Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2327/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 3 § 1 i 2, art. 151, art. 14 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 138 § 1 pkt 2 i § 2, art. 136, art. 140, art. 12 § 1, art. 151, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia WSA del. Iwona Kosińska Protokolant asystent sędziego Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1032/14 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami obecnego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia na rzecz Ministra Skarbu Państwa zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2014 r. (sygn. akt I SA/Wa 1032/14), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami obecnego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...], Wojewoda Ś., po kolejnym rozpoznaniu wniosku E. S. z dnia [...] grudnia 2008 r., odmówił wnioskodawcy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości ( majątki K. oraz B.w powiecie p., w województwie p.), obecnie położonych na terenie B., czyli poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ wojewódzki stwierdził bowiem, że nie zostało w sprawie dowiedzione by E. S. był właścicielem w/w nieruchomości.

Organ wojewódzki ustalił, że E. S. był następcą prawnym A. S. s. K. J. i A. z D. , zmarłego w 1931 r. ( postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] września 2007 r., sygn. akt [...]). Wskazał również, iż z zaświadczenia z Archiwum z Placówki Naukowo-Metodycznej Państwowego Obwodu B. z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] wynikało, że - według stanu na 1929 r. - do A. S. należały w powiecie p., w województwie p. dwa majątki: K. - o powierzchni [...] ha, oraz B.- o powierzchni [...] ha. Z dalszej części zaświadczenia wynikało, że - według stanu na wrzesień 1936 r.- do spadkobierców A. Z. S. należało w majątku B. [...] ha, z czego [...] ha ziemi ornej, [...] łąk, .[...] ha użytków leśnych i [...] ha nieużytków. W zaświadczeniu tym podano też, iż w 1937 r. właścicielami majątku B. z folwarkiem D. (D.) zostały spadkobierczynie A. Z. S. – H. S., W. S., W. N. (K.) i F. S. W 1937 r. majątek został podzielony i H. S. wydzielono [...] h, W. S. – [...] h, W. N. – [...] h, F. S. – [...] h. We wspólnym użytkowaniu pozostawiono [...] h.

Powyższe informacje, co do stanu majątku na rok: 1929, 1936 i 1937 potwierdziło także zaświadczenie Archiwum Obwodu B. z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...]. W zaświadczeniu tym stwierdzono przy tym, że Archiwum nie posiada ksiąg hipotecznych majątku B. i K..

Organ wojewódzki wyjaśnił ponadto, że w dniu [...] listopada 2011 r. E. S. do protokołu przesłuchania strony zeznał, iż majątek B. o powierzchni [...] ha, będący własnością jego ojca A. S., był odrębnym majątkiem od majątku B., który należał do A. Z. S. – jego kuzyna. Według wnioskodawcy, dwa majątki znajdowały się w różnych miejscowościach, B. – majątek ojca, zwany również H., składał się z pastwisk i łąk, był położony po drugiej stronie rzeki P. lub P., po północnej stronie P. Majątek K. stanowiły zaś lasy, a znajdował się on koło B.

W dniu 29 listopada 2011 r. informacja ta została sprostowana przez żonę E. S. – L. S., która podała, że B. nie znajdował się po północnej stronie P. tylko po jego stronie południowej oraz na południe od rzeki P. Po śmierci A. S. – ojca wnioskodawcy - majątkami B.i K. zarządzała matka E. S. i do dnia repatriacji, majątki te nie uległy sprzedaży.

Podniesiono również, że Archiwum Główne Akt Dawnych w W. poinformowało Wojewodę, że nie posiada dokumentacji, dotyczącej A. S. ur. w 1887 r. oraz nieruchomości położonych w miejscowościach B. i K. w byłym woj. P., odsyłając - w tym zakresie - organ wojewódzki do Archiwum Akt Nowych w W., w którym jest przechowywana dokumentacja Państwowych Urzędów Repatriacyjnych.

Wojewoda Ś. do tej ostatniej placówki jednak nie wystąpił i ostatecznie przyjął, że majątek B. (D.) był położony w gminie P. w powiecie p. i należał do spadkobierców A. Z. S. i był to tylko jeden majątek o tej nazwie.

Odnosząc się natomiast do majątku K., wskazał, że - wg wnioskodawcy - majątek ten znajdował się koło B. w powiecie p., podczas, gdy B. położona była w powiecie B. w dawnym województwie B. a zatem majątek, wskazywany przez wnioskodawcę, nie mógł być majątkiem, K. o powierzchni [...], położonym w gminie P., którego dotyczyło w/w zaświadczenie pochodzące z Archiwum z Placówki Naukowo-Metodycznej Państwowego Obwodu B.

Poza tym, zdaniem Wojewody, w tamtym okresie czasu w powiecie p. żyły co najmniej dwie osoby o tym samym imieniu i nazwisku. Fakt ten potwierdzać miał wydruk z rozporządzenia Wojewody P. z dnia [...] września 1998 r. nr [...] w sprawie uznania za las ochronny części lasu w obrębie D., w powiecie P., dotyczący własności "nieletniego A. S.". Ojciec wnioskodawcy – A. S., syn K. i A. – urodził się zaś w 1887 r.

Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., uchylił decyzję Wojewody Ś. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Zdaniem Ministra, w przedmiotowej sprawie obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego spoczywał też na organie, a zatem, jeżeli strona przedstawiła niepełny materiał dowodowy, to organ powinien z własnej inicjatywy go uzupełnić, tym bardziej, jeżeli strona - tak jak to miało to miejsce w niniejszym postępowaniu - wykazała inicjatywę dowodową. Przeciwne postępowanie organu skutkowało zaś naruszeniem art. 7,8, 9 oraz art. 77 k.p.a. Organ odwoławczy stwierdził więc, że - w ramach prowadzonego postępowania dowodowego - organ wojewódzki poszukiwał dowodów, celem ustalenia czy E. S. pozostawił nieruchomości - majątek K. i B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W tym celu zatem Wojewoda Ś., pismem z dnia [...] stycznia 2013 r., wystąpił do Archiwum Głównego Akt Dawnych z zapytaniem, czy w jego zasobach znajdują się dokumenty wskazujące na pozostawienie przez E. S. majątków – K. i B., w byłym województwie P. W odpowiedzi na powyższe pismo, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, w piśmie z dnia [...] marca 2013 r. wskazało zaś, że nie dysponuje dokumentami, dotyczącymi pozostawienia przez E. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zaznaczając jednocześnie, iż dokumenty dotyczące pozostawionych nieruchomości mogą się znajdować w Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Pomimo tego jednak, Wojewoda Ś., choć był w posiadaniu niniejszego pisma, zaniechał dalszych czynności dowodowych i nie wystąpił do Archiwum Akt Nowych w Warszawie o nadesłanie dowodów, dotyczących majątku pozostawionego przez E. S. na obszarze obecnej B., czym - w ocenie organu drugiej instancji - naruszył art. 7, 77 oraz art. 80 k.p.a. W zaistniałej sytuacji trudno było bowiem przyjąć, że w sprawie został zgromadzony pełny materiał dowodowy. W rezultacie Minister polecił, aby - w ramach ponownej analizy akt sprawy - Wojewoda Ś. wystąpił do Archiwum Akt Nowych w Warszawie, celem pozyskania dokumentacji wskazującej na pozostawienie przez E. S. nieruchomości poza obecnymi granicami kraju a w razie potrzeby przeprowadził rozprawę administracyjną z udziałem strony postępowania i ewentualnych świadków, celem ich przesłuchania i konfrontacji, gdyż może to być pomocne dla wyjaśnienia okoliczności spornych w sprawie, w tym dotyczących własności pozostawionych majątków – B. oraz K..

Na wyżej przedstawioną decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2014 r. E. S.wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie: art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6, 7, 8, 15, 77 §1, art. 138 § 2 w zw. z art. 80 i w zw. z art. 140 k.p.a. a także art. 107 § 3, art. 140 k.p.a., art. 136 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Odpowiadając na skargę, Minister Skarbu Państwa wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. ) zwanej dalej: "p.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nie była ona zasadna.

Sąd, wskazując na przepisy art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.), stwierdził, iż stan faktyczny ustalony w sprawie przez organ pierwszej instancji został tylko częściowo ustalony prawidłowo.

W szczególności Sąd podniósł, że z pisma Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie z dnia [...] marca 2013 r., wynikało, iż Archiwum to nie posiadało dokumentacji, dotyczącej A. S. ur. w 1887 r. oraz nieruchomości położonych w miejscowościach B. i K. w byłym województwie p., jednakże informacje, dotyczące majątku pozostawionego przez E. S. na Kresach Wschodnich mogą znajdować się w Archiwum Akt Nowych w Warszawie, gdzie przechowywana jest dokumentacja Państwowych Urzędów Repatriacyjnych. Skoro więc organ pierwszej instancji nie przeprowadził dalszego postępowania wyjaśniającego poprzez zapytanie ww. organu i nie przeprowadził dalszych, ewentualnych czynności wyjaśniających (gdyby taka potrzeba zaistniała po uzyskaniu informacji z Archiwum Akt Nowych), to należało stwierdzić, że analiza zebranych w sprawie niepełnych materiałów, a następnie ustalenia, jakich dokonał Wojewoda były niewłaściwe i nie znajdowały oparcia w zgromadzonych dokumentach. Takie zaś działanie organu pierwszej instancji skutkowało niewłaściwą interpretacją i zastosowaniem przepisów ustawy "o rekompensacie". Sąd podkreślił w tym miejscu, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie nie wynikało z jednoznacznie ustalonego stanu faktycznego.

Wobec powyższego Sąd przyjął, że Minister prawidłowo uznał, iż organ pierwszej instancji nie poczynił w sprawie wszystkich, niezbędnych ustaleń, przez co jej dokładnie nie wyjaśnił i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, a to oznaczało, że decyzja organu wojewódzkiego z dnia 28 listopada 2013 r. została wydana z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 §1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym z naruszeniem art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie Sądu, podjęcie decyzji przez organ pierwszej instancji bez przeprowadzenia należytego postępowania wyjaśniającego, nie mogło być sanowane w postępowaniu odwoławczym, gdyż naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności, której istota polega na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy. Niewątpliwie zaś zakres koniecznego postępowania dowodowego, w tym ewentualność prowadzenia dalszych czynności po uzyskaniu informacji z Archiwum Akt Nowych, przekraczał możliwości, jakimi dysponował organ odwoławczy w prowadzonym postępowaniu.

Sąd podkreślił, że nie dopatrzył się naruszenia powołanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, bo postępowanie to przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami określonymi w w/w Kodeksie. Organ odwoławczy prawidłowo ocenił decyzję organu pierwszej instancji oraz w należyty sposób uzasadnił zajęte stanowisko w sprawie.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, E. S. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

-) art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez uzasadnienie wyroku w sposób nie odpowiadający wzorcowi wynikającemu z ustawy w wyniku niewskazania, jaki stan faktyczny Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął jako podstawę orzeczenia, a tym samym brak wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia umożliwiającej odniesienie się w sposób logiczny do zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa, podczas gdy wskazanie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy przez Sąd skutkowałoby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji,

-) art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez nie odniesienie się do zarzutów sformułowanych pod adresem decyzji Ministra Skarbu Państwa, a tym samym uchylenie się od rzeczywistej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, podczas gdy zbadanie podniesionych w skardze zarzutów musiałoby skutkować uchyleniem decyzji Ministra Skarbu Państwa,

-) art. 3 § 1, art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 138 § 2 k.p.a., art. 136 k.p.a. i art. 140 k.p.a. w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie, lecz oddalenie skargi w wyniku braku rzeczywistej kontroli legalności zaskarżonej decyzji z punktu widzenia obowiązków organu II instancji, określonych w przepisach k.p.a. - wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, tj. w pierwszej kolejności - obowiązku zbadania sprawy i jej rozstrzygnięcia merytorycznego zgodnie z dyrektywą szybkości, postępowania, podczas gdy rozważenie wskazanego wyżej obowiązku musiałoby skutkować uchyleniem decyzji Ministra Skarbu Państwa i nakazaniem merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez Ministra Skarbu Państwa,

-) art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 12 § 1 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie, lecz oddalenie skargi na decyzję organu II instancji uchylającą decyzję organu I instancji i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia pomimo faktu, że sprawa była rozpatrywana przez organy administracji publicznej po raz drugi - zaś organ II instancji podniósł konieczność wyjaśnienia okoliczności niekwestionowanej przezeń w pierwszej decyzji uchylającej sprawę do ponownego rozpatrzenia i w oparciu o dowody "hipotetyczne", co narusza kodeksowe gwarancje strony: rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki i w sposób budzący zaufanie do organów władzy publicznej - podczas gdy funkcją wyroku sądowego jest zapewnienie realizacji proceduralnych gwarancji ochrony praw stron postępowania administracyjnego,

-) art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 76 k.p.a. i art. 365 k.p.c. poprzez nie uwzględnienie, lecz oddalenie skargi na decyzję organu II instancji uchylającą decyzję organu I instancji i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na wskazaną przez organ II instancji "konieczność" poczynienia kolejnych ustaleń, pomimo istnienia dowodów z dokumentów urzędowych i orzeczeń sądowych pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie okoliczności kwestionowanej przez organy administracji publicznej, a w konsekwencji - pozwalających na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez organ II instancji,

-) art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie, a oddalenie skargi w warunkach nie oparcia wyroku na wszystkich okolicznościach występujących w sprawie, a to pominięcie wniosków wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego, oraz pominięcie faktu, że organ II instancji uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia pomimo niezapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, a tym samym nie wykazał, że zachodzą przesłanki określone w art. 138 § 2 k.p.a., podczas gdy uwzględnienie tych okoliczności powodowałoby konieczność uchylenia decyzji organu II instancji.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnoszono w szczególności, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sam Minister wprost wskazał, że nie ocenił całokształtu materiału zebranego w aktach sprawy a zatem powstaje pytanie - na jakiej podstawie Minister Skarbu Państwa – nie ustalając stanu faktycznego, wynikającego ze zgromadzonych dowodów stwierdził, że należało uchylić decyzję Wojewody Ś. i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Powstaje także pytanie - w jaki sposób Sąd Wojewódzki stwierdził, że decyzja Ministra Skarbu Państwa nie narusza prawa, skoro Sąd nie wskazał, jaki stan faktyczny był podstawą orzeczenia.

Skarżący twierdził, że Wojewoda wprawdzie błędnie (albowiem wbrew dowodom) ustalił stan faktyczny, jednakże nie wynika jeszcze z tego, że stanu tego nie da się ustalić na podstawie zgromadzonych dowodów. Nie sposób zaś było przyjąć, dlaczego Sąd Wojewódzki uznał ten materiał za niepełny.

Podnoszono również, że Sąd I instancji nie odniósł się do szeregu zarzutów procesowych zawartych w skardze. Jej istotą zaś było ustalenie, w jakich wypadkach organ II instancji może przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W sytuacji nieobjętej zakresem art. 138 § 2 k.p.a. – jak wywodził autor skargi kasacyjnej - organ II instancji ma obowiązek przeprowadzić uzupełniające postępowanie wyjaśniające (art. 136 k.p.a.) i rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, stosując dyrektywę szybkości postępowania, określoną w art. 12 §1 k.p.a.

Sytuacja opisana w art. 138 § 2 k.p.a. nie zachodziła zaś w analizowanej sprawie bo organ II instancji nie dokonał analizy materiału dowodowego nie mógł więc stwierdzić, ani "naruszenia przepisów postępowania", ani "niewyjaśnienia sprawy w zakresie mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie" - a więc jedynych przesłanek uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Nie można bowiem stwierdzić, braku dowodów pozwalających ustalić stan faktyczny bez odniesienia się do dowodów już zgromadzonych i nie można - w konsekwencji - stwierdzić, że istnieją niewyjaśnione okoliczności, bez dokonania oceny materiału dowodowego.

Powyższe, zdaniem skarżącego, oznaczało, że - w istocie - podstawą uchylenia decyzji organu I instancji stała się w tym przypadku możliwość istnienia hipotetycznych dowodów, dotyczących nieruchomości pozostawionych. Nie wyjaśniono jednak, jaki wpływ (zakładając ich istnienie) mogłyby mieć te dowody na wynik sprawy, albowiem stanu faktycznego sprawy nie poddano analizie.

Zaskarżony wyrok nie odnosił się natomiast w żaden sposób do powyższych okoliczności.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Minister Skarbu Państwa wnosił o jej oddalenie.

W dniu 6 września 2014 r. a więc trakcie postępowania międzyinstancyjnego zmarł E. S. a spadek po nim nabyli: L. S., E. M., Z. S. i J. S. (vide: akt dziedziczenia z dnia [...] października 2014 r. Rep. [...]). Spadkobiercy skarżącego poparli skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało więc wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zostały one oparte jedynie na podstawie kasacyjnej, określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., czyli miały charakter procesowy. Podkreślenia wymaga, że przy tego rodzaju zarzutach mogą być one skutecznie podnoszone tylko w sytuacji, w której naruszenie przepisów procesowych mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem, choć należy zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że uzasadnienie zaskarżonej do Sądu Wojewódzkiego decyzji Ministra Skarbu Państwa nie było w pełni zgodne z wymaganiami procedury administracyjnej, co nie znalazło też odzwierciedlania w motywach zaskarżonego wyroku, jednak wyrok ten odpowiadał prawu, bowiem pomimo uchybień proceduralnych, wspomniana wyżej decyzja była trafna.

Istota sprawy, która była przedmiotem analizy organów a następnie Sądu Wojewódzkiego sprowadzała się do kwestii prawidłowego zgromadzenia w niej materiału dowodowego, a następnie wysnucia z niego określonych wniosków.

Zdaniem Wojewody Ś., należało odmówić E. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż nie wykazał on, aby położone na terenie obecnej B. majątki K. oraz B. w powiecie p., w województwie p., stanowiły przed wybuchem II Wojny Światowej jego własność (decyzja z dnia [...] listopada 2013 r.). W szczególności Wojewoda wskazywał, że wprawdzie z zaświadczenia z Archiwum z Placówki Naukowo-Metodycznej Państwowego Obwodu B. z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [..]wynikało, iż - według stanu na 1929 r. - do Al. S. należały w powiecie p., w województwie p. dwa majątki: K. o powierzchni [...] ha, oraz B. o powierzchni [...] ha, to jednak w dalszej części przedmiotowego zaświadczenia stwierdzono, że - według stanu na wrzesień 1936 r.- do spadkobierców A. Z. S. należało w majątku B. [...] ha, z czego [...] ha ziemi ornej, [...] łąk, [...] ha użytków leśnych i [...] ha nieużytków. W zaświadczeniu podano też, iż w 1937 r. właścicielami majątku B. z folwarkiem D. (D.) zostały spadkobierczynie A. Z. S. - H S.. W. S., W. N. (K.) i F. S. i majątek ten został podzielony. W rezultacie więc – zdaniem Wojewody – majątek B. nie mógł stanowić poprzednio własności ojca wnioskodawcy, a majątek K., który figuruje w Skorowidzu miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej oraz w Księdze Adresowej Polski dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa z 1930 r. leżał w gminie P. położonej w powiecie p., województwo p. Tymczasem skarżący twierdził, że ten ostatni majątek znajdował się w B., która to miejscowość– jak podkreślał organ wojewódzki – była jednak położona w powiecie B. w dawnym województwie b.

W ocenie Ministra Skarbu Państwa, materiał dowodowy zgromadzony przez Wojewodę nie był jednak kompletny. Wojewoda nie zwrócił się bowiem do Archiwum Akt Nowych w Warszawie, w którym mogły znajdować dokumenty dotyczące majątku repatriantów. O fakcie tym Wojewoda został zaś poinformowany przez Dyrektora Archiwum Akt Dawnych i pomimo treści tego pisma, zaniechał jednak dalszych czynności dowodowych. W zaistniałej sytuacji, Minister, stwierdzając naruszenie w postępowaniu przed I instancją przepisów art. 7, 77 i 80 k.p.a., uznał zatem, że materiał dowodowy zgromadzony przez Wojewodę był niekompletny, co w konsekwencji prowadziło do stwierdzenia, że Minister nie był (cyt.): "uprawniony do oceny całokształtu materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy (art. 80 k.p.a.) oraz do wydania decyzji rozstrzygającej o potwierdzeniu bądź odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty". Jednocześnie Minister polecił, aby Wojewoda, ponownie rozpoznając sprawę, wystąpił do Archiwum Akt Nowych w Warszawie celem pozyskania dokumentacji, wskazującej na pozostawienie przez E. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i w miarę potrzeby przeprowadził rozprawę administracyjną z udziałem strony i ewentualnych świadków celem przesłuchania i konfrontacji co do kwestii spornych.

Biorąc powyższe pod uwagę, należy podzielić stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że zaskarżona decyzja, pomimo pewnej jej ogólnikowości, była jednak słuszna.

W świetle ustaleń Wojewody, istnieje bowiem rozbieżność pomiędzy stanowiskiem skarżącego, a dokumentami, na które organ wojewódzki się powołał, co do miejsca położenia majątku K. Kwestia położenia zaś tego majątku być może jednak wyjaśniona po ponownym, dokładnym przesłuchaniu spadkobierców skarżącego lub ewentualnych świadków.

Należy również dokonać analizy odnoszącej się do majątku B. Organ wojewódzki traktował ten majątek bowiem zawsze jako jeden majątek i zawsze jako stanowiący całość. Tymczasem zwrócić należy uwagę, że treść wspomnianego wyżej zaświadczenia z Archiwum z Placówki Naukowo-Metodycznej Państwowego Obwodu B. z dnia [...] sierpnia 2005 r. zawiera informacje, które mogą wskazywać, że E. S. – jako spadkobierca swego ojca A. S. - mógł pozostawić na Kresach część majątku B. Majątek ten, gdy stanowił własność jego ojca – A. S.(w 1929 r.) miał powierzchnię [...] ha. Z zaświadczenia tego wynika następnie, że w 1936 r. z majątku B. [..] ha ([...] ha ziemi ornej, [...] łąk, [...] ha użytków leśnych i [...] ha nieużytków) należało do spadkobierców A. Z. S. Powyższe potwierdza dalsza informacja, iż w 1937 r. dokonano podziału tej części majątku B. (D.), w wyniku czego: H. S. wydzielono [...] h, W. S. – [...] h, W. N. – [...] h, F. S. – [...] h. We wspólnym użytkowaniu pozostawiono [...] h. Zwrócić w tym miejscu trzeba zatem uwagę, że łączna suma w/w części powierzchni daje właśnie sumę [...] ha a to prowadzi do wniosku, że przed II Wojną Światową nie cały majątek B. stanowił własność spadkobierców A. Z. S. (tylko [...] ha z całej powierzchni [...] ha). Zatem należało rozważyć do kogo ta pozostała część majątku należała a w szczególności, czy mogła ona stanowić właśnie własność skarżącego, będącego spadkobiercą A.a S. Powyższa kwestia winna zatem być rozważona przez Wojewodę.

Zaakcentować także w tym miejscu wypada, że z dokumentu prywatnego, jakim był wyrys drzewa genealogicznego, przedłożony w toku postępowania przez skarżącego wynikało, iż członkiem rodu S. był zarówno A. Z. S. urodzony prawodopodobnie w 1905 r. jak i A. S. urodzony w 1887 r.

Wyjaśnienie powyższych kwestii mogło w zdecydowany sposób wpłynąć na ocenę zgromadzonego materiału dowodowego a zatem, dokonanie wcześniejszej jego oceny byłoby w tym przypadku mało przydatne, a wręcz niecelowe. Z tego powodu na nie można było skutecznie zarzucać Ministrowi Skarbu Państwa naruszenia wskazanych w skardze, wniesionej do Sądu Wojewódzkiego oraz powtórzonych w kasacyjnej, zarzutów naruszenia przepisów procedury administracyjnej ( art. 6, 7, 8, 77, 80, 140 k.p.a.).

Uzupełnienie tego postępowania dowodowego, przekraczało zaś granice postępowania, o którym mowa w art. 136 k.p.a. Dodatkowo w tym miejscu wyjaśnić też trzeba, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wojewoda, po wszczęciu postępowania, dokonuje oceny wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3, art. 5 ust. 1 i 1 w/w ustawy, na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6. W przypadku pozytywnej oceny wydaje stosowne postanowienie.

Powyższy przepis jest przepisem szczególnym, który zawiera ustawa "zabużańska", co oznacza, że przepisy procedury administracyjnej muszą być w tym przypadku stosowane z uwzględnieniem powyższej regulacji prawnej. W rozpoznawanej sprawie nie było zatem możliwe wydanie przez Ministra decyzji reformatoryjnej również i z tego względu. Z tych powodów zarzuty naruszenia przez Ministra art. 15 i art. 138 § 2 k.p.a. nie były usprawiedliwione.

Wskazać więc trzeba, iż nie były trafne zarzuty naruszenia przez Sąd procedury sądowoadministracyjnej.

Przepisy art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. mają bowiem jedynie charakter ustrojowy. Wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego, nie może być zaś utożsamiane z uchybieniem powołanym normom. Zważyć bowiem należy, że w/w przepisy zakreślają jedynie właściwość sądów administracyjnych, stanowiąc, że sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Nie ma zaś żadnych podstaw do przyjęcia, iż Sąd Wojewódzki nie dokonał takiej kontroli. Wydanie zaś wyroku niezgodnie z oczekiwaniami skarżącego, nie upoważniało jeszcze do postawienia tego rodzaju zarzutu.

Nie trafny był również zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 141 § 4 p.p.s.a. a tym samym art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 p.p.s.a. Sąd wprawdzie nie odniósł się szczegółowo do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i nie dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod kątem jakie, konkretnie kwestie powinny być jeszcze wyjaśnione przed organem I instancji, ale wyrok – jak wyżej to wyjaśniono - odpowiadał prawu.

Nie wykazano również, aby Sąd Wojewódzki wyszedł poza granice rozpoznawanej sprawy, który to zakaz przewiduje art. 133 § 1 p.p.s.a

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie była zasadna, gdyż zaskarżony wyrok pomimo nie w pełni prawidłowego uzasadnienia, odpowiadał jednak prawu a to uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na przepisie art. 207 § 2 p.p.s.a.