Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 95/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 15 par. 1 pkt 4 oraz  par. 2 w zw. z art. 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta G. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta G. a Burmistrzem S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku H.M. o skierowanie i umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta G. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta G., pismem z dnia 21 maja 2021 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta G. a Burmistrzem S. w sprawie wniosku o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej w formie skierowania i umieszczenia w domu pomocy społecznej H.M. zamieszkałej w S.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 4 marca 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. wpłynęło pismo z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. przekazujące wniosek H.M. o skierowanie i umieszczeniu jej w domu pomocy społecznej.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. ustalił, że miejscem zamieszkania H.M. jest S. W tej miejscowości koncentruje się jej działalność życiowa na co wskazuje [pic]między innymi złożenie wniosku do MOPS w S. oraz korzystanie z lokalnego ZOZ. [pic]Sama chęć H.M. zmiany miejsca zamieszkania w przyszłości nie [pic]może powodować niemożności ustalenia jej aktualnego miejsca zamieszkania.

Organ ten wskazał również, że zawiadomienie o przekazaniu zawierało informację, że wnioskodawczyni jest osobą bezdomną. Zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na [pic]pobyt stały. Art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, definiuje osobę bezdomną jako osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, [pic]w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości [pic]zamieszkania. W przedmiotowej sprawie natomiast H.M. mieszka w lokalu służącym zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych (faktycznie je spełniając) u [pic]swojego syna. W związku z powyższym nie wypełnia przesłanek z przywołanej wyżej ustawy [pic]w związku z czym nie można jej uznać za osobę bezdomną.

W ocenie organu wnioskującego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, właściwym do rozpatrzenia wniosku H.M. jest Burmistrz Miasta S.-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S.

W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Burmistrz Miasta S. wskazał, że organem właściwym jest Prezydent Miasta G. – Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w G.

[pic]Organ wyjaśnił, że H.M. 1 lutego 2021 r. złożyła wniosek o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej w formie skierowania i umieszczenia jej w domu pomocy społecznej. Pismem z 3 marca 2021 r. ww. wniosek został przekazany do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G., jako zobowiązanego do skierowania i ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej H.M. Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Oznacza to, że w sprawie dotyczącej skierowania do domu pomocy społecznej właściwą do jej rozstrzygnięcia będzie zawsze gmina miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 w zw. z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). W ocenie organu nie można uznać, że H.M. przebywa w domu swojego syna z zamiarem stałego w nim pobytu. H.M. darowała swoje mieszkanie w G. wnuczce umową darowizny oraz ustanowienia służebności osobistej mieszkania z 25 sierpnia 2006 r. Ostatnim adresem zameldowania Pani H. jest wskazane wyżej mieszkanie, tj. ul. [...] m. [...], [...] G.

Od stycznia 2020 r., z uwagi na postępowanie wnuczki i niemożliwość zamieszkiwania w ww. lokalu, wnioskodawczyni przebywa u syna J.M. w S., przy ulicy [...]. Pani ma 91 lat, jest schorowana, potrzebuje całodobowej opieki. Jej pobyt na terenie Sulejówka jest ściśle związany z jej sytuacją życiową, zdrowotną i koniecznością pomocy osób bliskich. Sama zainteresowana wskazuje G. jako swoje miejsce zamieszkania, podkreślając swój związek emocjonalny z G. i chęć powrotu do tego miasta, a zatem uważa je za ośrodek swych osobistych i majątkowych interesów. Podkreśla wielokrotnie, że całe życie spędziła w G., nigdy nie chciała przebywać u syna w S., a obecna sytuacja życiowa ją do tego zmusiła — "wnuczka niestety mnie wyrzuciła i zostałam osobą bezdomną". Organ podkreślił, że nie czyni S. centrum interesów życiowych H.M. [pic]fakt korzystania z opieki zdrowotnej na jego terenie czy też złożenie do MOPS S. wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej — powyższe jest ściśle związane z miejscem pobytu schorowanej osoby w podeszłym wieku, którą opiekują się osoby po 70 roku życia. Z uwagi na fakt, iż H.M. nie posiada miejsca zameldowania, a jej pobytowi w mieszkaniu syna J. nie można przypisać przymiotu "zamieszkiwania", w ocenie MOPS [pic]S., zastosowanie znajdzie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, tj. G.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kwestie dotyczące sporów o właściwość i sporów kompetencyjnych jakie powstają między organami administracji publicznej reguluje przepis art. 22 k.p.a. (w sprawach załatwianych w drodze decyzji) oraz art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 dalej jako "p.p.s.a."). Przez spór o właściwość lub spór kompetencyjny należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia sprawy (spór pozytywny) albo gdy każdy z organów uważa się za niewłaściwy do załatwienia tej sprawy (spór negatywny). Spór taki może powstać w sprawie załatwianej przez organy administracji, należącej do spraw z zakresu administracji publicznej.

W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta G. a Burmistrzem Miasta S. jest sporem negatywnym o właściwość, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku H.M. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

Na mocy art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, dalej jako u.p.s. lub ustawa), decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Zasady ustalania właściwości miejscowej w sprawach z zakresu pomocy społecznej określa przepis art. 101 u.p.s. Z art. 101 ust. 1 ustawy wynika, że w pierwszej kolejności właściwość ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.

Przepis art. 6 pkt 8 u.p.s. definiuje osobę bezdomną jako osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Nie budzi wątpliwości Sądu, że H.M. nie spełnia definicji osoby bezdomnej. Mieszka bowiem w lokalu mieszkalnym.

Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania" i w tej kwestii należy odwołać się do przepisów kodeksu cywilnego. Art. 25 k.c. przez miejsce zamieszkania osoby fizycznej nakazuje rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, chodzi zatem o aktualne centrum życiowej działalności człowieka. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w której koncentrują się jej czynności życiowe, i to bez względu na adres jej zameldowania. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, a mianowicie ześrodkowania aktywności życiowej w określonej miejscowości. W niniejszej sprawie ostatnim miejscem zameldowania wnioskodawczyni był G., ul. [...]. Brak jest w aktach informacji, kiedy i z jakich przyczyn wnioskodawczyni została wymeldowana. Z kolei z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez MOPS w S. wynika, że mieszkanie, w którym była zameldowana, i w którym na mocy ustanowienia służebności osobistej mieszkania, miała prawo przebywać, opuściła. Na podstawie ustaleń faktycznych organu należy wnioskować, że uczyniła to pod przymusem, z uwagi na zachowanie wnuczki, której darowała mieszkanie. Wyjaśnienia samej wnioskodawczyni wskazują, że to miasto G. jest jej centrum życiowym, natomiast u syna przebywa tymczasowo..

W powyższych okolicznościach nie można przyjąć, że pobyt H.M. w S. wiąże się z zamiarem stałego pobytu w tym miejscu. Co oznacza, że za miejsce zamieszkania H.M. w rozumieniu art. 25 k.c. nie można uznać Miasta S. Pobyt wnioskodawczyni w tym mieście jest bowiem wynikiem splotu okoliczności odeń niezależnych i przezeń niezamierzonych - utraty możliwości zamieszkiwania w mieszkaniu, w którym zamieszkiwała, i sytuacji zdrowotnej oraz związanej z tym konieczności skorzystania z doraźnej pomocy osoby bliskiej (syna). Zarówno te okoliczności, jak i zgodne oświadczenia wnioskodawczyni wyraźnie wskazują, że pobyt H.M. w S. ma z założenia charakter przejściowy i na pewno nie wiąże się z zamiarem stałego pobytu w tym mieście. Sama zmiana miejsca zamieszkania, w szczególności dokonana pod przymusem, nie oznacza, że w nowym miejscu skupiło się centrum życiowe wnioskodawczyni. Jak wynika z jej deklaracji, mającej poparcie w materiale dowodowym traktuje ona zamieszkanie u syna przejściowo. Nie jest więc w tym przypadku spełniony jeden z istotnych elementów prawnej konstrukcji "miejsca zamieszkania" (por. postanowienie NSA z 5 stycznia 2012 r., I OW 156/11, CBOSA).

W ocenie Sądu, takim miejscem jest natomiast dla H.M. jest miasto G., w którym mieszkała przez kilkadziesiąt lat i w której była zameldowana na pobyt stały. Ponadto sama zainteresowana wskazuje G. jako swoje miejsce zamieszkania, do którego chciałaby wrócić, i z którym, jak można wnioskować ze złożonych oświadczeń, jest emocjonalnie związana. Nie ulega przy tym wątpliwości, że fakt czasowego nieprzebywania w G. został wymuszony okolicznościami niezależnymi od wnioskodawczyni i że nie towarzyszy temu wola trwałego opuszczenia tej miejscowości. Tym samym nadal uważa ona ją za ośrodek swych interesów życiowych, o czym świadczy również wniosek o umieszczenie jej w DPS w G.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 w zw. z art. 4 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.