Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3639/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 lutego 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie : WSA Krystyna Daniel AWSA Janusz Kasprzycki (spr) Protokolant : Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2006r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia 7 listopada 2001 r., Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia [...] czerwca 2000r., II. zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] na rzecz skarżącego H. M. kwotę 10 zł ( dziesięć złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dna [...] czerwca 2000 r.. Nr : [...], wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 9.50 z późn. zm., zwaną dalej w skrócie - ustawą o kombatantach(...)). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] pozbawił H. M. uprawnień kombatanckich, przyznanych przez ZBOWiD w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 1977 r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od [...] czerwca 1948 r do [...] października 1950 r.

W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu wskazał, że w okresie zaliczonym przez ZBOWiD jako działalność kombatancka H. M. służył w Wojsku Polskim. Jak wynika z akt sprawy podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. l ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach(...). W związku z tym Kierownik Urzędu stwierdził, że H. M. uzyskał na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach(...), pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich. Zgodnie z treścią tego przepisu Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. l ust. 2. art. 2 i 4 ustawy o kombatantach(...). co znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H. M. podniósł, że wydana przez Kierownika Urzędu decyzja pozbawiająca go uprawnień kombatanckich jest dla niego krzywdząca, a procedura weryfikacji jego uprawnień zbyt formalna i nie uwzględniająca realiów i warunków jego służby wojskowej. Podkreślił, że służbę tą pełnił "w gorącym okresie naszej historii i na trudnym terenie uczestnicząc w wielu niebezpiecznych potyczkach i akcjach zbrojnych z bandami UPA na terenach nad [...] w [...] w rejonie [...] (...)".Nie zwalczał żadnych oddziałów NSZ czy "poakowskich". Żaden z dowódców nie rozkazywał mu "utrwalać władzy ludowej". Rozkazem było natomiast przerwać terror UPA i zaprowadzić spokój. Zgromadzone materiały są, jego zdaniem, zbyt ogólnikowe.

Decyzją z dnia 7 listopada 2001 r.. Nr [...] , w oparciu o art. 138 § l pkt l w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity Dz.U. z 2000 r.. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.) oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach(...). Kierownik Urzędu utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2000 r.

W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu wskazał, że wnioskodawca uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalenie władzy ludowej na podstawie zaświadczenia z CAW o udziale w walkach z bandami podczas pełnienia służby w Wojsku Polskim. Z akt sprawy, w tym z zaświadczenia z CAW z dnia [...] lutego 2000 r., nie wynika, aby podczas tej służby H. M. brał udział w walkach z oddziałami wymienionymi w art. l ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach(...). W związku z tym Kierownik Urzędu stwierdził, że H. M. uzyskał na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w ..charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach(...). pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich. Zgodnie z treścią tego przepisu Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. l ust. 2, art. 2 i 4 ustawy o kombatantach(...), co znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Kierownik Urzędu podniósł, że należy zauważyć, iż w aktach ZBOWiD H. M. nie pisał o swojej walce z UPA. Lecz o walce z oddziałami "[...] ", "[...]",[...]". E. T., ps. "[...], W. Ł., ps. "[...] ", L. T., ps. "[...] " byli dowódcami oddziałów "[...]" niepodległościowego podziemia zbrojnego, działającego na terenach Polski południowo-wschodniej. Nadto Kierownik Urzędu dodał, że w 1948 r. nie prowadzono już akcji [...]. Operacja ta została zakończona w końcu lipca 1947 r. Nie prowadzono w tym czasie na terenach podanych w aktach sprawy walk z UPA, która była rozbita. Zdaniem Kierownika Urzędu H. M. nie przedstawił dowodów potwierdzających jego osobisty udział w walkach z UPA, a udział jednostki w takich walkach nie dowodzi jeszcze osobistego udziału w tych walkach H. M..

W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Kierownika Urzędu H. M. zarzucił, że decyzja jest dwuznaczna a Kierownik Urzędu interpretuje fakty i zaświadczenie CAW według własnego uznania. Zaświadczenie to mówi, że jednostka jego brała udział do grudnia 1948 r w walkach z UPA, a Kierownik Urzędu mówi, że takich operacji w tym czasie już nie prowadzono. Nadto podnosi, że "wytyka się" mu, iż nie udowodnił swojego udziału w walkach z UPA, a to, że zaświadczenie CAW mówi. że jednostka walczyła z bandami UPA jest niewystarczające do przyjęcia jego osobistego udziału, a z drugiej strony Kierownik Urzędu powołuje się na to samo zaświadczenie CAW uznając je za wiarygodne, że jego jednostka 3 Brygada KBW zwalczała "[...]" podziemie. Co do tej okoliczności już Kierownikowi Urzędu nie jest potrzebny dowód jego osobistego udziału argumentuje H. M.. Wniósł więc o rozpatrzenie jego sprawy przez niezawisły sąd.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., Nr 153, poz. 1270 ze zm.. zwanej dalej w skrócie p.o.p.s.a.).

Stosownie natomiast do § l rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 kwietnia 2003 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i 'Osób Represjonowanych w Warszawie (Dz.U.. Nr 72, poz. 653) rozpoznawanie spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, w których stroną skarżącą są osoby zamieszkałe poza obszarem właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości osoby te zamieszkują.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej.

Zasada, że sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § l p.o.p.s.a.

Istota kontroli polega na ocenie zgodności zaskarżonej decyzji ze stanem prawnym istniejącym w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Oznacza to. że w przedmiotowej sprawie Sąd bierze pod uwagę przede wszystkim obowiązujące w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia przepisy k.p.a., a także obowiązujące w dniu wydania przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie decyzji w postępowaniu odwoławczym regulacje ustawy o kombatantach(...). Przy tym. zgodnie z art. 134 § l p.o.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy administracyjnej nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich toczy się w ramach i na zasadach określonych przepisami k.p.a.

Zgodnie z postanowieniami art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydawanej przez Kierownika Urzędu nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może się zwrócić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań.

Postępowanie odwoławcze, w myśl stosownych w tym zakresie uregulowań k.p.a., składa się z dwóch etapów. W pierwszym, zwanym postępowaniem wstępnym organ odwoławczy bada czy środek odwoławczy został wniesiony przez legitymowany do tego podmiot oraz. czy został on złożony w przewidzianym przepisami terminie. W zależności od ustaleń organ odwoławczy wydaje zatem albo postanowienie o niedopuszczalności środka odwoławczego albo postanowienie o jego wniesieniu z uchybieniem terminu (art. 134 k.p.a.).

Zdaniem Sądu Kierownik Urzędu w niniejszej sprawie pominął kwestię zachowania terminu przez wnoszącego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W aktach sprawy brak jest zwrotnego potwierdzenia odbioru kwestionowanej przez H. M. decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] czerwca 2000 r. Na pierwszej stronie tego aktu prawnego widnieją dwie prezentaty Biura Ewidencji i Realizacji Decyzji. Jedna z datą [...] czerwca 2000 r, a druga z datą [...] października 2000 r. (vide: k. 25 akt sprawy). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został natomiast nadany przez H. M. listem poleconym w dniu [...] października 2000 r. (vide: k. 26 akt sprawy). Nie wiadomym jest. w takim stanie rzeczy, czy H. M. dochował terminowi do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przewidzianego art. 127 § 3 k.p.a.. Na te okoliczności jednak Kierownik Urzędu nie zwrócił w ogóle uwagi. Zatem przed merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy Kierownik Urzędu zobowiązań) był w pierwszym rzędzie dokonać ustaleń, co do zachowania terminu przewidzianego do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a dopiero po pozytywnym ustaleniu mógł przejść do oceny kwestionowanego aktu prawnego. Nie należy bowiem zapominać, że warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia środka zaskarżenia - jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania oraz. że rozpatrzenie przez organ odwoławczy wniesionego z uchybieniem terminu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § l pkt 2 k.p.a.)-

Sąd uznał zatem, że z uwagi na brakujące zwrotne potwierdzenie odbioru weryfikowanej w trybie odwoławczym decyzji, nie jest możliwe do ustalenia, czy zaistniała przesłanka do stwierdzenia nieważności badanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzji Kierownika Urzędu.

Zdaniem Sądu nie ulega jednak żadnym wątpliwościom, że nie dokonanie czynności zmierzających do ustalenia zachowania przez H. M. terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi uchybienie przepisom postępowania mające wpływ na wynik sprawy. Gdyby potwierdziło się niedochowanie ustawowego terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to winno zapaść wówczas postanowienie, o którym mowa w art. 134 k.p.a. - o wniesieniu tego środka zaskarżenia z uchybieniem terminu, a nie powinno dojść do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty.

Nadto skoro Kierownika Urzędu obowiązują zasady postępowania ustanowione w k.p.a.. to w sytuacji możności merytorycznego rozstrzygania niniejszej sprawy, zobligowany był on do przestrzegania w szczególności jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada dążenia do osiągnięcia prawdy obiektywnej, mająca kapitalny wpływ na ukształtowanie całego procesu . Z przepisu art. 7 k.p.a.. w którym jest ona wyrażona, wynika obowiązek organu administracji publicznej do zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą oraz zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § l k.p.a.).

Wiąże się z tym również aprobowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że w sprawach związanych z uprawnieniami kombatanckimi, których tłem są złożone procesy historyczne, odległe w czasie fakty i zmienne oceny, należy dołożyć szczególnej staranności, aby postępowanie administracyjne przez swoją sprawność i poprawność przekonywało o bezstronności organów administracyjnych, a przez to w korzystny sposób kształtowało świadomość oraz kulturę prawną obywateli, czego wymaga art. 8 k.p.a. (por. wyrok NSA z 04.09.2002. sygn. akt: SA 3115/01 publik w LEX nr 142318).

Nie należy także zapominać, że to w procedurze administracyjnej urzeczywistniają się przepisy prawa materialnego, stanowiące podstawę prawną danego rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu sprawa nie została rozstrzygnięta w sposób czyniący zadość naczelnej zasadzie postępowania administracyjnego - dochodzenia do osiągnięcia prawdy obiektywnej. Kierownik Urzędu nie dokonał w sposób dostateczny ustaleń co do udziału H. M. w walkach z bandami UPA.. pozwalających mu podjąć rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy decyzji pozbawiającej H. M. uzyskanych przez niego uprawnień kombatanckich. Podstawą prawną decyzji pozbawiającej H. M. uprawnień kombatanckich był art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach(...). Został on umieszczony w rozdziale 7 ustawy o kombatantach(...). pt. "Przepisy przejściowe i końcowe". Przepis ten w ustępie pierwszym ustanawia zasadę, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują je z zastrzeżeniem ustępu 2. który określa różne przesłanki pozbawienia uprawnień kombatanckich, a w pkt 2 stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. l ust. 2. art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

Potwierdzenie zatem w tym wypadku udziału w walkach H. M. z bandami UPA miało znaczenie dla treści rozstrzygnięcia. W myśl bowiem art. l ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach(...) udział w alkach między innymi z bandami UPA podczas służby wojskowej w Wojsku Polskim stanowi podstawę do przyznania tytułu kombatanckiego. Nie ma znaczenia, że H. M. nie podnosił tej kwestii wcześniej przed jej wzmianką we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro taka okoliczność została podniesiona, to rzeczą organu odwoławczego było dokonać jej zweryfikowania. Niewystarczające przy tym odwoływanie się tylko do tego. że z zaświadczenia CAW nie wynika aby H. M. walczył z bandami UPA. Można jednak domniemywać, że skoro H. M. pełnił służbę wojskową w jednostce walczącej z tymi bandami, to mógł również brać osobisty udział w tych walkach. Kierownik Urzędu mimo, że H. M. nie udowodnił osobistego udziału w tych walkach winien jednak to domniemanie obalić dopuszczając inne dowody i dokonać jednoznacznych ustaleń co do tej okoliczności. Prowadząc postępowanie wyjaśniające i dokonując ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia organ administracji kieruje się zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Swobodna ocena dowodów nie polega jednak na dowolności, lecz winna ona być dokonana na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego, tj. wszystkich dowodów we wzajemnej łączności. Organ winien przy tym odnieść się do różnic pomiędzy nimi i wypowiedzieć się którym z tych dowodów dał wiarę i dlaczego. Jeżeli uzasadnienie aktu prawnego ma stanowić odzwierciedlenie racji decyzyjnych jakie legły u podstaw podjętego w nim rozstrzygnięcia, to niewystarczająco została przedstawiona kwestia braku udziału skarżącego w walkach z UPA. Nie wiadomym jest na podstawie jakich dowodów bądź domniemań prawnych Kierownik Urzędu ustalił, że na terenach, gdzie służył H. M. w tym czasie nie prowadzono już walk z zorganizowanymi oddziałami UPA. że była ona w 1948 r już rozbita i jak to się ma w stosunku do innych dowodów. W tym stanie rzeczy ustalenia poczynione przez Kierownika Urzędu są dowolne i uchybiają art. 80 k.p.a., statuującego zasadę swobodnej oceny dowodów.

Podkreślić zatem należy, że dopiero stwierdzenie, że skarżący nie legitymuje się żadnymi uprawnieniami kombatanckimi, na podstawie art. l ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach(...). może spowodować pozbawienie go uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach(...). Kierownik Urzędu tego jednak nie dokonał. Kierownik Urzędu utrzymując w mocy w tej sytuacji swoją własną decyzję naruszył art. 138 § l pkt l k.p.a.

Powyższe obrazuje, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania: art. 7, 77 § 1. 107 § 3 oraz 80 i 138 § l pkt l k.p.a. w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Także przepisy art. art. 7, 77 § 1. 107 § 3 i 80 k.p.a. narusza w takim samym stopniu poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu z dnia 5 czerwca 2000 r.

W tym stanie rzeczy, skoro Sąd ustalił, że doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mające wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł zatem, na podstawie art. 145 § l pkt l lit. ..c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.. z 2002 r.. Nr 153. poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.. Nr 153. poz. 1271 ze zm.). jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach natomiast orzekł w punkcie II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 0ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., z 2002 r.. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., Nr 153, poz. 1271 ze zm.).