Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 502/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2 i 16, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 3, art. 18 ust. 1-2, art. 25 ust. 4 i 6, art. 48 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Referent stażysta Kinga Kościejewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 października 2018 r. sprawy ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej G. B. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Lu [...]

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] lutego 2016r. Prezydent Miasta C. przyznał G. B. świadczenie wychowawcze na córkę A. B. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od [...] kwietnia 2016r. do [...] września 2017r. W dniu [...] sierpnia 2017r. organ otrzymał decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2017r. o przyznaniu G. B. emerytury w wysokości [...] zł. Po ponownym przeliczeniu dochodu z uwzględnieniem dochodu uzyskanego z emerytury w kwocie [...]zł netto za maj 2017 r. organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny od [...] czerwca 2017 r. wyniósł [...] zł netto, a w przeliczeniu na osobę [...] zł netto, co oznaczało przekroczenie kwoty [...]zł, stanowiącej ustawowe kryterium uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Ponieważ w okresie od [...] czerwca 2017 r. do [...] września 2017 r. wypłacono świadczenie wychowawcze, które nie przysługiwało, organ decyzją z dnia [...] grudnia 2017r. ustalił stronie nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie [...]zł za w/w okres i nakazał jej zwrot wraz z ustawowymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wymagalności do dnia wydania decyzji w wysokości [...] zł i dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia [...] grudnia 2017 r. do dnia spłaty w terminie 14 dni od daty kiedy decyzja stanie się ostateczna.

Po rozpoznaniu odwołania G. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. Organ wskazał, że w związku z uzyskaniem prawa do emerytury prawidłowo dokonano przeliczenia dochodu rodziny w ten sposób, że do miesięcznego dochodu z roku 2014 r. w kwocie [...]zł dodano emeryturę z maja 2017 r. w kwocie [...]zł netto i ustalono, że łączny dochód rodziny wynosi [...] zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł, co oznacza przekroczenie kwoty [...]zł stanowiącą ustawowe kryterium uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci(tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1851) osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Według art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Kolegium podzieliło stanowisko, że zmiana sytuacji dochodowej rodziny w związku z nabyciem od kwietnia 2017 r. prawa do emerytury spowodowała przekroczenie kryterium dochodowego, a to z kolei spowodowało, że wypłacone świadczenie w części stało się nienależnie pobrane. Organ odwoławczy zaznaczył, że skoro uzyskany dochód z tytułu nabycia uprawnień do emerytury nastąpił po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, w takim przypadku znajduje zastosowanie reguła wynikająca z art. 7 ust. 3 ustawy, stosownie do którego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane jest lub weryfikowane prawo do świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 18 ust. 6 ustawy w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Tym samym świadczenia wychowawcze pobrane przez stronę w okresie od [...] czerwca 2017 r. do [...] września 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł (4 miesiące x [...] zł) uznać należy za świadczenia nienależne. Zdaniem Kolegium strona została prawidłowo pouczona, że zmiana sytuacji dochodowej jej rodziny może wpłynąć na przyznane jej prawo do świadczenia wychowawczego. Składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oświadczyła, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia wychowawczego, ponadto została pouczona, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, uzyskania dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym związanych z koniecznością ponownego ustalenia prawa do tego świadczenia na podstawie art. 7 ust. 1 -4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, strona ma obowiązek powiadomić niezwłocznie o tych zmianach organ realizujący świadczenia wychowawcze. Powyższe oświadczenie i pouczenie skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem. Również decyzja z dnia [...] lipca 2016 r. przyznająca prawo do świadczenia wychowawczego zawiera stosowną informację w tym zakresie. W ocenie Kolegium złożenie podpisu pod pouczeniem i oświadczeniem stanowi dowód na zrozumienie i przyjęcie do wiadomości podpisanej treści. W aktach sprawy nie ma żadnych dowodów świadczących o tym, że skarżąca miała kłopot ze zrozumieniem podpisywanego pouczenia i oświadczenia oraz wątpliwości co do ich treści. Niewątpliwie nabycie prawa do emerytury było uzyskaniem dochodu, o czym strona miała obowiązek poinformować organ niezwłocznie. Kolegium zaznaczyło, że informację o uzyskaniu dochodu z tytułu emerytury organ powziął [...] sierpnia 2017 r. w związku z wnioskiem strony wszczynającym postępowanie o przyznanie świadczenia wychowawczego dla A. B. na kolejny okres świadczeniowy [...]. Z wyjaśnień organu wynika, że postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia i nakazania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wszczęte zostało dopiero w dniu [...] grudnia 2017 r. ponieważ w pierwszej kolejności były rozpatrywane wnioski o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy [...].

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 kpa poprzez ograniczenie prawa strony do wypowiedzenia się w przedmiocie zgromadzonego materiału dowodowego oraz zgłoszonych żądań w odpowiedzi na zawiadomienie z dnia [...] grudnia 2017 roku, Kolegium stwierdziło, że wskazane uchybienia nie miały wpływu na wynik postępowania. Tym bardziej, że strona miała możliwość wypowiedzenia się w sprawie zebranych materiałów i dowodów przed Kolegium, z czego jednak nie skorzystała. Kolegium nie uznało za zasadnego także zarzutu sprowadzającego się do błędnego, zdaniem odwołującej, uznania za członka rodziny jej męża, który mieszka w innym miejscu i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe łożąc na utrzymanie dziecka "przymusowo" wyłącznie alimenty. Organ odwoławczy wskazał, że ubiegając się o świadczenie wychowawcze w złożonym wniosku na okres [...] skarżąca wskazywała, że rodzina jest trzyosobowa, a w jej skład poza skarżącą, wchodzi jej mąż oraz córka. Zgodnie z definicją z art. 2 ust. 1 pkt 16 ustawy ilekroć w ustawie mowa jest o rodzinie, oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia [...] kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428) do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Wynika z tego, że niezależnie od sytuacji faktycznej, jaka istnieje pomiędzy małżonkami, dopóki pozostają oni w małżeństwie, małżonkowie wchodzą w skład rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Na analogicznej zasadzie, na dochód członka rodziny, a w konsekwencji dochód rodziny, składają się wszystkie należne małżonkom w danym okresie dochody.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego G. B. zarzuciła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego naruszenie art. 10 kpa poprzez pozbawienie możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie postępowania oraz dokonanych przez organ ustaleń. Skarżąca podała, że w terminie złożyła pismo do organu I instancji zawierające wnioski dowodowe oraz wniosek o umorzenie postępowania, wskazując na nadzwyczajne okoliczności dotyczącej jej sytuacji osobistej i majątkowej powodującą brak możliwości zwrotu wypłaconego świadczenia wychowawczego, które nie zostały jednak przyjęte do rozpoznania. Zwróciła także uwagę, że z przepisu art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jednoznacznie wynika, że jednym z warunków koniecznych do uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest dowiedzenie, że osoba, której świadczenie wypłacono, pomimo ustania do niego prawa, jego zawieszenia lub wstrzymania, była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Z zaskarżonej decyzji nie wynika jednak, że wymóg ten został spełniony. W szczególności nie można uznać za spełnienie powyższego wymogu "pouczenia", treści adnotacji w formularzu [...] Nie precyzuje ono bowiem w sposób jasny i czytelny o jakie warunki uzyskania dochodu lub powstaniu innych okoliczności mających wpływa na ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego chodzi. Z pouczeń w formularzu nie wynika wprost, iż zmiana sytuacji finansowej poprzez nabycia prawa do emerytury w roku, na którym świadczenie wychowawcze zostało przyznane ma wpływ na bieżącą jego wypłatę. Skarżąca zwróciła uwagę, że informację o uzyskaniu prawa do emerytury organ uzyskał [...] sierpnia 2017 roku i pomimo treści art. 18 ust. 6 ustawy wypłacił skarżącej świadczenie wychowawcze za miesiące sierpień i wrzesień 2016 roku. Wypłata świadczenia wychowawczego (przy możliwości organów do działania z urzędu i ustalaniu sytuacji majątkowo-finansowej stron), pomimo uzyskania prawa do emerytury utwierdziła ją w przekonaniu, iż świadczenie przyznane na okres [...] jest należne. W ocenie skarżącej nie bez wpływu na ocenę przedmiotowej sprawy są okoliczności faktyczne związane z przyjmowaniem wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz pouczeń jakie pracownicy organu udzielają osobom wnioskującym. Podkreśliła, że od kwietnia 2015 roku pozostaje w separacji faktycznej z mężem, kiedy na podstawie nakazu sądu, opuścił wspólnie zajmowany lokal mieszkalny. Od 2013 roku nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, który zobowiązany został wyrokiem sądu do łożenia na utrzymanie córki. Skarżąca zwróciła także uwagę na orzeczenie w jednej decyzji jednocześnie o braku prawa do otrzymania świadczenie oraz zobowiązania do jego zwrotu.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przekonanie skarżącej o wadliwym wyliczeniu dochodu jej rodziny jest pozbawione podstaw. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ) świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Z kolei stosownie do art. 2 pkt 2 ustawy dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. Natomiast dochód rodziny oznacza dochód wszystkich członków rodziny (art. 3 pkt 4 tej ustawy). Zgodnie z art. 18 ust. 1 i 2 ustawy prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jednakże z mocy art. 48 ust. 1 i 2 pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem [...] kwietnia 2016 i kończy się dnia [...] września 2017 r. i w takim przypadku rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014, a prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Skoro wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego został złożony w dniu [...] kwietnia 2016 r., to rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, jest rok 2014. Powyższa data została przyjęta również przez Prezydenta Miasta C. przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej w wysokości [...] zł i dochodu na osobę w rodzinie w kwocie [...]zł. Ponieważ skarżąca otrzymała dochód w postaci emerytury w 2017r. słusznie organ zastosował art. 7 ust. 3 ustawy według którego w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Bez wątpienia wspomniany dochód był uzyskiwany przez skarżąca w dacie w jakiej było weryfikowane przyznane jej prawo do świadczenia, nie ma też wątpliwości co do sposobu jego wliczenia do dochodu rodziny. Na tle tożsamego rozwiązania przyjętego w art. 5 ust. 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 206 r. poz. 1518 ze zmianami ) w orzecznictwie przyjęto, że w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny należy dodać miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny i dopiero uzyskaną w ten sposób sumę podzielić na liczbę członków rodziny ( wyrok NSA z dnia 18 maja 2017r. I OSK 243/14 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych). Przedstawiona na poparcie tego stanowiska argumentacja znajduje zastosowanie także na gruncie wspomnianego już art. 7 ust.3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Bez znaczenia dla takiej oceny pozostają podniesione w skardze kwestie dotyczące miejsca zamieszkiwania męża skarżącej. W myśl art. 2 pkt 16 omawianej ustawy za rodzinę uważa się małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, również na tle przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, która zawiera co do zasady tożsamą definicję pojęcia "rodziny", że przytoczona wyżej definicja nie zawiera zwrotów niedookreślonych i nie pozostawia miejsca na ich swobodną interpretację. Jeśli zatem istnieją osoby wymienione w powołanym przepisie wchodzą w skład rodziny. Bez znaczenia dla ustalenia, czy określona osoba wchodzi w skład rodziny – w rozumieniu przytoczonych przepisów – pozostaje zatem fakt wspólnego gospodarowania. Ustawodawca, określając bowiem pojęcie rodziny, uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny, którego elementem jest przesłanka wspólnego gospodarowania ( wyroki NSA z dnia 3 lutego 2017 r. I OSK 2430/16, I OSK 752/16 , 10 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 2956/16, 23 września 2005 r. I OSK 150/05, 14 listopada 2017 r. I OSK 1155/17 opubl. w CBOSA). Przepisy ustawy w ogóle nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących statusu rodziny dotyczących na przykład wspólnego gospodarowania. Zarówno w świetle przepisów ustawy oświadczeniach rodzinnych, jak i w świetle ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci małżonkowie aż do chwili ustania małżeństwa zawsze będą stanowili rodzinę i to niezależnie od panujących między nimi stosunków. Tylko wówczas, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia wychowawczego nie pozostaje w związku małżeńskim należy przyjmować, że osoba ta, jako rodzic dziecka będzie tworzyła rodzinę wraz z drugim rodzicem. Oznacza to, że ustalając dochód rodziny, należy uwzględnić również dochód małżonka niezamieszkującego wspólnie z żoną i dziećmi i niepozostającego z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym ( wyrok NSA z dnia 21 lutego 2008 r. I OSK 672/07 opubl. w CBOSA). Stąd też słusznie organ ustalając dochód na członka rodziny uwzględnił także męża skarżącej. Prawidłowo zatem do miesięcznego dochodu z roku 2014 r. w kwocie [...]zł dodano emeryturę z maja 2017 r. w kwocie [...]zł netto i ustalono, że łączny dochód rodziny wynosi [...] zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł, co oznacza przekroczenie kwoty [...]zł stanowiącą ustawowe kryterium uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Uzasadnione podstawy ma natomiast zarzut naruszenia art. 25 ust. 2 pkt.1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Sąd akceptuje stanowisko, według którego wszystkie przesłanki wskazane w przepisie art. 25 ust. 2, a więc także w pkt.1 ustawy, odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. Dlatego też organ jest zobowiązany do ustalenia, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z jego "winy". W okolicznościach faktycznych sprawy przyjęcie, że pobrane przez skarżącego świadczenie było nienależne w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt.1 wymagało zatem wykazania negatywnego zachowania skarżącej, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych wynika to z faktu, że zgodnie z powołanym przepisem obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko określeniem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane określenia nie są zaś pojęciami tożsamymi. Zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest określeniem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub, gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast określenie "świadczenie nienależnie pobrane" oznacza świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny w postaci świadomego i celowego działania wbrew pouczeniu ( wyroki NSA z 8 września 2017r. I OSK 3175/15 dnia 24 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 268/14, 14 grudnia 2009r. I OSK 826/09, 6 października 2015 r. I OSK 555/14, 19 lipca 2016 r. I OSK 3263/14 i 14 lutego 2017 r. I OSK 2244/16 wszystkie opubl. w CBOSA). W świetle powyższego zasadniczego znaczenia dla ustalenia, czy świadczenie jest nienależnie pobrane nabiera kwestia właściwego pouczenia. Rzeczywiście w orzecznictwie sądów administracyjnych i w doktrynie podkreśla się, że tylko wówczas można mówić o spełnieniu powyższej przesłanki, gdy pouczenie dotyczące warunków legalnego korzystania ze świadczeń, a więc korzystania nienarażającego świadczeniobiorcy na zwrot świadczeń nienależnie pobranych, ma charakter zindywidualizowany, winno być dostosowane do sytuacji konkretnej osoby. W wyroku z 18 kwietnia 2013 r. ( I OSK 1701/12 opubl. w CBOSA ) wydanym wprawdzie na tle art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednak z uwagi na tożsamą treść z art. 25 ust.2 pkt.1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci mający zastosowanie także w tej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skuteczne pouczenie to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, że ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia. Jak bowiem wyjaśniono w uzasadnieniu powyższego wyroku, pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia - winno być ono jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Nie może ono odnosić się do wszystkich hipotetycznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Oznacza to, że pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są bowiem dla większości osób nie posiadających wykształcenia prawniczego zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku, uznać należy, że brak prawidłowego pouczenia powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach. Celem pouczenia nie jest bowiem tylko wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej zainteresowanego, lecz pouczenie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej. Dlatego też, zdaniem NSA, pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczeń musi odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie normy ogólne, nie odnoszące się w danym momencie w ogóle do konkretnej sytuacji świadczeniobiorcy. Podzielając powyższe stanowisko nie sposób jednak zauważyć, że w tym przypadku chodziło jedynie o powiadomienie organu w sytuacji uzyskania dochodu, co jasno zostało wskazane w pouczeniu. Co więcej, tekst tego pouczenia był wyróżniony pogrubioną czcionką, podobnie jak informacja o wysokości dochodu rodziny uprawniającego do przyznania świadczenia na pierwsze dziecko. Jest oczywiste, że skarżąca musiała mieć więc świadomość, że jest zobowiązana do powiadomienia o uzyskanych dochodach. Równie czytelnie wskazano także na konsekwencje związane z brakiem poinformowania o takiej okoliczności w postaci powstania świadczenia nienależnie pobranego. Trudno przypuszczać, aby tak proste pouczenie wymagało dogłębnej dalszej analizy, czy też nastręczało szczególnych trudności interpretacyjnych. Dla jego rozumienia nie są wymagane szczególne umiejętności lub wyjątkowa wiedza. Jeśli zatem skarżąca nie powiadomiła organ o uzyskaniu emerytury przyznanej jej decyzją z dnia [...] kwietnia 2017r., której kwota spowodowała wzrost dochodu rodziny do poziomu przekraczającego kryterium dochodowe uzyskane przez nią świadczenie należało uznać za nienależnie pobrane. Nie dotyczy to jednak świadczeń za miesiąc sierpień i wrzesień 2017r. Z akt wynika bowiem, że w dniu [...] sierpnia 2017r. do organu wpłynęła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2017r. Z pisma Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] lutego 2018r. wynika, że miało to miejsce w toku postępowania o przyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy [...]. Organ miał zatem wiedzę o uzyskaniu dochodu przez skarżącą i mógł zweryfikować przysługujące jej uprawnienie. W świetle powyższych uwag nie można w tej sytuacji przypisać skarżącej świadomości, że świadczenie które pobiera, jej nie przysługuje, skoro mimo złożenia decyzji nadal świadczenie było wypłacane. Świadczeniobiorcy nie można przypisywać wszelkich obowiązków w zakresie sprawdzania, czy świadczenie jest wypłacane prawidłowo, a już z pewnością nie obciąża go obowiązek kontrolowania, czy wysokość dochodów skutkowała przekroczeniem kryterium dochodowego, po przyznaniu skarżącej świadczeń emerytalnych, tym bardziej, że organ dopiero w grudniu 2017r. podjął pierwsze działania w sprawie, usprawiedliwiając się koniecznością załatwienia innych wniosków. Nie można zatem przyjąć, że świadczenie wychowawcze za dwa miesiące sierpień i wrzesień 2017r. było przez skarżącą pobrane nienależnie w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy.

Nieuzasadniony jest natomiast zarzut orzeczenia w jednej decyzji zarówno o ustaleniu, że świadczenia wychowawcze zostały nienależnie pobrane, jak i o zobowiązaniu skarżącej do zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi. Art. 25 ust. 4 i ust.6 ustawy wyraźne wskazuje, że w razie stwierdzenia nienależnego pobrania świadczeń organ wydaje jedną decyzję o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń oraz o zobowiązaniu do ich zwrotu. Jest to oczywiste uproszczenie procedur, co w efekcie zwiększa efektywność odzyskiwania należności budżetu państwa z tytułu wypłaconych świadczeń.

Z tych powodów na podstawie art. 145 ust. 1 pkt.1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2018r. poz. 1302) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C.. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 wspomnianej ustawy oraz § 14 ust.1 pkt.1 lit. c ) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz. U z 2015r. poz. 1800 ). Obejmują one koszty zastępstwa adwokackiego w kwocie 480 zł i 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.