Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 788/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3, art. 28 ust. 3a, art. 123
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 107 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), Sędzia WSA Gabriela Jyż, Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi G. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy skierowaną do skarżącej – G. C. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją pierwszoinstancyjną odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

- składek na ubezpieczenia społeczne za marzec 2002 r. oraz za okres od maja 2002 r. do stycznia 2004 r. w wysokości [...] zł (kwota główna), odsetek liczonych na dzień [...] lipca 2007 r. w kwocie [...] zł i kosztów upomnienia w wysokości [...] zł,

- składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres od lutego 2002 r. do kwietnia 2002 r. oraz od czerwca 2002 r. do stycznia 2004 r. w wysokości [...] zł, (kwota główna), odsetek liczonych na dzień [...] lipca 2007 r. w kwocie [...] zł i kosztów upomnienia w wysokości [...] zł,

- składek na Fundusz Pracy i FGŚP za okres od listopada 2003 r. do stycznia 2004 r. – [...] zł (kwota łączna).

Powyższe rozstrzygnięcie oparte zostało na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ustawą oraz na art. 127 § 3 i art.138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako Kpa.

Okoliczności sprawy według posiadanych przez Sąd akt przedstawiały się następująco.

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2007 r. skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych wobec ZUS. Uzasadniając wniosek podniosła, iż jest osobą niewypłacalną, a jej wiek powoduje znaczne trudności w poszukiwaniu pracy. Do wniosku dołączyła zaświadczenie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] stycznia 2007 r. o wpisaniu jej do rejestru dłużników niewypłacalnych. W oświadczeniu dotyczącym sytuacji finansowej dłużnika wskazała m.in., iż jest osobą bezrobotną, posiada dwoje dzieci, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, który także jest osobą bezrobotną. W piśmie z dnia [...] stycznia 2008 r. skarżąca oświadczyła, iż wraz z nią zamieszkują pełnoletnie dzieci, które pomagają finansowo w utrzymaniu domu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uznał powyższych argumentów za wystarczające od umorzenia należności, czemu dał wyraz w decyzji z dnia [...] r. nr [...], którą odmówił skarżącej umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za wyżej wskazane okresy.

Motywując odmowę umorzenia należności ZUS wskazał, że z analizy dokumentacji zgromadzonej w sprawie umorzenia należności z tytułu składek wynika, iż nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 i 3 powołanej ustawy, tj. nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Jednocześnie uznał, że wobec wnioskodawczyni została częściowo spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej w skrócie rozporządzeniem wykonawczym, tj. opłacenie należności z tytułu składek może pozbawić zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ uznał, iż zainteresowana znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jednakże podkreślił przy tym, iż wnioskodawczyni nie reaguje na oferty pracy, proponowane jej przez Urząd Pracy.

Pismem z dnia [...] lutego 2008 r. skarżąca wniosła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, iż nie jest prawdziwe twierdzenie, jakoby uchylała się od podjęcia proponowanej jej pracy, na dowód czego wniosła o ponowne zwrócenie się do Powiatowego Urzędu Pracy o zajęcie stanowiska w tej sprawie. Podniosła ponadto, iż w stosunku do sytuacji opisanej w toku postępowania przed organem I instancji, znacznie pogorszyła się jej sytuacja zdrowotna i finansowa. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy załączyła zaświadczenia lekarskie oraz skierowania lekarskie, potwierdzające trwałe [...].

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

W uzasadnieniu decyzji przytoczono przepisy prawa dotyczące umarzania zaległych składek oraz przedstawiono ustalony w sprawie stan faktyczny. Organ II instancji odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, iż Powiatowy Urząd Pracy w B. potwierdził fakt otrzymania przez wnioskodawczynię oferty pracy w dniu [...] października 2007 r., oraz propozycję zatrudnienia skarżącej na stanowisku kucharz - pomoc kuchenna, która to propozycja nie została przyjęta z uwagi na brak książeczki sanitarno - epidemiologicznej. Zdaniem organu II instancji ponowna analiza materiału dowodowego skutkuje uznaniem, iż sytuacja bytowa i materialna wnioskodawczyni jest trudna, jednakże nie przemawia jednoznacznie za wyrażeniem zgody na umorzenie składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ odwoławczy podniósł, iż umorzenie należności z tytułu składek na fundusze obsługiwane przez Zakład - jako czynność zmierzająca z jednej strony do udzielenia pomocy płatnikowi, z drugiej zaś pociągająca za sobą konieczność rezygnacji przez Zakład z należności uzyskiwanych w drodze przymusowego dochodzenia - miałaby wpływ na zdolność realizacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zadań, polegających w dużej mierze na finansowaniu w ww. funduszy świadczeń oraz innych wydatków przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Powyższą decyzję skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1955/08 uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując iż organ nie przeanalizował dokładnie stanu majątkowego skarżącej i podkreślając, że organ wydając zaskarżoną decyzję stwierdził, iż sytuacja bytowa i materialna skarżącej jest trudna, jednakże nie przemawia jednoznacznie za wyrażeniem zgody na umorzenie zaległych składek. Dokonując powyższej oceny organ nie wziął jednak pod uwagę oczywistych konsekwencji pozbawienia rodziny skarżącej środków do życia (dochód na jednego członka rodziny wynosi bowiem ok. [...] zł netto). Sąd zwrócił również uwagę na niekonsekwencje w prowadzonym postępowaniu wskazując, że w oparciu o te same dowody organ I instancji uznał, iż opłacenie należności z tytułu składek może pozbawić zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, natomiast dochody w rodzinie skarżącej wynoszą poniżej progu interwencji socjalnej, ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, (tj. 351 zł netto). W ocenie Sądu organ odwoławczy nie przeanalizował zatem i nie uzasadnił swego stanowiska w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, co winien uczynić zważywszy, że decyzja w tym zakresie dotyczy elementarnych potrzeb rodziny. Co więcej, mając na względzie ww. ustalenia organu I instancji, które nie przesądzały o treści rozstrzygnięcia co do zasady, Sąd uznał także, iż brak odniesienia się do kwestii uzyskiwanego dochodu i ponoszonych wydatków, w kontekście treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniesiono, że sytuacja skarżącej uległa pogorszeniu) wskazuje na niepełne uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia, skutkujące naruszeniem m.in. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa określonej w art. 8 k.p.a.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozstrzygając ponownie sprawę zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...].

Uzasadniając to rozstrzygniecie zwrócił uwagę, że mimo iż ustalono, że strona wykazała, iż ona oraz jej mąż są osobami schorowanymi, to stan zdrowia płatniczki i jej męża nie stanowi przesłanki do umorzenia należności. Przewlekła choroba zobowiązanego lub członka rodziny może stanowić przesłankę umorzenia jedynie wówczas, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Dalej organ wskazał, że sytuacji samej skarżącej – zdaniem organu – nie można zrównać z sytuacją niewypłacalności. Organ zwrócił uwagę, że co prawda w piśmie z dnia [...] lipca 2007 r. skarżąca podała, że zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej i jest osobą niewypłacalną (jako dowód przedłożyła zaświadczenie z Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] stycznia 2007 r. o dokonaniu wpisu do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych), jednak z przedłożonej dokumentacji wynika, że skarżąca nie posiada innych zobowiązań, poza zadłużeniem z tytułu składek. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publiczno prawnych. Dlatego w przypadku braku ich realizacji konsekwencje ponosi płatnik.

Ponadto organ podniósł, że dokonał analizy miesięcznych dochodów i wydatków, wskazując że z danych pozyskanych z rejestrów prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynika, że skarżąca prowadzi czteroosobowe gospodarstwo wraz z mężem, B. C., uzyskującym stałe dochody z tytułu pobierania świadczenia z ubezpieczenia społecznego w wysokości [...] netto oraz pełnoletnimi dziećmi: synem, uzyskującym z tytułu zatrudnienia w "A" średnio [...] zł brutto miesięcznie, oraz córką uzyskującą z tytułu zatrudnienia w "B" średnio [...] brutto miesięcznie. Poniesiono, emerytura otrzymywana przez małżonka wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków i może być przedmiotem czynności egzekucyjnych. Wskazano także, iż przeciętny miesięczny dochód na członka rodziny w gospodarstwie domowym wynosi około [...] zł, co przekracza znacznie kwotę progu interwencji socjalnej ustało w wysokości [...] zł na osobę. Stałe miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym płatniczki wynoszą łącznie ok. [...] zł.

Dodatkowo organ podniósł, że podstawę prawną do wydania decyzji w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek stanowi art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten, regulujący podstawy instytucji umorzenia należności składkowych, jest przepisem opartym na tzw. uznaniu administracyjnym polegającym na tym, że nawet w przypadku wystąpienia okoliczności w nim określonych. Zakład nie jest bezwzględnie zobowiązany umorzyć zaległości składkowe. Wyjątkowy charakter przedmiotowej regulacji wynika z zasady płacenia składek w sposób i w terminach przewidzianych przez prawo. Jedynie nadzwyczajne okoliczności mogą być przyczyną odstępstwa od tej zasady.

Strona wniosła w dniu [...] czerwca 2009 r. skargę, w której zarzuciła kierowanie się przez Prezesa ZUS przy rozpoznawania wniosku o umorzenie sytuację finansową zobowiązanej, a nie stanem zdrowia skarżącej i jej męża. Podniosła, że od [...] czerwca 2009 r. przebywa w szpitalu, gdzie została poddana zabiegowi operacyjnemu [...], a następnie w sierpniu 2009 r. ma zostać przeprowadzone [...] rezonansem magmatycznym. Wskazała, że z uwagi na konieczność podania jej rehabilitacji nie jest możliwym podcięcie przez nią zatrudnienia. W skardze zaakcentowano również zły stan zdrowia męża, osoby z orzeczonym umiarkowanym stopnieniem niepełnosprawności. Wyjaśniła także, że pełnoletnie dzieci zobowiązanej są jedynie zameldowane pod jej adresem zamieszkania i samodzielnie prowadzą gospodarstwa domowe.

W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, potrzymał wcześniej prezentowane argumenty, podnosząc również, że znaczenie w sprawie ma zapis zamieszczony w § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, zgodnie z którym - za rodzinę w rozumieniu tego przepisu rozumieć należy - wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku.

Zaakcentował, że skarżąca nie podjęła zatrudnienia, które umożliwiłoby jej sukcesywną spłatę zobowiązań wobec ZUS, pomimo przedłożenia jej przez powiatowy urząd pracy ofert pracy, uwzględniających jej kwalifikacje oraz stan zdrowia, w tym orzeczony na trwałe lekki stopień niepełnosprawności.

Wskazał również, że działalność gospodarcza prowadzona jest zawsze na własne ryzyko przedsiębiorcy i skutki finansowe prowadzonej działalności nie mogą być przerzucane na ZUS, a tym samym ogół obywateli. Nie można bowiem z instytucji umarzania należności czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu, Zakład musi uwzględnić nie tylko słuszny interes ubezpieczonego ale także interes społeczny, rozumiany jako prawa wszystkich ubezpieczonych, którzy płacą regularnie składki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Oznacza to, iż ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, powoduje uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 P.p.s.a.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze, jak również stwierdzić nieważność mimo, że skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego aktu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Mendek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2006, s. 299). Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę.

Jeżeli chodzi o prawną podstawę zaskarżonej decyzji, to należy wskazać, że przepis art. 28 ustawy dopuszcza możliwość umarzania składek przez ZUS w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a ustawy.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 ustawy).

Zgodnie z art. 28 ust. 3 a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Z kolei art. 30 ustawy wyłącza zastosowanie jej art. 28 ustawy w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. W stosunku do tego rodzaju składek nie jest dopuszczalne ich umorzenie.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Niewątpliwie decyzja wydana na podstawie wyżej powołanych przepisów oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Nie prowadzi to jednak do rezygnacji ani z konieczności dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ani z konieczności oparcia rozstrzygnięcia o argumentację bazującą na prawnych i faktycznych przesłankach i przedstawienia jej w uzasadnieniu decyzji, stosownie do art. 107 § 3 Kpa, mającego w związku z art. 123 ustawy zastosowanie do działań organów w niniejszej sprawie. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w wymienionych wyżej przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Przybliżając stan faktyczny rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że skarżąca podniosła zarówno we wnioskach, jak i w skardze okoliczności, które – jej zdaniem - uniemożliwiają jej spłatę należności.

W ocenie Sądu organ – mimo wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1955/08 - nadal nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Niewątpliwie ze złożonego wniosku oraz z zebranego w postępowaniu przez organem pierwszej i drugiej instancji, materiału dowodowego wynika, że skarżąca jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w B., bez prawa do zasiłku posiadającą orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, dopuszczające możliwość wykonywania pracy. Skarżąca otrzymywała od Powiatowego Urzędu Pracy oferty pracy i propozycje zatrudnienia.

Podkreślić jednak należy, iż z uwagi na uznanie przez organ trudnej sytuacji skarżącej, kluczowym zadaniem organu odwoławczego było poddanie analizie i ocenie kwestii, czy wyegzekwowanie od zobowiązanej przedmiotowych należności, pozostanie w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267, powołany w ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1955/08).

Nadal dokładnego rozważenia wymagają argumenty podnoszone przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego, takie jak brak realnych możliwości podjęcia zatrudnienia ze względu na sytuację rodzinną i zdrowotną. Istotna jest również ocena wysokości niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w zestawieniu z wysokością osiąganych dochodów (dochód męża), brak majątku ruchomego i nieruchomego pozwalającego na wyegzekwowanie należności, czy utrata możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych rodziny.

Rodzina skarżącej w chwili obecnej utrzymuje się z dochodu męża oraz dzięki pomocy pełnoletnich dzieci skarżącej. Należy zaznaczyć, że dochodów pełnoletnich dzieci nie można włączać do dochodu skarżącej, traktując ich zarobków jako wpływów pieniężnych, które mogą być przeznaczone na spłatę należności ciążących na skarżącej należności wobec ZUS zwłaszcza, że z akt sprawy nie wynika jednoznacznie, czy dzieci zamieszkują razem ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na skargę organ podkreślił, że okoliczność prowadzenia czteroosobowego gospodarstwa ustalono w oparciu o oświadczenie skarżącej. Zawarte w skardze twierdzenie, iż pełnoletnie dzieci skarżącej są jedynie zameldowane pod jej adresem zamieszkania i prowadzą samodzielnie gospodarstwa domowe pozostaje – zdaniem organu - w sprzeczności z wcześniej składanymi przez skarżącą oświadczeniami, zawartymi w pismach z dnia [...] kwietnia 2009 r. i z dnia [...] stycznia 2008 r. Jednak w piśmie z dnia [...] kwietnia 2004 r. skarżąca twierdzi jednocześnie, że przedstawione wcześniej dane oraz informacje są nadal aktualne, a z jej oświadczenia z dnia [...] stycznia 2008 r. wynika, że nie prowadzi ona wspólnego gospodarstwa domowego z pełnoletnimi dziećmi (na co powoływał się ZUS m.in. w piśmie z dnia [...] lipca 2008 r.).

Jeżeli chodzi o sferę prawną, to podkreślenia wymaga, że wyżej powołane przesłanki pozytywne umorzenia należności nie łączą się z wysokością dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Co prawda stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności (...), w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ta przesłanka dotyczy wpływu uszczuplenia dochodów rodziny poprzez zaspokojenie przez zobowiązaną należności, nie uprawniając do poszukiwania źródeł sfinansowania należności w majątku rodziny. Innymi słowy przepis ten nie daje podstawy do rozszerzania podmiotowej strony stosunku prawnego powstałego związku z zaległościami, a relacji prawnej między rodzicami i dziećmi nie można utożsamiać ze statusem prawnym małżonków, w tym pozostających we wspólności małżeńskiej.

Do sformułowania przeciwnego wniosku nie uprawnia również zapis zamieszczony w § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, zgodnie z którym - za rodzinę w rozumieniu tego przepisu rozumieć należy - wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku. Jest to bowiem przepis ułatwiający interpretację przytoczonej przesłanki pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Odmienna interpretacja nie wynika również z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1955/08, którego oceną prawną – stosownie do art. 153 P.p.s.a. – organ jest związany.

Za niemające oparcia prawnego należy zatem uznać upatrywanie źródeł pokrycia należności wobec ZUS w dochodach pełnoletnich dzieci.

Tym niemniej dla ustalenia sytuacji majątkowej skarżącej, przede wszystkim w aspekcie wydatków domowych organ powinien wziąć pod uwagę rzeczywisty wkład dzieci w koszty utrzymania skarżącej, w tym okoliczność, że skarżąca sama wskazuje, że dzieci pomagają jej finansowo dokładając się [...] zł do czynszu. Pomoc ta ma znaczenie dla ustalenia, czy zachodzi przesłanka wyszczególniona w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.

Niezbędne jest zatem porównanie ewentualnych dochodów skarżącej oraz dochodów męża z wydatkami (z uwzględnieniem pomocy dzieci) i zestawienie ewentualnej różnicy z kwotą zaległości, przy założeniu, że mogą być one spłacane sukcesywnie, w układzie ratalnym.

Ustosunkowując się do zarzutów poniesionych przez skarżącą Sąd stwierdza ponadto, że argument dotyczący złego stanu zdrowia skarżącej należy odnieść do przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego stanowiącego, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Posiłkując się wykładnią gramatyczną powyższego przepisu można wywieść, że choroba wnioskodawcy tylko wówczas stanowi fakultatywną przesłankę umorzenia należności z tytułu składek, gdy po pierwsze jest przewlekła, po drugie pozbawia zobowiązanego uzyskiwania takiego dochodu, który umożliwiałby opłacenie należności. Obie przesłanki powinny być spełnione łącznie.

Sąd – analizując legalność zaskarżonej decyzji - brał pod uwagę stan istniejący w dniu jej wydania, nie uwzględnił okoliczności, które nastąpiły później, tj. operację [...], na którą skarżąca wskazuje w skardze, niemniej okoliczność ta powinna – z uwzględnieniem powyższej wykładani – zostać zbadana w dalszym toku postępowania.

Wyjaśnienie przedstawionych okoliczności leży w gestii organu rozpatrującego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego odpowiednio stosuje się przepisy dotyczące odwołań. Sąd wskazuje, że stosowanie do art. 123 ustawy sprawach w niej uregulowanych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Dodatkowo art. 84 ust. 4 ustawy stanowi, że do kierowanego do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Orzeczenie drugoinstancyjne jest równoważne pierwszoinstancyjnemu, nie ustępując mu w zakresie ciążącego na organie obowiązku rozstrzygnięcia sprawy. Organ odwoławczy winien sprawę rozpatrzyć nie tylko z punktu widzenia kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ale nadto rozpoznać sprawę merytorycznie, uwzględniając zgłoszone w toku postępowania, w tym również w odwołaniu żądania, zajmując w tej kwestii odpowiednie stanowisko w wydanej przez siebie decyzji. Realizując zasadę dwuinstancyjności postępowania, przepis art. 138 Kpa ukształtował postępowanie przed organem odwoławczym jako postępowanie merytoryczne, skąd wypływa obowiązek traktowania postępowania odwoławczego, jako powtórzenia rozstrzygania tej samej sprawy (wyrok NSA z dnia 7 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Sz 2214/95, niepubl., por. również uzasadnienie uchwały SN z dnia 1 grudnia 1994 r., III AZP 8/94, OSNP 1995 Nr 7, poz. 82).

Regulacja zawarta w art. 107 § 1 Kpa, ustanawia - obok innych wymogów decyzji - obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę - w ramach motywowania podjętej decyzji - jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. Brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2005r. III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546).

Wobec tego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozstrzygając sprawę powinien rozważyć, czy w istocie zachodzi możliwość poniesienia przez skarżącą ciężaru uiszczenia należności z tytuł przedmiotowych składek, bazując na miarodajnych sprawdzonych przesłankach wynikających z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy, art. 28 ust. 3a ustawy oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego, traktowanych jako obowiązujące przepisy prawne, a nie przepisy, które poprzez wskazanie na uznanie administracyjne można pominąć. Ewentualna zasadność odmowy umorzenia należności z tytułu przedmiotowych przesłanek poparta miarodajnymi ustaleniami, powinna być bowiem wykazana w uzasadnieniu decyzji w sposób przekonujący.

Reasumując Sąd stwierdza, że wskazane mankamenty przyjętej przez organ argumentacji oraz braki uzasadnienia decyzji zaważyły na rozstrzygnięciu Sądu. Organ nieprzekonująco przedstawiając argumenty wykroczył poza zakres uznania administracyjnego, a taki stan rzeczy – w powiązaniu z niewyjaśnieniem wszystkich przesłanek – należy uznać za spełnienie hipotezy art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a., obligujące Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji.