Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 21/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 a ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 21/14 | | , , , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 5 sierpnia 2014 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, , Przewodniczący, , Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.), , Sędziowie, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, , , Protokolant, asystent sędziego Krzysztof Caliński, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2014 r., sprawy ze skargi E. K., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, , oddala skargę., , ,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną przez działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta D., Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z powołaniem się na art. 16 a i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), także § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. (Dz. U. z 2013 r., poz. 3) w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne oraz art. 104 k.p.a, odmówiono przyznania E. K., dalej także skarżąca, specjalnego zasiłku opiekuńczego na W. J.

W uzasadnieniu decyzji podano, że w wyniku rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 08.07.2013 r. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę W. M. J. na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, że skarżąca jest osobą bezrobotną. Pobierała świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 13.02.2012 r. do 30.06.2013 r. w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia i opieką nad niepełnosprawną matką. Matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w 2012 r.

Z przeprowadzonego w dniu 26.07.2013 r. wywiadu środowiskowego z matką skarżącej faktycznie wynika, że skarżąca sprawuje stałą (całodobową) opiekę nad chorą matką. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji (orzeczenia o niepełnosprawności) wynika, że niepełnosprawność matki skarżącej istnieje od lutego 2008 r., a znaczny stopień niepełnosprawności przyznano od 13.02.2012 r. Ostatnim pracodawcą skarżącej była firma [...] Sp. z o.o., z którym skarżącą wiązała umową o pracę do 04.12.201 r. Ustanie zatrudnienia nastąpiło na skutek wypowiedzenia umowy przez pracodawcę. Skarżąca następnie była osobą bezrobotną z prawem do zasiłku, który pobierała do 24.12.2011 r. Później natomiast była osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku do czasu przyznania przez ośrodek pomocy społecznej świadczenia pielęgnacyjnego, czyli do dnia 13.02.2012 r.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że skarżąca nie spełnia podstawowego warunku do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, jakim jest rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Nie nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia, gdyż to ze strony pracodawcy nastąpiło rozwiązanie umowy. Przyznał, że faktycznie skarżąca sprawuje opiekę nad chorą matką. Podkreślił jednak, że intencją ustawodawcy przy wprowadzaniu regulacji dotyczącej specjalnego zasiłku opiekuńczego było niesienie pomocy osobom, które nie mogą pracować nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy właśnie z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Wskazał, że zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z powyższego wynika, że świadczenie, które jest finansowane z budżetu państwa, przeznaczone jest dla osób, które rezygnują z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania bezpośredniej, stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, w stosunku do której ciąży na nich obowiązek alimentacyjny, a która wymaga szczególnej opieki ze względu na swoją niepełnosprawność. Istnieje więc ścisła korelacja pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Przez "stałą opiekę" należy rozumieć opiekę wykonywaną nieustannie, w sposób ciągły, przez cały czas, a więc w zasadzie opiekę codzienną.

Odnośnie art. 16a ust. 2, zgodnie z którym specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza 623 zł stwierdził, że jak wynika z przedłożonych dokumentów, miesięczny dochód na jedną osobę w rodzinie skarżącej wynosi 425,34 zł, a więc spełnia ona wymagane kryterium dochodowe.

Organ jednocześnie podał, że nie kwestionuje faktu, że starsza, schorowana matka skarżącej potrzebuje wsparcia. Wskazał, że obowiązek zapewnienia opieki matce wynika bezpośrednio z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Fakt ten nie świadczy jednak o tym, że w związku z tą opieką osoba musi, czy jest uprawniona do pobierania ww. świadczenia, które ze swej istoty służy częściowemu zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami rodziny wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Nie jest ono zatem formą zastępczą w sytuacji niemożności znalezienia zatrudnienia na rynku pracy.

Mając powyższe na uwadze organ I instancji orzekł jak na wstępie.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu albowiem spełnia wszystkie przesłanki do przyznania wnioskowanego zasiłku.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od ww. decyzji organu I instancji z dnia 8 sierpnia 2013 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Rozpatrując odwołanie skarżącej od powyższej decyzji organ odwoławczy podał, że w dniu 08.07.2013 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku opieką nad matką W. J. Ustalił, że w 2011 r. łączny dochód rodziny osoby wymagającej opieki oraz rodziny osoby sprawującej opiekę w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 425,34 zł. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia [...] zaliczono W. J. do znacznego stopnia niepełnosprawności od 13.02.2012 r. na stałe. Ostatnim miejscem zatrudnienia strony była [...]. z o.o., gdzie skarżąca pracowała od dnia 01.11.2009 r. do dnia 04.12.2010 r. Do dnia 12.02.2012 r. skarżąca byłą osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP w D. Następnie organ I instancji przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio.

3. W przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje.

Za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, o którym mowa w ust. 2, uważa się dochód następujących członków rodziny:

1) w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest małoletnia:

a) osoby wymagającej opieki,

b) rodziców osoby wymagającej opieki,

c) małżonka rodzica osoby wymagającej opieki,

d) osoby, z którą rodzic osoby wymagającej opieki wychowuje wspólne dziecko,

e) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-d, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia

- z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko, a także rodzica osoby wymagającej opieki zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz;

2) w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia:

a) osoby wymagającej opieki,

b) małżonka osoby wymagającej opieki,

c) osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko,

d) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia

- z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

5. W przypadku gdy prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustala się na osobę znajdującą się pod opieką opiekuna prawnego lub umieszczoną w rodzinie zastępczej spokrewnionej w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. Nr 149, poz. 887 z późn. zm.), uwzględnia się dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz dochód osoby wymagającej opieki.

6. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje w wysokości 520,00 zł miesięcznie.

7. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługujący za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 specjalnego zasiłku opiekuńczego za każdy dzień. Należną kwotę zasiłku zaokrągla się do 10 groszy w górę.

8. Specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów,

c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego,

d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związki z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno- wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego;

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Organ odwoławczy wskazał, że rozważenie wymaga, czy została spełniona jedna z koniecznych przesłanek do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką W. J.

Organ wyjaśnił, że w obecnym stanie prawnym ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, które w rozpatrywanym przypadku jest spełnione, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku wykluczono osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego tytułu.

Organ wskazał, że jak wynika z akt sprawy, brak jest ścisłego związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Stosunek zatrudnienia skarżącej uległ rozwiązaniu przez pracodawcę na podstawie art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy. W chwili rozwiązania stosunku pracy matka skarżącej nie była zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, dopiero za 2 lata jej niepełnosprawność osiągnęła znaczny stopień, z którym ustawodawca wiąże prawo do wnioskowanego świadczenia. W 2012 r., kiedy matkę skarżącej zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności, skarżąca nie pracowała, a świadczenie pielęgnacyjne przyznano jej w związku z opieką nad matką w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia. Obecnie do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego konieczna jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poprzez jej przerwanie przez stronę w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wskazał, że jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, skarżąca sama nie rozwiązała stosunku zatrudnienia. Ponadto, kiedy zaprzestała wykonywania pracy, jej matka nie była zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Uwzględniając powyższe należy zdaniem organu odwoławczego stwierdzić, że skarżącej nie przysługuje prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję organu odwoławczego, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną jego wykładnię dotyczącą przyjęcia, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi wyłącznie w wyniku rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy, podczas gdy prawidłowa wykładnia winna prowadzić do przyjęcia, że świadczenie to przysługuje także tym osobom uprawnionym, które podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu, powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki, tj. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wskutek czego miało to wpływ na treść rozstrzygnięcia polegający na tym, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką będącą osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu podniosła, że wykładnia językowa art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wprowadza on jako warunek konieczny do uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą, o jakiej mowa w tym przepisie.

Uzasadniając powyższy zarzut powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 16.10.2013 r., sygn. akt II SA/Go 730/13, w którym Sąd ten wyraził pogląd, że taka jak dokonana przez organy w niniejszej sprawie wykładnia art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości, wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Prowadzi bowiem do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi". Różnicuje także w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).

W wyroku tym podzielono wyrażany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że specjalny zasiłek opiekuńczy stanowi swoisty rodzaj wynagradzania przez Państwo osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem (wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 25.07.2013 r., sygn. akt II SA/Go 550/13).

Skarżąca powołała się także na inne orzeczenia sądów administracyjnych, w których rozważając prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyjęto taką wykładnię art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w omawianym przepisie prawa, należy wykładać szeroko, tj. mając na uwadze realia, w których znajduje się osoba bezrobotna zarejestrowana w urzędzie pracy.

Skarżąca podniosła, że jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezspornym jest, iż skarżąca zmuszona sprawować całodobową opiekę na chorą matką, zrezygnowała z możliwości uzyskania i wykonywania pracy, będąc wówczas zarejestrowana jako bezrobotna. Zarzuciła, że nie polega na prawdzie stanowisko organu o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżacą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. O istnieniu tego związku wskazuje sam fakt przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 13 lutego 2012 r., a zatem od dnia zaliczenia matki skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności, do dnia 30 czerwca 2013 r., zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i niektórych innych ustaw.

Przyznała, że faktem jestem, że stosunek pracy skarżącej, który świadczyła do 04.12.2010 r. został rozwiązany przez pracodawcę za wypowiedzeniem, jednak powodem tego były częste zwolnienia skarżącej w związku z koniecznością opieki nad chorą matką. Brak podjęcia przez skarżącą jakiejkolwiek pracy nie wynikał z braku jej chęci, lecz z konieczności sprawowania całodobowej opieki nad matką. Ustalenie organu, że skarżąca sama nie zrezygnowała z zatrudnienia, w świetle powyższego, należy więc uznać za chybiony.

Konkludując stwierdziła, że w jej ocenie organ, kierując się jedynie wykładnią językową, która nie pozwala na prawidłowe odczytanie rzeczywistej normy prawnej zawartej w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, błędnie uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, będącą osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżąca zmuszona została zrezygnować z poszukiwania pracy na rzecz całodobowej opieki nad chorą matką.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga podlegała oddaleniu.

Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie ich wydania.

Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. W związku z tym wyeliminowanie zaskarżonej do sądu decyzji z obrotu prawnego może nastąpić wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w sposób określony w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja z dnia 8 sierpnia 2013 r. wydana w pierwszej instancji z upoważnienia Burmistrza Miasta D. przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w D. odmawiająca przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w niczym nie narusza zarówno przepisów prawa materialnego będących podstawą rozstrzygnięcia sprawy, jak i przepisów postępowania administracyjnego.

Wskazać należy, że materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 16a ustawy z dnia 20 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej decyzji. Przepis ten stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Dalej należy wskazać, że określone w art. 16a ust. 1 ustawy przesłanki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, należy odróżnić od przesłanek ustanowionych w art. 17 ust. 1 tej ustawy, dotyczących innego świadczenia opiekuńczego - świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ale też może zostać przyznane osobie, która zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w ogóle nie podejmuje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się odpowiednim orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność. Przepis ten określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne.

Tym samym w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego wykluczono zatem osoby niepodejmujące zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się stosowanym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

Z prawidłowych ustaleń poczynionych w sprawie przez organ administracji wynika, że skarżąca wystąpiła o przyznanie jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku opieką nad matką W. J. w dniu 08.07.2013 r. Łączny dochód rodziny osoby wymagającej opieki oraz rodziny osoby sprawującej opiekę w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł w 2011 roku 425,34 zł. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia 07.03.2012 r. zaliczono matkę skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności od 13.02.2012 r. na stałe. Ostatnim miejscem zatrudnienia skarżącej była [...] Sp. z o.o., gdzie skarżąca pracowała od dnia 01.11.2009 r. do dnia 04.12.2010 r. Do dnia 12.02.2012 r. skarżąca była osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP w D. Następnie organ I instancji przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką.

Wbrew odmiennemu w tym względzie poglądowi skarżącej, prawidłowo organy rozpatrujące sprawę przyjęły, że w tych okolicznościach faktycznych brak jest podstaw do przyjęcia związku przyczynowego między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Stosunek zatrudnienia skarżącej uległ bowiem rozwiązaniu przez pracodawcę na podstawie art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy, jak to prawidłowo ustalił organ. W chwili rozwiązania stosunku pracy matka skarżącej nie była zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Dopiero za dwa lata jej niepełnosprawność osiągnęła znaczny stopień, z którym ustawodawca wiąże prawo do wnioskowanego świadczenia. W 2012 roku, kiedy matkę skarżącej zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności, skarżąca nie pracowała, a świadczenie pielęgnacyjne przyznano jej w związku z opieką nad matką w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia.

Trafnie zauważa organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji, do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego konieczna jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poprzez jej przerwanie przez stronę w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego natomiast wynika, że skarżąca sama nie rozwiązała stosunku zatrudnienia. Ponadto, kiedy zaprzestała wykonywania pracy, jej matka nie była jeszcze zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym w aktualnym stanie prawnym osoba ubiegająca się o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28.01.2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 668/13, a także wyrok tego Sądu z dnia 30.10.2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 366/13, od którego skargę kasacyjną NSA oddalił wyrokiem z dnia 30.07.2014 r., sygn. akt I OSK 269/14, internetowa baza orzeczeń: https://cbois.nsa.gov.pl).

W wielu także orzeczeniach dotyczących ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, sądy administracyjne wyraziły pogląd, podzielany także przez skład Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, zgodnie z którym w obecnym stanie prawnym ustawodawca w art.16a ust. 1 omawianej ustawy, zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W orzeczeniach tych podkreśla się także, że z kręgu podmiotów uprawnionych do przedmiotowego zasiłku wykluczono osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego tytułu. (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 09.07.2013 r., sygn. akt II SA/Ol 498/13; WSA w Rzeszowie z dnia 08.08.2013 r., sygn. akt II SA/Rz 442/13; WSA w Warszawie z dnia 17.09.2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1067/13; WSA w Łodzi z dnia 13.08.2013 r., sygn. akt II SA/Łd 585/13, internetowa baza orzeczeń: https://cbois.nsa.gov.pl).

Za trafny w tej sytuacji uznać pogląd, że gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak uczynił to przy świadczeniu pielęgnacyjnym, a o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. O świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 17 ust. 1 tej ustawy jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast niewątpliwe jest w niniejszej sprawie, że w przypadku świadczenia, o które ubiega się skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego, ustawodawca wskazał wyłącznie przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego okoliczność, że dana osoba nie podejmuje zatrudnienia, w świetle art. 16a ustawy nie wywołuje skutku w postaci spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia.

W art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawarta jest definicja pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", które jest równoznaczne z wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywaniem pracy lub świadczeniem usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej.

Powyższa regulacja oznacza, że zrezygnowanie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, do którego to pojęcia odwołuje się omawiany przepis art. 16a ust. 1 ustawy, ściśle wiąże się z wcześniejszym zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 17.05.2010 r., sygn. akt I OSK 123/10, lex nr 594975).

Rezygnacja z zatrudnienia musi być również powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13.08.2013 r., sygn. akt II SA/Łd 585/13, internetowa baza orzeczeń: https://cbois.nsa.gov.pl).

W okolicznościach niniejszej sprawy, dokonana przez organy, wykładnia powołanego art. 16a ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest prawidłowa, co oznacza, że wydane w sprawie decyzje - wbrew zarzutom skargi, nie naruszają przepisów prawa procesowego, ani przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia sprawy.

Dodać należy, że w wyroku z dnia 05.12.2013 r., sygn. K 27/13 (Dz. U. z 2013 r. poz. 1557) Trybunał Konstytucyjny uznał, że: "Art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) jest niezgodny z ar. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Okoliczność ta pozostaje jednak w sprawie bez znaczenia albowiem przedmiotem rozpoznania niniejszej sprawy jest ustalenie prawa skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy regulacji odnoszących się do świadczenia pielęgnacyjnego.

Problemu prawnego podobnego do występującego w niniejszej sprawie dotyczy natomiast pytanie prawne, z którym do Trybunału Konstytucyjnego zwrócił się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 12.12.2013 r., sygn. akt II SA/Po 1026/13. Sąd ten wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z następującym pytaniem prawnym: "Czy art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z: art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ?" .

Zauważyć należy, że w dniu 17.07.2014 r. w sprawie sygn. akt P 1/14 Trybunał Konstytucyjny, po rozpoznaniu ww. pytania prawnego, postanowił na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) umorzyć postępowanie.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał, że problem konstytucyjny wynikający z pytania prawnego wiąże się z brakiem unormowania sytuacji osób, które były beneficjentami określonego świadczenia w poprzednim stanie prawnym, a którym świadczenie to już nie przysługuje. Chodzi zatem w pierwszym rzędzie o problem intertemporalny. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zasadniczy problem konstytucyjny dotyczący sytuacji prawnej osób pobierających przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne, które na mocy tej ustawy zostały pozbawione, został już rozstrzygnięty przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. , sygn. K 27/13 (OTK ZU nr 9/A/2013, poz. 134). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżone przepisy nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną otrzymywały już świadczenie pielęgnacyjne. Naruszyły tym samym bezpieczeństwo prawne osób niepełnosprawnych przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi.

Umarzając postępowanie Trybunał Konstytucyjny wskazał, że w związku z wejściem w życie wyroku TK o sygn. K 27/13, zasadniczy problem konstytucyjny, przed jakim stanął pytający sąd, został już ostatecznie rozstrzygnięty, zaś norma intertemporalna została uznana za niezgodną z art. 2 Konstytucji. Wykonując wyrok TK o sygn. K 27/13, Sejm uchwalił ustawę regulującą sytuację prawną podmiotów, które utraciły świadczenia rodzinne w związku z wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2012 r.

Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z art. 5 w związku z art. 8 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567) w obecnym stanie prawnym istnieje możliwość złożenia wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekunów, którzy 1 lipca 2013 r. utracili prawo do zasiłku na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej z 2012 r. Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przyznaje jednocześnie prawo do wypłacenia świadczenia pielęgnacyjnego za okres między wygaśnięciem tego prawa a dniem wejścia jej w życie, wraz z odsetkami ustalonymi w wysokości odsetek ustawowych, określonej przepisami prawa cywilnego.

Wnioski mogą być składane nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Jeżeli w tym czasie toczy się postępowanie o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osobie, nad którą sprawowana jest opieka, wniosek może być złożony nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia wydania tego orzeczenia.

Powyższe postanowienie Trybunału Konstytucyjnego, jak wynika z przytoczonego wyżej jego uzasadnienia, także pozostaje bez wpływu na wynik niniejszej sprawy, skoro przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest ustalenie prawa skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a problem będący przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt P 1/14 dotyczy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skoro zatem zaskarżone w sprawie decyzje w niczym nie naruszają prawa, skarga jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.