie w trybie cywilnoprawnym, nastąpiły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, gdyż organ administracji nie może we własnym zakresie odwrócić skutków wynikających z umowy o charakterze cywilnym.

Reasumując Minister Infrastruktury stwierdził, iż zawarcie samej umowy cywilnoprawnej powoduje, że powrót do poprzedniego stanu prawnego nie jest możliwy w drodze administracyjnej, a organ administracji przy pomocy dostępnych mu środków prawnych nie jest władny do decydowania o bycie prawnym powołanych umów.

Na powyższą decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2009 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli: M. S., M. S. i H. S. (skarga z dnia 27 lipca 2009 r.) oraz reprezentowana przez pełnomocnika Fabryka [...] SA w P. (skarga z dnia 11 sierpnia 2009 r.).

M. S., H. S. i M. S. przedstawili w skardze przebieg dotychczasowego postępowania administracyjnego i wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ponowne rozpatrzenie utrzymanej w mocy decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2009 r. w punkcie "b" dotyczącym działek nr [...] i nr [...] stanowiących aktualnie część działek nr [...] i [...] jako niezgodnej z uchwałą 7 Sędziów NSA z dnia 20 marca 2000 r., sygn. OPS 14/99, zgodnie z którą rozporządzanie składnikami majątkowymi przedsiębiorstwa, co do których toczy się postępowanie reprywatyzacyjne w trybie art. 156 § 1 kpa nie rodzi nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.

Fabryka [...] SA w P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako rażąco naruszającej prawo oraz decyzji wcześniejszej z [...] stycznia 2009 r. stwierdzającej nieważność decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] lutego 1995 r. W uzasadnieniu skargi Skarżąca Spółka podniosła, iż unieważnione orzeczenia - zarządzenie Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] stycznia 1951 r. i decyzja Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z [...] listopada 1958 r. nie rozstrzygały o prawie własności działek nr [...] i nr [...]. Dotyczyły one innej materii - mianowicie własności przedsiębiorstwa E. S.. W skład tego przedsiębiorstwa zdaniem skarżącego nie wchodziło prawo własności spornych działek. E. S. zawarł co prawda 30 sierpnia 1938 r. przed notariuszem J. G. notarialną umowę zobowiązującą Państwowy Bank Rolny do przeniesienia własności nieruchomości opisanych wyżej, jednak do wpisu do księgi wieczystej prawa własności na rzecz E. S. nigdy nie doszło. Strona skarżąca podniosła, iż zgodnie z przepisami obowiązującego w dacie zawarcia umowy notarialnej na terenie Wielkopolski niemieckiego Burgereliches Besetzbuch (BGB) warunkiem nabycia prawa własności był wpis do księgi wieczystej. Wpis ten miał charakter konstytutywny i tworzył nowy stan prawny polegający na uzyskaniu przez nabywcę prawa własności nieruchomości. E. S. nie dopełnił nigdy wymaganych przez prawo czynności prawnych zgodnych z przepisami Burgereliches Besetzbuch, zaś zdaniem skarżącego wnioskodawcy nie wykazali w niniejszym postępowaniu nabycia prawa własności przedmiotowych nieruchomości przez E. S..

Zdaniem Skarżącej Spółki, E. S. nigdy nie był właścicielem spornej nieruchomości. Prawo własności nie może więc do niego wrócić - mimo skutecznego unieważnienia zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości i decyzji Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa Zakład [...]. Skutkiem tego unieważnienia może być tylko odpadnięcie podstawy wpisu Skarbu Państwa w oparciu o decyzję Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z [...] listopada 1958 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa Zakład [...] i przywrócenie prawa własności poprzedniemu właścicielowi tj. Państwowemu Bankowi Rolnemu.

W odpowiedzi na powyższe skargi Minister infrastruktury wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi nie zasługują na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna zarówno z przepisami prawa materialnego jak również z przepisami postępowania administracyjnego.

Należy zaznaczyć, że sądy administracyjne kontrolują akty administracji publicznej pod względem zgodności z powyższymi przepisami, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Prawidłowość orzeczenia wydanego przez organ Sąd ocenia według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania.

Przedmiotem oceny Sądu w tym postępowaniu jest decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2009 r. utrzymująca w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2009 r. stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r. uwłaszczającej [...] Fabrykę [...] w P. nieruchomościami położonymi w P. przy ul. [...] w części dotyczącej działki nr [...] (stanowiącej aktualnie część działki nr [...]) oraz stwierdzającej, że decyzja ta w części, dotyczącej działek nr [...] i nr [...] (stanowiących aktualnie część działek nr [...] i nr [...]) została wydana z naruszeniem prawa.

Zdaniem Ministra Infrastruktury w przedmiotowej sprawie w stosunku do działek nr [...] i nr [...] (stanowiących aktualnie część działek nr [...] i nr [...]) zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu z art. 158 § 2 KPA, ponieważ z zebranego materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy wynika bezspornie, że działki te były przedmiotem obrotu cywilnoprawnego ( akt notarialny z dnia 7.02.2003 r., rep A nr [...], akt notarialny z dnia 25.11.1999 r., rep A nr [...] akt notarialny z dnia 28.12.2004 r., rep A nr [...]) przed złożeniem przez skarżących M. S., H. S. i M. S. w dniu 20.05.2008 r. wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...].02.1995 r. ,powoduje to zdaniem organu, że powrót do poprzedniego stanu prawnego nie jest możliwy na drodze postępowania administracyjnego, ponieważ organ administracji przy pomocy dostępnych mu środków nie jest władny do decydowania o bycie prawnym umów cywilnych.

Badając zaskarżoną decyzję w powyższym zakresie (tj. zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych) Sąd uznał w oparciu o zebrany w sprawie materiał dokumentacyjny, że ustalenia organu były prawidłowe, a zatem zarzuty skargi dotyczące tych kwestii należy uznać za nieuzasadnione.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych było wielokrotnie przedmiotem interpretacji dokonywanej zarówno przez Sąd Najwyższy jak i Naczelny Sąd Administracyjny.

W kwestii tej wypracowano podstawowe kryteria oceny jednolicie przyjmowane przy orzekaniu w tego typu sprawach.

W uchwale 7 sędziów SN z dnia 28 maja 1992 r. sygn. akt III AZP 4/92/OSNCAPiUS 1992 r., nr 12, poz. 211), uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r. sygn. OPS 7/96/ONSA 1997, z. 2, poz. 49) oraz uchwale składu 5 sędziów NSA z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. akt OPK 4-7/98 (ONSA 1999 r. z. 1, poz. 13) wyrażono jasne stanowisko, że nieodwracalność skutków prawnych związana jest ze zdarzeniem prawnym powstałym po wydaniu kwestionowanego aktu przejmującego określone mienie na rzecz państwa lub gminy, którego skutków organ administracji nie może odwrócić działając w granicach przysługujących mu kompetencji. Zatem dany akt wywołuje nieodwracalny skutek prawny wtedy, gdy ani przepis prawa materialnego, ani też przepisy procesowe stanowiące podstawę działania organ administracji publicznej nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego skutku poprzez wydanie decyzji administracyjnej. Nie oznacza to jednak, że jest to nieodwracalność absolutna, że mamy do czynienia z totalną niemożnością przywrócenia poprzedniego stanu prawnego w ramach całego porządku prawnego. Jest to bowiem względna nieodwracalność skutku prawnego w tym znaczeniu, że "odwrócenie" tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego i w formach prawnych właściwych dla tej administracji. Należy przy tym zauważyć , że stwierdzenie przez organ wydania decyzji z naruszeniem prawa pozbawia wprawdzie uprawnionego do zwrotu nieruchomości w naturze przynajmniej do czasu istnienia w obrocie prawnym umów cywilnoprawnych dotyczących nieruchomości, ale umożliwia mu dochodzenie stosownego odszkodowania na drodze cywilnoprawnej.

Natomiast głównym zarzutem skargi Fabryki [...] SA jest to, że poprzednik prawny skarżących; M. S., H. S. i M. S. – E. S. nigdy nie był właścicielem spornych działek. Zdaniem skarżącego brak było bowiem stosownego wpisu w księdze wieczystej w dacie zawarcia przez E. S. umowy notarialnej dotyczącej przeniesienia własności spornych działek (30.08.1938 r.). W tym czasie na terenie W. obowiązywał niemiecki Burgereliches Besetzbuch (BGB), z którego przepisów wynikało, że warunkiem nabycia prawa własności był konstytucyjny wpis do księgi wieczystej.

Odnosząc się do powyższego zarzutu należy zauważyć, że istota zagadnienia mającego znaczenie dla rozpoznania tej sprawy sprowadza się do oceny, czy E. S. przysługiwało, czy też nie przysługiwało prawo własności działek będących przedmiotem sporu w przedmiotowej sprawie z uwagi na niedokonanie stosownego wpisu w księdze wieczystej.

Rozstrzygnięcie tego zagadnienia wymaga odniesienia się do wykładni § 873 ust. 1 BGB niemieckiego kodeksu cywilnego.

Zgodnie z treścią § 873 ust. 1 niemieckiego kodeksu cywilnego z 1896 r. do przeniesienia własności nieruchomości wymagane było porozumienie zbywcy z nabywcą co do przejścia własności nieruchomości oraz wpis do księgi gruntowej. To porozumienie zbywcy z nabywcą nosiło nazwę powzdania i wraz z wpisem do księgi gruntowej stanowiło złożoną czynność prawną rzeczową i abstrakcyjną . Z tej przyczyny umowa przeniesienia własności nieruchomości w formie aktu notarialnego lecz bez dokonania przewłaszczenia (powzdania) i wpisu do księgi gruntowej nie przenosiła własności nieruchomości ze sprzedającego na rzecz kupującego ( wyrok SN z dnia 21.03.1966 r., III CO 3/66, publ.OSPiKA 7-8/67, poz.178).

Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego okresu międzywojennego przyjmowano, że dla nabycia własności sprzedanej na kredyt nieruchomości, będącej przedmiotem wpisu do księgi gruntowej, nie wystarcza oddanie fizycznego posiadania, lecz konieczny jest wpis hipoteczny przeniesienia prawa własności (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1936 r., II C 2003/35, publ. OSN (C) 1936/8/324., por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1938 r., sygn. II C 2805/37, publ. OSN (C) 1939/3/127).

Powyższe rozważania należy jednak odnieść do regulacji przewidzianej w art. § 1 pkt 1 dekretu Rady Ministrów z dnia 11 października 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych ( Dz. U. Nr 57, poz 321), który wszedł w życie 1 stycznia 1947 r.

Przepis ten uchylił całą księgę trzecią kodeksu cywilnego niemieckiego (od § 854 do § 1296) a więc także § 873 ust 1 który nieważność czynności prawnej przenoszącej własność nieruchomości uzależniał od konstytuwnego wpisu do księgi gruntowej.

Zatem w dacie nacjonalizacji ( 15 stycznia 1951 ) nie było już obowiązku przy sprzedaży nieruchomości konstytuwnego wpisu do księgi wieczystej, czyli uzależnienia ważności tej czynności prawnej od wpisu do księgi wieczystej. Do przeniesienia własności nieruchomości od dnia 1.01. 1947 r. wystarczał sam akt notarialny, a wpis do księgi wieczystej był deklaratoryjny.

Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy Sąd uznał za niezasadny zarzut skargi dotyczy tego, że E. S. nigdy nie był właścicielem spornych działek ponieważ w obrocie prawnym jest akt notarialny z 1938 r., który wystarczał w dacie nacjonalizacji tj. w 1951 r. do uznania, że właścicielem nacjonalizowanych działek był E. S.. Dlatego też następcy prawni E. S. zdaniem Sądu posiadają status strony przedmiotowego postępowania. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.