Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 836/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 39, art. 11 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędziowie: Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędzia del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant st. asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 sierpnia 2011 r. sygn. akt III SA/Kr 1264/10 w części dotyczącej spraw ze skarg K. Z. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], w przedmiocie zasiłków celowych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 1264/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi K. Z. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], w przedmiocie zasiłków celowych.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd I instancji podał, że na podstawie art. 111 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygnaturach: III SA/Kr 1265/10, III SA/ Kr 1266/10, III SA/Kr 1267/10, III SA/Kr 1268/10, III SA/Kr 1385/10, III SA/Kr 1386/10, III SA/Kr 1387/10, III SA/Kr 1388/10, III SA/Kr 413/11, III SA/Kr 414/11, III SA/Kr 415/11, III SA/Kr 416/11 i prowadzić pod sygnaturą III SA/Kr 1264/10.

Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy wskazał, że w dniach: 1 marca 2010 r. oraz 26 marca 2010 r. K. Z. złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy na zakup żywności, dofinansowanie do opłat za czynsz, energię elektryczną, dofinansowanie do zwrotu kosztów za leki oraz pomoc w formie posiłków w barze. Ponadto w dniu 1 kwietnia 2010 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na zakup żywności, dofinansowanie do opłat za czynsz, energię elektryczną na miesiąc kwiecień 2010 r. Kolejne wnioski złożył w dniu 26 kwietnia 2010 r. (na pomoc w formie posiłków w barze), w dniu 4 maja 2010 r. (na zakup żywności oraz na dofinansowanie do opłat za czynsz i energię elektryczną), w dniu 1 czerwca 2010 r. (na dofinansowanie do opłat za czynsz i za zakup żywności) oraz w dniu 3 stycznia 2011 r. (na dofinansowanie do opłat za czynsz oraz zakup żywności).

Na podstawie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych oraz zebranych dokumentów, organ pierwszej instancji ustalił, że K. Z. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności na stałe, z którego wynika, że może poszukiwać zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Jest zarejestrowany w Gminnym Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, nie podejmuje prac dorywczych,

Prezydent Miasta K. działając na podstawie art. 2, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 7, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 102, art.106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127 poz. 1055) wydał następujące decyzje:

1. z dnia [...] marca 2010 r., znak: [...], którą odmówił K. Z. przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do uregulowania opłat za energię elektryczną i czynsz oraz zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupionych leków za miesiąc marzec 2010 r.

2. z dnia [...] marca 2010 r., znak: [...], którą odmówił K. Z. przyznania świadczenia w formie posiłków w barze od dnia 1 kwietnia 2010 r.

3. z dnia [...] marca 2010 r., znak: [...], którą odmówił K. Z. przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności na miesiąc marzec 2010 r.

4. z dnia [...] kwietnia 2010 r., znak: [...], którą odmówił K. Z. przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności na miesiąc kwiecień 2010 r.

5. z dnia [...] kwietnia 2010 r., znak: [...], którą odmówił K. Z. przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za energię elektryczną oraz czynsz na miesiąc kwiecień 2010 r.

6. z dnia [...] maja 2010 r., znak: [...], którą odmówił K. Z. przyznania zasiłku celowego na zakup żywności, na czynsz i energię na miesiąc maj 2010 r.

7. z dnia [...] maja 2010 r., znak: [...], którą odmówił K. Z. przyznania zasiłku w formie posiłków w barze na miesiąc maj

8. z dnia [...] czerwca 2010 r., znak: [...], którą przyznał K. Z. zasiłek celowy w kwocie 50,00 zł na zakup żywności

9. z dnia [...] czerwca 2010 r., znak: [...], którą przyznał K. Z. zasiłek celowy w kwocie 80,00 złotych na dofinansowanie do opłat za czynsz

10. z dnia [...] stycznia 2011 r., znak: [...], którą przyznał K. Z. zasiłek celowy w kwocie 60,00 złotych za zakup żywności na miesiąc styczeń 2011 r.

11. z dnia [...] stycznia 2011 r., znak: [...], którą przyznał K. Z. zasiłek celowy w kwocie 60,00 złotych za zakup żywności na miesiąc luty 2011 r.

12. z dnia [...] stycznia 2011 r., znak: [...], którą przyznał K. Z. zasiłek celowy w kwocie 80,00 złotych na czynsz na miesiąc styczeń 2011 r.

13. z dnia [...] stycznia 2011 r., znak: [...], którą przyznał K. Z. zasiłek celowy w kwocie 80,00 złotych na czynsz na miesiąc luty 2011 r.

W uzasadnieniach decyzji z dnia 31 marca 2010 r. organ pierwszej instancji wskazał, że w marcu 2010 r. K. Z. otrzymał od pracownika socjalnego informacje o działaniach i celach Centrum Integracji Społecznej (CIS) i zobowiązał się zgłosić do siedziby Centrum w celu podjęcia działań mających przyczynić się do poprawy jego sytuacji zawodowej. Z oświadczenia K. Z. wynika, że udał się do Centrum dniu 23 marca 2010 r., lecz nie uzyskał pełnej informacji na temat możliwości uczestnictwa w zajęciach, gdyż nie było osoby, która mogłaby zapoznać go z działalnością Centrum. Ponadto dostarczył kopię zwolnienia lekarskiego za okres od 25 marca do 22 kwietnia 2010 r. od chirurga ortopedy oraz kopię skierowania na zabiegi fizjoterapeutyczne od 14 kwietnia 2010 r. W dniu 29 marca 2010 r. w rozmowie z pracownikiem socjalnym wnioskodawca oświadczył, że z uwagi na zwolnienie lekarskie nie będzie podejmował żadnych działań w kierunku zapoznania się z pełną ofertą Centrum, nie określił jednoznacznie czy w trakcie trwania zwolnienia lekarskiego będzie podejmował działania z obszaru zawodowego.

Z kolei w uzasadnieniu decyzji z dnia 30 kwietnia 2010 r. oraz z dnia z dnia 26 maja 2010 r. organ pierwszej instancji wskazał, że K. Z. nie uregulował opłat za czynsz, wodę i MPO z powodu braku środków finansowych na ten cel. Należność w tym zakresie została uregulowana przez bratową. Natomiast w marcu przekazał na poczet opłat za energię elektryczną (wyrównanie za sezon grzewczy 2009/2010) kwotę 350,00 zł, którą to kwotę pożyczył. Ponadto zgodnie z podanymi przez K. Z. informacjami w marcu miał utrzymywać się z pieniędzy pożyczonych od kolegi w kwocie 650,00 zł, zaś w kwietniu w kwocie 500 zł., nie wskazał jednak danych osoby pożyczającej. Organ wskazał ponadto, że w trakcie trwania postępowania administracyjnego K. Z. poinformował pracownika socjalnego, że nie ma obecnie żadnych planów, co do działań związanych ze sferą zawodową, nie wie co będzie robił, gdy zakończy się okres zwolnienia lekarskiego. Organ zaznaczył przy tym, że osoba zarejestrowana w Gminnym Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna, ma obowiązek informować Urząd o czasookresie niezdolności do pracy i dostarczyć w ciągu 7 dni zwolnienie lekarskie. Tymczasem K. Z. obowiązków tych zaniechał. Powyższe okoliczności wskazują, zdaniem organu pierwszej instancji, że K. Z. nie chce współpracować z ośrodkiem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej związanej z bezrobociem.

Organ wskazał, że K. Z. został objęty Programem Reintegracji Społeczno – Zawodowej w Klubie Integracji Społecznej (KIS) oraz została mu przedstawiona oferta Centrum Integracji Społecznej (CIS) w związku z tym, że głównym powodem jego trudnej sytuacji życiowej jest bezrobocie. W żadną z zaproponowanych form wsparcia K. Z. nie zaangażował się dostatecznie. W związku z tym organ uznał, że nie jest on zainteresowany zatrudnieniem, o czym świadczy także to, że jeśli tylko pojawia się realna szansa na pracę, przedstawia on zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy. Ponadto brak zdecydowania K. Z., jaką formę aktywności zawodowej chce przyjąć, kwestionowanie form wsparcia w zakresie umożliwienia powrotu na rynek pracy wskazują jednoznacznie na brak współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej.

W uzasadnieniach decyzji z dnia 14 czerwca 2010 r. oraz z dnia 20 stycznia 2011 r. organ pierwszej instancji wskazał natomiast, że dochód uzyskiwany przez K. Z. nie przekracza ustalonego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 477,00 zł., a z zebranego materiału wynika, że nie jest on w stanie samodzielnie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb życiowych. Organ zaznaczył, że wysokość przyznanego świadczenia została ustalona w oparciu o przedstawione potrzeby przy uwzględnieniu ograniczonych środków finansowych będących w dyspozycji ośrodka pomocy społecznej.

Odwołania od powyższych decyzji wniósł K. Z. podnosząc, że od kilku już lat miał przyznawane zasiłki okresowe i celowe oraz od 2005 r. pomoc w postaci posiłków w barze. Natomiast od stycznia 2010 r. odmawia się mu jakiejkolwiek pomocy, nie uprzedzając o przyczynach. Podniósł, że stawiane mu we wszystkich sprawach zarzuty są bezpodstawne. Podkreślił, że ma 63 lata, jest osobą długotrwale bezrobotną i otrzymywane zasiłki oraz świadczenia w postaci posiłków w barze stanowią jego jedyne źródło utrzymania.

W odwołaniu natomiast od decyzji z dnia 14 czerwca 2010 r. zakwestionował wysokość przyznanej mu pomocy podnosząc, że zasiłki zostały mu przyznane w znacznie niższej wysokości niż dotychczas. Odwołujący wskazał ponadto na swój zły stan zdrowia, jako jedną z przyczyn powodujących, iż nie jest w stanie znaleźć sobie stałego zatrudnienia.

Po rozpatrzeniu odwołań Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., podzielając ustalenia fatyczne i prawne dokonane przez organ pierwszej instancji, wydało następujące decyzje:

1. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 2010 r., znak: [...],

2. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 2010 r., znak: [...],

3. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 2010 r., znak: [...],

4. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] kwietnia 2010 r., znak: [...],

5. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] kwietnia 2010 r., znak: [...],

6. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 2010 r., znak: [...],

7. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 2010 r., znak: [...],

8. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] czerwca 2010 r., znak: [...],

9. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] czerwca 2010 r., znak: [...],

10. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta K. z dnia 20 stycznia 2011 r., znak: [...],

11. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2011 r., znak: [...],

12. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2011 r., znak: [...],

13. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2011 r., znak: [...].

Z powyższymi decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nie zgodził się K. Z. i pismami z dnia: 9 września 2010 r., 13 października 2010 r., 21 marca 2011 r. wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając nieuwzględnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i wnosząc o przyznanie zasiłków celowych.

W skargach złożonych na decyzje z dnia 9 marca 2011 r. podniósł, że sumując wysokość zasiłków, jakie otrzymał w styczniu i lutym do jego dyspozycji na niezbędne wydatki pozostała kwota 298,50 zł, a po uiszczeniu niezbędnych opłat mieszkaniowych pozostała kwota 150 zł. Obniżenie zasiłków znacznie pogorszyło jego sytuację życiową.

W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., podtrzymało swoje dotychczasowe stanowiska i wniosło o oddalenie skarg.

Wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargi wskazał na wstępie, że nie jest w ogóle możliwe orzekanie merytoryczne przez Sąd i przyznawanie jakiegokolwiek świadczenia, jak tego domagał się w niektórych skargach skarżący, lecz dokonanie oceny zgodności decyzji z przepisami prawa.

Następnie Sąd stwierdził, że dokonując oceny prawidłowości decyzji odmawiających przyznania skarżącemu pomocy, organy trafnie i zasadnie uznały, że skarżący nie współdziała z organami w przezwyciężeniu swojej sytuacji, w jakiej się znalazł.

Sąd wskazał, że prawidłowa i zgodna z art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. jest ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, który odzwierciedla, że skarżącemu wielokrotnie proponowano kilka ofert pracy. Z pisma Grodzkiego Urzędu Pracy w K. z dnia [...] kwietnia 2010 r. (znak: [...]; k. 32, tom 1/1 akt administracyjnych) wynika, że od dnia 11 marca 2005 r. skarżącemu proponowano, m.in. objęcie pracy na stanowisku biurowym (dwukrotnie), jako pracownik inwentaryzacyjny, jako osoba wykonująca prace ślusarsko - stolarskie. Okolicznościom związanym z ofertami pracy biurowej zaprzeczył jednakże skarżący, podając do protokołu rozprawy, że takich mu w ogóle nie proponowano. Skarżący otrzymał także skierowanie do doradcy zawodowego, a także na szkolenie na stanowisko audytora. Żadna z powyższych ofert nie została przyjęta.

Sąd stwierdził, że wbrew twierdzeniom skarżącego został on objęty Programem Reintegracji Społeczno – Zawodowej w Klubie Integracji Społecznej (KIS). Z odpowiedzi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. na pismo skarżącego z dnia 4 stycznia 2010 r., dotyczące postępowań tego ośrodka, wynika, że w 2008 r. skarżący złożył deklarację o dobrowolnym uczestnictwie w KIS, zobowiązując się do ustalenia indywidualnego planu działania i realizacji jego postanowień, a uwierzytelniona kserokopię tej ankiety została skarżącemu przesłana (k. 1979 akt administracyjnych). Podobne wnioski można wyciągnąć z pisma Prezydenta Miasta K. z 20 stycznia 2011 r.(k. [...] akt administracyjnych).

Zdaniem Sądu racje mają organy, że skarżący w żadną z przedstawionych mu form wsparcia nie angażował się w sposób wymagany. Poprzestanie bowiem skarżącego na tym, że był w siedzibie CIS i nie podjęcie dalszych starań choćby dowiedzenia się o kompletnym programie i zasadach funkcjonowania tej instytucji są jednym z przejawów braku woli skarżącego w przezwyciężeniu swojej trudnej sytuacji życiowej.

Sąd uznał też, że podobnie trafnie oceniły organy za taki brak woli działania skarżącego polegające na nie zaakceptowaniu ofert pracy. Zdaniem Sądu twierdzenia skarżącego, podniesione na rozprawie, że nie został on nigdy skierowany do żadnego doradcy zawodowego oraz, że nie został nigdy objęty żadnym programem wsparcia, stoją w ewidentnej sprzeczności z znajdującym się w aktach materiałem dowodowym.

Sąd stwierdził, że powyższe okoliczności potwierdzają słuszność twierdzenia organów prowadzących postępowanie, że taka postawa skarżącego wyczerpuje znamiona braku współdziałania w przezwyciężaniu swojej trudnej sytuacji życiowej i stanowi zarazem przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń, na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy.

W ocenie Sądu, organy w sposób wystarczający uzasadniły, że uprawniona była ich ocena braku aktywności skarżącego w dążeniu do pokonywania trudności życiowych, przy wykorzystywaniu własnych możliwości i uprawnień.

Sąd podkreślił, że organy pomocy społecznej nie mogą wyręczać obywatela w obowiązku utrzymywania się w trudnej sytuacji życiowej, lecz wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych, współuczestnicząc jedynie w podejmowanych przez niego samodzielnie środkach zaradczych.

Sąd podał, że w odniesieniu do decyzji administracyjnych przyznających skarżącemu zasiłki celowe na zakup żywności oraz dopłatę do czynszu (decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 sierpnia 2010 r. i 9 marca 2011 r.), kwestionowanych przez skarżącego z uwagi na wysokość orzeczonych świadczeń, nie można wydać innego orzeczenia jak również oddalającego na nie skargi.

Sąd wskazał, iż argumenty skarżącego, że organy pomocy społecznej relatywnie obniżyły mu wysokość przyznawanej pomocy w odniesieniu do lat poprzednich są bezpodstawne. Skarżący musi sobie zdawać też sprawę z tego, że beneficjenci nie mogą oczekiwać, że każde ich żądanie zostanie spełnione w satysfakcjonujący i oczekiwany przez nich sposób, skoro pomoc społeczna ma jedynie subsydiarny charakter. Art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nakazuje organom pomocy społecznej uzależnić rozmiar przyznawanej pomocy od celów i możliwości pomocy społecznej. Organy te zobowiązane są uwzględniać przy orzekaniu nie tylko sytuację życiową ubiegającego się o pomoc, ale również takie okoliczności jak: cel na jaki ubiega się o pomoc wnioskodawca, wysokość środków finansowych pozostających w dyspozycji ośrodka pomocy społecznej, jak i ilość pozostałych beneficjentów ubiegających się o pomoc.

Od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 sierpnia 2011 r. skargę kasacyjną złożył K. Z. Wyrok zaskarżono w części w jakiej oddalono skargi na poniżej wymienione decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego: z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], wskazując na naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego, to jest.:

- art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż celem pomocy społecznej jest chwilowe przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych osób potrzebujących pomocy,

- art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie podczas gdy zachowanie skarżącego nie wyczerpuje znamion braku współdziałania i nie daje podstaw do odmowy przyznania świadczenia.

II. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

- art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), poprzez przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia przez Sąd pierwszej instancji faktu, że skarżący nie współdziałał z pracownikami pomocy społecznej przy rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, która to okoliczność nie znajduje odzwierciedlenia w aktach sprawy, a podstawą orzekania przez Sąd I instancji powinien być cały materiał dowodowy i faktyczny sprawy zgromadzony przez organ administracji publicznej I instancji oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieuchylenie zaskarżonych decyzji w całości i błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że organ administracji publicznej nie naruszył przepisów postępowania i dokonał wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego pod kątem okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, podczas gdy zaskarżone decyzje dotknięte są istotnym naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a.

Wniesiono o uchylenie w zaskarżonej części wskazanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd pierwszej instancji uznając, że umożliwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych może nastąpić tylko na chwilę, w żaden sposób nie sprecyzował, jaki czasookres mieści się w tym pojęciu, a tym samym uzasadnia przyznanie pomocy społecznej.

Autor skargi kasacyjnej stwierdził, że Sąd pierwszej instancji błędnie zastosował art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w sytuacji gdy przepis ten nie powinien mieć zastosowania w niniejszej sprawie, skoro z akt sprawy wynikało, że przesłanka braku współdziałania z organem pomocy społecznej w celu poprawy sytuacji życiowej skarżącego nie zaistniała.

W ocenie skarżącego kasacyjnie z akt postępowania administracyjnego wynika, że trudno zarzucić skarżącemu brak aktywności w poszukiwaniu pracy. Dnia 18 lutego 2010 r. skarżący przedstawił zaświadczenie lekarskie, z którego wynikało, że przez okres 6 tygodni będzie niezdolny do pracy. Nadto niezdolność skarżącego do pracy trwała też w okresie od 25 marca 2010 r. do 22 kwietnia 2010 r. i od 28 kwietnia 2010 r. do 27 maja 2010 r. i od 28 maja 2010 r. do 17 czerwca 2010 r. A zatem skarżący był niezdolny do pracy począwszy od 18 lutego 2010 r. do 17 czerwca 2010 r. Okoliczności te były znane Sądowi I instancji.

Autor skargi kasacyjnej wskazał też, że w okresie bezpośrednio wcześniejszym, to jest w latach 2008 i 2009 skarżący przejawiał aktywność w poszukiwaniu poprawy swojej sytuacji życiowej poprzez usamodzielnienie się i w tym zakresie współdziałał z organami pomocy społecznej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, w tym na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem decyzja podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym naruszenie wskazanego przepisu będzie miało miejsce wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd nie dostrzeże, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie oceni ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, aby można było na tej podstawie oprzeć skargę kasacyjną. Oznacza to, że gdyby organ nie naruszył przepisów proceduralnych, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Dodać przy tym należy, że przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Zarzut naruszenia wskazanego wyżej przepisu podnieść można jedynie w powiązaniu z odpowiednim przepisem procedury administracyjnej. "Inne naruszenie przepisów postępowania", o jakim mowa w przytoczonej regulacji musi zatem dotyczyć oceny konkretnych przepisów postępowania dokonanej przez sąd pierwszej instancji, nie może natomiast polegać na błędnej, czy mało wyczerpującej argumentacji sądu.

W niniejszej sprawie zarzut naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi powiązano z naruszeniem art. 7, 77 i 80 K.p.a.

Podkreślić należy, że w sytuacji gdy skarga kasacyjna zarzuca Sądowi pierwszej instancji wadliwie dokonaną kontrolę zaskarżonej decyzji wskutek niedostrzeżenia naruszeń procesowych w postępowaniu administracyjnym, w pierwszej kolejności należy ocenić, czy rzeczywiście miały miejsce wytknięte w skardze kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania administracyjnego oraz czy naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tylko bowiem takie naruszenia przepisów postępowania mogłyby uzasadniać zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji środka przewidzianego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wyrażona zaś w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy. Organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a., a także obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia w myśl art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Oznacza to obowiązek podjęcia nie jakichkolwiek działań, lecz działań celowych, zmierzających do rozpatrzenia wniosku strony.

Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie i to nie tylko z osobna, ale w powiązaniu ze sobą. Z zasady tej wynika konieczność wyjaśnienia wszystkich rozbieżności.

W niniejszej sprawie nie można Sądowi pierwszej instancji postawić skutecznie tych zarzutów, gdyż nie dopuścił się naruszeń, które miałyby wpływ na podjęte rozstrzygniecie. Przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stan faktyczny wskazuje na to, że w postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla oceny zaistnienia przesłanek określonych w przepisach ustawy o pomocy społecznej.

Tym samym zarzuty te należy uznać za nieusprawiedliwione.

W odniesieniu do zarzutów naruszenie przepisów prawa materialnego, wskazać należy, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, o czym stanowi art. 2 ust. 1 powołanej ustawy. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku wychodzenia z trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Przepis art. 3 ust. 1 ustawy stanowi zaś, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Według art. 3 ust 3 ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

Wskazać w tym miejscu należy, że z art. 39 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż decyzja podejmowana przez organ administracji w przedmiocie zasiłku celowego, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie jest równoznaczne z tym, że po stronie organu powstaje obowiązek jego przyznania w wysokości wnioskowanej przez stronę, w celu dostarczania jej środków utrzymania.

Podkreślić bowiem należy, że organ udzielając świadczeń z pomocy społecznej kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Zatem sam fakt spełniania przesłanek ogólnych udzielenia pomocy społecznej nie oznacza prawa do świadczeń w konkretnym przypadku.

W niniejszej sprawie, uznać należy, że organy administracyjne nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, działając bowiem w jego granicach, dokładnie ustaliły sytuację skarżącego, organ podał także, iż dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi. Wskazano także, iż skarżący systematycznie korzysta z różnych form pomocy społecznej.

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie w tym miejscu wskazać na brzmienie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Za brak współdziałania, o jakim mowa w art. 11 ust. 2 powołanej ustawy należy uznać odmowę podjęcia prac, do których osoba została skierowana.

W niniejszej sprawie – jak wynika z jej akt – skarżący kasacyjnie kilkakrotnie był kierowany do wykonywania różnych prac, jednak nie wykazał on zainteresowania podjęciem zatrudnienia. Od kilku lat nie podejmuje on żadnej aktywności, choćby w znalezieniu jakichkolwiek prac dorywczych. Został objęty Programem Reintegracji Społeczno – Zawodowej, w ramach którego zaproponowano mu prace sezonowe, jednak prac tych nie podjął, bowiem w tym czasie korzystał ze zwolnienia lekarskiego.

Należy zgodzić się z organami administracyjnymi i z Sądem pierwszej instancji, że zachowanie skarżącego wskazuje jednoznacznie, że przyjmuje on bierną postawę na rynku pracy i tym samym nie współdziała w przezwyciężeniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Taka bierna postawa stała się przez ostatnie lata normalnym sposobem spędzania życia przez skarżącego.

Raz jeszcze należy przypomnieć – o czym już była mowa powyżej – że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, co oznacza że jest ona przyznawana na czas takich właśnie trudności.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie wyraża niezadowolenie skarżącego z zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia, domagając się świadczeń z pomocy społecznej. Nie jest to jednak wystarczające do skutecznego zaskarżenia zapadłego w sprawie wyroku.

Wobec tego uznać należy, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok nie narusza przepisów obowiązującego prawa.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sad Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 wskazanej ustawy. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.