Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1170/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1 i  ust. 2
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 60, 63 par. 2, art. 756
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 12 ust. 1 i  art. 15 ust. 1
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.
article: art. 7, 8, 77 par. 1 i 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Małgorzata Miron WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi Związku [...] w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Z. [...] w W. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta W. Nr [...] z dnia [...] października 2012 r., umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie rozpatrzenia wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...], oznaczonego nr hip. [...], o pow. [...] nr [...], położonego przy ul. [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Nieruchomość położona w W. przy ul. [...], o powierzchni [...] m2, objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z informacją z rejestru gruntów przedmiotową nieruchomość stanowią obecnie działki ewidencyjne nr [...] i [...], obręb [...].

Objęcie gruntu położonego w W. przy ul. [...] w posiadanie przez gminę W. nastąpiło na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43) tj. w dniu w dniu 16 sierpnia 1948 r. Przedmiotowa nieruchomość została w tej dacie wskazana w nr 20 Dziennika Urzędowego, co oznacza że termin zawity do złożenia wniosku upłynął dnia [...] lutego 1949r.

Z dniem 27 maja 1990 r. grunt stał się z mocy prawa własnością Gminy W., co zostało potwierdzone właściwymi decyzjami Wojewody [...], a następnie wobec wejścia w życie ustawy z dnia 25 marca 1994 r. o ustroju Miasta Stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 48, poz. 195 - z późn. zm.) własnością Gminy W. Ostatecznie na mocy art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju Miasta Stołecznego Warszawy (Dz. U. z 2002r., Nr 41, poz. 361 - z późn. zm.) przedmiotowy grunt stanowi własność W.

W dniu [...] września 1948 r. Okręgowy Urząd Likwidacyjny złożył wniosek o przyznanie własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) za czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.

Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] grudnia 1952 r. Prezydium Rady Narodowej w W., nr [...] odmówiło dawnym właścicielom hipotecznym przyznania własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 1998 r., sygn. [...] , Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej.

Decyzją z dnia [...] września 1998 r., nr [...] , Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast po ponownym rozpatrzeniu sprawy uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] sierpnia 1998 r. i umorzył postępowanie w I instancji.

W dniu [...] listopada 1998 r., Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nr [...] wydał decyzję zmieniającą ww. decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 1998 r., uchylając wspomnianą decyzję z dnia [...] sierpnia 1998 r. i jednocześnie przekazał według właściwości do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wniosek Z. [...] w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. nr [...] z dnia [...] grudnia 1952 r. odmawiającego przyznania własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ulicy [...], hip. nr [...].

Decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1952 r. Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po ponownym rozpoznaniu sprawy uchyliło ww. decyzję własną i stwierdziło nieważność ww. orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1952 r.

Z zaświadczenia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] lutego 2001 r., L.dz.[...], wynika, iż zgodnie ze stanem działów I i IV wykazu hipotecznego księgi wieczystej pod nazwą "[...]", prawo własności do przedmiotowej nieruchomości wpisane jest na rzecz Skarbu Państwa na wniosek Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej W. [...] z dnia [...] sierpnia 1973 r., zaś poprzednim właścicielem był Z. [...]. Jednocześnie z zaświadczenia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] maja 2006 r., L.dz.[...] wynika, iż poprzednim właścicielem była Generalna Gubernia Wydział Finansowy na mocy rozporządzenia o stowarzyszeniach w Generalnej Guberni z dnia 23 lipca 1940 r. wobec wniosku z dnia [...] stycznia 1944 r. zatwierdzonego orzeczeniem z dnia [...] lutego 1944 r.

W dniu [...] listopada 2004 r. Z. [...] z siedzibą w W., złożył wniosek o ustanowienie w trybie art. 7 ust 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. (Dz. U. Nr 50, poz. 279) prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przy ulicy [...] w W., nr hip. [...]. Wniosek ten został ponowiony w dniu [...] stycznia 2005 r.

Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2007 r. Prezydent W. po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] września 1948 r. złożonego przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego (dawnego prawa własności czasowej) do gruntu oznaczonego hip. nr [...] o pow. [...] m. kw., położonego w W. przy ulicy [...] - umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe wskazując, iż Z. [...] z siedzibą w W. nie wykazał następstwa prawnego po działającym przed II wojną światową Z. [...].

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania nakazując przeprowadzenie postępowania w przedmiocie ustalenia skutków prawnych dokonanych czynności prawnych w postaci przekazania majątku na rzecz Z. [...] zarejestrowanego w 1995 r., wyjaśnienia kwestii właściciela hipotecznego, ze względu na dwa zaświadczenia Sądu wieczystoksięgowego, wyjaśnienia odmiennego numeru rejestru stowarzyszeń (nr rej. [...] oraz nr rej. [...]), oraz udowodnienia faktu wykreślenia Z. na mocy Rozporządzenia z marca 1950 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent W. decyzją nr [...] umorzył postępowanie administracyjne w powyższych sprawach jako bezprzedmiotowe, która to decyzja na skutek rozpatrzenia odwołania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] została utrzymana w mocy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. uwzględniło skargę Z. [...] na własną decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. i uchyliło zaskarżone decyzję przekazując jednocześnie sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż decyzje wydawane przez Prezydenta W. kierowane były do osób, które zmarły i wobec powyższego pozostawały one z tego powodu w sprzeczności z prawem.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent W. decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. umorzył postępowanie administracyjne w powyższych sprawach jako bezprzedmiotowe.

Po rozpatrzeniu odwołania od ww. decyzji Prezydenta W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając w uzasadnieniu poglądy wyrażone przez organ I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] ponownie uwzględniło skargę Z. [...] na własną decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. i uchyliło zaskarżone decyzję przekazując jednocześnie sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż zmianie uległ zakres podmiotowy postępowania.

Pismem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. Archiwum Akt Nowych wskazało, że w przechowywanych materiałach archiwalnych Komisariatu Rządu na W. i materiałach archiwalnych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych nie odnaleziono dokumentów dotyczących Stowarzyszenia Z. [...].

W piśmie z dnia [...] stycznia 2009 r. Archiwum Akt Nowych, znak [...] wskazało, iż nie posiada w swoim zasobie materiałów archiwalnych Prezydium Rady Narodowej W., ponieważ te znajdują się w Archiwum Państwowym W. W aktach sprawy znajduje się jednak pismo Archiwum Państwowego W. z dnia [...] maja 2006 r. znak [...], zgodnie z którym nie odnaleziono informacji na temat Z. [...], ani na temat nieruchomości przy ulicy [...] hip. nr [...]. Archiwum poinformowało ponadto, iż w zespole [...] Zbiór A. K., sygnatura [...], odnaleziono statut "Z. [...]" potwierdzający, że: postanowieniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 1920r. N [...] wciągnięto do rejestru stowarzyszeń i związków, N [...] stowarzyszenie pod nazwą "Z. [...]" w W.

W dniu [...] grudnia 2008 r. organ pierwszej instancji wystąpił do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], Wydział Organizacyjno - Administracyjny o udostępnienie w tamtejszym Archiwum akt nieruchomości położonej przy ul. [...]. Zgodnie z informacją udzieloną pracownikowi Urzędu, Archiwum Urzędu Wojewódzkiego takowych akt nie posiada.

Zgodnie z zaświadczeniem Sądu z dnia [...] lipca 2008 r. znak L.dz. [...], jak wynika z zachowanej części księgi w dziale II wykazu wpisem jawnym z dnia [...] września 1973r. ujawniony jest Skarb Państwa na podstawie mocy art. 1 dekretu z dnia 16 października 1945r. oraz na wniosek Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej W. [...] z dnia [...] sierpnia 1973r. dz. kw. [...] w związku z niezłożeniem przez poprzedniego właściciela wniosku o przyznanie prawa wieczystego użytkowania gruntu (poprzednio: do własności czasowej). Jako poprzednich właścicieli wskazano Generalną Gubernię Główny Wydział Finansowy co do nieruchomości uregulowanej w niniejszej księdze - na mocy rozporządzenia o stowarzyszeniach w Generalnej Guberni z dnia 23 lipca 1940r. Z. [...] został rozwiązany, zaś majątek jego przeszedł na własność Generalnej Guberni na wniosek nr [...] z dnia [...] stycznia 1944 r. wpisanego w tomie II zatwierdzony z dnia [...] lutego 1944 r. tomu II.

Decyzja Prezydenta W. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] umorzył postępowanie w powyższej sprawie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu wskazał, iż wniosek Z. [...] z dnia [...] listopada 2004 r. należy uznać za złożony po wszelkich terminach ustawowych, albowiem wniosek złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny należy uznać za bezskuteczny. Okręgowy Urząd Likwidacyjny nie był uprawniony do złożenia wniosku z dnia [...] września 1948 r. jako własnego, jak również nie występował jako pełnomocnik, tj. za wiedza i zgodą, dawnego właściciela hipotecznego. Jednocześnie organ I instancji wskazał, iż nie może stwierdzić aby nastąpiła ciągłość prawna Z. [...] ze związkiem przedwojennym z uwagi na nieudowodnienie przez wnioskodawcę uprawnienia do występowania w imieniu władz przedwojennego związku osób przystępujących do notarialnego przekazania praw.

Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. Nr [...] z dnia [...] października 2012 r., umarzającej postępowanie administracyjne w sprawie rozpatrzenia wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...], oznaczonego nr hip. [...], o pow. [...] nr, położonego przy ul. [...]. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, iż właściciel przedmiotowej nieruchomości nie dopełnił warunku złożenia wniosku o przyznanie mu na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podzieliło pogląd organu I instancji, iż Z. [...] zarejestrowany w 1995 r. nie jest tym samym podmiotem, co Z. [...] powstały (zarejestrowany) w 1920 r. Jednakże w związku z faktem, iż prawa majątkowe objęte dekretem są zbywalne oraz mogą być przedmiotem przelewu możliwe jest złożenie wniosku przez podmiot niebędący w dacie wejścia w życie dekretu właścicielem gruntu. Organ II instancji zauważył, iż podstawową i najważniejszą kwestią w niniejszej sprawie było niezłożenie przez uprawniony podmiot wniosku dekretowego, zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu, co oznacza, że brak jest tak naprawdę podmiotu postępowania, co w konsekwencji uzasadnia umorzenie postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało pogląd, iż Okręgowy Urząd Likwidacyjny nie był uprawniony do składania wniosków w trybie art. 7 ust. 1 dekretu, wskazując na podstawę tego uprawnienia z przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, albowiem grunty [...] nie mogły być traktowane jako mienie opuszczone. Również w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, iż organ ten działał za zgodą Związku - dotychczasowego właściciela nieruchomości, ewentualnie w porozumieniu z nim. W ocenie brak jest dowodów wskazujących na to, że władze Z., bądź poszczególni członkowie stowarzyszenia wyrazili choćby domniemaną wolę (zgodę), aby Okręgowy Urząd Likwidacyjny (a więc organ ówczesnej władzy) działał niejako za Z. w kwestii dotyczącej przedmiotowej nieruchomości. Tym samym Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w niniejszej sprawie nie wykazano w sposób nie budzący wątpliwości, że poprzedni właściciel nieruchomości złożył w 6-miesięcznym terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu.

Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. [...] zarzucając decyzji:

I. naruszenie przepisów postępowania, a to:

1) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - przez niedostateczną ocenę całości materiału dowodowego i oparcie ustaleń faktycznych na części tego materiału, bez poczynienia istotnych wniosków do okoliczności faktycznych, wynikających z akt sprawy, a wskazujących na legitymację urzędu likwidacyjnego do działania w sprawie,

2) art. 8 k.p.a. - przez diametralnie różne, w stosunku do wcześniejszej decyzji tego samego organu, ustalenia co do legitymacji urzędu likwidacyjnego w sprawie,

II. naruszenie prawa materialnego, a to:

3) art. 7 ust. 1 Dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy z dnia 26 października 1945 r. (dalej "dekret warszawski"),

4) art. 7 ust. 2 lit. a) Dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich z dnia 8 marca 1946 r. (dalej "dekret o majątkach opuszczonych"),

5) § 5 rozporządzenia Ministrów Skarbu i Ziem Odzyskanych z dnia 23 grudnia 1948 r. o zakresie działania i organizacji urzędów likwidacyjnych.

Tym samym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji Prezydenta W. Nr [...] z dnia [...] października 2012 r.

W uzasadnieniu Z. [...] podniósł, iż w niniejszej sprawie istnieją dowody wskazujące, że przedmiotowa nieruchomość była zajęta przez władze okupacyjne nie tylko faktycznie, ale również prawnie poprzez dokonanie wpisu jako właściciela organów władzy okupacyjnej – Wydziału Finansowego Generalnej Guberni. W ocenie skarżącego to, iż przepisy na mocy których doszło do przeniesienia własności na rzecz organów okupacyjnych zostały słusznie uznane po wojnie za nieważne nie zmienia oceny, że wywołały jednak, w szczególności w zakresie mienia, określone skutki, które podlegały następnie sanowaniu na podstawie przepisów m.in. dekretu o majątkach opuszczonych. Tym samym doszło do nałożenia się regulacji dekretu [...] i dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, a co za tym idzie należało bardziej wnikliwie ocenić legitymację Urzędu Likwidacyjnego do działania w tej konkretnej sprawie, dokonując analizy celu obu dekretów w celu ustalenia usytuowania i roli Urzędu Likwidacyjnego z uwzględnieniem reguły respektowania praw podmiotowych właścicieli nieruchomości. Jednocześnie zarzucono organom zaniechanie polegające na braku dokonania formalnego przesłuchania wnioskowanych przez stronę świadków przy jednoczesnym kwestionowaniu mocy dowodowej złożonym w sprawie oświadczeniom. Skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie ma nie tyle instytucja pełnomocnictwa, ile instytucja przedstawicielstwa ustawowego. Przedstawicielstwo, czyli prawo do występowania w cudzym imieniu na cudzą rzecz, może przy tym wynikać z czynności prawnej - wówczas jest to pełnomocnictwo, albo z przepisu prawa (ustawy) - wówczas jest to przedstawicielstwo ustawowe. W sprawie mamy do czynienia z tym ostatnim typem przedstawicielstwa. Tego rodzaju przedstawicielstwo nie wymaga potwierdzania działań przedstawiciela (przez reprezentowanego), a jego uprawnienia wynikają wprost z przepisów. Reguła ta obowiązuje obecnie w Kodeksie cywilnym i obowiązywała wówczas na podstawie Kodeksu zobowiązań (art. 93 i 94). Tym samym Urząd Likwidacyjny ze względu na przepisy dekretu o majątkach opuszczonych był podmiotem, który powinien realizować, przy nieobecności byłych właścicieli, wszystkie uprawnienia do majątku opuszczonego - do czasu oddania ich w zarząd albo tymże właścicielom. Jako sui generis powiernik i strażnik tego majątku reprezentował w tym zakresie także byłych właścicieli i działał na ich rzecz, bowiem w razie uwzględnienia wniosku przyznane prawo wieczystej dzierżawy przysługiwało właścicielom. Z tego powodu przepis art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, w przypadku majątku stanowiącego mienie opuszczone należy interpretować w ten sposób, że Okręgowy Urząd Likwidacyjny, jako działający w interesie właściciela winien być uznany za osobę reprezentującą jego prawa. Zgodnie z art. 7 ust. 2 dekretu z 8 marca 1946 r. Okręgowy Urząd Likwidacyjny miał zatem obowiązek zabezpieczyć tą opuszczoną i poniemiecką nieruchomość przy

ul. [...]. Ust. 3 tego przepisu stanowił bowiem, że urzędy likwidacyjne powołane są ponadto do wykonywania innych czynności, zleconych im przepisami niniejszego dekretu lub rozporządzeń wydawanych na jego podstawie, bądź przepisami szczególnymi, a takim przepisem był dekret o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. Zatem w oparciu o ust. 3 dekretu z 8 marca 1946 r. Okręgowy Urząd Likwidacyjny miał nie tylko prawo ale wręcz obowiązek wykonywać wszelkie działania wynikające z dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Podkreślono również, że złożenie tego wniosku przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny leżało w oczywistym interesie Z. [...], ponieważ sam złożyć wniosku nie mógł. Tym samym Okręgowy Urząd Likwidacyjny działając jako "Falsus procurator" skutecznie go zastępował po potwierdzeniu przez zastąpionego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko zawarte w skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzając kontrolę sprawy w ramach wskazanych kryteriów uznać należało, że skarga podlegała oddaleniu.

W pierwszym rzędzie należało się odnieść do zarzutów naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., przez niedostateczną ocenę całości materiału dowodowego i oparcie ustaleń faktycznych na części tego materiału, bez poczynienia istotnych wniosków do okoliczności faktycznych, wynikających z akt sprawy, a wskazujących na legitymację urzędu likwidacyjnego do działania w sprawie oraz art. 8 k.p.a. Ponadto, zarzucanych organom naruszeń prawa materialnego: art. 7 ust. 1 Dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy z dnia 26 października 1945 r. (dalej "dekret warszawski"), art. 7 ust. 2 lit. a) Dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich z dnia 8 marca 1946 r. (dalej "dekret o majątkach opuszczonych") oraz § 5 rozporządzenia Ministrów Skarbu i Ziem Odzyskanych z dnia 23 grudnia 1948 r. o zakresie działania i organizacji urzędów likwidacyjnych.

Skarżący jako podstawowy argument na poparcie tez skargi podnosili to, że przedmiotowa nieruchomość była zajęta przez władze okupacyjne nie tylko faktycznie, ale również prawnie poprzez dokonanie wpisu jako właściciela, organów władzy okupacyjnej – Wydziału Finansowego Generalnej Guberni. W ocenie skarżącego to, iż przepisy na mocy których doszło do przeniesienia własności na rzecz organów okupacyjnych zostały słusznie uznane po wojnie za nieważne nie zmienia oceny, że wywołały jednak, w szczególności w zakresie mienia, określone skutki, które podlegały następnie sanowaniu na podstawie przepisów m.in. dekretu o majątkach opuszczonych. Tym samym doszło do nałożenia się regulacji dekretu warszawskiego i dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich.

Skarżący nie kwestionuje faktu, że wszelkie regulacje prawne władz okupacyjnych (m.in. w tzw. Generalnej Guberni) zostały uznane za nieważne. Gwoli przypomnienia, stało się to już na mocy dekretu Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 30 listopada 1939r. o nieważności aktów okupacyjnych (Dz.U. RP z dnia 2 grudnia 1939r., Nr102) a następnie dekretem z dnia 6 czerwca 1945r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. z 1945r., Nr 25, poz. 151) potwierdzono jedynie powyższe.

Zgodnie z treścią art. 1 dekretu z dnia 30 listopada 1939r. wszelkie akty prawne i zarządzenia władz, okupujących terytorium Państwa Polskiego, jeżeli wykraczały poza granice tymczasowej administracji okupowanym terytorium, były zgodnie z postanowieniami IV-ej Konwencji Haskiej z 1907 roku ("O prawach i zwyczajach wojny lądowej"), nieważne i niebyłe.

Artykuł 2 w/w dekretu stanowił natomiast, że: "Wszelkie akty prawne i zarządzenia władz, okupujących terytorium Państwa Polskiego, dotyczące przenoszenia, obciążania, ścieśnienia lub ograniczenia pod jakąkolwiek inną nazwą prawa własności: Skarbu Państwa, związków komunalnych, przedsiębiorstw państwowych i komunalnych, instytucyj publicznych oraz osób fizycznych i prawnych na rzecz obcych państw, obcych obywateli lub obcych osób prawnych oraz osiedlanie w nieruchomościach obywateli obcych państw pod jakimkolwiek tytułem prawnym, są nieważne i niebyłe."

Na mocy dekretu z dnia 30 listopada 1939r. wpis, jako właściciela nieruchomości, organów władzy okupacyjnej - Generalnej Guberni Wydziału Finansowego był nieważny. Nie mógł w związku z tym wywołać żadnych skutków prawnych.

Jeżeli wspomniany wpis nie tworzył (nie potwierdzał) nowego stanu prawnego, aktualnym staje się cały dorobek orzecznictwa sądowego dotyczącego korelacji "dekretu warszawskiego" oraz "dekretu o majątkach opuszczonych".

Organy dokonały prawidłowej wykładni i prawidłowo zastosował przepisy art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 z późn. zm.). Skład orzekający w niniejszej sprawie opowiada się za utrwalonym poglądem, według którego urzędy likwidacyjne, utworzone dekretem z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87), nie były legitymowane do działania w imieniu byłych właścicieli nieruchomości [...], w tym do składania w ich imieniu wniosków w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2000 r., sygn. akt I SA 1236/00, LEX nr 54184; wyrok NSA z dnia 15 marca 2005 r., sygn. akt OSK 8/04, LEX nr 176106; wyrok NSA z dnia 16 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 440/05, LEX nr 193974).

Okręgowy Urząd Likwidacyjny nie mógł także występować w roli pełnomocnika strony postępowania administracyjnego. Wynika to z treści art. 12 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, pełnomocnikiem mogła być osoba własnowolna, czyli w myśl art. 489 i nast. Kodeku cywilnego Królestwa Polskiego, obowiązującego w chwili wejścia w życie rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z 1928 r., osoba pełnoletnia lub małoletnia usamowolniona niepozbawiona własnej woli. W dzisiejszym rozumieniu (art. 33 § 1 k.p.a.) jest to osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych. Wniosek z dnia [...] września 1948r. nie został złożony przez osobę fizyczną a przez Urząd Likwidacyjny.

Orzecznictwo sądowo – administracyjne zajmowała się możliwością potwierdzenia czynności dokonanych przez Urzędy Likwidacyjne. Wskazać na wstępie należy, że określone w art. 756 k.c., potwierdzenie prowadzenia sprawy bez zlecenia przez osobę zainteresowaną, będące odpowiednikiem dawnego art. 120 Kodeksu Zobowiązań, stanowiło jej oświadczenie woli. Potwierdzenie mogło zostać dokonane niezależnie od tego, czy prowadzenie cudzej sprawy bez zlecenia wyrażało się w dokonaniu czynności prawnych czy faktycznych. Nie wymaga ono żadnej szczególnej formy, może zostać złożone w każdy sposób ujawniający wolę zainteresowanego w sposób dostateczny (art.60 k.c.), a więc zarówno wyraźnie, jak i w sposób dorozumiany. Jednakże jeżeli sprawa miała postać czynności prawnej, dla ważności której wymagana jest forma szczególna, potwierdzenie powinno zostać dokonane w takiej właśnie formie (analogia do art. 63 § 2 k.c.). Przepis nie określa terminu, w ciągu którego potwierdzenie może zostać dokonane. W związku z tym osoba zainteresowana może złożyć takie oświadczenie woli w każdym czasie.

Odnosząc wskazaną wykładnię art. 756 k.c. (dawnego art. 120 k.z.) do stanu faktycznego sprawy należało w pierwszym rzędzie odpowiedzieć na pytanie czy wniosek Urzędu Likwidacyjnego, nie potwierdzony przez Z. [...] w terminie do wygaśnięcia uprawnienia, mógł zostać skutecznie potwierdzony w okresie późniejszym. Na tak postawione pytanie należało udzielić odpowiedzi negatywnej. Termin do złożenia wniosku, określony art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego ma charakter materialnoprawny. Jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia do złożenia wniosku (uchwała NSA z dnia 8 września 2003r., I OPS 3/03) a co za tym idzie utratę samego prawa do ustanowienie własności czasowej.

Ponadto, złożenie ww. wniosku przez organ nieuprawniony nie powinno doprowadzić do wydania merytorycznego orzeczenia przez organ dekretowy lecz do stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania (wyrok NSA z 15 marca 2005r., OSK 8/04).

Jeżeli takie orzeczenia były jednak wydawane to w żadnej mierze nie mogło to skutkować konwalidowaniem tego typu braków postępowania. W przedmiotowej sprawie decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1952r.

Postępowanie administracyjne toczące się po stwierdzeniu nieważności orzeczenia z dnia [...] grudnia 1952r., dotyczyło więc w pierwszym rzędzie kwalifikacji wniosku o ustanowienie własności czasowej. Wniosek dekretowy został złożony przez Urząd Likwidacyjny w imieniu Z. [...] ale zatwierdzenie tego wniosku przez stronę mogło być skuteczne jedynie do daty wygaśnięcia uprawnienia. Po upływie terminu i wygaśnięciu uprawnienia, zarówno złożenie wniosku przez stronę, jak i zatwierdzenie przez stronę wniosku złożonego przez podmiot działający bez upoważnienia strony byłoby bezprzedmiotowe (art. 120 k.z., obecnie 756 k.c.).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lutego 2000 r. (sygn. akt IV SA 2449/97) potwierdził zasadniczo fakt, że do okręgowych urzędów likwidacyjnych nie należało składanie wniosków w imieniu byłych właścicieli gruntów [...], stwierdził jednocześnie, że "nie można uznać, iż niedopuszczalne było rozpoznanie takiego wniosku w każdym przypadku. Wskazał przy tym na możliwość złożenia przez Urząd Likwidacyjny wniosku w stosownym terminie w imieniu byłych właścicieli i za ich zgodą lub w porozumieniu z nimi, który to wniosek w ocenie Sądu byłby prawnie skuteczny, bowiem obywatel działając w zaufaniu do działań organów władzy mógł zasadnie przypuszczać, że zbędne jest złożenie kolejnego wniosku. "

Kolejno, odnosząc się do zarzutów skargi należało wskazać, że organ ocenił w zestawieniu z przedstawioną linią orzeczniczą, oświadczenie nieżyjącego już R. S., jako dowód w sprawie. Władze Z. [...], w okresie wojny wyemigrowały poza terytorium Polski, przenosząc siedzibę Z. do L. Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się szereg pism, z treści których wynika, że po zakończeniu wojny, w obawie przed represjami grożącymi przed ówczesnymi władzami, władze Związku postanowiły pozostać na emigracji. Także skarżący wielokrotnie podnosił, że kontakty z ówczesnym aparatem władzy były niemożliwe, członkowie organizacji pozostawali w konspiracji, narażeni byli na inwigilację ówczesnych służb bezpieczeństwa oraz negatywne konsekwencji w przypadku kontynuowania działalności Stowarzyszenia. Należy zatem uznać za prawidłowe stanowisko organu, że brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że władze Z. wyraziły choćby wolę (zgodę), aby Urząd Likwidacyjny (a więc organ ówczesnej władzy) działał w imieniu Z. Tym samym nie do przyjęcia jest stanowisko, że Urząd Likwidacyjny, składając wniosek dekretowy, działał za zgodą Z., ewentualnie w porozumieniu z nim.

R. S. w oświadczeniu z dnia [...] listopada 2004r. wskazał, że nie jest mu wiadomym w jakiej formie Zarząd Z. upoważnił Okręgowy Urząd Likwidacyjny do działania w imieniu Z. Ponadto, ww. powołuje się na informacje uzyskane od innych osób. Przy czym nie jest wiadomym, w jaki sposób, kiedy, w jakich okolicznościach informacje te uzyskał.

Organ zasadnie zatem przyjął, że przy braku jakichkolwiek dokumentów na te okoliczności, samo oświadczenie nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia, że Zarząd Z.[...] upoważnił Okręgowy Urząd Likwidacyjny do działania w imieniu Z.

Brak przesłuchania przez organ R. S. nie może zostać konwalidwany z uwagi na śmierć ww., natomiast samo naruszenie przepisów proceduralnych, może być podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Takie okoliczności w przedmiotowej sprawie nie zachodzą. Oświadczenie R. S. stanowiło dowód i podlegało ocenie organów.

Należy, przy tym rozważyć, czy przesłuchanie świadków (pismo skarżącego z dnia 27 kwietnia 2009r.) na okoliczność potwierdzenia przez Z.[...] czynności Urzędu Likwidacyjnego (w dacie złożenia wniosku) byłoby istotnym elementem postępowania. Zaznaczyć jednocześnie należy, że R. S. był, jak sam określił, ostatnim "przedwojennym" członkiem związku, żyjącym w Polsce a skarżący wnosił o przesłuchanie osób przyjętych w poczet Z., gdy ten miał swoje organy statutowe usytuowane w L. lub osób związanych "rodzinnie" z przedwojennymi członkami Z.

W ocenie Sądu przeprowadzenie tego dowodu nie zmieniałoby, co do zasady ustaleń faktycznych w sprawie, nie wpłynęłoby też na ocenę prawną. Z.[...] miał swoich przedstawicieli na terenie powojennej W., na co wskazuje zgromadzony materiał dowodowy. Niewątpliwie interesowali sie oni losem nieruchomości przy ul. [...], a sam fakt złożenia wniosku przez Urząd Likwidacyjny był dla Z. korzystny. Nie ma jednak w sprawie żadnego świadka bezpośredniego, tego, że Zarząd Z. wyraził zgodę lub zwrócił się do Urzędu Likwidacyjnego o złożenie wniosku.

Również nie przemawia za uwzględnieniem skargi argumentacja dorozumianego potwierdzenia czynności korzystnej dla Z., poprzez milcząca zgodę na tą czynność czy brak sprzeciwu. Każdy z właścicieli nieruchomości dekretowych (lub ich spadkobierców) mógłby, bowiem potwierdzić w ten sposób wniosek, złożony w jego imieniu przez Urząd Likwidacyjny, o ile złożenie wniosku było dla niego korzystne. Praktyka, składnia w imieniu właścicieli gruntów [...], wniosków dekretowych była przy tym, przez Urzędy Likwidacyjne szeroko stosowana.

Ponadto, dorozumiane (milczące) potwierdzenie czynności ma dotyczyć potwierdzenia dokonanego (zgodnie z twierdzeniem skarżącego) w okresie, gdy stronie przysługiwało uprawnienie do złożenia wniosku, przy braku jakichkolwiek dokumentów z tamtego okresu wskazujących, że takie potwierdzenie istotnie miało miejsce.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 marca 2004r. OSK 111/04 wskazał, że: Dekret z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. (Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279 z późn. zm.) nie wymagał w art. 7 ust. 1 (jak i w dalszych przepisach) dla zgłoszenia wniosku szczególnej formy. Mógł zatem wniosek w tym przedmiocie być również zgłoszony ustnie, bo taką formę przyjęcia podania od strony przewidywał art. 15 ust. 1 obowiązującego w tym czasie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.) z tym, że w takim przypadku, na okoliczność zgłoszenia podania ustnie organowi, winien zostać sporządzony protokół.

Zasadnym jest przyjęcie tezy, że reguły te powinny obejmować również potwierdzenie wniosku dekretowego złożonego przez Urząd Likwidacyjny. Potwierdzenie czynności w trybie art. 120 k.z. nie wymagało szczególnej formy, lecz w sprawach dekretowych, jeżeli potwierdzenie nie zostało złożone na piśmie, powinno zostać złożone ustnie a z czynności tej organ sporządziłby protokół. Można przyjąć, że o potwierdzeniu czynności mogłyby świadczyć również dokumenty z okresu, gdy właścicielowi przysługiwały uprawnienia do złożenia wniosku. Natomiast w przedmiotowej sprawie brak jest dokumentów zawierających potwierdzenie przez Z. [...], czynności dokonanej przez Urząd Likwidacyjny w okresie, gdy Z. przysługiwało prawo złożenia wniosku. Niewątpliwym w sprawie jest, że ani takiego oświadczenia na piśmie, ani ustanego, przed organem dekretowym, nikt w imieniu Z.[...] nie składał. Ponadto, nie ma w sprawie żadnego dokumentu pisemnego wskazującego na to, że Z. [...] zwracał się do Urzędu Likwidacyjnego o wystąpienie w jego imieniu z wnioskiem dekretowym.

Prawidłowo organy przyjęły, że potwierdzenie przez Z. [...] na złożenie przez Urząd Likwidacyjny wniosku w imieniu Z. nie znajduje uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy. Zgoda taka lub porozumienie (potwierdzenie czynności) powinny być wyrażone do terminu wygaśnięcia uprawnienia, a nie w dowolnym czasie. Powinny, co do zasady zostać złożone na piśmie lub ustnie przy sporządzeniu protokołu (podobnie jak wymagało tego złożenie wniosku dekretowego) lub wynikać z dokumentów z daty, gdy uprawnienie przysługiwało właścicielowi nieruchomości lub innych dowodów o charakterze bezpośrednim.

Skarga podlegała zatem oddaleniu w całości. Stwierdzić przy tym należy, że organy obu instancji wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy oraz prawidłowo uzasadniły swoje decyzje.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzekł jak w sentencji.