Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 615/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: S WSA Tadeusz Kiełkowski ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków- Krowodrza Marty Suchodolskiej sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 21 lutego 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/71/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 lutego 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/71/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy C. z dnia 20 grudnia 2021 r. odmawiającej przyznania J. P. (dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką B. P. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 16 marca 2021 r. skarżąca wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 8 listopada 2019 r. wynika, że matka skarżącej jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od 1.10.2019 r.

Na mocy decyzji Wójta Gminy C. z dnia 27 listopada 2020 r. skarżącej przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 620 zł miesięcznie na okres od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r. z tytułu opieki nad matką posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia z dnia 28 września 2016 r. wynika, że matka skarżącej jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyczyną niepełnosprawności są choroby neurologiczne (10-N), ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 28 marca 2014 r., a matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Matka skarżącej jest wdową.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że matka skarżącej jest osobą sparaliżowaną w wyniku udaru, który miał miejsce w 2017 r., osobą po zawale i wielu hospitalizacjach. Na dzień przeprowadzenia rozmowy matka skarżącej zgłasza znaczne pogorszenie stanu zdrowia, ograniczenie w poruszaniu się i dostępie do lekarzy. W wywiadzie wskazano, że matka skarżącej porusza się przy pomocy czworonogu, jest samodzielna w spożywaniu posiłków i załatwianiu potrzeb fizjologicznych. W pozostałych czynnościach wymaga pomocy córki. Matka skarżącej wymaga pomocy w ubieraniu, załatwianiu spraw urzędowych, robieniu zakupów, przygotowaniu posiłków, podawaniu insuliny cztery razy dziennie, pomiarach ciśnienia. W tym samym domu mieszka jeszcze brat skarżącej, który pomaga w opiece nad matką. Zobowiązana do alimentacji względem B. P. jest czwórka jej dzieci: M. P., W. P., D. P. oraz skarżąca.

Decyzją z dnia 2 czerwca 2021 r. Wójt Gminy C. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Decyzją z dnia 21 września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta Gminy C. i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Kolegium wskazało, że w aktualnym stanie prawnym brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, a jest to konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W ocenie Kolegium jednak, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, czy skarżąca spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wskazało bowiem, że skarżąca posiada przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, które w świetle art. 17 ust. 5 b u.ś.r. wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium skarżącej należy umożliwić wybór świadczenia bardziej korzystnego - specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie natomiast, organ I instancji nie poinformował skarżącej o możliwości wyboru świadczenia i możliwości złożenia wniosku o uchylenie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Decyzją z dnia 20 grudnia 2021 r. Wójt Gminy C. orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że przeciwko przyznaniu świadczenia skarżącej przemawia fakt, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. Organ podniósł, że obecnie nie zachodzi przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, ponieważ po zakończeniu okresu zasiłkowego w dniu 31 października 2021 r. skarżąca nie wystąpiła z nowym wnioskiem o przyznanie świadczenia, organ zaznaczył, że niedopuszczalne byłoby przyznanie świadczenia od daty wniosku, ponieważ w tym czasie skarżąca pobierała specjalny zasiłek dla opiekuna. Organ wskazał, że matka skarżącej jest samowystarczalna w czynnościach, takich jak mycie, spożywanie posiłków, załatwianie czynności fizjologicznych, a obowiązki realizowane przez skarżącą są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym i mogą być łączone z zatrudnieniem.

W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego:

- poprzez błędne zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części przepisu w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności;

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. polegającej na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. i przyznanie, że złożenie wniosku w czasie pobierania świadczenia stanowiło podstawę do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji przepisu, podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga stałej lub długotrwałej opieki, lecz niekończenie całodobowej;

- przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy- art. 6, 8, 9, 77 § 1, 7 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy i przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez skarżącą - córkę osoby dorosłej, skutkuje brakiem przyznania prawa do świadczenia i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie zgodnie z wnioskiem.

Decyzją z dnia 21 lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. W uzasadnieniu organ wskazał, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem SKO w sprawie nie zostały jednak spełnione pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium, zakres opieki skarżącej nad matką nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie przez skarżącą jakikolwiek zatrudnienia. Kolegium podkreśliło, że przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia skarżącej, należy wziąć również pod uwagę, że poza skarżącą zobowiązani do alimentacji są trzej synowie B. P.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

- dokonanie błędnej wykładni art.17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki skarżącej nad matką nie wypełnia dyspozycji powołanego przepisu, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 a u.ś.r. polegającej na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu, a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki ma inne dzieci nielegitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów dzieci te nie sprawują nad nią opieki;

- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, determinujących konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na oddalenie.

Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną normą prawa materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.

Organ II instancji zasadnie wskazał, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. W ocenie Sądu, w zaskarżonej decyzji zasadnie przyjęto, że w odniesieniu do skarżącej nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, CBOSA).

Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA).

W niniejszej sprawie zgodnie z oświadczeniami skarżącej oraz treścią wywiadu środowiskowego opieka skarżącej nad matką obejmuje: pomoc w ubieraniu, załatwianiu spraw urzędowych, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, podawanie insuliny cztery razy dziennie, dokonywanie pomiarów ciśnienia.

Zdaniem Sądu prawidłowo ustalono w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, że zakres czynności opiekuńczych wskazany przez skarżącą nie jest tego rodzaju, że całkowicie wyklucza podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Sądu takie czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, a wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Wskazać należy, że podjęcie zatrudnienia przez skarżącą choćby w częściowym wymiarze czasu pracy, mogłoby odbyć się bez szkody dla opieki jakiej wymaga matka skarżącej, zwłaszcza, że matka skarżącej porusza się przy pomocy czworonogu, jest samodzielna w realizowaniu czynności higienicznych i potrzeb fizjologicznych, samodzielnie spożywa posiłki, a nadto doraźnie pomaga matce również mieszkający w tym samym budynku- brat skarżącej. Równocześnie, z przedstawionych przez skarżącą okoliczności oraz informacji zawartych w wywiadach środowiskowych nie wynika, żeby stan zdrowia matki skarżącej był tego rodzaju, żeby wymagał on stałej obecności skarżącej w domu.

Podkreślić należy, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 kwietnia 2021 r., III SA/Kr 1065/20, CBOSA). Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a rezygnacją przez skarżącą z podejmowania zatrudnienia nie istnieje taki związek. Podkreślić również należy, że skarżąca w ogóle nie wskazała, czy i w jakim okresie podejmowała zatrudnienie, jakiego zatrudnienia nie podejmuje w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, a zatem również z tej przyczyny zasadnie ustaliły organy, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy pozostawaniem przez skarżącą bez zatrudnienia a opieką nad matką.

Niezasadny przy tym jest podniesiony w skardze zarzut naruszenia przepisów poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych. Organy I i II instancji ustaliły bowiem istotne dla zastosowania normy prawnej wyrażonej w art. 17 u.ś.r. okoliczności, w szczególności zakres opieki skarżącej nad matką, krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem B. P. oraz stan zdrowia matki skarżącej. Sama skarżąca nie złożyła w toku postępowania żadnych innych wniosków dowodowych, ani nie zakwestionowała dokonanych w toku postępowania ustaleń. Organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2022 r., III OSK 5191/21, CBOSA).

Zdaniem Sądu ocena, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną wymaga również ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku bowiem osób zobowiązanych w różnym stopniu, możliwość przyznania świadczenia została jednoznacznie określona w art. 17 ust. 4 u.ś.r. i potwierdzona uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22, CBOSA). Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama. Równocześnie, interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu, pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie. Równocześnie, Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22, CBOSA) wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób, to ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone m. in. w u.ś.r. Zdaniem Sądu, nie może budzić również wątpliwości, że w zakresie nieuregulowanym w u.ś.r. zastosowanie znajdują inne przepisy prawa, w tym w szczególności przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o."). Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. wskazał, że uregulowania u.ś.r. mają charakter lex specialis, w stosunku do k.r.o. W zakresie jednak obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodziców w u.ś.r. brak jest regulacji, a zatem odwołać się należy do przepisów k.r.o.

W niniejszej sprawie, poza skarżącą zobowiązani do alimentacji względem matki są synowie (mieszkający w tej samej miejscowości): M. P., W. P. D. P. W stosunku do żadnej z tych osób nie zachodzi obiektywna przyczyna uzasadniająca zwolnienie z obowiązku alimentacji względem matki- istnienie w rodzinie konfliktu, czy zobowiązania zawodowe nie wyłączają obowiązków alimentacyjnych względem matki. Podstawy do zwolnienia pozostałego rodzeństwa z takiego obowiązku nie stanowi także okoliczność wystąpienia przez jedną z osób z rodzeństwa z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wskazała, że rodzeństwo pracuje i jest ze sobą skonfliktowane, ale jest to wyłącznie okoliczności, które mogą utrudniać realizację obowiązku alimentacyjnego, ale stanowi podstawy zwolnienia z tego obowiązku. Zdaniem Sądu w takiej sytuacji – gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece nad matką powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji. Podkreślić bowiem należy, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, Państwo powinno udzielać jej w sytuacji, w której jednostka nie może sobie sama poradzić z pojawiającymi się trudnościami, a nie zastępować jednostkę we własnych staraniach o zaspokojenie potrzeb życiowych.

Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W rezultacie, możliwe jest zdaniem Sądu takie podzielenie się obowiązkami, żeby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie. Podkreślić należy, że realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki. Zgodnie bowiem z art. 135 § 2 k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Należało zatem przyjąć, że skoro skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji, całkowita rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą, nawet gdyby matka skarżącej wymagała szerszego zakresu opieki niż określony przez skarżącą, nie byłaby konieczna, aby zapewnić odpowiednią opiekę matce.

Mając na względzie powyższe, należało stwierdzić, że organ prawidłowo przyjął w zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie spełnia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń, które dawałyby podstawę do jej uchylenia. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowanymi przepisami postępowania oraz prawa materialnego.

Sprawa została rozpoznana w postępowaniu w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.