Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 985/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 marca 2019 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "ZUS"), działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm. – dalej jako "u.s.u.s.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm. – dalej jako "K.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. P. (dalej jako "Skarżąca") zakończonej decyzją ZUS z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

W dniu [...] r. do ZUS wpłynął wniosek Skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek. Skarżąca uzasadniając wniosek podkreśliła, że jest osobą samotną, schorowaną i w tym roku kończy 70 lat. Wskazała, że przeszła trzy operacje i jest zmuszona do końca życia przyjmować lekarstwa. Ponadto cierpi z powodu zmian zwyrodnieniowych układu ruchu, a także z powodu nadciśnienia i arytmii serca. Na 2019 rok ma zaplanowaną operację obydwu kolan, co wiąże się z rehabilitacją i dodatkowymi kosztami. W dalszej części wyjaśniła, że kłopoty finansowe zostały spowodowane poręczeniem kredytu mieszkaniowego, którego wraz mężem udzieliła synowi – A. P. Z powodu braku spłaty kolejnych rat kredytu bank wystąpił do Sądu. Następnie wskazała, że działalność gospodarczą faktycznie prowadził syn, który po raz kolejny przyczynił się do pogorszenia i tak trudnej sytuacji finansowej i materialnej rodziny.

Decyzją z dnia [...] r. ZUS odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek powołując się na art.83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2017r., poz. 1778 ze zm. dalej: "u.s.u.s.") . Nie uznano również, aby sytuacja skarżącej spełniała przesłanki rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.)

Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy przedstawiając identyczne argumenty, jak we wniosku z [...] r., dołączając przy tym dokumenty (faktury, dowody wpłat, wyniki badań, orzeczenia lekarskie).

Decyzją z dnia [...] r. ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] r.

Organ w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym ustalił, że działalność gospodarcza skarżącej została zakończona [...] r.; obecnie pobiera rentę rodzinną w kwocie 2.522,38 zł netto, pomniejszoną o potrącenia dokonywane z tytułu egzekucji administracyjnej w kwocie 766,58 zł; złożony przez skarżącą wniosek o układ ratalny z [...] r. został rozpatrzony pozytywnie, jednak odmówiła podpisania sporządzonej umowy, przychód skarżącej w 2014 roku wyniósł 35.560,76 zł, w 2015 roku 35.417,76 zł, a w 2017 roku 35.705,36 zł.

ZUS odnosząc się do przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 w punktach 1-4b u.s.u.s. podkreślił, że w sprawie wymienione w nich okoliczności nie zaistniały. Z tych przyczyn nie ma zastosowania pkt 1 cytowanego przepisu. Skarżąca nie przedłożyła dokumentów, z których wynikałoby, że w sprawie: spełnione zostały kryteria do objęcia postępowaniem upadłościowym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, jaki i nie nastąpiło zaspokojenie należności umorzonym postępowaniu upadłościowym. Jak wskazał organ, w niniejszej sprawie nie ma zastosowania również art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6. Zadłużenie będące przedmiotem postępowania jest objęte przymusowym dochodzeniem w formie zajęcia świadczenia. Nieuprawniona i przedwczesna byłaby wypowiedź, że w sprawie wystąpiła lub nie całkowita nieściągalność zaległych składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy systemowej, ale nie tyle z powodu braku majątku, co z uwagi na niemożność wypowiedzenia się w sprawie uprawnionych organów. Z uwagi na powyższe brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadniać podjęcie decyzji zgodnej z wnioskiem. Brak było zatem podstaw do umorzenia zadłużenia z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 tejże ustawy.

Organ podkreślił, że skarżąca posiada nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...] oraz numerze [...], które syn – A. P. przekazał skarżącej w formie darowizny oraz mieszkanie spółdzielcze własnościowe o numerze księgi wieczystej [...], które mogą stanowić zabezpieczenie spłaty należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z kolei rozstrzygając umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust 3a i 3b ustawy systemowej oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U z 2003 r. Nr. 141, poz. 1365) organ przeanalizował sytuację rodzinną, materialną i zdrowotną skarżącej. ZUS uznał, że zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej nie potwierdza jednoznacznie, aby konieczność uregulowania przez skarżącą zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, w drodze układu ratalnego, choćby w małych kwotach, uniemożliwiła zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Powstanie zadłużenia można powiązać również z wystąpieniem jakiegoś zdarzenia losowego.

Organ wskazał, że zarówno niskie dochody, jak i konieczność ponoszenia zwyczajnych wydatków związanych z utrzymaniem nie stanowią przesłanki do umorzenia należności publicznoprawnych. Stałe wydatki związane z utrzymaniem są wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa i nie mają nadzwyczajnego charakteru. Zadłużenie posiadane z innych tytułów również nie stanowi przesłanki umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie organu zadłużenie posiadane przez skarżącą w bankach nie stanowi przesłanki umorzenia zaległości składkowych, gdyż należności publicznoprawne mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym i należy je zaspokoić w pierwszej kolejności. Nie można poczytywać za spełniające przesłanki umorzenia należności publicznoprawnych osób, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych jedynie z uwagi na preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet, jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanej. Organ publiczny, w ramach gospodarowania środkami publicznymi, nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji, gdy zobowiązana ma obiektywną możliwość spłacania tychże kwot - choćby w systemie ratalnym (w dniu [...] r. skarżąca złożyła wniosek o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, w którym wraziła gotowość do spłaty zadłużenia).

Organ podkreślił, że skarżąca spłaca należności z tytułu zaciągniętej pożyczki w miesięcznej racie 912,18 zł. Równocześnie z renty rodzinnej jest dokonane potrącenie w kwocie 766,58 zł miesięcznie na mocy tytułu wykonawczego. Natomiast na posiadanych przez skarżącą nieruchomościach jest ustanowiona hipoteka przymusowa na rzecz kilku wierzycieli.

Wdrożona wobec skarżącej w 2014 roku egzekucja ze świadczenia emerytalnego była skuteczna. Natomiast w lipcu 2018 r. została wydana decyzja określająca całe zadłużenie znajdujące się obecnie na koncie płatnika składek. Wszystko to prowadzi do stwierdzenia, że w przypadku skarżącej nie zachodzi element całkowitej nieściągalności długu.

ZUS zaznaczył, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (zobowiązanemu do ściągania należnych składek, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, nie wskazał natomiast żadnych przesłanek, które obligowałyby ZUS do umorzenia zaległości. Nawet, zatem w skrajnie trudnej sytuacji materialnej czy osobistej wnioskodawcy ZUS nie jest zobowiązany do uwzględnienia wniosku strony.

Zdaniem organu przedłożona dokumentacja nie wskazuje, aby sytuacja skarżącej spełniała zaistnienie przesłanki ważnego interesu czy interesu publicznego. Skarżąca oświadczyła, że nie korzysta z pomocy społecznej, co prowadzi do wniosku, że posiadany dochód jest wystarczający do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Oddział nie neguje wystąpienia po stronie skarżącej trudnej sytuacji zdrowotnej i podchodzi do niej ze zrozumieniem, jednak stan zdrowia nie ma wpływu na wysokość pobieranej renty rodzinnej oraz przyznanego bezterminowo zasiłku pielęgnacyjnego. Powstanie zadłużenia nie wystąpiło na skutek zdarzenia losowego.

W skardze do WSA w Gdańsku Skarżąca wniosła o umorzenie w całości długu wobec ZUS szczegółowo wyliczając koszty miesięcznego utrzymania i leczenia:

1. Opłata za mieszkania 479,97 zł. (wzrost o 11,74 zł.)

2. Rata kredytu w [...] Bank 912,18 zł.

3. Opłata za gaz 18,79 zł.

4. Opłata za prąd 92,84 zł.

5. [...] składka miesięczna życie 40,00 zł.

6. Telefon 85,89 zł.

7. Oplata za TV 50,00 zł.

8. [...] bezp.. mieszkanie 27,25 zł.

9. Leki 80,00 zł.

10. Chemia 50,00 zł.

11. Wyżywienie 200,00 Zł.

12. Inne wydatki nie określone 150.00 zł.;

Co łącznie daje kwotę 2.196,92 zł

Skarżąca podniosła, że "jest na głębokim deficycie" - brakuje jej środków do bieżącego utrzymania. W tej trudnej sytuacji pomagają jej życzliwi sąsiedzi, znajomi i rodzina. Okazywana pomoc jest na granicy wegetacji a także żyje poniżej minimum egzystencji. Nie jest prawdą jakoby skarżąca posiadała nieruchomość przekazaną przez syna, gdyż została zlicytowana.

Wskazała, że prowadziła działalność tylko formalnie, podczas, gdy faktycznie działalność prowadził jej syn. Skarżąca zaciągnęła kredyt na prośbę syna, który nie partycypuje w jego spłacie. W związku z tym czuje się oszukana po raz kolejny przez syna.

W odpowiedzi na skargę ZUS, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia ww. przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie była decyzja ZUS z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W toku postępowania Skarżąca wskazywała, że nie jest w stanie spłacić zaległości wobec ZUS z uwagi na trudną sytuację finansową i zdrowotną, jest osobą samotną i schorowaną zaś kłopoty finansowe zostały spowodowane poręczeniem kredytu mieszkaniowego, którego wraz z mężem udzieliła synowi. Wskazała również, że działalność gospodarczą faktycznie prowadził jej syn, który po raz kolejny przyczynił się do pogorszenia sytuacji finansowej i materialnej rodziny.

Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Według § 3 ust. 1 rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z ww. przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim, czyli na etapie uznania administracyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2002 r. sygn. akt III SA 830/00). Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może bowiem oznaczać dowolności działania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Decyzje "związane" podlegają ocenie Sądu na zasadach ogólnych. Badana jest zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego.

Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy K.p.a., a w szczególności przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Stosownie do art. 7 K.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 K.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 K.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Wskazać bowiem należy, za organem, że poczynione w toku postępowania ustalenia wykazały, że uprawniony do oceny sytuacji majątkowej i finansowej dłużnika organ egzekucyjny nie stwierdził, że obciążające skarżącą zobowiązania są niemożliwe do wyegzekwowania z powodu braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, bądź z uwagi na brak możliwości uzyskania kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wniosek organu, że nie zaszła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, która daje organowi prawo do ewentualnego uwzględnienia wniosku, znajduje zatem pełne oparcie w ustaleniach faktycznych sprawy. Organy ZUS podkreślały, że skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości, na której możliwe jest dokonanie zabezpieczenia hipotecznego na rzecz Zakładu. Pomimo istnienia współwierzycieli hipotecznych w przypadku zbycia nieruchomości nadal istnieje realna szansa na odzyskanie należności z tytułu składek, przy czym nawet ewentualna sprzedaż nieruchomości nie uniemożliwi skarżącej zaspokojenia potrzeb bytowych.

Przesłanki i granice dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały unormowane przede wszystkim w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie, a odnoszące się do tzw. "całkowitej nieściągalności" należności składkowych, jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 266/11). Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Okoliczności podnoszone w skardze, nie wyczerpują przesłanki "całkowitej nieściągalności". A skoro tak, to z przyczyn określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. nie było możliwe umorzenie należności.

W ocenie Sądu ZUS wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył również przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Odnosząc się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego wskazać należy, że organ przeanalizował sytuację materialno-bytową skarżącej wskazując, że nie udowodniła aby jej sytuacja całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę należności z tytułu składek. Organ wskazał, że skarżąca uzyskuje dochód z tytułu renty rodzinnej, której część mogłaby zostać przeznaczona na spłatę zadłużenia wobec ZUS w formie dogodnego układu ratalnego, którego jednakże nie zdecydowała się podpisać z Zakładem. Skarżąca, zdaniem organu, ponosi zwyczajne wydatki związane z utrzymaniem, zadłużenie posiadane w bankach nie stanowi przesłanki umorzenia zaległości składkowych, gdyż należności publicznoprawne mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań cywilnoprawnych. Skarżąca także nie korzysta z pomocy społecznej, co w ocenie organu świadczy, że posiadany dochód jest wystarczający do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. ZUS nie negował trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącej jednak stwierdził, że stan zdrowia nie ma wpływu na wysokość pobieranej renty rodzinnej oraz przyznanego bezterminowo zasiłku pielęgnacyjnego. Powstanie zadłużenia nie wystąpiło także na skutek zdarzenia losowego.

Sąd nie znalazł podstaw by kwestionować poczynione przez ZUS ustalenia i wyciągnięte na ich podstawie logiczne wnioski.

Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. Poza tym, sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania sporu zaistniałego między stroną a organem. Władny jest jedynie do badania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowości zastosowanych do nich norm prawnych.

Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie odmowa udzielenia ulgi nie ma charakteru dowolnego. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. W kwestii tej wypowiadał się wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10 NSA stwierdził, że: "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych".

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie cały materiał dowodowy oraz wyciągnął prawidłowe i logiczne wnioski. Wydanie decyzji poprzedzone zostało, zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji Skarżącej, zaś ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, jak i prawa materialnego. Organ wywiązał się też z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 K.p.a., wyjaśniając stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego.

Podsumowując Sąd uznał, że ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Po dokonaniu kontroli Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a ocena przeprowadzonego postępowania nie ujawniła wad, o których mowa w art. 145 p.p.s.a., dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako nieuzasadnioną.