Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 944/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1446
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Jolanta Augustyniak – Pęczkowska, Protokolant starszy referent Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2016 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków skargę oddala


UZASADNIENIE

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] stycznia 2015r., po rozpatrzeniu wniosku M. T. o skreślenie z rejestru zabytków nieruchomości położnej na działce nr ew. [...] w miejscowości [...], na której zlokalizowane jest stanowisko archeologiczne - osada wczesnośredniowieczna, działając na podstawie art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6, art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. 2014, poz. 1446 t.j.) oraz art. 18 pkt 1 i art. 104 oraz 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - odmówił skreślenia z rejestru zabytków nieruchomości położnej na działce nr ew. [...] w miejscowości [...] - w części, na której zlokalizowane jest stanowisko archeologiczne oraz umorzył postępowanie administracyjne w sprawie skreślenia z rejestru zabytków nieruchomości położnej na działce nr ew. [...] w miejscowości [...] - w części leżącej poza granicami stanowiska archeologicznego, wpisanego do tego rejestru.

W decyzji wskazano, że integralną jej częścią jest załącznik graficzny, na którym oznaczono: 1. granice dawnej działki nr ew. [...], na której położone jest stanowisko archeologiczne, wpisane do rejestru zabytków decyzją z dnia [...].12.1974 r. (linia przerywana w kolorze zielonym); 2. część działki nr ew. [...], na której położne jest stanowisko archeologiczne wpisane do rejestru zabytków (pkt. I orzeczenia decyzji, szrafowanie w kolorze żółtym); 3. część działki nr ew. [...], znajdująca się poza granicami stanowiska archeologicznego (pkt. II orzeczenia decyzji, szrafowanie w kolorze czerwonym).

W uzasadnieniu organ podał, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] decyzją z dnia [...].12.1974 r., wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] (obecnie [...]), osadę w miejscowości [...], pow. [...], "położoną na lekkim wzniesieniu, ok. 200 m na południe od wsi. (...) Nr działki [...]". Ustalając, że "Osada w [...] pochodząca z okresu wczesnośredniowiecznego jest cennym obiektem archeologicznym".

Decyzja ta posiadała załącznik w postaci planu sytuacyjnego obiektu, który był szkicem o dużym stopniu ogólności i jedynie orientacyjnie oznaczał lokalizację ww. osady. Jednak zakres wpisu do rejestru zabytków odnosił się do granic dawnej działki nr ew. [...] w [...], która została wskazana w decyzji.

Nieruchomość oznaczona nr [...] uległa podziałom, i obecnie w jej dawnych granicach znajdują się działki o numerach: [...],[...],[...],[...] oraz części działek o numerach: [...] i [...].

Pismem z dnia 18.12.2013 r. M. T., właścicielka nieruchomości położnej na działce nr [...] w miejscowości [...], wystąpiła z wnioskiem o skreślenie tej działki z rejestru zabytków. Stosownie do w art. 13 ust. 6 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, postępowanie w sprawie skreślenia zabytku z rejestru wszczyna się z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy.

We wniosku wskazano, że przedmiotowa nieruchomość utraciła walory "cenne z punktu widzenia archeologicznego", a obecnie w jej granicach znajduje się część zadrzewiona, zbiornik wodny oraz obiekt hotelowy. Wnioskodawczyni wskazała, że przedmiotowy obszar był przebadany w 1987 r. i od tego czasu "nie stanowił przedmiotu analiz żadnego ośrodka badawczego". Obecnie na omawianej działce funkcjonuje obiekt hotelowy.

Dalej wskazała, że podczas budowy obiektu doszło do zniszczenia stanowiska archeologicznego "w części wschodniej tj. położnej na działce [...]" (według oględzin przeprowadzonych w dniu [...].07.1999 r. przez pracownika Służby Ochrony Zabytków w [...]). Wnioskodawczyni twierdziła, że nastąpiła "utrata przez grunt wartości historycznej". Ponadto, że "Od 1987 roku tj. od blisko 30 lat nie potwierdzono wartości archeologicznej działki nr ew. [...], która była podstawą wpisu. Do chwili obecnej nie dokonano żadnych ustaleń naukowych na podstawie badań przeprowadzonych po roku 1987. Prócz lustracji obiektu zabytkowego przeprowadzonej w dniu [...] lipca 1999 roku działka nie była przedmiotem zainteresowania upoważnionych instytucji naukowych".

Wnioskodawczyni podniosła, że zamierza podjąć działania inwestycyjne, które korzystnie wpłyną na sytuację gospodarczą okolicy, poprawią walory estetyczne, a wykreślenie obiektu z rejestru zabytków, umożliwi realizację tych zamierzeń.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego pismem z dnia 7.02.2014 r. wystąpił do Narodowego Instytutu Dziedzictwa z prośbą o wydanie specjalistycznej opinii w sprawie zasadności skreślenia wnioskowanego terenu z rejestru zabytków.

Narodowy Instytut Dziedzictwa po przeprowadzeniu oględzin działki nr ew. [...], wydał opinię której konkluzją było stwierdzenie, iż konieczne jest precyzyjne ustalenie zakresu ochrony konserwatorskiej, wynikającej z treści decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...].12.1974 r.

W związku z powyższym, organ zwrócił się do [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wyjaśnienie sprawy granic ochrony konserwatorskiej, wynikającej z treści decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...].12.1974 r.

Po analizie dokumentów geodezyjnych wskazano, że wpis do rejestru zabytków obejmuje jedynie część stanowiska archeologicznego, którego zasięg został opisany w karcie ewidencyjnej z 1987 r. W granicach wpisu znajduje się tylko fragment działki [...], a zabudowania zajazdu w większej części znajdują się poza granicami ochrony konserwatorskiej.

Biorąc pod uwagę, że opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia [...].05.2014 r. nie odzwierciedlała stanu sprawy, zwrócono się o jej uzupełnienie poprzez szczegółowe ustalenia odnoszące się jedynie do części działki nr ew. [...], objętej wpisem do rejestru zabytków.

Wskazano na konieczność ustalenia, czy na ww. części działki nr ew. [...] prowadzone były badania archeologiczne, a także czy potwierdzają one istnienie fragmentu cennego stanowiska archeologicznego, oraz czy w odniesieniu do omawianej części nieruchomości zachodzą ustawowe przesłanki, pozwalające na skreślenie jej z rejestru zabytków.

Narodowy Instytut Dziedzictwa w opinii z dnia [...].10.2014 r. wskazał, że nie zaistniały ustawowe przesłanki umożliwiające skreślenie z rejestru zabytków stanowiska archeologicznego w miejscowości [...] w części położnej na działce nr ew. [...]. Przedmiotowe stanowisko archeologiczne zostało zarejestrowane na podstawie badań powierzchniowych przeprowadzonych w 1971 r., jako osada z okresu wczesnego i późnego średniowiecza. W późniejszym okresie stanowisko było weryfikowane powierzchniowo dwukrotnie, ostatni raz w 1987 r. Nie było badane wykopaliskowo, jednocześnie dotychczasowe badania potwierdziły istnienie wczesno i późnośredniowiecznej fazy osadniczej. Na podstawie oględzin stwierdzono, że w obrębie działki nr ew. [...] znajduje się budynek zajazdu wybudowany w latach 70 XX w., oraz towarzyszące mu zabudowania gospodarcze, a obszar poza obrysem jest uporządkowany. Obszar wpisany do rejestru zabytków "obejmuje północną część działki [...], a jego południowa granica przebiega na północ od zabudowań zajazdu.

Dla tak doprecyzowanego fragmentu przedmiotowej działki nie ma jednoznacznych przesłanek świadczących o zniszczeniu znajdującego się tam zabytku archeologicznego. Nie ma dowodów, że doprowadziły do tego prace związane z uporządkowaniem i zagospodarowaniem terenu. Zniszczenie nieruchomego zabytku archeologicznego nastąpić mogło jedynie w obrysie istniejącej zabudowy, która (...) znajduje się w południowej części działki, poza zasięgiem wpisu do rejestru zabytków.

Stosownie do art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, skreślenie z rejestru zabytków jest możliwe, gdy obiekt uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Natomiast zgodnie z art. 13 ust. 2 ww. ustawy, powyższe przesłanki stosuje się również w przypadku skreślenia części zabytku.

Z materiału dowodowego, wynikało istnienie w miejscowości [...], gm. [...], intensywnego osadnictwa historycznego z okresu wczesnego i późnego średniowiecza. Potwierdzały to powierzchniowe badania archeologiczne. W karcie ewidencyjnej stanowiska archeologicznego, sporządzonej w 1987 r. wskazano, powołując się na materiały archiwalne przechowywane w Muzeum Archeologicznym w [...], że zostało ono odkryte przypadkowo w początku XX w., poprzez znalezienie grobu skrzynkowego z popielnicami, przystawkami i przepalonymi kośćmi. Znalezisko to przypisano kulturze [...]. Następnie w latach 50 XX w. prowadzone były badania powierzchniowe, podczas których pozyskano m.in. ceramikę przypisywaną kulturze pucharów lejkowych (5 fragmentów) i ceramikę wczesnośredniowieczną. W 1971 r. badania powierzchniowe prowadziło koło Naukowe Studentów Archeologii Uniwersytetu [...] w [...], których wynikiem było znalezienie szeregu ułamków naczyń z okresu wczesnośredniowiecznego, średniowiecznego oraz nowożytnego. W tym samym czasie badania prowadziły też Pracownie Konserwacji Zabytków w [...]. Ostatnie badania powierzchniowe prowadzono w 1987 r., pozyskując szereg fragmentów ceramiki wczesnośredniowiecznej, późnośredniowiecznej (XIV- pocz. XV w.) oraz nowożytnej.

Zakres stanowiska archeologicznego w miejscowości [...] jest znacznie szerszy niż obszar wpisany do rejestru zabytków decyzją z dnia [...].12.1972 r. W karcie ewidencyjnej odnotowano: "część cypla jest dla penetracji niedostępna (pastwisko, zabudowania zajazdu). Zasięg stanowiska w tej strefie na podstawie badań J. K - na szkicu oznakowano linią przerywaną".

W wyniku postępowania wyjaśniającego ustalono, że jedynie cześć działki nr ew. [...], znajduje się w granicach wpisu do rejestru zabytków. Oględziny terenu nieruchomości wykazały, iż zabudowa zajazdu znajduje się na części działki południowej, a zatem poza granicami ochrony konserwatorskiej. Natomiast na części podlegającej ochronie teren jest częściowo zadrzewiony, a częściowo uporządkowany bez zabudowy kubaturowej. Tym samym prace związane z jego zagospodarowaniem, nie niosły zagrożenia zniszczenia, znajdującej się w tym miejscu, części stanowiska archeologicznego.

Stanowisko nie zostało przebadane wykopaliskowo, co oznacza, że zabytek archeologiczny nie został wyeksplorowany - a tym samym zniszczony. Oznacza to, że przedmiotowy fragment stanowiska archeologicznego, nie utracił przede wszystkim swojej wartości naukowej, bowiem nadal stanowi obszar niosący potencjał istotnych odkryć archeologicznych. Obszar ten, jako część ważnego zabytku archeologicznego posiada też niezbywalną wartość historyczną. Zarówno w dacie wpisania do rejestru zabytków, jak i obecnie teren ten stanowi obszar wolny od zabudowy kubaturowej. Od daty wpisu do rejestru zabytków osady wczesnośredniowiecznej w miejscowości [...], sposób zagospodarowania tego obszaru nie zmienił się znacząco.

Przy ocenie możliwości skreślenia fragmentu omawianego stanowiska archeologicznego z rejestru zabytków wzięto pod uwagę doktrynę konserwatorską, dotyczącą ochrony zabytków archeologicznych, sformułowaną m.in. w Europejskiej Konwencji o Ochronie Dziedzictwa Archeologicznego (La Valetta 1992), ratyfikowanej przez Polskę w 1995 r. oraz w Międzynarodowej Karcie Ochrony i Zarządzania Dziedzictwem Archeologicznym (Karta Lozańska).

Aktualne tendencje w konserwatorstwie archeologicznym dążą do jak najmniejszej ingerencji w zabytek oraz zabezpieczenia śladów działalności człowieka w miejscu ich pierwotnego występowania oraz pozostawienia w miejscu występowania dla przyszłych, doskonalszych i mniej inwazyjnych, badań. Fakt braku na przedmiotowym terenie wykopalisk archeologicznych podnosi wartość zabytkową tego obszaru. Wykopaliska są metodą badań silnie inwazyjną i niszczącą zabytek archeologiczny. Obecnie stosuje się ją, gdy wymagane jest np. przeprowadzenie wyprzedzających badań ratowniczych przed rozpoczęciem inwestycji budowlanej. Nowoczesne metody badań archeologicznych dążą do rozpoznania zabytku w sposób nieinwazyjny.

W sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek upoważniających do skreślenia z rejestru zabytków fragmentu stanowiska archeologicznego, w części usytuowanej na fragmencie działki nr ew. [...], oznaczonej na załączniku graficznym kolorem niebieskim. Zabytek ten nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej czy naukowej, nie ma też żadnych nowych ustaleń naukowych, które podważałyby wartość zabytkową tego obszaru.

Nadto organ wskazał, że stosownie do art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, wydaje się decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

W odniesieniu do południowej części działki - oznaczonej na załączniku graficznym kolorem czerwonym - ustalono, iż nie jest ona wpisana do rejestru zabytków decyzją z dnia [...].12.1974 r. Wobec powyższego postępowanie administracyjne w tej części stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć.

M. T. wniosła do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając decyzji naruszenie przepisów art. 7 Kpa w związku z art. 77 Kpa oraz art. 79 Kpa, poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz naruszenie przepisu art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż mimo zniszczenia obiektu archeologicznego, nie utracił on wartości zabytkowej.

Wskazała, że analiza materiału dowodowego sprawy nie daje podstawy do twierdzenia, iż w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wynikających z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

W ocenie wnioskodawcy istotne znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego mogłoby mieć przeprowadzenie dowodów z wykopalisk archeologicznych, które to zdaniem organu spowodowałyby możliwość zniszczenia obiektu archeologicznego. Niesłuszne było uznanie organu, iż zabytek nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego historycznej czy naukowej.

Zdaniem wnioskodawczyni doszło do rażącego naruszenia prawa gdyż, zaistniał stan sprzeczności podstawy normatywnej decyzji z treścią aktu administracyjnego, co jednocześnie doprowadziło do naruszenia zasad funkcjonowania praworządnego państwa. Wystąpiły obydwie przesłanki, wskazane art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przemawiające za wykreśleniem działki nr [...] z rejestru zabytków. Obiekt uległ zniszczeniu w sposób powodujący utratę jego wartości zabytkowej.

Wartość zabytkowa obiektu nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. W obecnej sytuacji, działka [...], jako nieruchomość objęta wpisem do rejestru zabytków jest zabudowana, zadrzewiona a na jej terenie zlokalizowane są zbiorniki wodne. Z punktu widzenia archeologicznego jest bezwartościowa. Powyższe potwierdza dokonana w dniu [...] lipca 1999r. lustracja obiektu, stwierdzająca zniszczenie stanowiska archeologicznego.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] marca 2015 r., po rozpatrzeniu wniosku M. T., o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z rejestru zabytków działki nr [...], położonej w miejscowości [...], gmina [...], na której zlokalizowane jest stanowisko archeologiczne - działając na podstawie art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz. U. 2014 poz. 1446) oraz art. 18 pkt 1, art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r.

W uzasadnieniu organ podał, że decyzją z dnia [...] grudnia 1974 r., Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] wpisał do rejestru zabytków, pod numerem [...] (ob. [...]), "osadę w miejscowości [...], pow. [...], położoną na lekkim wzniesieniu, ok. 200 m na południe od wsi", zlokalizowaną na działce nr ew. [...]. Ustalono, że osada pochodzi z okresu wczesnego średniowiecza i stanowi cenny obiekt archeologiczny.

Nieruchomość nr ew. [...] w [...], będąca przedmiotem wniosku o skreślenie z rejestru zabytków, wyodrębniona została po podziale działki nr ew. [...] i w części północnej znajduje się w jej dawnych granicach. Dla nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta nr [...], z której wynika, że jej właścicielką jest M. T..

Podstawą działania organu był przepis art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym skreślenie z rejestru następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, po ocenie czy zachodzą ustawowe przesłanki do takiego działania sformułowane w art. 13 ust. 1 ww. ustawy, stosownie do którego skreślić można zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych.

W sprawie nie zaszły okoliczności, pozwalające na skreślenie przedmiotowej nieruchomości z rejestru zabytków. Omawiany teren znajduje się w granicach wczesnośredniowiecznej osady w [...] i dotychczas badany był wyłącznie metodą powierzchniową. Oznacza to, że przedmiotowy fragment stanowiska archeologicznego, nie utracił swojej wartości naukowej, nadal stanowi obszar potencjalnie istotnych odkryć archeologicznych. Obszar, jako część zabytku archeologicznego posiada też wartość historyczną, której wizualnym nośnikiem jest choćby ukształtowanie terenu stanowiska.

Zarówno w czasie wpisania do rejestru zabytków, jak i obecnie teren działek nr ew. [...] oraz części działek o numerach [...],[...] i [...] wolny jest od zabudowy (za wyjątkiem południowej części działki nr ew. [...], znajdującej się poza granicami obszaru objętego wpisem do rejestru zabytków). Okoliczność braku na przedmiotowym terenie wykopalisk archeologicznych podnosi niejako jego wartość zabytkową. Wykopaliska są bowiem metodą badań silnie inwazyjną, niszczącą zabytek archeologiczny. Obecnie metoda ta stosowana jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach, kiedy konieczne staje się np. przeprowadzenie badań ratowniczych przed rozpoczęciem inwestycji budowlanej. Nowoczesne metody badań archeologicznych dążą do rozpoznania zabytku w sposób nieinwazyjny.

Odnosząc się do przywołanego w odwołaniu sprawozdania z lustracji obiektu z dnia [...] lipca 1999 r., Minister podkreślił, że wskazana tam część stanowiska, zniszczona przez budowę zajazdu [...], znajduje się poza granicami obszaru wpisanego do rejestru zabytków, w związku z czym nie stanowi o degradacji zabytku archeologicznego i nie może być podstawą do skreślenia go z rejestru zabytków.

Organ potwierdził brak ustawowych przesłanek, pozwalających na skreślenie z rejestru zabytków północnej części działki nr ew. [...] w [...], gmina [...], stanowiącej fragment osady wczesnośredniowiecznej, wpis do tego rejestru numer [...] (d. [...]), decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1974 r. Natomiast część południowa ww. działki znajduje się poza granicami wpisu, w związku z czym postępowanie w sprawie skreślenia z rejestru zabytków było w tej części bezprzedmiotowe.

M. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2015 r. Domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz uchylenia decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż mimo zniszczenia obiektu archeologicznego nie utracił on wartości zabytkowej,

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa oraz art. 79 kpa poprzez niedokładne i wadliwe wyjaśnienie stanu faktycznego.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że wystąpiły przesłanki z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zdaniem wnioskodawcy istotne znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego mogłoby mieć przeprowadzenie dowodów z wykopalisk archeologicznych, które jednak w ocenie organu wiązałyby się z możliwością zniszczenia obiektu archeologicznego. Organ rozpatrując ponownie sprawę błędnie zinterpretował art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, uznając że przepis ten nie daje podstawy do skreślenia z rejestru zabytków fragmentu stanowiska archeologicznego, położonego na nieruchomości wnioskodawcy.

Niesłuszne było stanowisko organu, iż zabytek nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej czy naukowej. Przepis art. 13 ust. 1 wymagał pogłębionej wykładni, podczas gdy organ oparł się wyłącznie na wykładni językowej. Zgodnie z art. 7, 8 oraz 77 kpa, wyczerpujące zebranie materiału dowodowego zobowiązuje organ do czynnego działania w postępowaniu wyjaśniającym, polegającego na poszukiwaniu dowodów pozwalających na dojście do prawdy obiektywnej. Dalej wskazano, że rażące naruszenie prawa wywołuje stan sprzeczności podstawy normatywnej decyzji z treścią aktu administracyjnego, co jednocześnie prowadzi do naruszenia zasad funkcjonowania praworządnego państwa.

Zdaniem skarżącej, biorąc pod uwagę przedstawione informacje oraz treść dokumentacji, dotyczącej nieruchomości objętej wpisem, nie ulega wątpliwości, iż występują obydwie przesłanki wskazane w art. 13 ust. ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przemawiające za wykreśleniem działki nr [...] z rejestru zabytków. Przedmiotowy obiekt uległ bowiem zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej.

Wartość obiektu nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. W obecnej sytuacji, działka [...], jako nieruchomość objęta wpisem do rejestru zabytków jest zabudowana, zadrzewiona a na jej terenie zlokalizowane są zbiorniki wodne. Z punktu widzenia archeologicznego jest bezwartościowa. Potwierdza to dokonana w dniu [...] lipca 1999 r. lustracja obiektu.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zadaniem Sądu, było dokonanie, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647), kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem - prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie jest zasadna.

Podstawą działania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego był przepis art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. 2014, poz. 1446 t.j.), zgodnie z którym skreślenie z rejestru następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, po ocenie czy zachodzą merytoryczne przesłanki do takiego działania, sformułowane w art. 13 ust. 1 ww. ustawy, stosownie do którego skreślić można zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych.

Zdaniem Sądu w sprawie niniejszej nie zaistniały okoliczności, pozwalające na skreślenie przedmiotowej nieruchomości z rejestru zabytków.

Zabytek zostaje skreślony z rejestru, gdy uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, oraz gdy jego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych.

Organ ustalił, że tylko cześć działki wnioskodawczyni objęta jest ochroną konserwatorką i w tej części stwierdził, że sposób jej zagospodarowania nie spowodował utraty wartości historycznej i naukowej zabytku. Nadto w toku postępowania administracyjnego nie ujawniły się żadne przesłanki do kwestionowania dotychczasowych ustaleń naukowych w zakresie istnienia przedmiotowego stanowiska archeologicznego. Błędne było zatem przekonanie skarżącej, że zabytek nie istnieje. Faktycznie bowiem zabytek istnieje i pomimo, że jest w specyficznej formie - stanowiska archeologicznego, to z powodów rzetelnie wykazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skreślenie z rejestru zabytków nie było możliwe.

Z materiału dowodowego sprawy (powierzchniowe badania archeologiczne) wynikało niezbicie, iż w miejscowości [...], gm. [...], istniało intensywne osadnictwo w okresie wczesnego i późnego średniowiecza.

W karcie ewidencyjnej stanowiska archeologicznego, sporządzonej w 1987 r. wskazano, powołując się na materiały archiwalne przechowywane w Muzeum Archeologicznym w [...], że zostało ono odkryte przypadkowo w początku XX w., poprzez znalezienie grobu skrzynkowego z popielnicami, przystawkami i przepalonymi kośćmi. Znalezisko to przypisano kulturze [...]. Następnie w latach 50 XX w. prowadzone były badania powierzchniowe, podczas których pozyskano m.in. ceramikę przypisywaną kulturze pucharów lejkowych (5 fragmentów) i ceramikę wczesnośredniowieczną. W 1971 r. badania powierzchniowe prowadziło koło Naukowe Studentów Archeologii Uniwersytetu [...] w [...], których wynikiem było znalezienie szeregu ułamków naczyń z okresu wczesnośredniowiecznego, średniowiecznego oraz nowożytnego. W tym samym czasie badania prowadziły też Pracownie Konserwacji Zabytków w [...]. Ostatnie badania powierzchniowe prowadzono w 1987 r., pozyskując szereg fragmentów ceramiki wczesnośredniowiecznej, późnośredniowiecznej (XIV- pocz. XV w.) oraz nowożytnej.

Ustalono również, że zakres stanowiska archeologicznego jest znacznie szerszy niż obszar wpisany do rejestru zabytków decyzją z dnia [...].12.1972 r. W karcie ewidencyjnej odnotowano: "część cypla jest dla penetracji niedostępna (pastwisko, zabudowania zajazdu). Zasięg stanowiska w tej strefie na podstawie badań J. K - na szkicu oznakowano linią przerywaną".

W wyniku postępowania wyjaśniającego ustalono, że jedynie cześć działki skarżącej nr ew. [...], znajduje się w granicach wpisu do rejestru zabytków. W toku oględzin nieruchomości ustalono, iż zabudowa zajazdu znajduje się w południowej części działki, poza granicami ochrony konserwatorskiej. Natomiast na części podlegającej ochronie teren jest częściowo zadrzewiony, a częściowo uporządkowany bez zabudowy kubaturowej. Tym samym zagospodarowanie tego terenu, nie mogło spowodować zniszczenia stanowiska archeologicznego.

Wprawdzie stanowisko nie zostało przebadane wykopaliskowo, ale jak podkreślił organ, zabytek archeologiczny nie został w ten sposób wyeksplorowany.

Oznacza to, że przedmiotowy fragment stanowiska archeologicznego, nie utracił swojej wartości naukowej, nadal może być w przyszłość przebadany archeologicznie. Obszar ten posiada także wartość historyczną. Skoro w dacie wpisania do rejestru zabytków, jak i obecnie teren ten jest wolny od zabudowy kubaturowej, to w aspekcie ochrony konserwatorskiej nic znacząco się nie zmieniło.

Przy ocenie możliwości skreślenia fragmentu omawianego stanowiska archeologicznego z rejestru zabytków wzięto pod uwagę doktrynę konserwatorską, dotyczącą ochrony zabytków archeologicznych, sformułowaną m.in. w Europejskiej Konwencji o Ochronie Dziedzictwa Archeologicznego (La Valetta 1992), ratyfikowanej przez Polskę w 1995 r. oraz w Międzynarodowej Karcie Ochrony i Zarządzania Dziedzictwem Archeologicznym (Karta Lozańska).

Organ wskazał na aktualne tendencje w konserwatorstwie archeologicznym, do jak najmniejszej ingerencji w zabytek oraz zabezpieczenia śladów działalności człowieka w miejscu ich pierwotnego występowania oraz pozostawienia dla przyszłych, doskonalszych i mniej inwazyjnych, badań.

Dlatego brak na przedmiotowym terenie wykopalisk archeologicznych, nie jest zaprzeczeniem istnienia wartości zabytkowej ww. obszaru.

W sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek upoważniających do skreślenia z rejestru zabytków stanowiska archeologicznego, w części usytuowanej na fragmencie działki nr ew. [...], oznaczonej na załączniku graficznym do decyzji kolorem niebieskim. Zabytek ten nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej czy naukowej, nie ma też żadnych nowych ustaleń naukowych, które podważałyby wartość zabytkową tego obszaru wskazana w decyzji wpisującej zabytek do rejestru.

Organ zasadnie wskazał, że w odniesieniu do południowej części działki - oznaczonej na załączniku graficznym kolorem czerwonym, która nie jest ona wpisana do rejestru zabytków decyzją z dnia [...].12.1974 r. - postępowanie administracyjne w stało się bezprzedmiotowe i należało je tej części umorzyć.

Zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ przepisów art. 7 Kpa w związku z art. 77 Kpa oraz art. 79 Kpa, poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego były całkowicie gołosłowne tak samo jak zarzut naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż mimo zniszczenia obiektu archeologicznego, nie utracił on wartości zabytkowej.

Organ powołał się w uzasadnieniu wydanych decyzji na racjonalną i rzeczową argumentację natomiast skarżąca gołosłownie twierdziła, że z punktu widzenia archeologicznego jej nieruchomość jest bezwartościowa.

Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.