Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 33/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

W dniu 04.07.2007 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. wpłynął wniosek A. B. (dalej w skrócie: "skarżący") z dnia 29 czerwca 2017r. o umorzenie świadczeń wypłaconych przez fundusz alimentacyjny na rzecz jego syna A. T. W jego uzasadnieniu skarżący podał, że ma ustalony stopień niepełnosprawności, istniejący od 22 roku życia, przebywa w zakładzie karnym i na dzień 25.09.2017 r. ma zaplanowane przyjęcie do szpitala w W. na zabieg operacyjny prawej ręki, z tego powodu nie wie jak długo nie będzie zdolny do podjęcia pracy. Skarżący nie posiada żadnego majątku, który mógłby spieniężyć by spłacić zadłużenie. Do wniosku załączył orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] r. o zaliczeniu do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 31.12.2019 r. ze wskazaniem możliwości zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, zaświadczenia z Zakładu Karnego w W. z dnia 6 i 20 czerwca 2017 r. o odbywaniu kary pozbawienia wolności od dnia 02.02.2006 r. do 22.09.2017 r.

Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta J., decyzją z dnia [...] r., nr [...] na podstawie art. 30 ust. 1, art. 2 pkt 2, pkt 3, pkt 9 i 10, pkt 11, art. 25 i art. 43 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 554 z późn. zm., dalej w skrócie: "ustawa" lub "ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów") oraz art. 7, art. 11 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych w okresie od 01.11.2005 r. do 30.09.2008 r. zaliczek alimentacyjnych powiększonych o 5% w łącznej kwocie 7.339,50 zł. dla osoby uprawnionej: A.T., z czego 3.669,75 zł. stanowi budżet państwa a kwota 3.669,75 zł. stanowi należność gminy. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że wyrokiem Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] r. o sygn. akt [...] skarżący został zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz syna A. T. Z obowiązku tego nie wywiązywał się, następstwem czego została wszczęta egzekucja przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J., która stała się bezskuteczna. Z tego powodu zaliczka alimentacyjna była wypłacana przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (dalej: MOPS) w J. Należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wypłacone w okresie od 01.11.2005 r. do 30.09.2008 r. powiększone o 5% wynoszą 7.339,50 zł. Dnia 21.07.2017 r. do MOPS wpłynęło zaświadczenie od Komornika Sądowego, że egzekucja alimentów jest bezskuteczna, a postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte 29.11.2002 r. Od tego czasu do organu nie wpłynęła żadna kwota na pokrycie świadczeń alimentacyjnych, jak też na pokrycie wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Kwoty wyegzekwowane z Zakładu Karnego zostały przekazane na rzecz wierzyciela, tj. A. T. Ostatnia kwota wpłynęła do komornika w dniu 14.12.2012 r. Organ zaznaczył, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane były do września 2011 r. W związku z faktem, że egzekucja alimentacyjna jest bezskuteczna, skarżący nie spełnia warunków do umorzenia należności powstałych w wyniku wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, określonych w art. 30 ust. 1 ustawy. Umorzenie to jest możliwe, jeżeli egzekucja jest skuteczna przez co najmniej 3 lata, wpłaty są dokonywane co miesiąc w kwocie nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ zaznaczył, iż z dniem 01.10.2008 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która w art. 47 przewiduje, że traci moc ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej z wyjątkiem art. 17 ust. 5, który traci moc z dniem 1 grudnia 2008 r. Obecnie ustawodawca nie przewidział umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych ze względu na sytuację rodzinną, zdrowotną lub dochodową. Zdaniem organu, bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika nie stanowi samodzielnej ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, dlatego brak jest podstaw prawnych i faktycznych do umorzenia tych należności.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym opisał trudną sytuację życiową. Podał, że złożył w MOPS wniosek o zasiłek stały, ale decyzji jeszcze nie otrzymał, co więcej czekają dwie operacje: kręgosłupa i ręki. Nie ma możliwości podjęcia pracy "bo kto zatrudni kalekę i kryminalistę z 20 letnią odsiadką".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył treść art. 30 ust. 1 ustawy, iż organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w ar. 28 ust. 1 pkt 1 2 i 4 ustawy (w tym należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej) w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że egzekucja wobec skarżącego nie była skuteczna przez okres co najmniej 3 lat w wysokości miesięcznej, nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Z zaświadczenia komornika sądowego, prowadzącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] r. sygn. akt [...], wynika, że od momentu wszczęcia postępowania, tj. od 29.11.2002 r. kwoty przekazywane na rzecz wierzyciela egzekwowane były z wynagrodzenia za pracę w zakładzie karnym. Ostatnia potrącona kwota wpłynęła na konto komornika w dniu 14.12.2012 r. Począwszy od tej daty egzekucja jest bezskuteczna. W związku z tym skarżący nie spełnia warunków, określonych w art. 30 ust. 1 ustawy uprawniających organ właściwy dłużnika do umorzenia przedmiotowych zaległości nawet w wysokości 30%, dlatego decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z prawem. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji winien rozpatrzyć wniosek skarżącego z dnia 29.06.2017 r. (wpływ do organu 04.07.2017 r.) o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych także na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, poprzez wydanie stosownego rozstrzygnięcia (tj. np. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a k.p.a. albo decyzji merytorycznej, czy umarzającej postępowanie w sprawie), tj. przez organ właściwy wierzyciela, gdyż stwierdzenie, że "Obecnie ustawodawca nie przewiduje umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych ze względu na sytuację rodzinną, zdrowotną lub dochodową" zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji należy uznać za niewystarczające. Stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Kolegium nadmieniło, że w swojej dotychczasowej praktyce orzeczniczej zajmowało stanowisko (poparte licznymi orzeczeniami sądów administracyjnych w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie), że hipotezą zarówno art. 30 ust. 1 jak i ust. 2 ustawy objęte są również należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Wykładnia art. 30 ust. 2 ustawy, jak podkreśla NSA w wyroku z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1095/11, powinna być dokonywana nie tylko przy użyciu wykładni językowej, ale także wykładni funkcjonalnej i systemowej, z uwzględnieniem kontekstu całej ustawy, jak również całego systemu prawa, w którym norma ta istnieje. Literalne odczytanie przepisu art. 30 ust. 2 ustawy prowadzi do wniosku, że możliwość umorzenia dotyczy świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego obecnego i dawnego, z pominięciem należności wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Stawia to w niekorzystnej sytuacji dłużników alimentacyjnych posiadających zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, którzy wcześniej mogli się ubiegać o umorzenie należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową. Taki rezultat wykładni językowej pozostaje w kolizji z art. 2 i 32 Konstytucji RP. Brak takiej prokonstytucyjnej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy spowodowałby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika alimentacyjnego, w sytuacji w której pozostali dłużnicy alimentacyjni nadal taką możliwość posiadają.

W skardze z dnia 12 grudnia 2017 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Organom orzekającym obu instancji zarzucił:

1) naruszenie przepisu art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie jego możliwości zarobkowania, a także perspektyw powrotu do zdrowia i możliwości podjęcia zatrudnienia, bagatelizowanie orzeczeń lekarskich osób posiadających wiadomości specjalne na rzecz dokonywania przez organ własnych, dowolnych ustaleń;

2) naruszenie przepisu art. 30 ust 2 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w realiach niniejszej sprawy sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego nie uzasadnia umorzenia jego należności jako dłużnika alimentacyjnego.

Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."), skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z następujących dokumentów: pisma ze Spółdzielni Mieszkaniowej A w J. z dnia 17 listopada 2017 r., faktury za gaz, faktury za prąd, rachunków za leki na okoliczność wysokości wydatków ponoszonych przez skarżącego, oraz zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z dnia 3 sierpnia 2017 r. na okoliczność aktualnego stanu zdrowia skarżącego. Uzasadniając przedstawione zarzuty skarżący, odwołał się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego i podniósł, że na sytuację dochodową dłużnika składa się nie tylko otrzymywanie różnych dochodów, ale także inne okoliczności, jak stan zdrowia i możliwości uzyskiwania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choćby mógł tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Zdaniem skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach nie sprostało powyższemu obowiązkowi, albowiem nie rozważyło w sposób wszechstronny zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie możliwości zarobkowych skarżącego, a także perspektyw powrotu do zdrowia i możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia w przyszłości. Organ pominął fakt, iż jego trudna sytuacja życiowa spowodowana jest przede wszystkim jego stanem zdrowia i chorobami, na które cierpi, to jest cukrzycą typu II, łuszczycą zwykłą i padaczką pourazową. Choroby te wymagają od niego prowadzenia zdrowego trybu życia i stałego zażywania leków, których miesięczny koszt wynosi około 200 zł. Ponadto, musi poddać się zabiegowi operacyjnemu cieśni nadgarstka, a który to termin zabiegu stale jest zmieniany, a bez niego nie jest w stanie prawidłowo funkcjonować. Także choruje na przepuklinę brzuszną i posiada naczyniaka kręgu, co powoduje, że musi prowadzić oszczędny tryb życia, w tym nie może dźwigać żadnych ciężkich przedmiotów. Nie może też zarejestrować się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna poszukująca pracy, albowiem nie jest w stanie zadeklarować gotowości do podjęcia pracy, w sytuacji kiedy nie pozwala na to jego stan zdrowia i w przyszłości czekają go zabiegi operacyjne. Powyższe okoliczności zostały potwierdzone przedstawionym organowi orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i mają wpływ na obecną, ale i przyszłą sytuację materialną i dochodową skarżącego, który z powodu występowania okoliczności od niego niezależnych, na które nie ma wpływu, nie może podjąć zatrudnienia, które to chociażby w części pozwalało mu spłacić istniejący dług alimentacyjny, a co za tym idzie winny uzasadniać podjęcie decyzji pozytywnej w kwestii umorzenia zaległości alimentacyjnych. Zdaniem skarżącego organ nieprawidłowo ocenił fakt 20-letniego pobytu spędził w zakładzie karny, gdzie odbywał karę pozbawienia wolności, a co już na starcie sprawia znaczne trudności w znalezieniu pracodawcy, który mu zaufa i zatrudni go jako swojego pracownika. Skarżący przedstawił wysokość swoich wydatków, w tym 200 zł. miesięcznie na leki i zwrócił uwagę, że nie posiada żadnego majątku, nie ma też rodziny ani innych osób bliskich, które pomogłyby mu w spłacie istniejącego zadłużenia. Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja pozostaje w sprzeczności z decyzją organu I instancji z dnia [...] r., na mocy której otrzymał zasiłek stały od 1 października 2017 r. do 31 grudnia 2019 r. w wysokości 505,86 zł. miesięcznie, gdyż z jednej strony organy uznały, że z powodu trudnej sytuacji życiowej i dochodowej należy przyznać skarżącemu pomoc finansową, a z drugiej strony przyjęły, że jego sytuacja nie jest na tyle wyjątkowa, aby umorzyć mu zadłużenie alimentacyjne. W opinii skarżącego, organy orzekające w sprawie zamiast posłużyć się orzeczeniami lekarskimi osób posiadających wiadomości specjalne dokonały własnych i dowolnych ustaleń, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przepisu art. 30 ust. 2 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego nie uzasadnia umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu alimentów wypłaconych na rzecz jego syna. Uzasadniając złożony wniosek dowodowy wskazał, że od dnia wydania przedmiotowej decyzji do chwili sporządzenia skargi uległa zmianie sytuacja dochodowa skarżącego poprzez zwiększenie się koniecznych wydatków.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podzielając argumentację zwartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ odwoławczy wyjaśnił, że ma świadomość, co do aktualnej sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącego, która w ocenie organu jest trudna i nie pozwala na spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jednak ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do 31 grudnia 2019r. i posiada wskazania dotyczące odpowiedniego zatrudnienia - warunki pracy chronionej, stąd nie można wykluczyć, że stan jego zdrowia może ulec poprawie i wówczas podjęcie zatrudnienia będzie możliwe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych w okresie od 01.11.2005 r. do 30.09.2008 r. zaliczek alimentacyjnych powiększonych o 5% w łącznej kwocie 7.339,50 zł. dla osoby uprawnionej (syna skarżącego)

Podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 554 z późn. zm., w skrócie jak dotychczas: "ustawa" lub "ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów").

Jak wynika z analizy akt sprawy organ pierwszej instancji wydał rozstrzygnięcie w oparciu o art. 30 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 100 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Z kolei po myśli art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Zauważyć trzeba, że przepis art. 30 ustawy reguluje dwie zasadniczo odrębne sytuacje, które mogą doprowadzić do uzyskania przez dłużnika alimentacyjnego ulgi w spłacie należności związanych z wypłatą przez Państwo świadczeń wynikających z obowiązku alimentacyjnego zobowiązanego. W art. 30 ust. 1 przewidziano warunki, na jakich następuje umorzenie należności związanych m.in. z wypłatą zaliczek alimentacyjnych dokonywaną na rzecz osoby uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W tym przypadku decydujące znaczenie dla umorzenia należności ustawodawca przypisał konkretnym wartościom i okresom skuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego. Wniosek w tym zakresie rozpatrywany jest przez organ właściwy dłużnika.

Z kolei w art. 30 ust. 2 ustawy określono warunki dla ulg w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w tym ich umorzenia. Możliwość skorzystania z przewidzianych tam rozwiązań powiązano z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego, którego wniosek rozpatruje organ właściwy wierzyciela.

Rozróżnienie to jest istotne, bowiem w rozpatrywanej sprawie wszczętej wnioskiem skarżącego z dnia 29 czerwca 2017 r., doręczonym do organu I instancji w dniu 4 lipca 2017 r., organy orzekające nie poczyniły w tym zakresie żadnych ustaleń pomijając zagadnienie właściwości organu.

Istotnym jest, że złożony wniosek nie był precyzyjny i nie dawał jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, wedle jakich kryteriów, na jakiej podstawie prawnej skarżący domaga się umorzenia należności. Organ I instancji nie zwracając się o sprecyzowanie wniosku, dokonał samodzielnej jego kwalifikacji i rozpoznał w oparciu o przesłanki przewidziane w art. 30 ust. 1 ustawy.

Tymczasem brak precyzji wniosku co do jego intencji nakazuje w każdym przypadku wyjaśnić powyższe kierując się, w myśl art. 7 k.p.a., słusznym interesem obywateli i sprawnością postępowania.

Dopóki nie będzie znana intencja złożonego przez skarżącego wniosku, przedwczesnym jest wyprowadzanie wniosków co do miejscowej kompetencji organu, tym bardziej, że jak można wnioskować z akt sprawy nie jest wykluczone, iż dłużnik alimentacyjny i wierzyciel posiadają wspólny organ upoważniony do rozpatrzenia wniosku dłużnika w oparciu o art. 30 ust. 1 i 2 ustawy, co pozwoliłoby na rozważenie wszystkich przewidzianych ustawą możliwości upoważniających ten sam organ do zastosowania ulg w spłacie należności.

Brak dokonania w tym zakresie ustaleń organu I instancji czyni przedwczesną ocenę wystąpienia przesłanek przewidzianych w art. 30 ust. 1 ustawy, które rozpatrywał organ I instancji dokonując samodzielnej kwalifikacji wniosku. Powyższe uszło uwadze organu odwoławczego, czym naruszony został art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Przyjęcie, że możliwym jest rozpoznanie wniosku o umorzenie należności powstałych jeszcze przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w oparciu o art. 30 ust. 2 tej ustawy, prowadzi następnie do konieczności rozważenia, czy warunki rozpoznawanej sprawy na to pozwalały.

Tymczasem również z przeprowadzonej przez Sąd analizy akt administracyjnych nie sposób wywieść, że organ I instancji jest organem właściwym wierzyciela. Na pewno jest organem właściwym dla dłużnika alimentacyjnego, czyli skarżącego, który mieszka w J., dlatego też organ I instancji mógł podjąć decyzję na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy. Gdyby jednak był organem właściwym dla wierzyciela to powinien również podjąć rozstrzygnięcie w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Na powyższą okoliczność zwrócił uwagę organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji używając stwierdzenia, że organ I instancji "winien rozpatrzyć wniosek" skarżącego także na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, jednakże w sentencji własnego rozstrzygnięcia utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, czym zaprzeczył własnym rozważaniom i nie nakazał dokonania ponownej oceny intencji wniosku skarżącego z uwzględnieniem jego sytuacji dochodowej i zdrowotnej.

Podniesione w skardze zarzuty i okoliczności szczególnej sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego zmierzały do wykazania wadliwości kontroli wydanych w sprawie decyzji w jej ujęciu materialnoprawnym, w szczególności oceny dokumentów przedłożonych przez skarżącego jako załączniki do skargi, jednakże nie mogły być one oceniane wobec braku ustalenia, który z warunków określonych w art. 30 ustawy, objęty jest żądaniem wniosku, jak też nie mogły stać się punktem odniesienia dla oceny poczynionych rozważań dokonanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga od organu poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), który to materiał dowodowy powinien być zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Organ orzekający w granicach uznania powinien również podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, by załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.) poprzez wydanie decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Obowiązkiem organu administracji jest więc wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu faktycznym i prawnym podjętego rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Sz 113/18, CBOS).

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku (art. 153 p.p.s.a.), a w szczególności w ramach postępowania wyjaśniającego ustali, jaka była intencja omówionego powyżej wniosku skarżącego, a następnie w oparciu o powyższe ustali swoją właściwość, celem merytorycznego jego rozpoznania na podstawie art. 30 ustawy.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że organy obu instancji przekroczyły granice uznania administracyjnego i dopuściły się naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.