Postanowienie WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 532/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2016-08-17 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 § 2 pkt 7, art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1, art. 255, art. 134 § 1, art. 140  §  1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego osób z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

M.K. złożyła w dniu 1 lipca 2016 r. formularz urzędowy PPF, wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego osób z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu.

Ze złożonego formularza wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwoma synami w wieku 13 lat i 9 lat. Wnioskodawczyni ma firmę transportową, z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje miesięczny dochód od 3000 zł do 17000 zł. Jej mąż pobiera wynagrodzenie za pracę w wysokości 1344 zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni nie wykazała żadnych nieruchomości, posiada 9 busów o wartości około 300000 zł, zgromadziła 10000 zł oszczędności na rachunkach bankowych. Skarżąca oświadczyła, że z własnych oszczędności pomaga spłacać mężowi kredyt w wysokości 1300 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni wymieniła w formularzu następujące stałe wydatki i zobowiązania miesięcznie: kredyty 4583,21 zł, raty leasingowe – 5338 zł, czynsz najmu domu – 750 zł, opłaty za media – około 700 zł, ponadto ubezpieczenia z tytułu AC około 9000 zł i OC za wszystkie pojazdy 7000 zł rocznie. Skarżąca wykazała zobowiązania w wysokości 1700 zł z tytułu podatku od środków transportu, oraz 13000 zł z tytułu kar administracyjnych.

Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2016 r. doręczonym w dniu 26 lipca 2016 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270), zwanej dalej "p.p.s.a." wezwano M.K. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie zeznania podatkowego jej i męża rok 2015r., wyciągów z rachunków bankowych osobistych i firmowych w walucie polskiej i obcej należących do wnioskodawczyni i jej męża z okresu ostatnich 3 miesięcy oraz dokumentu potwierdzającego, czy skarżąca i jej mąż skorzystali z Rządowego Programu Rodzina 500 plus (ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci -Dz.U. z 2016 r. poz. 195), ewentualnie złożenia oświadczenia w tej kwestii oraz podanie miesięcznych wydatków na jedzenie, ubrania i inne niezbędne koszty gospodarstwa domowego oprócz czynszu i opłat za media.

W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła zeznanie podatkowe za rok 2015, z którego wynika, że przychód z działalności gospodarczej M.K. wyniósł 510599,96 zł, koszty uzyskania przychodu – 494251,73zł, co przyniosło dochód w wysokości 16348,23zł. Stosownie do rozliczenia podatkowego za rok 2015, skarżącej należy się do zwrotu kwota 2460,08 zł. Z zeznania podatkowego wynika, że N.K. uzyskał w 2015 r. dochód w wysokości 19035,87 zł. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, że skorzystała z Rządowego programu Rodzina 500 plus (z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że w lipcu 2016 zł zostało jej wypłacone przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Kielcach 500 zł, a w czerwcu 15000 zł za trzy miesiące), miesięczne wydatki na jedzenie jej czteroosobowej rodziny wynoszą 1000 zł, na ubrania 300 zł -400 zł. Koszt zakupu opału wynosi 4000 zł rocznie. Stwierdziła, że miesięcznie płaci na ZUS 3000 złotych i wydaje na paliwo 21000 złotych. Skarżąca wyjaśniła, ze spłaca kredyt zakup domu, który zaciągnęli jej teściowie, gdyż ona nie miała wystarczających dochodów. Oświadczyła, że kwota 25000 zł, którą ma na rachunku bankowym jest jej potrzebna co zachowania płynności finansowej firmy.

Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.).

Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.

Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, zwana dalej "CBOSA"). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę.

Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Do wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych należy zaliczyć wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 100 zł. Pozostałe ewentualne opłaty sądowe, które mogą się pojawić na późniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego to jest: wpis sądowy od skargi kasacyjnej, opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, opłata sądowa od zażalenia, nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł. Ze względu na to, że M.K. wniosła jednocześnie skargi na 12 decyzji ma obecnie do zapłacenia wpisy sądowe w łącznej wysokości 1200 zł.

W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonujący, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Skarżąca prowadzi dochodową działalność gospodarczą, mąż osiąga stały dochód z wynagrodzenia za pracę, ponadto dostają co miesiąc 500 zł na dziecko w ramach Rządowego Programu Rodzina 500 plus. Dodatkowo, jak wynika z rachunków bankowych, w bieżącym roku skarżąca otrzymała z urzędu skarbowego zwroty z tytułu podatku dochodowego (2367, 65 zł) i VAT (10500 zł w okresie od maja do lipca 2016 r.). Dzięki osiąganym dochodom skarżąca wraz z mężem mogą nie tylko utrzymać czteroosobową rodzinę, ale także spłacać kredyty zaciągnięte przez siebie i teściów. Potrzeby mieszkaniowe oraz inne podstawowe warunki życiowe wnioskodawczyni i jej rodziny są na bieżąco zaspokojone. Na koniec lipca 2016 r. na osobistym rachunku bankowym M.K. była kwota ponad 26000 zł. Od maja 2016 r. do lipca 2016 r. na osobistym rachunku bankowym skarżącej na koniec miesiąca zawsze znajdowała się kwota ponad 24000 zł, a wpłaty znacznie przewyższały wypłaty.

Pokrywane przez skarżącą wydatki na ZUS, paliwo, raty leasingowe nie mogą być traktowane jako wydatki zmniejszające zdolność płatniczą wnioskodawczyni w świetle kryteriów przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wymienione przez wnioskodawczynię wydatki stanowią koszt uzyskania przychodu z działalności gospodarczej, które następnie podlegają odliczeniu przy rozliczeniu podatkowym przedsiębiorcy. Poza tym należy podkreślić, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego, gdyż niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by Skarb Państwa pokrywał za nią koszty sądowe i honorarium pełnomocnika.

Ponadto, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych.

Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, rodzice, rodzeństwo lub dorosłe dzieci. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej.

Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.