Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 216/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art, 145 par. 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1 art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia 6 sierpnia 2021 r., nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. F. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 17 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia 6 sierpnia 2021 r. (nr [...]) o odmowie przyznania A. F. (dalej również jako "strona", "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem, Z. F.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 14 maja 2021 r. A. F. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Do wniosku dołączyła m.in. wydane przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. orzeczenie z dnia 14 stycznia 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności Z. F. (ur. [...] 1948 r.), w którym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 18 października 2019 r., nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności oraz że orzeczenie wydaje się do dnia 14 stycznia 2023 r.

Decyzją z dnia 6 sierpnia 2021 r. (nr [...]) Prezydenta Miasta W. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na podstawę z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako "u.ś.r."),

Organ wskazał, że mimo zakresu sprawowanej opieki, która wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia brak było podstaw do przyznania świadczenia ze względu na to, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnoprawność osoby wymagającej opieki. Pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., w sprawie o sygn. K 38/13 ustawodawca nie zmienił bowiem treści art. 17 ust. 1b tej ustawy, który uzależnia przyznanie świadczenia od powstania niepełnosprawności w określonych okresach czasu.

Dodatkowo wskazano, że w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką, ponieważ jak wynika z akt sprawy opieka ta ma charakter stały, całodobowy i uniemożliwia A. F. podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Zaznaczono, że A. F. w dniu 28 czerwca 2021 r. dołączyła oświadczenie potwierdzające związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem opieki nad osobą niepełnosprawną, a także o okresach zatrudnienia, z którego wynika, że do momentu rezygnacji z ostatniego zatrudnienia cały czas była osobą aktywną zawodowo.

W złożonym odwołaniu pełnomocnik A. F. wniósł o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, to jest przyznanie świadczenia, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Decyzją z dnia 17 grudnia 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej w skrócie - "Kolegium" lub "SKO") utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że z przedłożonego przez wnioskodawczynię wykazu czynności wykonywanych podczas opieki nad ojcem wynika, że pomoc ta obejmuje: codzienną kąpiel (codziennie mycie, co drugi dzień prysznic), prowadzenie do toalety, ponieważ ojciec porusza się na wózku bądź wymiana kaczki, której używa dwa razy dziennie, codzienne ćwiczenia, przygotowanie ubrań, raz w tygodniu pomiar ciśnienia, codzienna kontrola pomiaru cukru, zaopatrzenie ojca w insulinę i inne leki oraz żywność, codzienne sprzątanie mieszkania, pranie raz w tygodniu, wyjścia na spacery w zależności od pogody, odśnieżanie, zajmowanie się sprawami urzędowymi, zaopatrywanie ojca w prasę i krzyżówki, przygotowanie łóżka, wymiana pościeli. Ustalono, że żona Z. F. nie żyje. Ponadto, wskazano, że A. F. ostatni raz była zatrudniona 20 kwietnia 2021 r.

W oświadczeniu z dnia 23 czerwca 2021 r., wnioskodawczyni podała, że sprawuje codzienną opiekę nad ojcem - na miejscu jest każdego dnia roboczego od rana do późnego popołudnia. W dni wolne i weekendy i wakacje kiedy dzieci wnioskodawczym nie mają szkoły przebywa z ojcem 24 godziny na dobę. Jest jedyną osobą z rodziny, która ma kontakt z ojcem. Dalej strona w sposób szczegółowy opisała jak kształtuje się plan dnia, w którym podejmuje czynności wskazane wcześniej w ww. wykazie. A. F. w oświadczeniu o okresach zatrudnienia podała też, że zatrudnienie podejmowała w następujących okresach: od stycznia 2009 r. do października 2009 r., od marca 2010 r. do marca 2011 r., od czerwca 2011 r. do stycznia 2016 r., od marca 2016 r. do marca 2018 r. oraz od lipca 2018 r. do kwietnia 2021 r. W toku sprawy w piśmie z dnia 23 czerwca 2021 r., strona oświadczyła, że łącznie przepracowała 11 lat, a ostatnie zatrudnienie zakończone ustało w dniu 19 kwietnia 2021 r. z powodu pogarszającego się stanu zdrowia ojca, którym strona opiekuje się od 21 czerwca 2020 r. oraz, że nie jest obecnie zdolna do zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasu.

Ponadto ustalono, że Z. F. choruje na miastenię, cukrzycę typu II, przyjmuje insulinę, ma niedowład kończyn dolnych i porusza się na wózku, jest pod stałą opieką psychiatry, ma początki splątania, zaniki pamięci i brak decyzyjności. W kolejnym pisemnym oświadczeniu z dnia 25 czerwca 2021 r., strona podała, że rezygnuje z zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Kolegium zaznaczyło, że powyższe okoliczności zostały potwierdzone i powtórzone podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 30 czerwca 2021 r., dodatkowo wskazano, że Z. F. spożywa leki i posiłki i jest w stanie pozostać sam w domu na około 2- 3 godziny.

Oceniając decyzję organu pierwszej instancji w kontekście poczynionych ustaleń faktycznych, Kolegium doszło do wniosku, że wnioskodawczyni zasadnie odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak właściwym powodem takiej decyzji winien być brak zachowania przesłanki z art. 17 ust.1 u.ś.r. Wskazany przepis przewiduje bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku wnioskującego o przyznanie świadczenia zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej albo też do niepodejmowania jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki.

Kolegium nie przychyliło się do przyjętej przez organ pierwszej instancji oceny zachowania przesłanki z art. 17 ust 1 u.ś.r., jednak uznało, że skarżąca zrezygnowała z dalszej pracy zawodowej z uwagi na pogarszający się stan zdrowia ojca i konieczność zapewnienia mu opieki, począwszy od 18 października 2019 r. Dodatkowo strona wskazała, że ojcem opiekuje się od 21 czerwca 2020 r. Z załączonego do akt sprawy ostatniego świadectwa pracy z dnia 20 kwietnia 2021 r. wnika że w trakcie okresu zatrudnienia A. F. trwającego od 11 lipca 2018 r. do dnia 20 kwietnia 2021r., przypadały okresy nieskładkowe od dnia 27 grudnia 2018 r. do 4 stycznia 2019 r., od 14 stycznia 2020 r. do 17 stycznia 2020 r., od 17 grudnia 2020 r. do 24 grudnia 2020r., z tytułu opieki nad dzieckiem a potem z tytułu choroby od dnia 25 grudnia 2020 r. do 3 stycznia 2021 r. i od 17 marca 2021 r. do 19 marca 2021 r.

Niemniej, jednak oceniając przesłankę z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w ocenie Kolegium należało też zwrócić uwagę na fakt, iż zakres obowiązków i czynności podejmowanych w celu zapewnienia ojcu opieki nie wyklucza jednoznacznie możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Zdaniem organu w sprawie nie można mówić o istnieniu związku przyczynowego, ponieważ zakres, jak i wymiar codziennej opieki wnioskodawczyni nad niepełnosprawnym ojcem nie ma charakteru opieki stałej i długotrwałej, a osoba wymagająca opieki jest na tyle samodzielna, że podczas nieobecności opiekuna może pozostać przez kilka godzin sama w domu.

W tym zakresie wskazano, że z oświadczeń A. F. wynika, że opieka nad ojcem zazwyczaj zajmuje jej kilka godzin dziennie zazwyczaj od godzin porannych do późnego popołudnia w dni robocze przy czym opieka ta w większości obejmuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego tj. robienie zakupów, porządki w mieszkaniu, przygotowanie posiłków, pranie, dbanie o ogródek. Czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze związane z opieką nad ojcem to pomoc w kąpieli, obcinaniu paznokci, strzyżeniu, masaż nóg, pomiar ciśnienia i cukru, podanie posiłków i lekarstw, wyjścia na spacery. Dodano, że w ocenie organu stopień samodzielności Z. F. pozwala mu na wykonanie takich czynności jak samodzielne spożycie wcześniej przygotowanego posiłku czy leków, jest też w stanie samodzielnie wykonać zastrzyk z insuliną, porusza się na wózku inwalidzkim. Nie można zatem zgodzić się z tym by czynności opiekuńczo-pielęgnacyjne, tj. pomoc przy czynnościach związanych z zachowaniem higieny osobistej, monitorowanie poziomu cukru i ciśnienia, podejmowanie ćwiczeń w dniach kiedy ojciec nie ma rehabilitacji, czy masowanie były czynnościami, które zajmują większą część dnia wykluczając możliwość pogodzenia tych czynności z obowiązkami zawodowymi przez opiekuna. Zakres opieki jaką A. F. otacza niepełnosprawnego ojca nie jest więc w rzeczywistości na tyle absorbujący by jednoznacznie wykluczyć możliwość podjęcia przez nią pracy zawodowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu.

W ocenie Kolegium, w takiej sytuacji nie można mówić o ścisłym i bezpośrednim związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu ojcu opieki adekwatnej do jego stanu zdrowia. Wskazano, że okoliczność związana ze stwierdzeniem w orzeczeniu o niepełnosprawności, że osoba wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie zawsze przesądza o tym, iż zakres sprawowanej opieki automatycznie zostaje uznany jako wykluczający możliwość podjęcia zatrudnienia przez opiekuna takiej osoby. Kwestia ta jest warunkowana od oceny okoliczności faktycznych dotyczących zakresu rzeczywiście sprawowanej opieki. Nie ma podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy z okoliczności rozpatrywanej sprawy wynika, że czas przeznaczony na czynności opiekuńcze z uwagi na ich zakres nie powinien zajmować większej części dnia.

Zdaniem Kolegium, rzeczą normalną jest pomoc członkowi najbliższej rodziny w podeszłym wieku w takich sprawach jak porządki, zakupy, załatwianie spraw urzędowych, przygotowanie posiłków i leków, a także w uczestniczeniu w wizytach lekarskich, które odbywają się w znacznych odstępach czasowych. Taka pomoc jest jednak świadczona nawet gdyby osoba - w tym przypadku - ojciec nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dlatego w ocenie Kolegium, uznać należało, że zakres świadczonej przez wnioskodawczynię opieki w większości zalicza się do czynności dnia codziennego. W zaistniałych okolicznościach faktycznych w sprawie nie zachodził zatem związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością zapewnienia osobie wymaganej opieki. Tym samym w ocenie Kolegium przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawy nie została spełniona, ponieważ wskazany przepis należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej

Odnosząc się do treści wniesionego odwołania Kolegium nie znalazło podstaw uzasadniających do zmiany zaskarżonej decyzji zgodnie z wnioskiem pełnomocnika. Wskazano, że w świetle wyników przeprowadzonego postępowania pierwszoinstancyjnego nie ma wątpliwości co do przyjętej niniejszą decyzją oceny przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w związku z czym podnoszone w odwołaniu zarzuty pozostają bez wpływu na stanowisko jakie zapadło w sprawie.

Końcowo wyjaśniono przy tym, że w sytuacji gdy ustawowe przesłanki warunkujące możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie zostają łącznie spełnione, organ pierwszej instancji działając zgodnie z przepisami obowiązującego prawa zobligowany był do podjęcia decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia. Skutkiem powyższego do czasu kiedy w drodze inicjatywy władzy ustawodawczej przepisy obowiązującego prawa nie zostaną zmienione bądź uchylone organy administracji publicznej rozstrzygając daną sprawę administracyjną są związane tymi przepisami zgodnie z zasadą praworządności określoną przepisem art. 6 k.p.a. W ocenie Kolegium niestety zatem w zaistniałej sytuacji nie było podstaw do wydania w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego decyzji innej zaskarżona.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gańsku, działająca przez pełnomocnika A. F. wniosła o uchylenie opisanej wyżej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 grudnia 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z dnia 6 sierpnia 2021 r. i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie organowi pierwszej instancji sprawy do ponownego rozpoznania. W skardze zawarto ponadto wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie kosztów postępowania w sprawie.

Względem zaskarżonej decyzji podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi zakwestionowano prawidłowość przyjętego przez Kolegium stanowiska, aby w przedmiotowej sprawie zachodziła przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie brak związku przyzynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Pełnomocnik strony podkreślił ponadto, że niewątpliwie podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia jest sprawowanie stałej i ciągłej opieki, nie musi to być jednak opieka całodobowa, wykonywana nieustanny przez 24 godziny na dobę. Ma to być bowiem opieka stała w sensie trwałości, oraz "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad osobą niepełnosprawną, której zakres jest wyznaczony samą niepełnosprawnością tej osoby, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie, to jest w warunkach godności człowieka. Istotą tej opieki jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowania, to jest zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy innych nie jest w stanie sama sobie zapewnić.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej jako - "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zapadłe rozstrzygnięcie nie odpowiada prawu, a wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 grudnia 2021 r. (nr [...]), którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia 6 sierpnia 2021 r. (nr [...]) odmawiającą jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem - Z. F.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia ustalając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż z załączonego do akt sprawy ww. orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. wynika, iż nie można ustalić od kiedy niepełnosprawność ojca skarżącej istnieje, zaś znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 18 października 2019 r. Tym samym nie można przyjąć, że jego niepełnosprawność powstała do ukończenia przez niego 18 roku życia lub powstała w trakcie nauki w szkole albo w szkole wyższej, nie później jednak, niż do ukończenia 25 roku życia. Zatem organ pierwszej instancji uznał, mając na względzie treść powyższego orzeczenia o niepełnosprawności, że nie można ustalić, czy niepełnosprawność ojca skarżącej powstała w okresach określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., iż wnioskowane świadczenie nie może być przyznane. Wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, organ pierwszej instancji zaznaczył, że poprawienie stanu prawnego należy wyłącznie do ustawodawcy, który powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki. Natomiast SKO odnośnie spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie zajęło jednoznacznego stanowiska. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji akceptując rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, podniesiono, że do czasu kiedy w drodze inicjatywy ustawodawczej nie zostaną zmienione bądź uchylone przepisy, organy administracji publicznej rozstrzygając daną sprawę administracyjną są związane przepisami (art. 6 k.p.a.). Organ odwoławczy nie odniósł się szerszej do przedstawionego w tym przedmiocie przez organ pierwszej instancji stanowiska.

Poglądu organu pierwszej instancji nie można podzielić. Zdaniem Sądu, organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sąd orzekający w tym zakresie podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (zob. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Przechodząc dalej, to Kolegium w oparciu o analizę akt sprawy, w tym oświadczeń wnioskodawczyni stwierdziło (bezspornie), że skarżąca zakończyła pracę w dniu 19 kwietnia 2021 r. - i co istotne - zrezygnowała z dalszej pracy zawodowej z uwagi na pogarszający się stan zdrowia ojca i konieczność zapewnienia mu wymaganej opieki. SKO natomiast nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji o istnieniu w niniejszej sprawie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej (ich niepodejmowaniem) przez skarżącą a opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Zakres obowiązków i czynności podejmowanych w celu zapewnienia mu opieki, zdaniem organu drugiej instancji nie wyklucza "jednoznacznie" możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Brak jest ścisłego i bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu ojcu opieki adekwatnej do jego stanu zdrowia.

Zdaniem Sądu, powyższe stanowisko organu odwoławczego nasuwa uzasadnione wątpliwości, a dokonana w tym zakresie ocena jest co najmniej przedwczesna.

Z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowy. Zatem w okolicznościach rozpatrywanej sprawy ważna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, a także kwestia istnienia ww. związku przyczynowo - skutkowego.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca złożyła wniosek z dnia 14 maja 2021 r. w Ośrodku Pomocy Społecznej w W. o przyznanie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem Z. F. (ur. [...] 1948 r.) legitymującym orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 14 stycznia 2020r. o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie wydano do dnia 14 stycznia 2023 r.). Przy czym, samo posiadanie przedmiotowego orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, ani że uprawnia (wprost) do przyjęcia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych. Sprawowana opieka ma być to opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej.

Nie może też budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymagało zatem nie budzących wątpliwości ustaleń dotyczących rozmiaru koniecznej opieki determinowanej schorzeniami i problemami zdrowotnymi osoby niepełnosprawnej.

Stanowisko organu drugiej instancji, że potrzeby i zakres opieki jaką jest otoczony ojciec skarżącej, nie są na tyle absorbujące aby wykluczyć możliwość podjęcia przez nią pracy chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, nie znajduje jednoznacznego potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Z sporządzonego na potrzeby sprawy wywiadu środowiskowego z dnia 30 czerwca 2021 r., wynika, nie tylko rodzaj schorzeń na jakie cierpi Z. F., ale również - co ważne - stwierdzono w nim, że ojciec skarżącej "głównie przebywa w łóżku medycznym w pozycji półleżącej" i wymaga "oklepywania". Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad w ogóle jednak nie wyjaśnił dlaczego, i czy ojciec skarżącej musi przebywać w tego rodzaju łóżku oraz czy może je samodzielnie opuścić. Ponadto, fakty zawarte w tym wywiadzie dotyczące zdrowia ojca mają dość ogólny charakter i w zasadzie sprowadzają się do wymienienia schorzeń. Z wywiadu wynika, że ojciec choruje na miastenię, cukrzycę typu II, przyjmuje insulinę, ma niedowład kończyn dolnych powstały w wyniku błędu popełnionego podczas operacji i porusza się na wózku inwalidzkim. W wywiadzie wskazano również, że ojciec ma depresję. W tym miejscu można dodać, że miastenia to choroba przewlekła o podłożu nerwowo-mięśniowym, charakteryzująca się wzmożoną nużliwością mięśni (szybkim męczeniem i osłabieniem mięśni). Chorzy mogą się zmagać z zaburzeniami mowy, z opadaniem powiek czy z nagłymi upadkami. Posiadanie schorzenia niewątpliwie wpływają na funkcjonowanie i na samodzielność ojca skarżącej. W rozpoznawanej sprawie, nie można uznać aby w rzeczywistości doszło do rozważenia ich wpływu na zakres opieki jakiej wymagany jest ze strony opiekuna. Przyjmując nawet, że ojciec może przez jakiś okres czasu pozostać sam w domu (około 2-3 godzin, co potwierdził podczas wywiadu) i sam spożyć posiłki czy leki, to trudno wobec braku dodatkowych ustaleń jednoznacznie uznać, że skarżąca może podjąć jakiekolwiek zatrudnienie. Zwłaszcza, że w kolejnych oświadczeniach z dnia 23 i 25 czerwca 2021 r., skarżąca podała między innymi, że ojciec jest pod stałą opieką psychiatry, ma początki splątania, zaniki pamięci i ma problemy z podejmowaniem decyzji, a stan jego zdrowia pogorszył się. Ponadto, podniesiono w nich, że ojciec nie jest w stanie sam wyjść z mieszkania i nie otwiera sam drzwi. Treść tych oświadczeń nie została uwzględniona przez organ ani zweryfikowana.

W istniejący stanie rzeczy, Sąd uznał, że powyżej podniesione okoliczności nie są obojętne dla oceny zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki i związku przyczynowo - skutkowego. Powoduje to istnieniem w tym przedmiocie uzasadnionych wątpliwości, które stanowią niedostateczne wyjaśnienie sprawy. Tym samym nie można również uznać, aby zebrane w sprawie dowody zostały właściwie i kompleksowo przeanalizowane i ocenione przez organ.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W zaistniałej sytuacji, należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w tym przywołanych powyżej przepisów k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przyjmując stanowisko o braku zaistnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy, a opieką nad osobą niepełnosprawną organ naruszył zdaniem Sądu zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) i w konsekwencji nieprawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy naruszając tym samym zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.).

W sprawie nie dokonano dostatecznego rozważenia całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i wszystkich wynikających z niego okoliczności faktycznych w ich wzajemnym powiązaniu i całokształcie. Powyższe w konfrontacji z treścią uzasadnienia wydanej w sprawie decyzji, pozwala na stwierdzenia, że w sprawie doszło także do istotnego naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zwierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu którym innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Wskazane uchybienia natury procesowej powodują, zdaniem Sądu, że orzeczenie o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez organy było przedwczesne, przez co w sprawie naruszono art. 17 ust. u.ś.r.

Reasumując, podkreślić trzeba, że organy rozpoznające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek wyjaśnić wszystkie wskazane wyżej i istotne z punktu widzenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. kwestie przeprowadzając w tym celu postępowanie dowodowe respektujące podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Trzeba pamiętać, że kognicja sądu administracyjnego nie pozwala na dokonywanie ustaleń faktycznych w sprawie, gdyż ustaleń tych dokonuje organ i powinny one znajdować odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji i przywołanych dowodach.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji (punkt pierwszy sentencji wyroku). Niewątpliwie, decyzja organu pierwszej instancji została wydana na skutek błędnego zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r.,

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącego 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącego adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią przedstawione powyżej stanowisko Sądu oraz wykładnię prawa, w tym art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zbadają czy stan faktyczny sprawy wypełnia dyspozycję omawianych norm prawnych. Wcześniej jednak organy dokonają w sprawie nie budzących wątpliwości ustaleń stanu faktycznego związanych z zakresem sprawowanej przez skarżącą opieki, uwzględniając wiek i schorzenia ojca, które mają wpływ na stopień jego codziennej samodzielności i samowystarczalności, a także treść składanych oświadczeń wnioskodawczyni. Przy czym, organy ustalą również w jakim wieku są dzieci skarżącej i z kim je wychowuje. Następnie, organy dokonają ponownej pełnej i prawidłowej oceny wniosku skarżącej i całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, badając czy stan faktyczny sprawy pozwala na przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia, wypowiadając się jednoznacznie w kwestii istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (nie podejmowaniem) zatrudnienia. Przy czym organy rozważą także możliwość uzupełnienia materiału dowodowego sprawy w tym zakresie.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Orzeczenie w niniejszej sprawie zostało wydane na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).