Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1374/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 27 kwietnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.M. i K.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 589/20 w sprawie ze skargi K.M. i K.M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2020 r. (sygn. akt I SA/Wa 589/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargę K.M. i K.M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej Nr hip. [...] a obecnie stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...], wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1950 r. L.dz. [...].

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, K.M. i K.M. zarzucili Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu wydanej w drugiej instancji, ze względu na niedostrzeżenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że organ zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji, dopuścił się rażącego naruszenia przepisów postępowania, a to: art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm., dalej: k.p.a.) - poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co skutkowało zinterpretowaniem wątpliwości co do ustalonego stanu faktycznego sprawy na niekorzyść skarżących oraz nieuwzględnieniem słusznego interesu skarżących.

W ocenie skarżących, (cyt.): "Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnił w szczególności następujących istotnych faktów i okoliczności, powodujących nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] i konieczność wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego poprzez zwrot nieruchomości Skarżącym:

1. braku realizacji celu wywłaszczenia określonego w decyzji wywłaszczeniowej,

2. okoliczności odebrania nieruchomości Pani A. M., które nastąpiło na przełomie stycznia i lutego 1945 r. w sposób przymusowy, z zastosowaniem przemocy i bez podstawy prawnej,

3. naruszenia przez organ wydający decyzję wywłaszczeniową - Prezydium Rady Narodowej podstawowych zasad systemu prawnego - zasady nieretroaktywności prawa oraz zasady ochrony własności i prawa dziedziczenia,

4. skierowania decyzji wywłaszczeniowej - orzeczenia Prezydium Rady Narodowej nr [...] z dnia [...] września 1950 r. do A.M., czyli do osoby niebędącej stroną w sprawie, co skutkowało uniemożliwieniem A.M. skutecznej obrony jej praw w postępowaniu wywłaszczeniowym (np. przez wykorzystanie prawa do odwołania, dochodzenie odszkodowania)".

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Ponadto oświadczyli, iż zrzekają się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 329), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze.

Zarzuty te zostały oparte jedynie na podstawie kasacyjnej, określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tj. na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a., gdyż – zdaniem skarżących - Sąd I instancji nieprawidłowo oddalił ich skargę zamiast uchylić zaskarżoną do Sądu Wojewódzkiego decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej Nr hip. [...] a obecnie stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...]wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1950 r. L.dz. [...].

W ocenie skarżących, w/w decyzja została wydana z rażącym naruszeniem wspomnianych wyżej przepisów procedury administracyjnej, gdyż organy nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego i nie rozpatrzyły wyczerpująco, rzetelnie i wszechstronnie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co skutkowało zinterpretowaniem wątpliwości co do ustalonego stanu faktycznego sprawy na niekorzyść skarżących oraz nieuwzględnieniem ich słusznego interesu.

Stanowisko to skarżący uzasadniali przy tym jednak tylko tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnił (cyt.): "istotnych faktów i okoliczności, powodujących nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...].09.1950 r. nr L.dz. [...] i konieczność wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego (...)." Do faktów tych i okoliczności zaliczali zaś: brak realizacji celu wywłaszczenia określonego w decyzji wywłaszczeniowej, fakt odebrania nieruchomości byłej jej właścicielce, które nastąpiło na przełomie stycznia i lutego 1945 r. w sposób przymusowy, z zastosowaniem przemocy i bez podstawy prawnej, naruszenie przez organ wydający decyzję wywłaszczeniową - Prezydium Rady Narodowej podstawowych zasad systemu prawnego - zasady nieretroaktywności prawa oraz zasady ochrony własności i prawa dziedziczenia, jak również skierowania decyzji wywłaszczeniowej - orzeczenia Prezydium Rady Narodowej nr [...] z dnia [...] września 1950 r. do osoby niebędącej stroną w sprawie, a co skutkowało uniemożliwieniem A. M. skutecznej obrony jej praw w postępowaniu wywłaszczeniowym.

Jak z powyższego zatem wynika, cała argumentacja towarzysząca przedstawionym wyżej zarzutom kasacyjnym, odnosiła się do prawidłowości decyzji wywłaszczeniowej a nie do zasadności odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Dodać też w tym miejscu trzeba, że prawidłowość wywłaszczenia była już w tym przypadku przedmiotem oceny dokonanej zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym. Wyrokiem bowiem z dnia 23 sierpnia 2017 r. (sygn. akt I OSK 2819/15), Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną K. M. i K.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2015 r. (sygn. akt I SA/Wa 2600/14), a którym to wyrokiem Sąd oddalił skargę w/w skarżących na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1950 r. nr [...]. Orzeczeniem tym zaś, objęta wnioskiem zwrotowym nieruchomość wraz z zabudowaniami została z dniem 9 maja 1945 r. wywłaszczona - w trybie przepisów rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. o postępowaniu wywłaszczeniowym oraz dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945. Jak wynika natomiast z treści w/w wyroków sądów obu instancji, w postępowaniu nieważnościowym zostały wyjaśnione (i jednocześnie przesądzone) wszystkie kwestie, obecnie podnoszone w niniejszej skardze kasacyjnej, w tym zwłaszcza zagadnienie celu wywłaszczenia. W postępowaniu nieważnościowym wyjaśniono bowiem, że objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość została w dniu 1 lutego 1945 r. zajęta przez Wojsko Polskie na cele użyteczności publicznej i w dniu 16 kwietnia 1948 r. pozostawała we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej, tj. Rejonowej Administracji Koszar, jako przekazana jej na rozkaz Departamentu Kwaterunkowo-Budowlanego Ministerstwa Obrany Narodowej z dnia 10 marca 1948 r. Fakt ten potwierdzał bowiem m. in. protokół przyjęcia spisany w dniu 28 kwietnia 1948 r. w sprawie komisyjnego przejęcia w administrację domu przy ul. [...]. W dacie sporządzania zaś w/wym. protokołu budynek przy ul. [...] zamieszkiwało siedem osób wojskowych. W rezultacie zatem w postępowaniu nieważnościowym zostało ustalone, iż celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości był cel publiczny, przewidziany w art. 2 pkt 1 lit. c dekretu z dnia 7 kwietnia 1948, tj. cel wojskowy, a polegający w tym przypadku na zapewnieniu żołnierzom (i ich rodzinom) kwater mieszkalnych. Cel ten został zrealizowany w dniu 1 lutego 1945 r. tj. z chwilą jej zajęcia przez Wojsko Polskie na cele użyteczności publicznej, natomiast samo wywłaszczenie, w oparciu o przepisy dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r., miało jedynie na celu uregulowanie jej stanu prawnego.

Wyniki postępowania nieważnościowego zostały następnie przeniesione na grunt przedmiotowego postępowania, to jest postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zaś skarga kasacyjna ich skutecznie nie podważa. W oparciu bowiem o ustalenia i oceny prawne, dokonane w postępowaniu nieważnościowym, organy orzekającego w sprawie o zwrot ustaliły zarówno cel wywłaszczenia nieruchomości, jak i fakt jego realizacji a zatem ustaliły zasadnicze kwestie, istotne w postępowaniu zwrotowym. W sytuacji zaś, w której w skardze kasacyjnej nie sformułowano żadnych zarzutów materialnoprawnych, a w których zakwestionowano by np. zastosowanie (brak zastosowania) przepisów, regulujących zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, albo wadliwą wykładnię odpowiednich przepisów, na podstawie, których ustalono cel wywłaszczenia, skład orzekający był zobligowany do przyjęcia tezy, iż celem tym był (ustalony w postępowaniu nieważnościowym) cel publiczny a dokładnie stanowił go cel wojskowy, w postaci zapewnienia żołnierzom (i ich rodzinom) kwater mieszkalnych. Cel ten zaś niewątpliwie został w omawianej sytuacji zrealizowany.

Biorąc zatem powyższe pod uwagę, nie można było skutecznie twierdzić, że Sąd Wojewódzki wadliwie oddalił skargę K. M.i K.M., czym naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. bo nie dostrzegł, iż zaskarżona decyzja naruszała (i to w sposób rażący) art. 8 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Dodać przy tym też trzeba, iż przepisy regulujące zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie mają charakteru uznaniowego a zatem odwoływanie się w tego rodzaju sprawie do pojęcia słusznego interesu strony było całkowicie chybione.

Z tych powodów, uznając skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § p.p.s.a - orzekł jak w sentencji.