Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 253/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 138a, art. 138 c, art. 138e, art. 138j par. 1 pkt 2, art. 144 par. 1, par. 2, par. 5, art. 150 par. 1a, art. 152a, art. 162, art. 169 par. 1, art. 223 par. 2 pkt 1, art. 228 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2017 r. sprawy ze skargi M. I. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 24 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia i odmowy przywrócenia terminu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt III SA/Gd 253/17ne

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r. (nr [...]) Dyrektor Izby Celnej, po rozpoznaniu odwołania M. I. (zwanego dalej również jako: "strona", "skarżący") oraz wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 12 października 2016 r. (nr [...]) w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia oraz stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia 12 października 2016 r. (nr [...]) wymierzył stronie karę pieniężną w wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier poza kasynem gry na automatach typu: [...] nr [...] oraz [...] nr [...] w lokalu: Sklep Spożywczo-Przemysłowy M. I. położonym w miejscowości S. [...].

W toku postępowania w piśmie z dnia 19 września 2016 r. pełnomocnik strony - adwokat K. B. zgłosił swój udział w sprawie, załączając do pisma sformalizowany druk pełnomocnictwa szczególnego z datą 15 września 2016 r., w którym w pozycji nr 44 podając swój adres elektroniczny wskazał adres: [...].

Pismami z dnia 24 listopada 2016 r. strona za pośrednictwem pełnomocnika odwołała się od powyższej decyzji oraz złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. We wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik podniósł, że jako pełnomocnik nie miał możliwości dostępu i zapoznania się z ww. decyzją z powodu wysłania przez organ I instancji tej decyzji oraz wszelkich powiadomień o niej na adres [...], który nie stanowił adresu elektronicznego na platformie e-PUAP zdatnego dla celów doręczeń w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, lecz był omyłkowo wskazanym w polu 44 formularza PPS-1 adresem skrzynki poczty elektronicznej (faktycznie nieistniejącym do dnia 24 listopada 2016 r.) na prywatnym serwerze.

Pełnomocnik wskazał, że pierwszy raz uzyskał dostęp do decyzji w siedzibie organu w dniu 23 listopada 2016 r. Na formularzu PPS-1 złożonym w niniejszej sprawie w wyniku oczywistej omyłki w rubryce nr 44 (część D.1) wskazany został - zamiast adresu w systemie elektronicznym wykorzystywanym przez organ podatkowy, tj. adresu konta na platformie e-PUAP (który dla pełnomocnika jest następujący: [...]skrytka) - błędny adres skrzynki e-mailowej pełnomocnika strony ([...]), w dodatku nieistniejący (istnieje jedynie skrzynka przypisana do konta e-PUAP: [...]).

Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r. Dyrektor Izby Celnej – działając na podstawie art. 162, art. 163 oraz art. 223 § 2 pkt 1 i art. 228 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm. – dalej jako: "o.p.") - odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia i stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy opisał przebieg dotychczasowego postępowania i wyjaśnił, że odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję (art. 223 o.p.). Mając na uwadze moment rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania, istotne znaczenie odgrywa ustalenie dnia doręczenia decyzji. Organ wyjaśnił, że decyzja z dnia 12 października 2016 r. (zawierająca pouczenie o trybie i terminie wniesienia odwołania), została doręczona stronie w trybie zastępczym w dniu 27 października 2016 r. na adres wymaganej przepisami prawa skrzynki elektronicznej na platformie e-PUAP podanej przez pełnomocnika (dowód doręczenia UPD). W związku z powyższym termin do złożenia odwołania upłynął z dniem 10 listopada 2016 r.

Organ podkreślił, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Przyjmuje się, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne gdy strona (bądź jej pełnomocnik) dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar.

Organ podkreślił, że pełnomocnictwo szczególne przedłożone przez pełnomocnika opatrzone zostało datą 15 września 2016 r. i pomimo faktu, iż strona podała w nim adres elektroniczny nieskorelowany z e-PUAP, to i tak otrzymywała na niego zawiadomienia o tym, że organ przesyła do niej pisma. System e-PUAP działa analogicznie jak awizo pocztowe pozostawione przez listonosza w skrzynce pocztowej, tyle, że w wersji elektronicznej. Podatnik otrzymuje zawiadomienie, iż czeka na niego przesyłka i musi wykazać się inicjatywą aby ją podjąć.

Przedmiotowa decyzja została wysłana na podaną przez pełnomocnika skrzynkę elektroniczną w dniu 12 października 2016 r. i w tym samym dniu pełnomocnik uzyskał z systemu informację o przesłanym dla niego dokumencie od organu, jednakże nie podjął żadnych działań w celu odebrania decyzji bądź skorygowania podanego adresu mailowego - nie mogąc prawidłowo odczytać maila. Tak więc - zdaniem organu - przedstawiony w pełnomocnictwie adres elektroniczny jest efektem zaniedbania oraz nie dołożenia dostatecznych starań w zakresie zachowania wymogów formalnych w zakresie formularza dotyczącego pełnomocnictwa szczególnego. Za niewłaściwe organ uznał również brak podjęcia działań ze strony profesjonalnego pełnomocnika w momencie uzyskania zawiadomienia od organu i nie skomunikowaniu się z Urzędem Celnym w S., mając pełną świadomość toczącego się postępowania podatkowego wobec strony, którą winien reprezentować.

Strona należycie dbająca o swoje interesy winna przewidzieć, iż w związku z toczącym się przed organem podatkowym postępowaniem podatkowym będzie otrzymywała korespondencję, która będzie wymagała jej aktywności. Osoba należycie dbająca o swoje interesy winna dopełnić wymogów formalnych w zakresie rzetelnego wypełnienia formularza z podaniem prawidłowych danych, celem zadbania o prawidłowy przebieg swoich spraw. Pełnomocnik strony może domagać się przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej jedynie wtedy, gdy jest w stanie uprawdopodobnić, że uchybienie terminu do jej dokonania nastąpiło bez jej winy, ze względu na okoliczności od niej niezależnych, którym pomimo dołożenia należytej staranności nie była w stanie przeciwdziałać.

W konsekwencji organ stwierdził, że niedochowanie terminu zostało spowodowane z winy pełnomocnika strony, co uniemożliwia przywrócenie terminu w trybie art. 162 o.p. W ocenie Dyrektora Izby Celnej niedochowanie terminu do wniesienia przez pełnomocnika strony odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 12 października 2016 r. nie wynikało z zaistnienia przeszkody nie do przezwyciężenia, a jedynie z zaniedbania.

W konsekwencji, stosownie do treści art. 228 § 1 pkt 2 w zw. 239 o.p., Dyrektor Izby Celnej mając na uwadze, że odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 12 października 2016 r. nie zostało wniesione w ustawowym terminie i brak jest podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania.

Pełnomocnik strony złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku dwie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 24 stycznia 2017 r. (nr [...]); jedną w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a drugą w zakresie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

W skardze na postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania skarżący zarzucił naruszenie art. 162 § 1 o.p. w zw. z art. 152a § 3 i 5 o.p. w zw. z art. 138c § 1 o.p. oraz z art. 144 § 5 o.p. poprzez nieuprawnione przyjęcie, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w związku z wniesieniem w dniu 24 listopada 2016 r. odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 12 października 2016 r., doręczonej zdaniem organu dnia 27 października 2016 r., a tym samym według organu po terminie, podczas gdy decyzja ta nie została stronie doręczona w taki sposób, aby mogła się zapoznać z jej treścią, niezgodnie z przewidzianymi przez prawo wymogami doręczeń elektronicznych, z uwagi na przesłanie ww. decyzji przez organ na znajdujący się na prywatnym serwerze adres skrzynki poczty elektronicznej (faktycznie nieistniejący do dnia 24 listopada 2016 r.), nie zaś na "adres w systemie elektronicznym wykorzystywanym przez organ podatkowy", bez spełnienia wymogu przewidzianego art. 152a § 5 o.p. i bez zastosowania alternatywy w postaci możliwości doręczania pełnomocnikowi pism w siedzibie organu, co łącznie uzasadnia wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

W skardze na postanowienie rozstrzygające w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania strona zarzuciła naruszenie art. 152a § 3 i 5 o.p. w zw. z art. 138c § 1 o.p. oraz z art. 144 § 5 o.p. poprzez nieuprawnione przyjęcie, że datą skutecznego doręczenia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 12 października 2016 r. był dzień 27 października 2016 r., a tym samym odwołanie złożone w dniu 24 listopada 2016 r. zostało złożone po terminie, podczas gdy nie nastąpiło skuteczne doręczenie ww. decyzji z uwagi na jej przesłanie przez organ na znajdujący się na prywatnym serwerze adres skrzynki poczty elektronicznej (faktycznie nieistniejący do dnia 24 listopada 2016 r.), nie zaś na "adres w systemie elektronicznym wykorzystywanym przez organ podatkowy", co pozwalałoby na przyjęcie zaistnienia tzw. fikcji doręczenia decyzji w dniu 28 października 2016 r., a w konsekwencji przyjęcie po stronie wnoszącego odwołanie uchybienia terminu do jego złożenia.

Mając powyższe zarzuty na uwadze strona w skargach wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarg strona podniosła, że na formularzu PPS-1 złożonym w niniejszej sprawie - w wyniku oczywistej omyłki - w rubryce nr 44 (część D.1) wskazany został błędnie, zamiast adresu w systemie elektronicznym wykorzystywanym przez organ podatkowy, tj. adresu konta na platformie e-PUAP (który jest następujący: [...]), wpisany błędny, a w dodatku nieistniejący do dnia 24 listopada 2016 roku, adres skrzynki e-mailowej pełnomocnika skarżącego znajdujący się na prywatnym serwerze (opisany jako: [...]).

Mając jednak na uwadze wysłanie przez organ ww. decyzji i wszelkich powiadomień o niej wyłącznie na adres: [...], który nie stanowił adresu elektronicznego na platformie e-PUAP zdatnego dla celów doręczeń w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, lecz był omyłkowo wskazanym w polu 44 formularza PPS-1 adresem skrzynki poczty elektronicznej (faktycznie nieistniejącym do dnia 24 listopada) na prywatnym serwerze, wskutek czego pełnomocnik strony nie miał możliwości dostępu i zapoznania się z decyzją oraz powiadomieniami o niej, jak również nie były one dla niego w formie elektronicznej dostępne w żadnym czasie, to brak jest podstaw do przyjęcia drogą fikcji doręczenia w niniejszej sprawie.

Skarżący stwierdził, że "adres skrzynki poczty elektronicznej" nie stanowi "adresu w systemie elektronicznym wykorzystywanym przez organ podatkowy", którego wymaga formularz pełnomocnictwa.

Tym samym pełnomocnictwo szczególne złożone do niniejszej sprawy nie spełniało wymogu, o którym mowa w art. 138c § 1 o.p., tj. nie zawierało "adresu elektronicznego", co w konsekwencji stanowiło brak formalny, który powinien być przedmiotem wezwania skierowanego przez organ do pełnomocnika będącego adwokatem o uzupełnienie braku formalnego pełnomocnictwa poprzez wskazanie wymaganego przez przepisy prawa adresu elektronicznego, tj. adresu konta na platformie e-PUAP, w trybie przewidzianym w przepisach podatkowych dla usuwania braków formalnych pism. W niniejszej sprawie wezwanie takie nie nastąpiło, a brak ten nie został usunięty (organ nie dysponował "adresem elektronicznym"). Jako alternatywa przewidziana została zatem możliwość doręczania pełnomocnikowi pism w siedzibie organu (art. 144 § 5 o.p.), przy czym brak było informacji o sporządzeniu pisma skierowanego do pełnomocnika strony, co oznacza, że organ nie podjął się zastosowania tej alternatywy (doręczenia w siedzibie).

Konsekwencją wykorzystania przez organ adresu skrzynki poczty elektronicznej, zamiast wezwania do prawidłowego adresu skrytki e-PUAP, w dodatku w sytuacji nieistnienia skrzynki pocztowej [...] (istnieje jedynie skrzynka przypisana do konta na e-PUAP: [...], na którą pełnomocnik mógłby otrzymać informację, że na konto na e-PUAP, to jest na [...] wpłynęła przesyłka), był brak możliwości dostępu do decyzji wydanej w niniejszej sprawie.

Ponieważ skrzynka pocztowa [...] nie istniała (została utworzona dopiero w dniu 24 listopada 2016 r.), nie było żadnej możliwości dostępu do przesyłek elektronicznych kierowanych błędnie przez organ według tego "adresu". Ponieważ nie była (i nie jest) to skrytka na platformie e-PUAP, to nie było możliwości dostępu do tych przesyłek, które uzyskały już status doręczonych na zasadzie fikcji doręczenia, ponieważ wszystkie informacje elektroniczne (decyzja, zawiadomienie, zawiadomienie powtórne) nie zapisały się na skrytce [...] lecz na adresie nieistniejącym, do którego nie istnieje możliwość "zalogowania" się pełnomocnika.

Tym samym żadne z pism kierowanych przez organ na wadliwą, omyłkowo wskazaną w polu 44 formularza, skrzynkę pocztową: [...] nie spełniło nigdy wymogu przewidzianego art. 152a § 5 o.p. – nie umożliwiło adresatowi pisma dostępu do jego treści.

Dla dochowania wymogu z art. 152a § 5 o.p. przesyłanie przez organ korespondencji elektronicznej na "adres w systemie elektronicznym wykorzystywanym przez organ podatkowy" ma zasadnicze znaczenie, ponieważ wówczas, w przeciwieństwie do niniejszej sytuacji, nawet przy błędzie w nazwie adresu mailowego przyporządkowanego dla celów powiadomień do konta e-PUAP, pełnomocnik przez cały wymagany prawem okres czasu ma przecież dostęp do plików decyzji, powiadomień i dat doręczeń po zalogowaniu się na swoją skrytkę na platformie e-PUAP, nawet w razie wadliwości adresu mailowego.

Także organ w piśmie z dnia 25 listopada 2016 r. (znajdującym się w aktach sprawy) wyraźnie zaznaczył, że adres skrzynki pocztowej nie może być traktowany jako adres konta na platformie e-PUAP, lecz wyłącznie jako adres na który otrzyma się powiadomienie o korespondencji przychodzącej na skrytkę e-PUAP (tj. [...]).

W związku z powyższym, organ błędnie przyjmuje, iż podatnik otrzymał na podany adres skrzynki pocztowej powiadomienie o przesłanym dokumencie i tylko z uwagi na zaniedbanie i brak jakichkolwiek działań nie uzyskał informacji, iż przedmiotowa decyzja faktycznie została wydana, podczas gdy z uwagi na fakt nieistnienia podanego adresu skrzynki pocztowej podatnik - a bezpośrednio pełnomocnik - nie otrzymał żadnego powiadomienia o istnieniu dokumentu.

W odpowiedziach na skargi Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym kończące postępowanie (pkt 2). Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że wniesione skargi nie zasługują na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że złożone w niniejszej sprawie skargi na przedmiotowe postanowienie zostały przez Sąd rozpoznane na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W przedmiotowej sprawie zaskarżone zostało postanowienie, mieszczące się w katalogu postanowień, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Postanowienie to – na co należy zwrócić uwagę - zawiera w istocie dwa orzeczenia, tj. rozstrzyga w przedmiocie: przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, a zatem jest postanowieniem kończącym postępowanie. W realiach rozpatrywanej sprawy zachodziły zatem przesłanki do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Na wstępie rozważań dotyczących zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia (które orzeka o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz odmowie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania), Sąd pragnie wyjaśnić, że w pierwszej kolejności należy ustalić czy i kiedy doszło do doręczenia stronie skarżącej pierwszoinstancyjnej decyzji, od której zostało złożone odwołanie, gdyż tylko w takim wypadku można określić początek biegu terminu do wniesienia odwołania i w konsekwencji ustalić czy zostało ono wniesione w terminie, a następnie – w przypadku stwierdzenia niedochowania tego terminu – rozważać zasadność jego przywrócenia.

Zgodnie z art. 144 § 1 o.p. zasadą jest, że organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem, za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, pracowników urzędu obsługującego ten organ, funkcjonariuszy celnych lub upoważnionych pracowników innego organu podatkowego, lub przez organy lub osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów (pkt 1), lub za urzędowym poświadczeniem odbioru, za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej (pkt 2), przy czym – w myśl art. 144 § 2 o.p. - jeżeli przepisy ustawy przewidują doręczanie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, doręczenie następuje przez portal podatkowy w zakresie wynikającym z odrębnych przepisów lub przez elektroniczną skrzynkę podawczą. Stosownie zaś do w art. 144 § 5 o.p. doręczanie pism pełnomocnikowi będącemu adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym oraz organom administracji publicznej następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo w siedzibie organu podatkowego. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że przez portal podatkowy, o którym mowa w art. 144 § 2 o.p., należy rozumieć system teleinformatyczny administracji podatkowej służący do kontaktu organów podatkowych z podatnikami, płatnikami i inkasentami, a także ich następcami prawnymi oraz osobami trzecimi, w szczególności do wnoszenia podań, składania deklaracji oraz doręczania pism organów podatkowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej (art. 3 pkt 14 o.p.).

Stosownie do art. 152a § 1 o.p., w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego organ podatkowy przesyła na adres elektroniczny adresata zawiadomienie zawierające: 1) informację, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego; 2) wskazanie adresu elektronicznego, z którego adresat może pobrać pismo i pod którym powinien dokonać potwierdzenia doręczenia pisma; 3) pouczenie dotyczące sposobu odbioru pisma, a w szczególności sposobu identyfikacji pod wskazanym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym organu podatkowego, oraz informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w określony sposób. W przypadku nieodebrania pisma w formie dokumentu elektronicznego w sposób określony w § 1 pkt 3, organ podatkowy po upływie 7 dni, licząc od dnia wysłania zawiadomienia, przesyła powtórne zawiadomienie o możliwości odebrania tego pisma (art. 152a § 2 o.p.). W przypadku nieodebrania pisma doręczenie uważa się za dokonane po upływie 14 dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia (art. 152a § 3 o.p.). Zawiadomienia, o których mowa powyżej mogą być tworzone automatycznie i przesyłane przez system teleinformatyczny organu podatkowego, a odbioru tych zawiadomień nie potwierdza się (art. 152a § 4 o.p.).

W myśl art. 138a o.p. strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania (§ 1), a pełnomocnictwo może być ogólne, szczególne albo do doręczeń (§ 2). Stosownie do art. 138c § 1 o.p. pełnomocnictwo wskazuje dane identyfikujące mocodawcę, w tym jego identyfikator podatkowy, dane identyfikujące pełnomocnika, w tym jego identyfikator podatkowy, a w przypadku nierezydenta - numer i serię paszportu lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość, lub inny numer identyfikacyjny, o ile nie posiada identyfikatora podatkowego, adres tego pełnomocnika do doręczeń w kraju, a w przypadku adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego - także jego adres elektroniczny. Zgodnie z art. 138e o.p. pełnomocnictwo szczególne upoważnia do działania we wskazanej sprawie podatkowej lub innej wskazanej sprawie należącej do właściwości organu podatkowego lub organu kontroli skarbowej (§ 1), przy czym pełnomocnictwo szczególne udzielone na piśmie oraz zawiadomienie o jego zmianie, odwołaniu lub wypowiedzeniu składa się do akt sprawy według wzoru określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 138j § 1 pkt 2, w oryginale lub jego notarialnie poświadczony odpis. Wzór pełnomocnictwa szczególnego został określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów pełnomocnictwa szczególnego i pełnomocnictwa do doręczeń oraz wzorów zawiadomienia o zmianie, odwołaniu lub wypowiedzeniu tych pełnomocnictw (Dz. U. z 2015 r., poz. 2330 ze zm.).

W aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo szczególne przedłożone przez K. B. – pełnomocnika strony (skarżącego) opatrzone datą 15 września 2016 r., które zostało złożone na druku PPS-1 określonym w załączniku nr 1 ww. rozporządzenia według wzoru obowiązującego w dniu udzielania pełnomocnictwa. W poz. 44 druku PPS-1, znajdującej się w części D.1 dotyczącej danych identyfikacyjnych pełnomocnika, jako adres elektroniczny pełnomocnika wpisany został adres: [...]. Z pouczenia do tej pozycji znajdującego się na ww. druku PPS-1 wynika, że "adres elektroniczny oznacza adres w systemie teleinformatycznym wykorzystywanym przez organ podatkowy".

W niniejszej sprawie skarżący twierdzi, że ww. adres elektroniczny był nieprawidłowy; został wpisany omyłkowo i nie spełniał wymogu adresu elektronicznego w rozumieniu art. 138c § 1 in fine o.p., co – jako brak formalny pełnomocnictwa – powinno skutkować wezwaniem pełnomocnika będącego adwokatem o uzupełnienie braku złożonego pełnomocnictwa poprzez wskazanie wymaganego przez przepisy prawa adresu elektronicznego, tj. adresu konta na platformie e-PUAP, lub alternatywnie poinformować pełnomocnika strony o doręczeniu pisma w siedzibie organu (art. 144 § 5 o.p.).

Przede wszystkim należy wskazać, że w orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że brak adresu elektronicznego w pełnomocnictwie udzielonym pełnomocnikowi profesjonalnemu nie stanowi przeszkody w prowadzeniu postępowania, gdyż tego typu brak w żadnej mierze nie niweczy skuteczności udzielonego pełnomocnictwa. Wymóg wskazania w pełnomocnictwie adresu elektronicznego nie dotyczy istoty stosunku prawnego pełnomocnictwa, lecz wiąże się z przewidzianą w art. 144 § 5 o.p. zasadą doręczania pism pełnomocnikom profesjonalnym za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Brak takiego adresu nie stanowi zatem naruszenia przepisu prawa powszechnie obowiązującego, a w konsekwencji nie podlega konieczności jego wskazania na zasadach usunięcia formalnego braku takiego pełnomocnictwa w trybie art. 169 § 1 o.p. (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2017 r., sygn. akt I GSK 166/17, LEX nr 2273648 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 31 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 278/17, LEX nr 2300803). Skoro zatem nawet brak wskazania adresu elektronicznego w treści pełnomocnictwa nie stanowi podstaw do uzupełnienia tego braku w trybie art. 169 § 1 o.p., to tym bardziej wskazanie omyłkowego adresu poczty elektronicznej nie mogłoby nakładać na organ obowiązku wezwania skarżącego (jego pełnomocnika) do usunięcia tego braku we wskazanym trybie.

Niezależnie od tych wyjaśnień, Sąd pragnie wskazać, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na to, że doręczenie pełnomocnikowi strony decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 12 października 2016 r. (nr [...]) w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, zostało dokonane z naruszeniem przywołanych powyżej przepisów. Ze znajdującego się w aktach sprawy druku UPD (Urzędowego Potwierdzenia Odbioru) wynika, że w dniu wydania ww. decyzji Urząd Celny w S. przesłał na wskazany przez pełnomocnika adres skrzynki elektronicznej zawiadomienie, tj. wiadomość zawierającą identyfikator dokumentu, którego dotyczy poświadczenie (nr [...]). Pierwsze zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki przez portal podatkowy (tj. na platformie e-PUAP) zostało utworzone w dniu 12 października 2016 r., natomiast zawiadomienie powtórne zostało utworzone w dniu 20 października 2016 r. i wobec braku poświadczenia odbioru wiadomość zawierająca ww. dokument została uznana za skutecznie doręczoną w dniu 26 października 2016 r. (vide: wydruk UPD – k. 41 akt administracyjnych). Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 152a § 2 o.p., w przypadku nieodebrania pisma w formie dokumentu elektronicznego w sposób określony w § 1 pkt 3, organ podatkowy po upływie 7 dni, licząc od dnia wysłania zawiadomienia, przesyła powtórne zawiadomienie o możliwości odebrania tego pisma. W niniejszej sprawie powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma elektronicznego przesłano pełnomocnikowi w ósmym dniu od pierwszego zawiadomienia, jednakże pomimo tych zawiadomień pełnomocnik nie zalogował się na platformie e-PUAP i nie odebrał korespondencji (decyzji) w formie elektronicznej. W związku z tym Dyrektor Izby Celnej prawidłowo uznał, że doręczenie spornej decyzji należało uznać za dokonane po upływie 14 dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia na adres e-mailowy pełnomocnika, tj. w dniu 26 października 2016 r.

Należy zgodzić się z organem, że tryb zawiadamiania z art. 152a § 1 o.p. koreluje z pisemnym zawiadomieniem o odbiorze przesyłki pocztowej (awizo) przewidzianym w art. 150 § 1a o.p. Niewątpliwie konieczność spełnienia warunków określonych w tych przepisach obejmuje obowiązek wykazania przez organ podatkowy, iż zostały spełnione wymogi odnoszące się do dwukrotnego wskazania właściwej placówki pocztowej, w której pozostawiono przesyłkę oraz miejsca, w którym umieszczono zawiadomienie o nadejściu przesyłki (w przypadku doręczenia za pośrednictwem poczty) oraz dwukrotnego zawiadomienia o możliwości odbioru dokumentu elektronicznego z odpowiednimi informacjami i pouczeniami (w przypadku doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej). W niniejszej sprawie organ przedstawił dokument (UPD), z którego wynika, iż stosowne zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki elektronicznej wystosowano dwukrotnie na wskazany adres poczty elektronicznej pełnomocnika strony (analogicznie, jak gdyby w przypadku doręczeń za pomocą operatora pocztowego strona określiła odrębny adres do doręczeń, korespondencji). Przedmiotowe zawiadomienie (awizo) o wydaniu decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 12 października 2016 r. i możliwości odbioru jej w formie elektronicznej zostało skarżącemu doręczone odpowiednio w dniu 12 października 2016 r. o godz. 15:10:20 oraz powtórne w dniu 20 października 2016 r. o godz. 00:02:14. Nieodebranie ww. decyzji po dwukrotnym zawiadomieniu strony skutkowało zatem uznaniem jej za doręczoną po upływie 14 dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia (art. 152a § 3 o.p.), tj. za doręczoną w dniu 26 października 2016 r. Nadmienić w tym miejscu jedynie należy, iż zawiadomień, o których mowa w art. 152a § 1 o.p., nie potwierdza się (art. 152a § 4 o.p.).

Wobec powyższego – stosownie do art. 223 § 2 pkt 1 o.p. – czternastodniowy termin do wniesienia odwołania od przedmiotowej decyzji, rozpoczął swój bieg 27 października 2016 r., a w konsekwencji ostatecznym terminem na wniesienie odwołania był dzień 10 listopada 2016 r. Odwołanie skarżącego zostało wniesione w dniu 25 listopada 2016 r. za pośrednictwem operatora pocztowego. Wraz z odwołaniem skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia, który nie został uwzględniony przez organ w zaskarżonym postanowieniu poddanym również w tym zakresie kontroli tut. Sądu, co do jego zgodności z prawem.

W myśl art. 162 o.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1), przy czym podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi i jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2).

W rozpoznawanej sprawie – w świetle zaistniałych okoliczności faktycznych – rozwadze Sądu podlegała ocena spełnienia przez skarżącego przesłanki "uprawdopodobnienia braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania" i w konsekwencji ocena prawidłowości podjętego przez Dyrektora Izby Celnej rozstrzygnięcia w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 12 października 2016 r.

W orzecznictwie przyjmuje się, że w kwestii oceny zasadności przywrócenia terminu należy stosować obiektywny miernik staranności. Z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu i tylko wówczas, gdy strona wykaże, że dołożyła najwyższej staranności, której obiektywnie można od niej wymagać w prowadzeniu sprawy. Podkreślenia wymaga, że w przypadku, gdy strona korzysta z pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze także działania jej pełnomocnika, przy czym od takiego pełnomocnika, z racji wykonywanego zawodu i posiadanej wiedzy, wymaga się zachowania podwyższonej staranności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest bowiem dopuszczalne, gdy strona (jej pełnomocnik) dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, gdyż brak winy powinien być oceniany w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przepis art. 162 § 1 o.p. nie uzależnia bowiem uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Oznacza to, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zaliczyć można zdarzenia mające charakter siły wyższej, przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt II FSK 69/15, LEX nr 2260682; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1119/15, LEX nr 1955581; wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1779/12, LEX nr 1518918; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1083/13, LEX nr 1479667; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 1407/11, LEX nr 1336171). Mając powyższe na uwadze przyjąć należy, że kryterium oceny braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej zostało sformułowane surowo, a przyjęcie zaistnienia tej przesłanki w przypadku niedochowania terminu dopełnienia danej czynności procesowej przez profesjonalnego pełnomocnika, winno podlegać ocenie z uwzględnieniem "podwyższonego" miernika staranności jakiej należy wymagać od osoby trudniącej się zawodowo pomocą prawną (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 776/11, LEX nr 1132846).

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, organ prawidłowo przyjął, że na gruncie zaistniałego w sprawie stanu faktycznego brak jest podstaw do stwierdzenia istnienia okoliczności uzasadniających (uprawdopodabniających) brak winy strony (działającej przez pełnomocnika) w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Okoliczność nieprawidłowego (omyłkowego) wypełnienia formularza pełnomocnictwa PPS-1 (w zakresie danych pełnomocnika odnoszących się do wskazania przez niego "właściwego" dla pełnomocnika - a więc takiego, z którego korzysta - adresu elektronicznego do korespondencji) i przesłania takiego formularza do organu celnego przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika, nie wskazuje na jego działanie z najwyższą starannością jakiej można wymagać od profesjonalnego pełnomocnika, a także nie stanowi o zaistnieniu trudnej i nieprzewidywalnej przeszkody, niemożliwej do przezwyciężenia w okolicznościach sprawy. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że osoba należycie dbająca o swoje interesy (czy jest to strona, czy tym bardziej profesjonalny pełnomocnik) winna dopełnić wymogów formalnych w zakresie rzetelnego wypełnienia formularza pełnomocnictwa z podaniem prawidłowych danych, celem zadbania o prawidłowy przebieg swoich spraw. Jednocześnie, co należy podkreślić, organ w niniejszej sprawie nie miał też żadnych podstaw do powzięcia jakichkolwiek wątpliwości co do skutecznego przesłania (doręczenia) - na wskazany w pełnomocnictwie adres poczty elektronicznej - zawiadomień odnośnie możliwości odbioru decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 12 października 2016 r. (nr [...]) pod oznaczonym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym organu podatkowego (e-PUAP), gdyż z treści znajdującego się w aktach wydruku UPD nie wynika, by wysłana na podany adres poczty elektronicznej wiadomość została odrzucona (zwrócona). Mając to na uwadze, przy ocenie przesłanki braku zawinienia w dokonaniu przez skarżącego spóźnionej czynności wniesienia odwołania nie mogło mieć jakiegokolwiek znaczenia postępowanie organu, lecz wyłącznie zachowanie samej strony postępowania znamionujące się niedbalstwem, skoro wolą pełnomocnika strony było otrzymywanie zawiadomień o informacji, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego na adres: [...] zamiast na adres: [...].

W konsekwencji, stosownie do treści art. 228 § 1 pkt 2 o.p., mając na uwadze, że odwołanie na ww. decyzję Naczelnika Urzędu Celnego nie zostało wniesione w ustawowym terminie, a jednocześnie brak było podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, Dyrektor Izby Celnej prawidłowo orzekł w zaskarżonym postanowieniu. Co prawda, w sentencji postanowienia wskazał, że orzeka o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia "zażalenia" i konsekwentnie stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia "zażalenia" – choć środkiem zaskarżenia w sprawie było "odwołanie" – to jednak wskazana omyłka nie miała jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy.

Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.