Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 233/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2021-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 18 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. O. była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 18 lutego 2021 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Paczkowa z dnia 9 listopada 2020 r., nr [...] odmawiającą przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego z tytułu opieki nad I. O.

Wydanie tych decyzji poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

Wnioskiem złożonym w dniu 9 października 2020 r. P. O., działając przez pełnomocnika radcę prawnego M. T., zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I. O. Do wniosku dołączyła m. in. odpis orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 26 maja 2020 r., nr [...] o zaliczeniu I. O. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynikało, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 maja 2020 r., orzeczenie wydano do 31 maja 2021 r., a nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność; orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 26 lutego 2020 r., nr [...], iż I. O. jest niezdolna do pracy; karty informacyjnej leczenia I. O. z dnia 22 stycznia 2020 r.; kart informacyjnych leczenia szpitalnego I. O. z dnia 22 stycznia 2020 r., z dnia 11 października 2019 r., z dnia 13 sierpnia 2020 r.; oświadczenie wnioskodawczym, z którego wynika, iż I. O. jest osobą zamężną.

Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] , działając z upoważnienia Burmistrza Paczkowa, decyzją z dnia 9 listopada 2020 r., nr [...] , odmówił przyznania P. O. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na I. O. Organ powołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące zasad i warunków przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że matka wnioskodawczym jest mężatką z C. O., który pozostaje obecnie w zatrudnieniu na umowę o pracę i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Organ I instancji mając na uwadze przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznał, iż P. O. nie spełnia warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja została doręczona w dniu 2 grudnia 2020 r.

Strona - reprezentowana przez pełnomocnika wniosła odwołanie od decyzji zarzucając naruszenie prawa materialnego art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego literalną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż osobie realnie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną nienależne jest świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji w której małżonek osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, pomimo, iż nie sprawuje opieki nad niepełnoprawny małżonkiem. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik wskazał, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które w rzeczywiści sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi wykładnia celowościowa przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych będzie miała pierwszeństwo przed wykładnią językową.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu pismem z dnia 14 stycznia 2020 r. zwróciło się do pełnomocnika strony o informację czy maż I. O. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (w tym o przesłanie odpowiedniego dokumentu), pod rygorem rozpatrzenia sprawy w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy.

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 lutego 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu SKO wskazało, że podstawą prawną orzekania były przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 poz. 111 ze zm.), zwanej dalej ustawą.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. opiekunowi faktycznemu dziecka,

3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub; 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje-w myśl z art. 17 ust. 5 ustaw, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno- wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z analizy akt sprawy wynika, iż wnioskiem złożonym w dniu 9 października 2020 r. P. O., reprezentowana przez pełnomocnika, zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I. O., która legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu jej do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 maja 2020 r.

Orzeczenie wydano do 31 maja 2021 r. Bezspornym jest również, że P. O.nie pozostaje w zatrudnieniu ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej, co potwierdza oświadczenie znajdujące się w części II złożonego wniosku.

Podstawę odmowy przyznania P. O świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji stanowił fakt, iż I. O. pozostaje w związku małżeńskim z M. O. (urodzonym [...] 1964 r.), który pracuje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Kolegium art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie pozostawia żadnych wątpliwości, że gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to taka okoliczność wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tej osobie.

Powołany przepis wprowadził przesłankę negatywną po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych.

SKO podzieliło pogląd zaprezentowany w wyroku Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. akt IOSK 2462/19, w którym "w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie powinno budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z art. 23 K.r.o. wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do "wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli".

SKO podkreśliło, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 K.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 K.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Dopóki istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej."

SKO zauważyło, że zadaniem organu jest stwierdzenie - na podstawie przedłożonych dokumentów - czy spełnione zostały ustawowe wymagania dla jego otrzymania. Wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia on ustawowe kryteria do otrzymania wnioskowanego świadczenia, obliguje organ do jego przyznania w drodze decyzji administracyjnej, natomiast ich niespełnienie powoduje konieczność wydania decyzji odmownej. Ustawodawca nie zamieścił w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach, nie pozostawił tym samym organom administracyjnym prawa do przyznawania świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego.

W skardze sądowoadministracyjnej pełnomocnik skarżącej zarzucił decyzji organu odwoławczego "naruszenia prawa procesowego, a to art. 7, art. 77 K.p.a. przez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i braku zebrania całego materiału dowodowego co doprowadziło do niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego, a to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza, że nie uwzględniono słusznego interesu strony".

Ponadto w skardze zarzucono "naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego literalną wykładnię i błędne przyjęcie, że osobie realnie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną nienależne jest świadczenie pielęgnacyjne tylko dlatego, że małżonek niepełnosprawnej faktycznie nie wykonujący opieki, sam nie ma orzeczenia o niepełnosprawności".

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej odwołał się do wyroku WSA we Wrocławiu z 9 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 242/19; i poglądu, że wykładnia celościowa przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych ma pierwszeństwo przed wykładnią językową.

W skardze złożono wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy. W toku sprawy organ powiadomił Sąd o śmierci I. O. w dniu 13 kwietnia 2021 r. Pełnomocnik skarżącej nie cofnął skargi po śmierci I. O., pozostało bowiem do rozstrzygnięcia żądanie wniosku za okres od daty jego wniesienia do daty śmierci osoby niepełnosprawnej

Na podstawie art. 119 pkt 2 oraz art. 120 p.p.s.a, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, i w takim trybie nin. sprawę rozpoznano.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według wskazanych kryteriów, ocena legalności wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającym podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Zdaniem Sądu, w sprawie nie zaistniały nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone właściwie, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa.

Decyzja poddana kontroli Sądu została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.) zwanej nadal ustawą i orzeka o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką legitymującą się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, tj. zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. b ustawy nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowiło ustalenie, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, tj. wyłączająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy.

Pierwsza zasadnicza kwestia wymagająca rozpoznania dotyczy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy oraz oceny, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy istniały uzasadnione podstawy do zastosowania tej regulacji i orzeczenia o odmowie przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia z uwagi na zaistnienie przesłanki negatywnej.

Rozstrzygając tę kwestię Sąd uznał, że organy - w dacie wydania przez nie decyzji - prawidłowo oceniły fakt pozostawania matki skarżącej w związku małżeńskim jako wyczerpujący negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, pomimo spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z literalnego brzmienia powołanego przepisu niewątpliwie wynika, że zawsze, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało bez względu na jakiekolwiek inne, szczególne okoliczności faktyczne. Dostrzec jednak należy, że w orzecznictwie sądowym nie ma zgodności co do prawidłowości tak ścisłego rozumienia wskazanego przepisu. Istnieje linia orzecznicza, która odwołuje się do konieczności uwzględniania w zakresie stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy także wykładni celowościowej i systemowej. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przychyla się do tych poglądów przyjmując, że cel regulacji dotyczących przyznania świadczenia pieniężnego oraz funkcja pomocy społecznej ma istotne znaczenie w procesie stosowania prawa.

W zakresie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, Sąd podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie, że przepis ten, rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji niepełnosprawnego, w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek – nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy obowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 288/20, wyrok NSA z dnia 25 września 2020 r., sygn. akt I OSK 998/20).

Trafny jest też wywód zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 230/20, że kategoryczne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jest osłabione przez treść art. 17 ust. 1 ustawy. Ten ostatni przepis stanowi bowiem, że osobom wymienionym w pkt 1-3 oraz innym niż tam wymienione osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Racją wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby wymagającej opieki i pozostającej w związku małżeńskim jest przyjęte przez ustawodawcę założenie, że jeżeli współmałżonek osoby wymagającej opieki jest osobą zdolną do sprawowania tej opieki, to opieka ta winna być sprawowana przez tego współmałżonka niezależnie od kwestii przysługiwania mu świadczeń rodzinnych z tego tytułu. Ustawodawca wyłącza jednak powyższą przesłankę negatywną w sytuacji, gdy współmałżonek sam jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pod tym względem unormowanie wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w zakresie przesłanki znacznego stopnia niepełnosprawności osoby mającej sprawować opiekę jest treściowo zbliżone do art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, jednak pełni inną funkcję, gdyż o ile to ostatnie wyłącza możliwość nabycia świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle to pierwsze eliminuje przeszkodę nabycia świadczenia pielęgnacyjnego przez niebędącą współmałżonkiem osobę, na której zgodnie z przepisami k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny.

Z powyższego zestawienia należy wyprowadzić wniosek, że tak jak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może nabyć osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym nad osobą wymagającą opieki, nie tylko taka, która jest dotknięta znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz także taka, która nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi lub od której uzyskanie wymaganego świadczenia jest obiektywnie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione (art. 132 k.r.o.), tak pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim nie tylko ze współmałżonkiem dotkniętym znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz także takim, który nie jest w stanie sprawować efektywnie i realnie opieki, powoduje, że przesłanka negatywna nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy zostaje wyeliminowana.

W takiej sytuacji trzeba przyjąć, że skoro współmałżonek osoby wymagającej opieki nie może jej sprawować, to należy rozważyć w dalszej kolejności możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy, w tym przez krewnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy).

Przedstawiona wykładnia celowościowa znajduje akceptację i potwierdzenie w orzecznictwie NSA (por. wyroki NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1399/20 i z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2103/20). Podkreślenia wymaga jednak, że uwzględniona przez Sąd interpretacja nie może prowadzić do wypaczenia przyjętej przez ustawodawcę reguły, zgodnie z którą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osoby zobowiązanej do alimentacji jest dopuszczalna jedynie wtedy, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w małżeństwie z osobą, której stan zdrowia uniemożliwia sprawowanie takiej opieki. Ustawodawca formułując przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jako istotny dla jej zaistnienia uznał bowiem, stan zdrowia małżonka, określany orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. To oznacza, że dla stwierdzenia tej przesłanki istotne jest to, czy małżonek ze względu na stan zdrowia lub znaczny wiek, który naturalnie wiąże się z jego pogorszeniem, jest w stanie sprostać obowiązkowi opieki.

W sytuacji, gdy stan zdrowia i wiek małżonka nie uniemożliwiają opieki, same ekonomiczne uwarunkowania związane z wykonywaniem przez niego pracy zawodowej, czy też inne okoliczności, nie mogą stanowić takiej obiektywnej przyczyny, która wyłącza przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Uwzględnienie takich uwarunkowań, które nie wynikają z omamianej regulacji, prowadziłoby do nieuprawnionej wykładni, wykraczającej poza kryterium przyjęte przez ustawodawcę.

W niniejszej sprawie nie zostały ujawnione jakiekolwiek obiektywne okoliczności uniemożliwiające mężowi niepełnosprawnej sprawowanie opieki. Z ustalonego stanu faktycznego wynikało, że jest on osobą czynną zawodowo. Nie zostały przy tym podniesione i ujawnione jakiekolwiek okoliczności mogące wskazywać, że jego stan zdrowia nie pozwalał na opiekę nad żoną. Wykonywanie pracy zawodowej od wielu lat potwierdza, że stan zdrowia nie wyłącza go z normalnego funkcjonowania i jest on w stanie wypełniać obowiązki związane z zaspokajaniem potrzeb rodziny, w tym obowiązek alimentacyjny. Także jego wiek nie był na tyle zaawansowany, aby mógł wskazywać na związany z nim zły stan zdrowia taki, który wykluczałby opiekę nad żoną.

Odwołując się w dalszym ciągu do wykładni systemowej należy uwzględnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko tym uprawnionym osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W takiej sytuacji świadczenie pielęgnacyjne rekompensuje utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny - małżonka. Podkreślić przy tym trzeba, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, nie ogranicza się wyłącznie do świadczeń osobistych. Może on przybrać również formę pokrycia kosztów opieki sprawowanej przez inną osobę.

Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy, a stosowanie do art. 27 k.r.o., każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, ma obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Jednocześnie, na podstawie art. 130 k.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Poza tym, zgodnie z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki stanowi przesłankę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla innego członka rodziny np. dziecka (zobowiązanego do alimentacji w dalszej kolejności) wówczas, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki jest obiektywnie zdolny wypełniać ten obowiązek. Możliwość uzyskania środków na pokrycie kosztów opieki, w związku z wykonywaniem pracy zarobkowej uznać należy za okoliczność potwierdzającą możliwość realizacji obowiązku sprawowania opieki nad małżonkiem. Obiektywne okoliczności dotyczące braku możliwości sprawowania opieki przez małżonka, jak już wcześniej wskazano, związane mogą być jedynie z jego wiekiem lub stanem zdrowia.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 1193/20, że przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny.

Podsumowując powyższe rozważania, skoro z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby ojciec skarżącej nie mógł sprawować opieki nad żoną ze względu na swój stan zdrowia, a jednocześnie ustalono, że pracował on zarobkowo, to w ocenie Sądu, prawidłowo organy uznały, że wystąpiła negatywna przesłanka do uzyskania przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Fakt, że skarżąca wykonywała faktyczną opiekę nad matką nie może zmienić tej oceny. Okoliczność ta sama w sobie nie ma wpływu na obowiązki małżeńskie wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i nie może prowadzić do stwierdzenia braku możliwości wykonywania opieki przez małżonkę w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.