Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1242/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7,  art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw z  art. 135
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta C., działając na podstawie art. 106 ust. 4, art. 50 ust. 2 i ust. 3, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 110 ust. 8 i art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm. w skrócie ustawa o pomocy społecznej) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058) oraz art. 104 i art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 poz. 1257 ze zm. w skrócie kpa), odmówił M. B. przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla małoletniego syna – J.B.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że M. B. wnioskiem z dnia 22 czerwca 2017 r. zwróciła się o pomoc dla swojego małoletniego syna w formie specjalistycznych usług opiekuńczych. Do wniosku dołączyła zaświadczenie lekarza psychiatry, który określił zakres usług i kwalifikacje osób, które powinny je świadczyć. Zdaniem lekarza usługi powinny obejmować uczenie i rozwijanie umiejętności do samodzielnego życia oraz zapewnienie dziecku dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie ma możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Ponadto lekarz określił, iż świadczona pomoc powinna obejmować 6 godzin psychologa i 6 godzin pedagoga w tygodniu. Następnie organ I instancji wskazał, powołując się na wywiad środowiskowy i zebraną dokumentację, że rodzina M. B. składa się z czterech osób, miesięczny dochód rodziny wynosi 7.274,09 zł a zatem kryterium dochodowe, zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, stanowi kwotę 2.056 zł. Ustalono również, że syn strony – J. B. cierpi na dziecięcy autyzm, uczęszcza do Niepublicznego Przedszkola Specjalnego prowadzonego przez Fundację A, które realizuje oprócz zajęć grupowych również indywidualne zajęcia rewalidacyjne. Organ dodał również, że w roku szkolnym 2017/2018 J. B. ma zaplanowaną pomoc indywidualną, dostosowaną do jego potrzeb a zarazem w trakcie pobytu w przedszkolu dziecko rozwijać będzie swoje umiejętności do samodzielnego życia i obcowania z innymi dziećmi. Jednocześnie organ wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania pracownik socjalny ustalił, iż dodatkowo strona ma możliwość skorzystania z pomocy psychologa i psychiatry w Wojewódzkim Zakładzie Opieki Zdrowotnej nad Matką, Dzieckiem i Młodzieżą w C. Tym samym zdaniem organu strona zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej powinna wykorzystać wszystkie możliwości i uprawnienia, również te, które ma obowiązek zapewnić system ochrony zdrowia i system oświaty. Zapewnienie bowiem dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, może być realizowane przez pomoc społeczną tylko w wyjątkowych przypadkach, po wykorzystaniu możliwości jakie dają przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (art. 7) i ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (art. 71b ust. 1 i 7). Następnie organ I instancji podkreślił, iż specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi, o które wnioskuje strona są realizowane przez opiekunki Zarządu Miejskiego Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej w C. W ramach konkursu wspomniane zadanie zostało przekazane przez Prezydenta Miasta C. wyżej wymienionej organizacji pozarządowej. Wśród grupy opiekunek realizujących specjalistyczne usługi opiekuńcze nie ma natomiast osób, które posiadałyby kwalifikacje i umiejętności zgodnie z zaleceniami lekarza psychiatry ujętymi w załączonym zaświadczeniu. Podsumowując odmówiono stronie przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, gdyż strona powinna wykorzystać swoje możliwości i uprawnienia, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, natomiast udzielenie wspomnianej pomocy nie odpowiada obecnym możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 powyższej ustawy).

W dniu 6 września 2017 r. M. B. złożyła odwołanie od powyższej decyzji.

W uzasadnieniu odwołania wskazała, że wnioskowała o pomoc w postaci usług rozwijających umiejętności niezbędne do samodzielnego życia oraz usprawnienie zaburzonych funkcji organizmu w wymiarze 12 godzin tygodniowo, w tym 6 godzin psychologa i 6 godzin pedagoga. Następnie wyjaśniła, że dziecku z autyzmem dziecięcym potrzebna jest wcześnie rozpoczęta i intensywnie, nawet do 40 godzin tygodniowo, prowadzona terapia oddziałująca na sferę sensoryczną dziecka, rozwijająca je edukacyjnie, społecznie i komunikacyjnie. Dodała również, że im wcześniej zostanie ono objęte kompleksową terapią, tym większe ma szanse na prawidłowy rozwój i co za tym idzie na normalne funkcjonowanie w rodzinie, w grupie przedszkolnej, a potem szkolnej. Podniosła, że lekarz specjalista psychiatrii w swym zaświadczeniu lekarskim wnioskował o przyznanie 12 godzin tygodniowo specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Zdaniem odwołującej jej niepełnosprawny syn z rozpoznanym autyzmem dziecięcym, jest osobą uprawnioną do otrzymania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Jednocześnie odwołująca nie zgodziła się z twierdzeniem organu, że skoro jej dziecko uczęszcza do szkoły, to tym samym nie przysługują mu specjalistyczne usługi opiekuńcze. Albowiem zajęcia, o których mowa w art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, na który to przepis powołuje się organ, dotyczą dzieci i młodzieży upośledzonej umysłowo, w tym szczególnie upośledzonych w stopniu głębokim. Jednakże upośledzenie umysłowe jest inną jednostką chorobową niż autyzm dziecięcy, czy też szerzej całościowe zaburzenia rozwojowe. Tym samym w ocenie strony dziecko uczęszczające do szkoły ogólnodostępnej, integracyjnej, czy nawet specjalnej, na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, nie uczestniczy w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, o których mowa powyżej, gdyż te formy wychowania wzajemnie się wykluczają. W myśl przepisów oświatowych nie jest zatem możliwe równoczesne korzystanie z zajęć rewalidacyjno-wychowawczych i uczęszczanie do szkoły. Następnie podkreśliła, że w ramach NFZ pomoc pedagogiczna nie jest prowadzona cyklicznie, a wizyty mają charakter konsultacyjno-diagnostyczny, natomiast pomoc psychologiczna możliwa jest jedynie w wymiarze 1 godziny nie częściej niż raz na trzy tygodnie. Podsumowując stwierdziła, że specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi są zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej, czyli środki na ten cel pochodzą z budżetu państwa, a zatem MOPS jest zobowiązany zorganizować te usługi dla uprawnionych mieszkańców własnej gminy i w tym celu powinien zatrudnić odpowiedniego specjalistę. Tym samym zadaniem organu w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych jest precyzyjne ustalenie, czy i jakiego rodzaju usługi w danym przypadku są niezbędne, ustalenie zakresu tych usług, a następnie znalezienie podmiotu (instytucji bądź osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym), który na zlecenie organu usługi te będzie realizował.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 1, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1, art. 50 ust. 2 , ust. 3 i ust. 4 oraz art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] nr [...]

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło, że konstrukcja prawna art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Orzekając w przedmiocie przyznania tego świadczenia organ ma zatem obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Następnie Kolegium wskazało, że z zaświadczenia lekarza psychiatry wynika, iż u J. B. zdiagnozowano autyzm dziecięcy upośledzenie w stopniu umiarkowanym. W pkt 7 powyższego zaświadczenia wskazano zalecenia lekarza dotyczące świadczenia specjalistycznych usług tj. uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia oraz zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535, z późn. zm.). Jednocześnie w pkt 8 tego zaświadczenia wskazano na konieczność specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 12 godzin tygodniowo, w tym po 6 godzin tygodniowo psycholog i pedagog. Zdaniem Kolegium z wywiadu środowiskowego wynika, że strona oczekuje wyżej wymienionych usług w godzinach popołudniowych tj. po godzinie 16.00 i świadczonych w jej domu. Następnie organ odwoławczy podniósł, iż J. B. uczęszcza do Niepublicznego Zespołu Szkolno-Przedszkolnego Fundacji A, gdzie korzysta z zajęć rewalidacyjnych, w tym zajęć z psychologiem 2 razy w tygodniu, łącznie jedną godzinę oraz terapii behawioralnej 30 minut raz w tygodniu. Kolegium dodało, iż owszem zgadza się z odwołującą, że brak osób spełniających wymogi wskazane w zaświadczeniu lekarza psychiatry do świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych nie może stanowić, co do zasady, podstawy do odmowy ich przyznania lecz to nie oznacza zarazem, iż odwołanie strony zasługuje na uwzględnienie. Kolegium podzieliło bowiem stanowisko organu I instancji, że strona ma możliwość przezwyciężenia samodzielnie trudnej sytuacji, polegającej na chorobie syna, w ramach posiadanych zasobów. Następnie podkreśliło, że świadczenie udzielane na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie przysługuje wszystkim osobom, które wymagają specjalistycznych usług opiekuńczych ponieważ po myśli zasad ogólnych (art. 2 i następne ustawy) pomoc społeczna oparta jest na zasadzie pomocniczości wyrażającej się w tym, iż środki społeczne powinny być uruchamiane tylko wówczas, gdy osoby i rodziny nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji we własnym zakresie. Zdaniem Kolegium sytuacja, w której znalazła się odwołująca w związku z chorobą jej syna nie kwalifikuje się do udzielenia pomocy w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych w formie wskazanej w zaświadczeniu lekarza psychiatry. Pomimo tego, że organ odwoławczy nie kwestionuje stanu zdrowia J. B. oraz faktu, iż wymaga on specjalistycznej pomocy psychologa i pedagoga to jednak w ocenie Kolegium strona nie wykazała by podejmowała próbę uzyskania świadczeń w ramach świadczeń gwarantowanych finansowanych ze środków publicznych. Odwołująca ograniczyła się wyłącznie do twierdzenia, niepodartego żadnymi dowodami, że w ramach NFZ świadczenia pedagoga nie są cykliczne, a psychologiczne możliwe są w wymiarze 1 godziny nie częściej niż raz na trzy tygodnie. Następnie Kolegium wskazało, że dochód rodziny strony wynosi 7.274,09 zł i znacząco przekracza kryterium dochodowe określone na kwotę 2.056 zł. Tym samym w ocenie organu odwoławczego odwołująca dysponuje zasobami finansowymi umożliwiającymi przezwyciężenie trudnej sytuacji i w zakresie nieobjętym świadczeniami gwarantowanymi oraz zajęciami rewalidacyjnym w przedszkolu może zapewnić dziecku, niezbędne specjalistyczne usługi psychologa i pedagoga, bez potrzeby korzystania z pomocy społecznej, w ramach posiadanych środków finansowych. Podsumowując Kolegium stwierdziło, że pomoc społeczna przyznawana jest tylko wtedy, gdy brak jest możliwości uzyskania niezbędnych świadczeń w ramach innych systemów w sytuacji gdy osoby lub rodziny nie są w stanie pokonać trudnych sytuacji życiowych, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Pismem z dnia 24 listopada 2017 r. M. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] domagając się:

– uchylenia zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji,

– wydania decyzji przyznającej J. B. specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi,

– przeprowadzenia działań zmierzający do zapewnienia tych usług synowi skarżącej przez organ I instancji,

– przeprowadzenia dowodu z załączonych oświadczeń Specjalistyczno –Diagnostycznego Ośrodka Zdrowia w C. z dnia 14 listopada 2017 r. i Wojewódzkiego Zakładu Opieki Zdrowotnej nad Matką, Dzieckiem i Młodzieżą w C. z dnia 22 listopada 2017 r. – na okoliczność braku możliwości zrealizowania wsparcia zgodnie z zaleceniami lekarza psychiatry w wymiarze 12 godzin tygodniowo, które powinny obejmować 6 godzin psychologa i 6 godzin pedagoga.

W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że jej zdaniem zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., jak i Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. w swych decyzjach odmownych naruszyli prawo poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 50 ustawy o pomocy społecznej i przepisów rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, a także popełnili błędy w ustaleniach faktycznych. Skarżąca wskazała, że bezsprzeczne jej syn – J. B. jest osobą z niepełnosprawnością, z rozpoznanym autyzmem, upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym oraz niepełnosprawnością ruchową. Wobec powyższego w jej ocenie jest osobą uprawnioną do otrzymania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Następnie dodała, że przedłożone organom zaświadczenie lekarskie określa niezbędną liczbę godzin tj. 12 godzin tygodniowo (6 godzin psychologa i 6 godzin pedagoga) a zarazem jest to dokument urzędowy i dowód w sprawie, pomimo którego MOPS w C. nie wyjaśnił jak polepszyło się funkcjonowanie jej syna, że nie wymaga już specjalistycznych usług opiekuńczych. W opinii skarżącej skarga zasługuje na uwzględnienie z powodu spełnienia wszystkich przesłanek przez jej syna do przyznania mu specjalistycznych usług opiekuńczych. Następnie powołała się na treść postanowień Konwencji i podkreśliła, że "determinują one pewien ogólny model postępowania organu administracji i musza być brane pod uwagę przy wykładni poszczególnych przepisów ustawowych, zwłaszcza z uwagi na okoliczność, że Konwencja, jako umowa międzynarodowa ratyfikowana za zgodą wyrażoną w ustawie (Dz. U. 16/91/71) zgodnie z art. 91 ust 2 Konstytucji RP (Dz. U. 1997/78/483, sprost 28/01/319) ma pierwszeństwo przed ustawą". Poza tym stwierdziła, że samo przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi nie jest zależne od kryterium dochodowego natomiast odpłatność za te usługi zgodnie z tabelą umieszczoną w rozporządzeniu w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych jest uzależniona od kryterium dochodowego i to liczonego od kwoty 634 zł, a nie zgodnie z art. 2 ust 1. ustawy o pomocy społecznej. Wobec tego w ocenie skarżącej skoro uzyskany dochód w jej rodzinie to kwota 7.274,09 zł, w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1.818,52 zł, to odpłatność powinna stanowić 70% ceny za godzinę usługi. Skarżąca wyraziła również niezrozumienie dla twierdzenia organów jakoby jej rodzina w związku z posiadanym dochodem miała możliwości przezwyciężenia samodzielnie trudnej sytuacji, polegającej na chorobie syna, w ramach posiadanych zasobów. Ponadto wskazała, iż próbowała uzyskać świadczenia w ramach NFZ, jednak bezskutecznie. Dodała również, że brak pisemnego potwierdzenia podejmowanych przez nią prób uzyskania świadczeń w ramach NFZ, wynika z faktu, iż placówki NFZ nie mają obowiązku wydawana oświadczeń, ani zaświadczeń o próbach uzyskania świadczeń przez beneficjentów. Podsumowując podniosła, że zgodnie z art. 70 ust. 1 Konstytucji RP każdy człowiek przebywający na terytorium Polski ma prawo do nauki. Nauka elementarna jest na mocy przepisów prawa obowiązkowa, po osiągnięciu w przedszkolu gotowości (dojrzałości) szkolnej przez dzieci, od 6-go do 18-go roku życia, przy czym status instytucji obowiązkowych mają jedynie szkoła podstawowa i wygaszane gimnazjum. W związku z powyższym oczekiwanie skarżącej, że specjalistyczne usługi opiekuńcze będą realizowane w domu po godzinie 16.00 jest, w jej ocenie, jak najbardziej uzasadnione i wynika z przepisów prawa.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. Jednocześnie stwierdziło, iż z załączonych przez skarżącą oświadczeń wynika, że w pewnym zakresie jest ona w stanie uzyskać świadczenia dla syna w ramach ubezpieczenia zdrowotnego, w tym indywidualnych sesji psychoterapii krótkoterminowej do 25 sesji w okresie pół roku i psychoterapii długoterminowej do 75 sesji w okresie roku oraz psychoterapii podtrzymującej po zakończeniu jednej z powyższych psychoterapii do 15 sesji w okresie pół roku. Wobec tego Kolegium nadal podtrzymało twierdzenie, że skarżąca nie wykazała, by korzystała ze świadczeń w ramach systemu ubezpieczenia zdrowotnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie należy wyjaśnić, iż sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188). Zakres tej kontroli wyznacza natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa. Stosownie do treści tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie zgodnie z art. 145 ppsa, Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 kpa lub innych przepisach.

W związku z powyższym Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzje rozstrzygające w sprawie zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] nr [...] którą odmówiono M. B. przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla małoletniego syna – J. B.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 50 ust. 2 tej ustawy, usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (art. 50 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).

W przedmiotowej sprawie organ I instancji odmówił skarżącej przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla jej małoletniego syna, albowiem skarżąca po pierwsze, ma możliwość skorzystania z pomocy psychologa i psychiatry w Wojewódzkim Zakładzie Opieki Zdrowotnej nad Matką, Dzieckiem i Młodzieżą w C., po drugie powinna wykorzystać wszystkie możliwości i uprawnienia, również te, które ma obowiązek zapewnić jej system ochrony zdrowia i system oświaty, po trzecie, specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi, o które wnioskuje skarżąca są realizowane przez opiekunki Zarządu Miejskiego Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej w C., wśród których nie ma natomiast osób, posiadających kwalifikacje i umiejętności zgodne z zaleceniami lekarza psychiatry ujętymi w załączonym zaświadczeniu i po czwarte, udzielenie wspomnianej pomocy nie odpowiada obecnym możliwościom pomocy społecznej. Natomiast organ II instancji utrzymując w mocy decyzję z dnia[...] z jednej strony przyznał, że brak osób spełniających wymogi określone w zaświadczeniu lekarza psychiatry do świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych nie może stanowić, co do zasady, podstawy do odmowy ich przyznania jednakże z drugiej strony wskazał, że skarżąca ma możliwość przezwyciężenia samodzielnie trudnej sytuacji, polegającej na chorobie syna, w ramach posiadanych zasobów a zarazem nie wykazała, że podejmowała próbę uzyskania świadczeń w ramach świadczeń gwarantowanych finansowanych ze środków publicznych.

Z powyższym stanowiskiem organów nie sposób się zgodzić.

Organy po zgromadzeniu materiału dowodowego i jego ocenie stwierdziły bowiem, że nie pozostawia on wątpliwości co do tego, że syn skarżącej – J.B. ma zdiagnozowany autyzm dziecięcy upośledzenie w stopniu umiarkowanym i zgodnie z pkt 8 zaświadczenia lekarza psychiatry wymaga on specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 12 godzin tygodniowo, w tym po 6 godzin tygodniowo psycholog i pedagog. Jednocześnie organy ustaliły, że miesięczny dochód czteroosobowej rodziny skarżącej wynosi 7.274,09 zł. Natomiast organy nie wyjaśniły po pierwsze, czy rzeczywiście skarżąca jest w stanie uzyskać odpowiednie świadczenia dla swojego syna w ramach świadczeń gwarantowanych finansowanych ze środków publicznych, w szczególności, czy ma realną możliwość skorzystania z pomocy psychologa i pedagoga, we wskazanym w zaświadczeniu lekarskim wymiarze, w Wojewódzkim Zakładzie Opieki Zdrowotnej nad Matką, Dzieckiem i Młodzieżą w C. i po drugie, nie dokonały analizy budżetu skarżącej, czyli nie porównały dochodów jej i męża z kosztami utrzymania ich rodziny a zatem nie ustaliły, czy skarżąca dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na prywatne wizyty u psychologa i pomoc pedagoga.

Na marginesie należy wskazać, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że w 2015 i 2016 roku skarżącej przyznawane były specjalistyczne usługi opiekuńcze, pomimo porównywalnej sytuacji finansowej.

W tym miejscu należy podkreślić, że organy administracji prowadzące postępowanie są obowiązane podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dopiero ustalone w takich warunkach fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący podstawą faktyczną, niezbędną do wydania i uzasadnienia decyzji administracyjnej. Jednocześnie należy wskazać, że chociaż określenie wymiaru przyznanych usług ma charakter uznania administracyjnego to jednak nie ulega wątpliwości, że uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia. W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego tego rodzaju decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega bowiem uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja taka może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Ponadto obowiązkiem organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem, niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę. Motywy rozstrzygnięcia, w tym odniesienie się do żądań i twierdzeń strony, powinny się znaleźć właśnie w uzasadnieniu decyzji. Oprócz tego zadaniem organu rozpoznającego sprawy dotyczące przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych jest precyzyjne ustalenie, czy i jakiego rodzaju usługi w danym przypadku są niezbędne, ustalenie zakresu tych usług, miejsca i okresu ich świadczenia, a następnie znalezienie podmiotu, który na zlecenie organu usługi te będzie realizował.

Zdaniem Sądu charakter usług i okoliczności sprawy, a przede wszystkim potrzeby dziecka, stwierdzone w przedłożonym zaświadczeniu lekarskim, wymagają rozważenia i uzasadnienia rozstrzygnięcia w taki sposób, aby nie można było zarzucić mu dowolności. Tymczasem brak w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji wyjaśnienia podstawowych kwestii, dotyczących rzeczywistych możliwości skarżącej do uzyskania pomocy psychologa i pedagoga w wymiarze 12 godzin tygodniowo w ramach świadczeń gwarantowanych finansowanych ze środków publicznych oraz brak analizy jej możliwości finansowych do samodzielnego pokrycia tych usług oznacza przekroczenie przez organy granic uznania administracyjnego.

W związku z powyższym organy uchybiły przepisom art. 7, art. 77 § 1 kpa w sposób, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.

Niewątpliwie nie można również tracić z pola widzenia celu jakiemu przyświeca w tym konkretnym przypadku przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych. Syn skarżącej, z uwagi na rozpoznane schorzenie wymaga bowiem zarówno kształtowania umiejętności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i umiejętności społecznego funkcjonowania, jak i kształtowania pozytywnych relacji z osobami bliskimi.

Z przytoczonych względów Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ppsa.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy, organy uwzględnią wywody zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu, a w szczególności ustalą, czy Wojewódzki Zakład Opieki Zdrowotnej nad Matką, Dzieckiem i Młodzieżą w C. jest w stanie zapewnić J. B. świadczenie, zgodnie z pkt 8 zaświadczenia lekarza psychiatry, w postaci 12 godzin tygodniowo, w tym po 6 godzin tygodniowo psycholog i pedagog oraz dokonają dokładnej analizy sytuacji materialnej rodziny skarżącej.