Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2421/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Szef Służby Celnej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 129 par 1 i par 2, art 156 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. J. na decyzję Szefa Służby Celnej z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie mianowania na stopień służbowy w Służbie Celnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej w [...], w dniu [...] listopada 2009 r., działając na podstawie art. 223 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 115 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323), z dniem 30 listopada 2009 r., mianował S. J. na stopień służbowy młodszego aspiranta celnego w korpusie aspirantów Służby Celnej.

Pismem z dnia 1 grudnia 2010 r. S. J. złożyła do Szefa Służby Celnej odwołanie od aktu mianowania, wnosząc o mianowanie na stopień służbowy w korpusie oficerów młodszych Służby Celnej. W uzasadnieniu podniosła, że przed dniem wejścia w życie ustawy, w okresie od [...] października 2005 r. do [...] czerwca 2009 r., zajmowała stanowisko związane z podporządkowaniem funkcjonariuszy celnych, tj. pełniła funkcję Kierownika Referatu w Urzędzie Celnym w [...] .

Po rozpatrzeniu odwołania Szef Służby Celnej, decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] , nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania, utrzymał w mocy zaskarżony akt mianowania w zakresie określenia korpusu.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż o ostatecznym charakterze aktu mianowania jako decyzji administracyjnej podlegającej kontroli sądowoadministracyjnej przesądził Sąd Najwyższy uchwałą z 8 czerwca 2010 r. sygn. akt II PZP 5/10 i wyjaśnił, że w decyzji (akcie mianowania) z dnia [...] listopada 2009 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] nie pouczył S. J. o sposobie jego zaskarżenia. Dlatego też organ stwierdził, że wada ta nie mogła szkodzić stronie, bowiem w przypadku gdy organ błędnie pouczył stronę, że od decyzji nie służy odwołanie, czy też w ogóle tego nie uczynił, to strona może skutecznie dopełnić tej czynności w każdej chwili, gdyż nie utraciła prawa do jej dopełnienia, w myśl wyraźnego przepisu prawa. Powyższe wynika z faktu, iż w takich przypadkach 14-dniowy termin na wniesienie odwołania na tę decyzję "nie biegnie". Organ przyjął, że gdy S. J. wniosła odwołanie, to zrobiła to skutecznie, nawet jeżeli uchybiła terminowi.

Ponadto organ podał, że z dniem 31 października 2009 r. wszedł w życie nowy akt prawny regulujący funkcjonowanie Służby Celnej, tj. ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. Na mocy przepisu art. 223 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej został nałożony na kierownika urzędu obowiązek dokonania w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie ustawy, mianowań funkcjonariuszy na stopnie służbowe. Regulacja ta była wyrazem wpływu nowej ustawy o Służbie Celnej w zakresie stopnia służbowego na stosunek służbowy funkcjonariusza celnego powstały pod rządami dotychczasowej ustawy. Mechanizm przypisywania funkcjonariuszom stopni w poszczególnych korpusach, uregulowany został odpowiednio przepisami art. 223 ust. 2-6 ustawy. W świetle tych przepisów zadaniem organu było przyporządkowanie danego funkcjonariusza, który w dniu wejścia w życie ustawy pełnił służbę w Służbie Celnej do właściwego korpusu, w zależności od dotychczasowego stopnia lub zajmowanego stanowiska bądź pełnionych obowiązków.

Dodatkowo organ wskazał, że ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej wprowadziła m.in. zmianę nazw stopni służbowych funkcjonariuszy i pogrupowała je w określone korpusy, odpowiednio: oficerów starszych Służby Celnej, oficerów młodszych Służby Celnej, aspirantów Służby Celnej, podoficerów Służby Celnej i szeregowych Służby Celnej, ustalając odpowiednio w ramach korpusów poszczególne nowe stopnie służbowe (art. 115 ustawy).

Organ podał, że S. J. domagała się mianowania na stopień służbowy należący do korpusu oficerów młodszych Służby Celnej, na podstawie art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. Zgodnie z treścią tego przepisu, funkcjonariuszowi celnemu, który przed dniem wejścia w życie ustawy zajmował stanowisko, które wiązało się z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy celnych lub pracowników, bądź pełnił obowiązki na tym stanowisku oraz pełnił służbę w służbie stałej w stopniu innym niż wymieniony w pkt 1 i w ust. 2 ustawy - określa się stopień w korpusie oficerów młodszych Służby Celnej.

Zdaniem organu, przepis art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej nie mógł mieć zastosowania, bowiem dotyczy on funkcjonariusza, który spełniał wskazane w nim wymogi w okresie bezpośrednio poprzedzającym dzień wejścia w życie ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, tj. dzień 30 października 2009 r. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika jednoznacznie, że przed dniem wejścia w życie ustawy S. J. zajmowała stanowisko inspektora celnego i posiadała stopień służbowy dyspozytora celnego.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 223 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej funkcjonariuszowi celnemu, który przed dniem wejścia w życie ustawy pełnił służbę w stopniu młodszego aspiranta celnego, starszego dyspozytora celnego albo dyspozytora celnego określa się stopień w korpusie aspirantów Służby Celnej. Podkreślił przy tym, że w przypadku określenia funkcjonariuszowi nowego stopnia organ ma niewielką swobodę, nie może go mianować na stopień służbowy należący do innego korpusu niż ten, który wynika bezpośrednio z uregulowań zawartych w ust. 2 - 6 art. 223 ustawy. Mianowanie do określonego korpusu Służby Celnej ustawa, z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, uzależniła od posiadanego uprzednio stopnia służbowego, z wyjątkiem art. 223 ust. 3 pkt 2. Organ jest zatem związany ustawowym mechanizmem przypisania funkcjonariusza do danego korpusu, który wprost wynika z treści odpowiedniego dla konkretnego funkcjonariusza ustępu (2-6) art. 223. Organ, powołując się na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt II SAB/Wa 163/10, podniósł, że przypisanie danego funkcjonariusza do określonego korpusu jest kreowane wprost i jedynie przez ustawę. Wobec powyższego, mając na uwadze dyspozycję art. 223 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej, należało określić S. J. stopień służbowy w korpusie aspirantów Służby Celnej.

Ponadto Szef Służby Celnej wskazał, że nie kwestionuje faktu zajmowania w przeszłości przez S. J. stanowiska związanego z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy celnych lub pracowników, bowiem z akt osobowych S. J. wynika, że pełniła obowiązki Kierownika Referatu [...] w Urzędzie Celnym w [...] w okresie od [...] października 2005 r. do [...] marca 2006 r. oraz zajmowała stanowisko Kierownika Referatu [...] , a następnie Referatu [...] w Urzędzie Celnym w [...] , w okresie od [...] kwietnia 2006 r. do [...] czerwca 2009 r. Podkreślił przy tym, że przepis art. 223 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej mianowanie na stopień w korpusie oficerów młodszych uzależnia od zajmowania bezpośrednio przed dniem wejścia w życie ustawy, stanowiska związanego z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy celnych lub pracowników lub pełnienia obowiązków na tym stanowisku. W związku z powyższym organ wyjaśnił, że skoro w dniu wejścia w życie ustawy S. J., zajmowała stanowisko inspektora celnego i posiadała stopień służbowy dyspozytora celnego, to przepis art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej nie mógł mieć zastosowania.

Szef Służby Celnej zwrócił uwagę, że przepis art. 223 ustawy umiejscowiony został w rozdziale 14 zatytułowanym "Przepisy przejściowe". Umiejscowienie ww. przepisu w tym, a nie innym rozdziale oznacza, że jest to przepis regulujący wyłącznie takie sytuacje, które mogą pojawiać się na tle wprowadzania w życie nowych uregulowań. Powyższe znajduje zaś potwierdzenie w zasadach techniki prawodawczej. Zgodnie bowiem z § 30 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej", w przepisach przejściowych reguluje się wpływ nowej ustawy na stosunki powstałe pod działaniem ustawy albo ustaw dotychczasowych, a w szczególności rozstrzyga się w nich:

1. czy i w jakim zakresie utrzymuje się czasowo w mocy instytucje prawne zniesione przez nowe przepisy;

2. czy zachowuje się uprawnienia i obowiązki oraz kompetencje powstałe w czasie obowiązywania uchylanych albo wcześniej uchylonych przepisów oraz czy skuteczne są czynności dokonane w czasie obowiązywania tych przepisów; sprawy te reguluje się tylko w przypadku, gdy nie chce się zachować powstałych uprawnień, obowiązków lub kompetencji albo chce się je zmienić albo też, gdy chce się uznać dokonane czynności za bezskuteczne;

3. czy i w jakim zakresie stosuje się nowe przepisy do uprawnień i obowiązków oraz do czynności, o których mowa w pkt 2.

Powyższe wskazuje zatem w sposób jednoznaczny, że skoro przepis art. 223 został zamieszczony w przepisach przejściowych, a w analizowanej ustawie wprowadzono nowy katalog stopni służbowych o częściowo zmienionej nomenklaturze i ich gradację, oznacza to, iż ustawodawca tym przepisem dostosował stan zastany do gradacji stopni służbowych wprowadzonych nową ustawą o Służbie Celnej. Mianowanie na stopień służbowy na podstawie art. 223 generalnie miało na celu mianowanie na stopień odpowiadający dotychczasowej pozycji w hierarchii katalogu stopni służbowych, a tylko w ściśle określonych przypadkach, wskazanych w art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy stanowiło awans.

W ocenie Szefa Służby Celnej, zasadne jest rozumienie art. 223 ustawy o Służbie Celnej i określonych w tym przepisie zasad określania stopni służbowych jako przepisów, które za podstawę do ustalenia nowego stopnia służbowego przyjmują stan zastany z chwili utraty mocy obowiązującej ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej. Odmienna interpretacja omawianego zwrotu "przed dniem wejścia w życie ustawy", prowadziłaby do skutków nie dających się pogodzić z zasadami logiki. Na takie rozumienie tego wyrażenia wskazuje również jego wykładnia językowa. Podkreślił, że gdyby uznać, iż przepis art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej odnosi się do stanu istniejącego w dowolnym czasie przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, a nie wyłącznie do stanu bezpośrednio poprzedzającego ten dzień, doszłoby do wypaczenia sensu tej regulacji i prowadziłoby do rozwiązań, które nie dają się pogodzić z zasadami logiki, zważywszy, że jedną z zasad wykładni prawa jest założenie racjonalności prawodawcy.

Organ odwoławczy uznał, że Dyrektor Izby Celnej w [...] nie dopuścił się naruszenia przepisów art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. Przepis ten bowiem, nie mógł mieć zastosowania w przypadku S. J.. Z dokumentów zgromadzonych w aktach osobowych funkcjonariusza wynika, iż w okresie bezpośrednio poprzedzającym dzień wejścia w życie ustawy o Służbie Celnej, pełniła ona służbę na stanowisku inspektora celnego w stopniu służbowym dyspozytora celnego. W zaistniałej sytuacji Dyrektor Izby Celnej w [...], związany ustawowym mechanizmem przypisania funkcjonariusza do danego korpusu, który wprost wynika z treści odpowiedniego dla konkretnego funkcjonariusza ustępu (2-6) art. 223, dokonał mianowania S. J., na podstawie art. 223 ust. 4 ustawy, na stopień służbowy w korpusie aspirantów Służby Celnej.

W związku z tym organ stwierdził, że mianowanie na stopień służbowy należący do korpusu aspirantów nastąpiło z uwzględnieniem wszelkich wymogów określonych przez ustawodawcę w art. 223 ustawy o Służbie Celnej.

Reasumując Szef Służby Celnej stwierdził, że akt mianowania został wydany zgodnie z prawem.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, S. J. zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej, poprzez jego błędną wykładnię w zakresie pojęcia "przed dniem wejścia w życie" oraz jego niezastosowanie w sprawie,

2. art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, poprzez działanie organu wbrew zasadzie demokratycznego państwa prawnego, a także zasadzie działania organu państwa na podstawie i w granicach prawa,

3. art. 6 k.p.a., tj. wyrażonej w tym przepisie zasady praworządności, poprzez nieuwzględnienie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, tj. art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej i rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o interpretacje Szefa Służby Celnej zawarte w pismach [...] oraz [...] oraz pisemne polecenie [...] ,

4. art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez niezbędnego wyjaśnienia stanu faktycznego w postaci zajmowania przez Skarżącego stanowiska związanego z podporządkowaniem funkcjonariuszy celnych lub pracowników,

5. art. 138 § 1 k.p.a., poprzez wydanie rozstrzygnięcia sprawy tylko w zakresie korpusu, nie rozstrzygając w zakresie stopnia funkcjonariusza celnego.

W związku z tym, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie decyzji organu I instancji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podała, że została mianowana funkcjonariuszem celnym na podstawie aktu mianowania na stopień służbowy starszego rewidenta celnego, wydanego przez Dyrektora Izby Celnej w [...] w dniu [...] lipca 2000 r. W czasie pełnienia służby była mianowana na stopień służbowy młodszego dyspozytora celnego, a następnie na stopień dyspozytora celnego. Podniosła, że pełniła służbę na stanowiskach: młodszego kontrolera celnego od [...] października 1997 r. do [...] lipca 2000 r.; kontrolera celnego od [...] lipca 2000 r. do [...] września 2005 r.; p.o. Kierownika Referatu [...] od [...] października 2005 r. do [...] marca 2006 r.; Kierownika Referatu [...] , a następnie Referatu [...] od [...] kwietnia 2006 r. do [...] czerwca 2009 r.; inspektora celnego od [...] czerwca 2009 r. do [...] grudnia 2010 r. i starszego specjalisty od [...] stycznia 2011 r. W trakcie tej służby zajmowała stanowisko związane z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy celnych lub pracowników, tj. p.o. Kierownika Referatu [...] od [...] października 2005 r. do [...] marca 2006 r.; Kierownika Referatu [...] , a następnie Referatu [...] od [...] kwietnia 2006 r. do [...] czerwca 2009 r.

Zdaniem skarżącej, rażącym naruszeniem prawa jest pominięcie w zaskarżonej decyzji art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. Podniosła, że obowiązek uwzględnienia tego przepisu wynika wprost ze stanu faktycznego sprawy, bowiem w przeszłości zajmowała stanowisko związane z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy celnych lub pracowników. Z akt osobowych wynika bowiem, iż zajmowała stanowisko p.o. Kierownika Referatu [...] i Kierownika Referatu [...] , a następnie Referatu [...] . W związku z tym, że powyższa okoliczność miała miejsce przed dniem 31 października 2009 r. tj. przed datą wejścia w życie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, to mianowanie jej na stopień w korpusie oficerów młodszych było obligatoryjne.

Skarżąca podała, że pojęcie "przed dniem wejście w życie ustawy" powinno być rozumiane jako dowolny okres poprzedzający wejście w życie ustawy o Służbie Celnej.

W ocenie skarżącej, literalna wykładnia użytego w art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej zwrotu "przed dniem wejścia w życie ustawy" jednoznacznie prowadzi do wniosku, że chodzi o czas istniejący przed wejściem w życie ustawy. Jeśliby bowiem wolą racjonalnego ustawodawcy było, aby stan opisany w przepisie istniał wyłącznie do dnia wejścia w życie tej ustawy, to dałby temu wyraz, zamieszczając zamiast zwrotu "przed dniem wejścia w życie ustawy" zwrot "do dnia wejścia w życie ustawy" lub "w dniu wejścia w życie ustawy".

Skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja (akt mianowania) narusza art. 6 kpa, poprzez nieuwzględnienie przepisu prawa powszechnie obowiązującego w postaci art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. Wskazała, że Dyrektor Izby Celnej w [...] nie przyjął, za podstawę prawną decyzji, przepisu powszechnie obowiązującego, gdyż dokonał rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o interpretacje Szefa Służby Celnej zawarte w pismach: [...] oraz [...] . Zgodnie z obowiązującymi przepisami podstawę decyzji stanowić mogą wyłącznie normy aktów prawa powszechnie obowiązującego, a nie akty wewnętrzne.

Podkreśliła, że Dyrektor Izby Celnej w [...] wydał decyzję, bez niezbędnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w postaci zajmowania przez nią przed dniem 31 października 2009 r. stanowiska związanego z podporządkowaniem funkcjonariuszy celnych lub pracowników. Pominięcie przy wydaniu aktu mianowania, art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy, spowodowało wyłączenie z zakresu postępowania administracyjnego stanu faktycznego, który winien być obowiązkowo wzięty pod uwagę.

Ponadto skarżąca zarzuciła organowi II instancji, że wydając zaskarżoną decyzję, rozstrzygnął sprawę w zakresie określenia korpusu, a nie wypowiedział się natomiast co do stopnia służbowego funkcjonariusza celnego. Podniosła, że organ II instancji nie może ograniczać się w sentencji wyłącznie do korpusu, skoro decyzja Dyrektora Izby Celnej w [...] dotyczyła dwóch elementów tj. korpusu i stopnia służbowego. Decyzja organu odwoławczego, która swoim rozstrzygnięciem wykracza poza zakres kompetencji wyznaczony przepisem art. 138 k.p.a., wydana jest z rażącym naruszeniem prawa i powinna zostać uchylona.

Szef Służby Celnej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. wyjaśnił, że Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 czerwca 2010 r., sygn. II PZP 5/10 wskazał, że funkcjonariuszowi nie przysługuje roszczenie na mianowanie na stopień służbowy w ramach danego korpusu, gdyż kwestie te dotyczą relacji przełożony – podwładny i należą do wewnętrznej sfery działania Służby Celnej i pozostawione zostały uznaniu kierownika urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie bowiem do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, uznał za konieczne uwzględnienie skargi z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu, niezależnie od jej treści.

W myśli przepisu art. 129 § 1 i § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustanie – od dnia jej ogłoszenia stronie. Zatem, zachowanie ustawowego terminu jest warunkiem skuteczności czynności procesowej wniesienia odwołania. Uchybienie temu (ustawowemu) terminowi powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji. Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., oznacza bowiem weryfikację, w postępowaniu odwoławczym, decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2028/97, LEX nr 48735 - v. G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Komentarz do art. 16 kodeksu postępowania administracyjnego, Lex Omega nr 35/2009).

W niniejszej sprawie, w aktach administracyjnych brak jest dowodu doręczenia skarżącej aktu mianowania Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] listopada 2009 r., to należy jednak w niniejszej sprawie przyjąć, że przedmiotowy akt został doręczony skarżącej między 27 listopada 2009 r. a 4 grudnia 2009 r. Taki przedział czasowy wynika bowiem z notatki służbowej z dnia 24 stycznia 2012 r. sporządzonej przez Dyrektora Izby Celnej w [...], nadesłanej do akt II SA/Wa 2417/11. W notatce tej Dyrektor wskazał m.in. że wręczenie aktów mianowania funkcjonariuszom pełniącym służbę w Izbie Celnej w [...] nastąpiło w sposób uroczysty przez kierujących jednostkami organizacyjnymi, bez uzyskania poświadczeń odbioru, w okresie od 27 listopada do 4 grudnia 2009 r. Zatem w niniejszej sprawie skarżącej - funkcjonariuszowi Izby Celnej w [...] doręczono akt mianowania najpóźniej w dniu 4 grudnia 2009 r. Skarżąca natomiast odwołanie z dnia 1 grudnia 2010 r. złożyła w dniu 10 grudnia 2010 r., podczas gdy czternastodniowy termin do złożenia odwołania upłynął z dniem 18 grudnia 2009 r. W odwołaniu tym skarżąca nie zawarła wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że skarżąca złożyła odwołanie po terminie, a to oznacza, że odwołanie nie mogło wszcząć postępowania odwoławczego prowadzącego do wydania decyzji merytorycznej. W tej sytuacji, doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż organ rozpoznał odwołanie wniesione z uchybieniem terminu, które nie zostało przywrócone, tym samym dokonał weryfikacji decyzji, od której nie przysługiwał już środek zaskarżenia.

W ocenie Sądu, stanowisko organu, że w sprawie nie doszło do uchybienia terminu do złożenia odwołania od aktu mianowania, jest błędne. Bezspornym jest, że skarżąca uchybiła terminowi do złożenia odwołania, tak jak i bezspornym jest brak pouczenia przez organ w akcie mianowania o przysługującym skarżącej środku zaskarżenia. Jednak twierdzenie organu, iż z uwagi na brak stosownego pouczenia w akcie mianowania do uchybienia terminu nie doszło, jest nieprawidłowe i narusza wprost dyspozycję art. 129 § 2 k.p.a. Organ myli tu pojęcia "złożenie odwołania w terminie" z pojęciem "uchybienie terminu do złożenia odwołania" oraz instytucją przywrócenia terminu. Brak stosownego pouczenia o środkach odwoławczych nie stwarza możliwości złożenia przez stronę odwołania w każdym czasie, ale uprawnia ją do żądania przywrócenia terminu do jego wniesienia z zachowaniem zasad określonych w art. 58 i art. 59 k.p.a.

Podnieść należy, że nie istnieje przepis prawa, który uprawniałby organ do swobodnego "zakwalifikowania" czynności dokonanej z uchybieniem terminu, jako czynności dokonanej w terminie. Takie działania zmierzają do naruszenia zasady trwałości decyzji ostatecznych.

Należy zgodzić się z organem, że brak pouczenia w akcie mianowania nie może rodzić negatywnych skutków dla strony, jednak trzeba wyjaśnić, że przepis art. 112 k.p.a., zgodnie z którym błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia, stanowi jedynie podstawę do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Nie daje natomiast podstawy do rozpoznania odwołania złożonego po ustawowym terminie do jego wniesienia. Powyższy przepis nie może być interpretowany w taki sposób, że zastępuje art. 129 § 2 k.p.a. w przypadku błędnego lub braku pouczenia.

Zaprezentowane stanowisko Sądu znajduje oparcie w szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy tutaj wskazać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 1896/06 (LEX nr 456303), czy też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 1999 r., sygn. akt I SA 1600/98 (LEX nr 48568), postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 1998 r., sygn. akt III SA 382/97 (niepublikowane), wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 1998 r., sygn. akt IV SA 792/96 (LEX nr 45670), czy postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 1998 r., sygn. akt IV SA 641/96 (LEX nr 43121). Na zacytowanie zasługuje teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 1998 r., sygn. akt III SA 230/97 (LEX nr 38205), w którym Sąd stwierdził, że: "Wprawdzie art. 112 k.p.a. stanowi, że błędne pouczenie w decyzji co do prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia, ale też nie może dawać tej stronie specjalnych uprawnień naruszających ustalone prawem zasady postępowania. Błędne pouczenie będzie stanowiło uzasadnienie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, jeśli skarżący zechce z tej możliwości wzruszenia zaskarżonej decyzji skorzystać".

Sądowi orzekającemu w tej sprawie znane są i przeciwne poglądy przyjmujące za bezpodstawne nałożenie na stronę postępowania, przy braku ze strony organu pouczenia (lub wadliwym pouczeniu), obowiązku dokonania czynności w postaci wniosku o przywrócenie terminu zawitego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 840/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 924/07 oraz z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 2054/10 - dostępne w bazie orzeczeń na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Sąd przychyla się do kierunku wykładni reprezentowanej przez wcześniej powołane orzeczenia.

W niniejszej sprawie obowiązkiem organu było, w pierwszej kolejności, zbadanie zachowania terminu do wniesienia odwołania (art. 134 k.p.a.), czego organ nie uczynił, natomiast przystąpił do merytorycznego rozpoznania odwołania. Stąd też w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż organ rozpoznał środek odwoławczy wniesiony z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, a tym samym dokonał weryfikacji decyzji, od której nie przysługiwał już środek zaskarżenia. Takie działanie organu godzi w przewidzianą w art. 16 § 1 k.p.a. zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych i pozwala na stwierdzenie, że zaskarżona decyzja Szefa Służby Celnej została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

W związku z powyższym, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, dlatego też nie mógł dokonać jej kontroli w aspekcie merytorycznym.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 119 pkt 1 ustawy –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.

Na podstawie art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.