Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1275/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1275/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 października 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: Ewelina Knapczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2014 r., sprawy ze skargi M.W., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 27 maja 2014 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

M.W. w dniu 5 grudnia 2012 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz GŚP. Wyjaśniła, że jej sytuacja majątkowa uniemożliwia opłacenie zaległych należności bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podała, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Nie uzyskuje żadnych dochodów. Do dnia 30 września 2012 r. otrzymywała zasiłek okresowy w kwocie 178,10 zł z MOPS. Po dniu 30 września 2012 r. prawo do zasiłku wygasło. Nie posiada żadnych innych dochodów. Wnioskodawczyni wskazała, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, niezdolną do pracy.

Decyzją z dnia 1 lutego 2013r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 3 461,99 zł oraz umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia należności na ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/2011 r. w związku z brakiem przedmiotu postępowania.

Organ ustalił, że wnioskodawczyni jako płatnik była zgłoszona w ZUS w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do 4 stycznia 2012 r. Działalność gospodarczą prowadziła w zakresie sprzedaży przez Internet. Wpis do ewidencji działalności gospodarczej został wykreślony z dniem 13 marca 2012 r. Wykonując działalność płatnik nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek na wskazane przepisami prawa ubezpieczenia i zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym stał się dłużnikiem ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Zaległości figurujące na koncie płatnika nie zostały skierowane do przymusowego dochodzenia. Organ szczegółowo przedstawił także szereg innych okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej i zdrowotnej wnioskodawcy.

W ocenie organu, w stosunku do zobowiązanej nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z jej indywidualnej sytuacji, które zostały określone w § 3 rozporządzenia wykonawczego. Wskazał, że umorzenie, o którym mowa w tym przepisie jest zastrzeżone dla sytuacji szczególni trudnych, gdy nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec ZUS. Podał, że sytuacja zdrowotna strony, której nie kwestionuje, w stanie faktycznym sprawy również nie stanowi samoistnej przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności. Zaznaczył, że może umorzyć należności składkowe w sytuacji przewlekłej choroby zobowiązanej lub członka rodziny, tylko w przypadku, gdy choroba pozbawia zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Z orzeczenia z dnia 9 listopada 2012 r. zaliczającego stronę do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności wynika, że jest ona niezdolna do pracy oraz wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, niemniej jednak nie zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad nią innych osób w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto organ wskazał na podejmowanie pracy zarobkowej przez stronę po likwidacji firmy (od 11 kwietnia 2012 r. do 11 czerwca 2012 r. w firmie "L" na 1/8 – dochód za ten okres wyniósł 358/10 zł netto); uznał także, że pobyt w mieszkaniu chronionym rokuje poprawę jej stanu zdrowia, a tym samym możliwość podjęcia pracy zarobkowej.

Z ustaleń stanu faktycznego wynika, że zobowiązana nie jest właścicielką żadnych nieruchomości; rozporządza samochodem Nissan Sentra z 1993 r.; zamieszkuje nieodpłatnie w mieszkaniu chronionym, które stanowi formę pomocy społecznej. Aktualnym źródłem utrzymania strony są zasiłki przyznane przez MOPS (zasiłek stały w kwocie 529 zł miesięcznie do 30 listopada 2015 r.). W związku z tym organ przyjął, że podstawowe potrzeby życiowe strony są zaspokojone. Wskazał także na regulowanie przez nią zobowiązań cywilnoprawnych z tytułu kredytu bankowego. Organ nie kwestionując trudności finansowych strony uznał, że nie mają one charakteru trwałego, a jedynie przejściowy. Przyznając, że jednorazowa wpłata na poczet należności ZUS dla zobowiązanej nie jest możliwa, zaznaczył, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby przystąpić do sukcesywnego regulowania zaległych składek w mniejszych kwotach. Organ nie stwierdził także zaistnienia przesłanki z §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego, ponieważ wnioskodawczyni w ogóle nie udowodniła, aby w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej poniosła na skutek zdarzenia losowego lub klęski żywiołowej jakiekolwiek straty materialne, w wyniku których opłacenie należności z tytułu składek naraziłoby ją na poniesienie ciężkich skutków, w tym pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS podał również, że ponieważ przedmiotowe zaległości nie były kierowane do przymusowego dochodzenia, nie można było stwierdzić całkowitej nieściągalności oraz braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Odniósł się także do obowiązku uwzględnienia przy podejmowaniu rozstrzygnięcia interesu społecznego i słusznego interesu strony.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni podtrzymała swoje pierwotne żądanie podkreślając, że organ w trakcie wydawania decyzji zlekceważył słuszny interes obywatela. Jest nim zwolnienie strony przez organ z zobowiązań publicznoprawnych, które mają charakter nadmierny i przyczyniają się do zwiększenia niedostatku strony. Podała, że ze względu na stan zdrowia jest niezdolna do pracy i nie osiąga żadnych dochodów. Właściwe instytucje udzieliły jej doraźnej pomocy, poprzez przyznanie czasowego prawa do mieszkania chronionego, bonu na gorące posiłki oraz zasiłku stałego w wysokości 529 zł. Pomoc ta z trudnością pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Konieczność zapłaty zaległych składek spowodowałaby, że strona popadłaby w skrajny niedostatek. Wnioskodawczyni podała, że zostały w jej przypadku spełnione przesłanki umorzenia określone w §3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego. Z wyjątkiem zasiłku stałego nie posiada ona żadnych dochodów, a niezdolność do pracy ma charakter trwały. Rokowania na powrót do zdrowia są znikome, a zażywane leki negatywnie wpływają na stan psychofizyczny zobowiązanej, powodując liczne skutki uboczne. W opinii strony nie ma więc podstaw aby sądzić, że jej sytuacja majątkowa ulegnie w przyszłości poprawie. Zobowiązana wskazała także, że w spłacie kredytu bankowego pomagają jej rodzice, przekazujący brakującą sumę należnej spłaty, co znacznie obciąża ich budżet domowy. Zaznaczyła także, że powoływanie się przez ZUS na ochronę interesu publicznego stanowi nadużycie i narusza zasady współżycia społecznego. Kwota zaległości nie jest kwotą wysoką i jej umorzenie nie spowoduje uszczerbku w dochodach Skarbu Państwa, a tym samym nie wpłynie negatywnie na interes społeczny, w którego obronie staje ZUS. Strona zauważyła także, że absurdalna jest dla niej sytuacja, że z jednej strony Państwo udziela jej pomocy, ze względu na trudną sytuacje osobistą i finansową, a z drugiej strony to samo Państwo domaga się od niej spłaty zaległych świadczeń z tych środków, które wcześniej przyznało.

Pismem z dnia 13 marca 2013 r. strona poinformowała ZUS, że od 4 marca 2013 r. zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę na okres próbny do 30 kwietnia 2013 r. w wymiarze ½ etatu w Kancelarii Radcy Prawnego z wynagrodzeniem wynoszącym 800 zł brutto miesięcznie. Utraciła w związku z tym prawo do zasiłku stałego, bon na posiłki, a także prawdopodobnie będzie musiała pokrywać koszt pobytu w mieszkaniu chronionym.

Decyzją z dnia 28 marca 2012r., nr [...], ZUS utrzymał w mocy opisaną decyzję z dnia 1 lutego 2013 r., stwierdzając, że dokonana analiza stanu faktycznego i wszystkich okoliczności przedmiotowej sprawy doprowadziła organ do wniosku, że w stosunku do zobowiązanej brak jest wystarczających podstaw do skorzystania z instytucji umorzenia określonej w art. 28 u.s.u.s.

ZUS ponownie zacytował przepisy u.s.u.s. oraz rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i uznał, że w stosunku do strony nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, której sytuacje zostały zdefiniowane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Wziął przy tym pod uwagę, że strona w chwili obecnej nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada wartościowego majątku ruchomego i nieruchomego, którego spieniężenie pozwoliłoby na spłatę obciążającego ją zadłużenia. Zauważył jednak, że posiada stały i regularny dochód uzyskiwany w ramach zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w wymiarze ½ etatu (628,43 zł netto). Ponieważ zaległości obciążające płatniczkę nie były do tej pory kierowane na drogę postępowania egzekucyjnego, żaden z organów egzekucyjnych nie mógł stwierdzić całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby egzekwowanie należności. Brak jest zatem podstaw do uznania, że w toku ewentualnie podejmowanych działań egzekucyjnych nie uzyskałoby się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne.

Analizując stan faktyczny pod kątem zaistnienia szczególnych przypadków, które zostały określone w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z §3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia wykonawczego, organ uznał, że aktualna sytuacja materialna i zdrowotna strony jest trudna. Zobowiązana prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania są dochody uzyskiwane z wynagrodzenia ze stosunku pracy oraz pomocy świadczonej przez MOPS w postaci zasiłków okresowych oraz bezpłatnego miejsca w domu chronionym. Strona wskazała, że nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania oraz kosztów leczenia, które są w pełni refundowane bądź ponoszone są za symboliczną kwotę. Jedynymi jej wydatkami są abonament na kolację w wysokości 60 zł miesięcznie, środki czystości – 40 zł oraz zakup biletu miesięcznego – 94 zł. Obciążenia budżetu domowego wynoszą więc łącznie 194 zł. Na pozostałe wydatki pozostaje więc kwota 434,43 zł. W ocenie organu kwota ta nie jest wysoka, jednakże biorąc pod uwagę fakt, że uwzględnia ona większość wydatków ponoszonych na niezbędne utrzymanie oraz wysokość zaległości składkowych obciążających stronę, pozwala ona na wygospodarowanie z niej chociażby minimalnej kwoty mogącej zostać przeznaczoną na spłatę zadłużenia wobec ZUS-u. Organ za udowodnioną uznał okoliczność posiadania i regularnej spłaty (z pomocą rodziców) zobowiązań cywilnoprawnych wynikających z zawartych umów kredytowych (około 600 zł miesięcznie). Spłata tych zobowiązań obniża zdolności płatnicze strony, jednak zdaniem organu okoliczność ta nie może być wystarczającym uzasadnieniem dla uznania zasadności umorzenia należności składkowych. W ocenie organu odmowa umorzenia należności składkowych sama w sobie nie wpłynie na pogorszenie aktualnej sytuacji materialnej zobowiązanej, natomiast podjęcie przez nią pracy i uzyskiwanie regularnego dochodu daje możliwość poprawy, w określonej perspektywie czasowej, jej sytuacji finansowej i spłatę zobowiązań wobec ZUS-u bez pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ zaznaczył również, że problemy zdrowotne, z którymi boryka się zobowiązana od 2003 roku nie stały na przeszkodzie w wykonywaniu przez nią aktywności zawodowej w formie prowadzonej działalności gospodarczej, a po jej zakończeniu w formie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Aktualnie, pomimo niezdolności do pracy, zobowiązana pozostaje w zatrudnieniu w wymiarze ½ etatu i uzyskuje z tego tytułu regularne dochody. W związku z tym organ stwierdził, że nie można uznać, że stan zdrowia wnioskodawczyni pozbawia ją całkowicie możliwości uzyskiwania dochodów w wysokości umożliwiającej opłacenie należności. Podał także, że prowadząc działalność gospodarczą strona osiągała z niej przychody kształtujące się na poziomie około 40 tys. zł, co pokazuje, że w okresie, którego dotyczą zaległości posiadała środki na bieżące regulowanie składek. ZUS zaznaczył, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych. Zobowiązana jako profesjonalista powinna wykazywać się odpowiednią starannością, zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności regulować składki ubezpieczeniowe względem ZUS. Przedsiębiorca ponoszący ryzyko gospodarcze powinien dołożyć należytej staranności, aby zobowiązania z wykonywanej działalności były realizowane na bieżąco przy równoczesnym osiąganiu z niej wymiernych korzyści finansowych.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnioskodawczyni wniosła o uchylenie decyzji z dnia 28 marca 2012 r., zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego, poprzez nieuwzględnienie przez organ spełnienia przez nią przesłanek umorzenia zawartych w ww. przepisie.

W uzasadnieniu skarżąca powtarzając zasadniczo argumentację wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazała, że w uzasadnieniu decyzji pominięto istotne dla sprawy fakty. Stwierdzenie organu, że posiada stały dochód uzyskiwany w ramach zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w wymiarze ½ etatu jest niepełne i wprowadza w błąd. Dochód ten, na pewno nie ma charakteru stałego, gdyż zawarta przez wnioskodawczynię umowa o pracę jest umową na okres próbny wynoszący 2 miesiące. Skarżąca przypomniała także, że jest osobą z ustaloną niezdolnością do pracy. Podjęcie pracy jednak znacznie poprawiło samoocenę strony i ma pozytywy wpływ na jej stan zdrowia i postępy leczenia. Nie jest jednak wskazane podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, gdyż może to spowodować nadmierne obciążenie organizmu i w efekcie pogorszenie stanu zdrowia.

W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi.

Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił obie opisane wyżej decyzje i przekazał sprawę ZUS do ponownego rozpatrzenia. Sąd stwierdził, że organy w sposób niedostateczny rozważyły indywidualny interes skarżącej, która jak wynika z akt sprawy pozostaje w niewątpliwie ciężkiej sytuacji osobistej, finansowej (niewielkie miesięczne środki finansowe, zamieszkiwanie w mieszkaniu chronionym). Powyższe przy uwzględnieniu jej stanu zdrowia powoduje, że konieczność uregulowania zobowiązania w znacznej - w świetle powołanych okoliczności sprawy - kwocie podważyć może podstawy egzystencji skarżącej, pozbawić ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia 17 marca 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie odmówił M.W. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia do listopada 2011 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia do września 2011 r. oraz za listopad 2011 r. oraz na Fundusz Pracy od sierpnia do listopada 2011 r. za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 3.461,99 zł.

Uzupełniając i uaktualniając opis okoliczności faktycznych sprawy organ wskazał, że obecnie zobowiązana uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w dalszym ciągu w kancelarii radcy prawnego, niemniej jednak umowa ta zawarta została na okres od 4 marca 2013 r. do 31 grudnia 2014 r. na cały etat z wynagrodzeniem 1.600,00 zł brutto miesięcznie (netto: 1.183,88 zł). Łącznie z tytułu zobowiązań kredytowych i pożyczkowych wydatkuje miesięcznie kwotę 410zł. Szpital Uniwersytecki w K. zaświadczył, iż zobowiązana przebywa w szpitalu na jego Oddziale psychiatrycznym od dnia 7 stycznia 2014 r. Zgodnie z informacją z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Departament Ewidencji Państwowych Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wnioskodawczyni figuruje w ewidencji jako właściciel samochodu osobowego marki HONDA Accord, wyprodukowanego w roku 1999, niemniej jednak oświadczyła, iż został on oddany za długi w grudniu 2012 r., lecz nie został przerejestrowany na nowego właściciela.

W kontekście przepisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, że w stosunku do zobowiązanej przesłanka całkowitej nieściągalności nie zachodzi. Wprawdzie nie prowadzi ona już działalności gospodarczej od 14 marca 2012r., niemniej jednak obecnie jest zatrudniona na umowę o pracę w dalszym ciągu w kancelarii radcy prawnego, a umowa ta zawarta została na czas określony tj. od dnia 4 marca 2013 r. do 31 grudnia 2014 r. na cały etat z wynagrodzeniem 1.600,00 zł brutto miesięcznie (netto: 1.183,88 zł). W ocenie organu istotne jest, iż w latach 2010-2011, czyli w okresie prowadzenia działalności gospodarczej strona wykazała znaczny przychód z działalności gospodarczej. Uzyskując takie przychody musiała oczywiście ponieść również koszty uzyskania przychodu, jednakże o wielkości środków pozostających w dyspozycji pozwanego najlepiej świadczy wykazywany przez stronę przychód z prowadzonej działalności gospodarczej. Przychód obrazuje bowiem potencjalne możliwości finansowe strony i pokazuje jakiej wielkości wydatki strona jest w stanie ponosić. To zaś na co strona decyduje się ponosić wydatki jest kwestią zależną od jej woli.

Organ przypomniał, że WSA w Krakowie w wyroku w tej sprawie podniósł, iż skoro zaległości obciążające skarżącą nie były do tej pory kierowane na drogę postępowania egzekucyjnego to przedwczesne jest dokonywanie przez organ oceny czy w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Niemniej jednak organ nie może się z tym zgodzić bowiem w sytuacji kiedy żaden z organów egzekucyjnych nie mógł stwierdzić całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby egzekwowanie należności brak jest wystarczających podstaw do uznania, iż w toku ewentualnie podejmowanych działań egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Dla Organu takie stwierdzenie nie jest przedwczesne, a jedynie podkreśla fakt, iż postępowanie egzekucyjne wobec płatniczki może zostać wszczęte, a biorąc pod uwagę fakt zatrudnienia Zobowiązanej ewentualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne może okazać się skuteczne.

W ocenie organu, w stosunku do M.W. nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z indywidualnej sytuacji zobowiązanej, które określono w § 3 rozporządzenia wykonawczego. Zakład nie kwestionuje problemów zdrowotnych wnioskodawczyni, zwrócił jednak uwagę, ze na chwilę obecną mimo orzeczonego stopnia niepełnosprawności, z kwalifikacją zatrudnienia: "niezdolna do pracy" jest ona zatrudniona na umowę o pracę, a zatem wykazuje aktywność zawodową. Tymczasem zakład może umorzyć należności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanej lub członka jego rodziny, tylko w przypadku gdy choroba pozbawia zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, a laka okoliczność nie zachodzi.

Organ podtrzymał stanowisko, że konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie może stanowić wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, bowiem prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem ZUS, podczas gdy należności składkowe ZUS jako należności publicznoprawne podlegają szczególnej ochronie. Organ uznał, że sytuacja. w jakiej znalazła się dłużniczka, nie ma charakteru trwałego a jedynie przejściowy, zawłaszcza że nie posiada ona zaległości podatkowych, co potwierdził Naczelnik Urzędu Skarbowego. Nie jest bowiem wykluczone, że ureguluje ona zobowiązanie kredytowe, co będzie oznaczać, iż do jej dyspozycji pozostaną środki pieniężne pozwalające na regulowanie należności ZUS.

Podsumowując organ przyznał, że sytuacja materialna wnioskodawczyni być może jest trudna, jednak nie daje podstaw aby uznać, iż spłata przez nią zobowiązania z tytułu należności ZUS, mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej, tym bardziej że dłużniczka na chwilę obecną nie korzysta z pomocy społecznej lub innych przewidzianych prawem form pomocy państwa dla osób pozostających w trudnej sytuacji życiowej.

Organ zwrócił też uwagę, że za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia przemawia również słuszny interes strony, ponieważ w świetle przepisu art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz. 1440) umorzenie należności ZUS oznaczałoby, że płatnikowi po ustaleniu prawa do emerytury lub renty przyznano by niższe świadczenie.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając ZUS błędne stwierdzenie, iż na obecną chwilę nie korzysta z pomocy społecznej lub innych przewidzianych prawem pomocy państwa dla osób pozostających w trudnej sytuacji życiowej, podczas gdy mieszka w mieszkaniu chronionym, który to pobyt finansowany jest przez państwo oraz otrzymuje bony na bezpłatne posiłki, również finansowane przez państwo. Wnioskodawczyni ponadto oświadcza, że ZUS w niedostateczny sposób rozważył indywidualny interes zobowiązanej, która jak wynika z akt sprawy pozostaje w niewątpliwie ciężkiej sytuacji finansowej i osobistej oraz przy uwzględnieniu jej stanu zdrowia, konieczność uregulowania zadłużenia może podważyć podstawy jej egzystencji oraz pozbawić zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Strona podkreśliła, że organ powielając w istocie argumentację zawartą w poprzednio wydanych w jej sprawie decyzjach w istocie zignorował całkowicie wskazania zawarte w opisanym wyżej wyroku. W szczególności dotyczy to przykładania nadmiernej wagi okolicznościom prowadzenia przez skarżącą w przeszłości działalności gospodarczej i efektów tej aktywności.

Decyzją z dnia 27 maja 2014r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygniecie. W uzasadnieniu powtórzono raz jeszcze przywoływane już uprzednio argumenty, podkreślając dodatkowo najistotniejsze zdaniem organu elementy.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie odwołując się do swej trudnej sytuacji majątkowej i osobistej M.W. zarzuciła organowi nieprzestrzeganie wskazań zawartych w prawomocnym wyroku sądu.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie przypomnieć należy, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W związku z treścią jej wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity - Dz. U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s.").

Niemniej jednak na plan pierwszy wysuwa się w niniejszej sprawie okoliczność, iż zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Zgodnie z utrwalonymi poglądami w orzecznictwie sądowym oraz doktrynie przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treść przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 472, Komentarz do art. 153 p.p.s.a.; J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, BWP Justicia, Warszawa 1995, s. 70).

Ocena ta może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane były zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2007r. sygn. akt: II GSK 240/06, publ. Lex 325365).

Równocześnie w takim samym zakresie "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże w sprawie ten sąd". Oznacza to, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Zauważyć ponadto należy, że pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego, co do dalszego postępowania mają wytyczyć kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W ocenie Sądu, organy orzekające w przedmiotowej sprawie uwzględniły ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powołanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2013r., sygn. akt I SA/Kr 839/13.

Podstawę materialno prawną zarówno tamtych rozstrzygnięć, jak i tego obecnie uzasadnianego stanowił w pierwszej kolejności przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. 2009, nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, w myśl którego to należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy, iż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, powoływanym dalej jako "rozporządzenie wykonawcze"), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W świetle § 3 ust. 1 tego rozporządzenia wykonawczego zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wielokrotnie wskazywały obie strony postępowania użyte przez ustawodawcę na gruncie wspomnianych przepisów sformułowania (odpowiednio: "mogą być umarzane" i "może umorzyć") oznaczają, że umorzenie składek na ubezpieczenie opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ administracji obowiązany jest natomiast do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero wnikliwa analiza stanu faktycznego stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Decyzja odmowna musi być więc należycie uzasadniona tak aby nie można jej było postawić zarzutu dowolności. W szczególności winna ona zawierać dokładne wyjaśnienie sytuacji materialnej strony skarżącej, wysokości zaległych należności oraz dokładne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ wydając takie a nie inne rozstrzygnięcie.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

W świetle przepisu art. 153 p.p.s.a., przy wykładaniu przywołanych przesłanek umorzenia wiążące dla Sądu były wskazania, iż w pierwotnym postępowaniu organy w sposób niedostateczny rozważyły indywidualny interes skarżącej, która pozostaje w niewątpliwie ciężkiej sytuacji osobistej, finansowej (niewielkie miesięczne środki finansowe, zamieszkiwanie w mieszkaniu chronionym). W wyrażonej ówcześnie ocenie okoliczności te przy uwzględnieniu jej stanu zdrowia powodują, że konieczność uregulowania zobowiązania w znacznej kwocie podważyć może podstawy egzystencji skarżącej, pozbawić ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organ administracji podjął działania zmierzająca do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy w oparciu o dokumenty uzyskane z urzędu oraz przedłożone przez skarżącego. ZUS szczegółowo wyjaśnił dochody i wydatki strony, jej możliwości zarobkowe, sytuację zdrowotną, rodzinną i majątkową. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy rozważał możliwości uiszczenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Organ wziął pod uwagę cały zebrany materiał dowodowy zaś w uzasadnieniach swoich decyzji wskazano podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia. W szczególności ZUS odniósł się do poszczególnych dowodów i po analizie całego materiału dowodowego doszedł do przekonania, że nie istnieją przesłanki do stwierdzenia, iż skarżąca nie jest lub nie będzie stanie w przyszłości spłacić zaległości składkowych.

W pierwszej kolejności należy przyznać rację organowi rentowemu, że w stosunku do skarżącej nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Jak już wzmiankowano zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem skarżącego. Organ wskazywał w tym kontekście na fakt, że skarżąca wprawdzie nie prowadzi już działalności gospodarczej od 14 marca 2012r., niemniej jednak obecnie jest zatrudniona na umowę o pracę w kancelarii radcy prawnego na czas określony do 31 grudnia 2014r. z wynagrodzeniem netto 1183,88zł. Jednocześnie nie posiada obecnie zaległości podatkowych. Jak słusznie podnosi organ rentowy, płatnik odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Ponadto obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji zatem nie dało się z całą stanowczością stwierdzić, że brak jest majątku, z którego ZUS mógłby się zaspokoić. Ocena odnośnie do braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy zresztą wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne, a dodatkowo skoro organ rentowy jako wierzyciel dostrzegł dalsze możliwości wyegzekwowania zaległych należności w drodze przymusowej, to w takiej sytuacji decyzja o ich umorzeniu byłaby decyzją przedwczesną i niezasadną.

Dokonując natomiast analizy stanowiska organu rentowego dotyczącego odmowy umorzenia wskazanych należności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego należy podkreślić, że organ podjął wszelkie możliwe kroki w kierunku ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącej Zebrał informacje odnośnie do uzyskiwanych przez nią dochodów, by następnie odnieść je do struktury deklarowanych wydatków. Wspomniane już wynagrodzenie ze stosunku pracy zapewnia skarżącej godne bytowanie, tym bardziej, że jej potrzeby mieszkaniowe zaspokojone są dzięki pobytowi w dwuosobowym mieszkaniu chronionym, z czym związane są koszty w kwocie zaledwie 70 zł w stosunku miesięcznym. Pozostała do jej dyspozycji kwota powinna zapewnić jej pokrycie wszelkich innych niezbędnych wydatków życiowych. Oceny takiej nie może zmienić fakt konieczności spłaty zobowiązań cywilnoprawnych z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek, których spłata oznacza miesięcznie wydatkowanie 410 zł. Z jednej strony, zgodnie z deklaracją wnioskodawczyni, w spłacie kredytów pomagają jej rodzice, z drugiej zaś nawet po potrąceniu wszelkich wymienionych dotąd wydatków do jej dyspozycji pozostaje jeszcze kwota ponad 600zł. W tej sytuacji organ doszedł do słusznego przekonania, że zobowiązana mimo systematycznych wydatków na poczet spłaty zadłużenia nie znajdzie się w sytuacji, w której zostanie pozbawiona środków do życia. Dokonując tych ocen organ nie abstrahował od wysokości obciążającego skarżącą zobowiązania z tytułu zaległych składek. Ponadto, - co należy podkreślić w tym miejscu – umorzenie zaległości składkowych z uwagi na cywilnoprawne obciążenia zobowiązanej w tym konieczność spłaty zaciągniętych kredytów oznaczałoby przyznanie prymatu egzekucji tego typu zobowiązań w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych, co byłoby oczywiście nieuzasadnione i sprzeczne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami.

W kontekście § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego organ uznał za wystarczająco udokumentowany i niebudzący wątpliwości stan zdrowia skarżącej. Niemniej jednak doszedł do uprawnionego przekonania, iż w świetle jednoznacznej treści tego przepisu przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. Tymczasem, jak już wspomniano, skarżąca pomimo orzeczonego stopnia niesprawności, z kwalifikacją zatrudnienia: "niezdolna do pracy" jest zatrudniona na umowę o pracę, zatem wykazuje aktywność zawodową. Co istotne, uprzednio skarżąca zatrudniona była w wymiarze ½ etatu, podczas gdy obecnie pracuje już na pełen etat u tego samego pracodawcy, co rokuje pozytywnie co do dalszego zatrudnienia, po upływie okresu na którą zawarto dotychczasową umowę na czas określony.

W ocenie Sądu, istotnym potwierdzeniem zasadności podjętego przez organy rozstrzygnięcia jest też argument, że za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia przemawia również słuszny interes strony, skoro w świetle przepisu art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz. 1440) ewentualne umorzenie należności ZUS oznaczałoby, że skarżącej po ustaleniu prawa do emerytury lub renty przyznano by niższe świadczenie. Kwestia ta ma niebagatelne znaczenie, jeżeli zważy się na stan zdrowia skarżącej.

Końcowo należy podkreślić, że w sprawach dotyczących kwestii umarzania zaległych należności składkowych istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (tak: wyrok NSA z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt II GSK 832/10, LEX nr 1068881). Ponadto działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS. W orzecznictwie podnosi się, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (tak: wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Jak słusznie zaznaczono w zaskarżonej decyzji, umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległości, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 151 p.p.s.a., Sad orzekł o oddaleniu skargi.