Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 646/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 25 ust 1 i 2, atr. 2 pkt 20 i 21, art. 7 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca),, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2017 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. H. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 2, uts.3, ust. 7 i ust. 9 ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz.195 ze zm.), dalej "ustawa" - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. P. z dnia [...] lutego 2017r., nr [...] ustalającą, że świadczenie wychowawcze wypłacone na F. H. na podstawie decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r., Nr [...] za okres od 1 kwietnia do [...] grudnia 2016 r. w łącznej kwocie [...]zł jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązującą A. H. do zwrotu tego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z [...] czerwca 2016 r. przyznał A. H. na syna [...] świadczenie wychowawcze w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r.

W dniu [...] grudnia 2016 r. A. H. złożył wniosek o świadczenia rodzinne na kolejny okres zasiłkowy tj. [...] przedstawiając jednocześnie umowy zlecenia zawarte z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. w dniu [...] stycznia 2015 r. na okres od 1 lutego do [...] grudnia 2015 r. i w dniu [...] grudnia 2015 r. na okres od 1 stycznia do [...] grudnia 2016 r., a także aneks do tej ostatniej z dnia [...] grudnia 2016 r. wydłużający umowę do [...] stycznia 2017 r. oraz pisemne oświadczenie z dnia [...] stycznia 2017 r., że od [...] lutego 2017 r. nie będzie wykonywał pracy na umowę zlecenie.

Na podstawie tych dokumentów organ I instancji stwierdził, że po dodaniu do miesięcznego dochodu rodziny z 2014 r., którym było wynagrodzenie A. H. z tytułu umowy o pracę w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P., tj. kwoty [...]zł, dochodu uzyskanego przez A. H. z tytułu podjęcia od dnia [...] lutego 2015 r. u tego samego pracodawcy zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia, który w marcu 2015 r. wynosił [...] zł (co zostało ustalone na podstawie zaświadczenia pracodawcy z dnia [...] stycznia 2017 r.) okazało się, że miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, zaś w przeliczeniu na trzy osoby w rodzinie – [...] zł. Dochód ten przekroczył ustawowe kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 3 ustawy, tj. kwotę [...]zł, co wykluczało go z kręgu osób uprawnionych do świadczenia w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] stycznia 2017 r. (do wygaśnięcia umowy zlecenia) – art. 18 ust. 6 ustawy, przy czym za styczeń 2017r. organ nie dokonał wypłaty świadczenia.

Organ I instancji stwierdził, że w związku z tym, świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącemu za okres 9 miesięcy tj. od 1 kwietnia do [...] grudnia 2016 r. w wysokości [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, gdyż skarżący składając w dniu [...] kwietnia 2016r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia, nie poinformował organu o uzyskaniu dochodu z tytułu umowy zlecenia od dnia [...] lutego 2015r., w części I pkt 7.3 oświadczył, że "w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku nie nastąpiło uzyskanie dochodu". O uzyskaniu dochodu nie poinformował również później, po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, pomimo że w tej decyzji był pouczony o obowiązku informowania organu o tej okoliczności. O obowiązku takim był pouczony ponadto na formularzu wniosku o świadczenie wychowawcze- w części VII, co potwierdził podpisem. W związku z powyższym nienależnie pobrane świadczenie podlega zwrotowi wraz z odsetkami zgodnie z art. 25 ust. 1 i 9 ustawy.

W odwołaniu A. H. zarzucił nieprawidłowe zastosowanie przez organ I instancji przepisów art. art. 2 pkt 20 lit. c, art. 5 ust. 3, art. 7 ust. 3 oraz art. 25 ust. 7 i art. 9 ustawy, a także błędne przyjęcie, że dochód rodziny wynosi [...] zł na osobę w rodzinie. Według jego obliczeń na podstawie PIT 11 za rok 2014 - dochód ten wynosił [...] zł i nie przekraczał ustawowego kryterium dochodowego, wynoszącego [...] zł. Jego zdaniem, dochód za marzec 2015 r. nie powinien mieć wpływu na prawo do zasiłku rodzinnego, gdyż prawo do niego w okresie zasiłkowym [...] było ustalane na podstawie dochodu rodziny z 2014 r., a poza tym należy badać nie tyle dochód uzyskany w danym miesiącu, ale ,,dochód średniomiesięczny" uzyskany w danym roku.

Podniósł, że od [...] czerwca 2014 r. otrzymywał wraz z wynagrodzeniem z tytułu umowy o pracę stałą premię w wysokości [...] zł miesięcznie, a następnie po uzyskaniu dodatkowych uprawnień do wykonywania pracy stała premia została wstrzymana z dniem [...] stycznia 2015 r., a na to miejsce otrzymywał od [...] lutego 2015 r. to samo wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. W PIT 11 za 2014 pracodawca wykazał przychód z umowy o pracę, do którego wchodziła także ta premia, natomiast w PIT 11 za 2015 r. wykazał przychód z umowy o pracę bez premii oraz odrębnie przychód z umowy zlecenia. Umowę zlecenia należy – jego zdaniem – traktować jako kontynuację premii stałej, czyli poprzedniego elementu wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania i zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że świadczenie wychowawcze na F. H. wypłacone w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] grudnia 2016 r. jest "świadczeniem nienależnie pobranym" w rozumieniu art. 25 ust. ust. 2 pkt 2 ustawy, jako "świadczenie przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie." Materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji był pełny, nie wymagał uzupełnienia i nie pozostawiał wątpliwości co do tego, że A. H. oświadczając - w części I pkt 7.3 formularza wniosku o świadczenie wychowawcze złożonego w dniu [...] kwietnia 2015 r. - że nie nastąpiły żadne zmiany w sytuacji dochodowej ani w roku bazowym 2014 r., ani po tym roku - świadomie wprowadził w błąd organ co doprowadziło do przyznania i wypłacania świadczenia wychowawczego od 1 kwietnia do [...] grudnia 2016 r., pomimo niespełnienia przez skarżącego w tym okresie kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy (art. 25 ust. 2 pkt 2).

Kolegium wyjaśniło, że stosownie do przepisów art. 7 ust. 1 – 3 ustawy dochód członków rodziny skarżącego uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a więc w niniejszej sprawie w roku 2014, podlegał korekcie w związku ze zdarzeniami, jakie miały miejsce po roku bazowym, z którego przeciętny miesięczny dochód stanowił podstawę do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego tj. w związku z dochodem uzyskanym na podstawie umowy zlecenia zawartej w styczniu 2015 r. Dochód ten należało zatem ponownie ustalić wg zasad określonych w art. 7 ust 3 ustawy tj. "na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczenia wychowawczego". Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo za dochód uzyskany potraktował dochód z umowy zlecenia, gdyż jest to rodzaj dochodu objętego definicją "dochodu uzyskanego" zawartą w art. 2 pkt 20 lit. "c" ustawy tj. dochodem spowodowanym "uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Stosownie bowiem do art. 2 pkt 21 ustawy, "ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej". Potwierdzeniem "uzyskania dochodu" od dnia [...] lutego 2015 r. jest umowa zlecenia zawarta przez skarżącego z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. w dniu [...] stycznia 2015r., natomiast potwierdzeniem wysokości dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został uzyskany tj. z marca 2015 r. (art. 7 ust. 3 ustawy) jest "zaświadczenie o zarobkach" z dnia [...] stycznia 2017 r., które zostało przedłożone organowi I instancji przez skarżącego. Z zaświadczenia tego wynika, że przychód w wysokości [...] zł po pomniejszeniu o koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, należny podatek w wysokości [...] zł, składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości [...] zł i składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] zł wynosił [...] zł. Kolegium potwierdziło ustalenia organu I instancji, że dochód A. H. w 2014 r. w postaci wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej od dnia [...] stycznia 1986r. w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. wynosił [...] zł, a zatem należało go powiększyć – zgodnie z art. 5 ust. 4b - o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu tj. za marzec 2015r. (770,07 zł), co dało kwotę [...]zł tj. [...] zł na osobę w rodzinie.

Odnośnie różnicy w obliczeniach dochodu za 2014 r. dokonanych przez skarżącego (611,86 zł na osobę w rodzinie) i przez organ I instancji (633,43 zł na osobę w rodzinie), Kolegium stwierdziło, że obliczenia skarżącego są wadliwe, gdyż skarżący odjął zaliczkę na podatek (2.077 zł), zamiast podatek wykazany w zaświadczeniu Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2014 r., który wynosił [...] zł, a także odjął niższą kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne (2.080,03 zł), zamiast kwotę [...]zł, wynikającą z jego oświadczenia z dnia [...] października 2015r. Kolegium stwierdziło jednocześnie, że różnice te i tak nie mają wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż nawet przy uwzględnieniu obliczeń skarżącego, a więc po dodaniu do wskazanego przez niego miesięcznego dochodu tj. do kwoty [...]zł (611,86 zł x 3 osoby) dochodu z marca 2015 r. tj. [...] zł, dochód wynosiłby [...] zł tj. [...] zł na osobę w rodzinie, przekraczając kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 3 ustawy tj. [...] zł.

Kolegium wskazało również na pismo z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w B. P. z dnia [...] stycznia 2017r., z którego wynika, że A. H. otrzymywał od dnia [...] czerwca 2014 r. do [...] stycznia 2015 r. stałą premię w wysokości [...] zł miesięcznie, natomiast po uzyskaniu uprawnień do wykonywanej pracy stała premia została wstrzymana, a na to miejsce otrzymał "to samo" wynagrodzenie w postaci umowy zlecenia od 1 lutego do [...] grudnia 2015 r. W piśmie tym wyjaśniono również, że w PIT za 2014 r. wykazany został przychód ze stosunku pracy wraz z premią, natomiast w PIT za 2015 r. wykazano przychód ze stosunku pracy bez premii, a wynagrodzenie za wykonywaną pracę z uprawnieniami na podstawie umowy zlecenia wykazano w pozycji "działalność wykonywana osobiście". Podniesiono, że w tej sytuacji, umowę zlecenia "można rozumieć" jako kontynuację premii stałej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło tego stanowiska.

Kolegium ustaliło, że skarżący jest zatrudniony w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. na podstawie umowy o pracę od [...] stycznia 1986 r. i tylko z tego tytułu miał dochód w 2014 r. podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dalej "u.ś.r". Z zaświadczenia pracodawcy z dnia [...] stycznia 2017 r. wynika, że w skład dochodu z tego źródła wchodziła od dnia [...] czerwca 2014 r. premia, przyznawana co miesiąc. Wynagrodzenie wraz z premią zostało wykazane przez pracodawcę w PIT 11 za 2014 r. i w zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. z dnia [...] października 2015 r. o dochodzie za 2014r. Zdaniem Kolegium, okoliczność, że skarżący otrzymywał premię do [...] stycznia 2015 r. nie stanowi "utraty dochodu" w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy, tak jak i nabycie przez skarżącego prawa do tej premii od [...] czerwca 2014 r., a więc faktyczne zwiększenie dochodu z tytułu umowy o pracę w roku bazowym, nie jest "uzyskaniem dochodu" w rozumieniu art. 2 pkt 20 ustawy. Premia, jako dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, mógłby być pominięty (wraz z wynagrodzeniem) na podstawie art. 2 pkt 19 ustawy tylko w przypadku utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lit. c) albo w przypadku uzyskania prawa do urlopu wychowawczego (lit. a), a w niniejszej sprawie takie zdarzenia nie zaistniały. Organy nie mają natomiast podstaw do uznania za "utratę dochodu" innych zdarzeń, niż wymienione w tym przepisie. Nabycie przez skarżącego prawa do premii nie jest kwalifikowane jako "uzyskanie dochodu" w rozumieniu art. 2 pkt 20, a tym samym nie ma zastosowania art. 7 ust.3 ustawy, gdyż premia przysługiwała z tytułu umowy o pracę, a umowa o pracę została zawarta jeszcze przed rokiem bazowym - od [...] stycznia 1986r.

Nie ma natomiast wątpliwości co do tego, że zawarcie przez A. H. umowy zlecenia z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. od dnia [...] lutego 2015 r. jest "uzyskaniem dochodu" w rozumieniu art. 2 pkt 20 ustawy, gdyż umowa ta mieści się w definicji "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Skarżący oprócz zatrudnienia w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. na podstawie umowy o pracę, wykonywał bowiem od dnia [...] lutego 2015r. dodatkowo pracę na podstawie umowy zlecenia, a więc otrzymywał wynagrodzenie z dwóch tytułów, co potwierdza PIT 11 za 2015 r. i zaświadczenie pracodawcy z dnia [...] grudnia 2016 r. Dochód w postaci premii i dochód z tytułu umowy zlecenia to nie jest "ten sam dochód". Kolegium wskazało, że nie kwestionuje, że wysokość premii przysługującej skarżącemu do [...] stycznia 2015 r. była taka sama, jak wysokość wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia przysługującego od dnia [...] lutego 2015r., jednakże w świetle art. 2 pkt 1 ustawy, który odsyła do definicji "dochodu" zawartej w u.ś.r. - za dochód skarżącego z roku 2014 należy uznać wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę wraz ze wszystkimi jego składnikami, w tym z premią (gdyż nie można uznać za "utratę dochodu" samej premii), natomiast podjęcie od dnia [...] lutego 2015 r. zatrudnienia u tego samego pracodawcy na podstawie umowy zlecenia należy zakwalifikować jako "uzyskanie dochodu" w rozumieniu art. 2 pkt 20 ustawy i w konsekwencji zastosować art.7 ust. 3 tej ustawy. W konsekwencji rodzina skarżącego nie spełniała ustawowego kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy, tj. [...] zł, a więc skarżący nie był uprawniony do świadczenia wychowawczego w okresie od [...] kwietnia 2016r. do [...] stycznia 2017r.

Zdaniem Kolegium, A. H. oświadczając w części I pkt 7.3 formularza wniosku o świadczenie wychowawcze złożonego w dniu [...] kwietnia 2016r., że ani w roku bazowym 2014r. ani po tym roku nie nastąpiły zmiany, świadomie wprowadził w błąd organ pierwszej instancji - bo będąc pouczony co należy rozumieć pod pojęciem "uzyskania dochodu" sam subiektywnie ocenił, że podjęcie pracy na podstawie umowy zlecenia od dnia [...] lutego 2015r. nie ma wpływu na sytuację dochodową rodziny zamiast ocenę tę pozostawić organowi administracyjnemu, bo to na organ administracyjny ustawodawca nałożył powinność obiektywnej oceny wpływu określonych zdarzeń (np. uzyskania dochodów) na określone uprawnienia. Arbitralne przeświadczenie skarżącego, że nie musi informować organu o dochodzie z odrębnego stosunku prawnego doprowadziło do przyznania świadczenia wychowawczego pomimo niespełnienia przez skarżącego kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (art. 25 ust. 2 pkt 2). Skarżący nie wywiązał się też z obowiązku niezwłocznego poinformowania organu I instancji, wynikającym z art. 20 ust. 1 ustawy, o zawarciu w dniu [...] grudnia 2016r., a więc po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie - aneksu do umowy z dnia [...] grudnia 2015r. Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenia. Skarżący zobowiązał się do poinformowania organu wypłacającego świadczenia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym o uzyskaniu dochodu, podpisując oświadczenie w formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (część II). Ponadto o obowiązku wynikającym z art. 20 ust. 1 ustawy oraz o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego został poinformowany w decyzji przyznającej świadczenia z dnia [...] czerwca 2016r. Na formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, znajduje się również pouczenie o warunkach przyznania tego świadczenia i skarżący oświadczył, że zapoznał się z tym pouczeniem.

Nie ma zatem wątpliwości co do tego, że świadczenie wychowawcze wypłacone mu w okresie od 1 kwietnia do [...] grudnia 2016 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, a zatem na podstawie art. 25 ust. 1 skarżący zobowiązany jest do jego zwrotu.

Kolegium ustaliło przy tym, że kwota nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wynosi [...] zł (500 zł x 9 miesięcy).

Kolegium poinformowało ponadto skarżącego, że może on w odrębnym postępowaniu ubiegać się o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, odroczenie terminu ich płatności albo rozłożenie na raty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. H. domagał się uchylenia decyzji powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając jej wydanie z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 2 pkt 20 lit. "c", art. 5 ust.3, art. 7 ust.3, art. 25 ust. 7 i art. 9 ustawy oraz przepisów postępowania tj. art. 6, 8, 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi, skarżący w pierwszej kolejności podkreślił, że skoro prawo do świadczenia wychowawczego było ustalane na podstawie dochodu z 2014r., to dochód uzyskany w marcu 2015 r. nie powinien być uwzględniany. Poza tym, ocenie podlega nie dochód uzyskany w danym miesiącu, ale dochód średniomiesięczny uzyskany w danym roku.

Ponadto skarżący przedstawił, podobnie, jak w odwołaniu, swój sposób wyliczenia dochodu za 2014 r. Wyjaśnił, że uzyskał przychód w kwocie [...]zł, który – zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. – pomniejszył o: koszty uzyskania przychodu - [...] zł, należny podatek dochodowy od osób fizycznych - [...] zł, składki na ubezpieczenie społeczne - [...] zł i składki na ubezpieczenie zdrowotne - [...] zł, co dało kwotę [...]zł (PIT-11 za rok 2014). Po podzieleniu tej kwoty na 12 miesięcy stanowi to kwotę [...]zł miesięcznie, tj. [...] zł na osobę w rodzinie (trzyosobową). Kwota ta nie przekracza kryterium dochodowego, a więc nie było podstaw do stwierdzenia świadczeń nienależnie pobranych.

Skarżący podniósł także, iż od [...] czerwca 2014 r. otrzymywał wraz z wynagrodzeniem z tytułu umowy o pracę stałą premię w wysokości [...] zł miesięcznie, a następnie po uzyskaniu dodatkowych uprawnień do wykonywania pracy stała premia została wstrzymana z dniem [...] stycznia 2015 r., a na to miejsce otrzymywał od [...] lutego 2015 r. to samo wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. W PIT 11 pracodawca wykazał przychód z umowy o pracę, do którego wchodziła także ta premia, natomiast w PIT 11 za 2015 r. wykazał przychód z umowy o pracę bez premii oraz odrębnie przychód z umowy zlecenia. Umowę zlecenia należy – jego zdaniem – traktować jako kontynuację premii stałej, czyli poprzedniego elementu wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę.

Skarżący podniósł ponadto, że nawet, jeśli przyjąć dopuszczalność korygowania dochodów z 2014 r., to należy uwzględniać średnie miesięczne dochody z 2015 r., a nie tylko z jednego miesiąca. Wyjaśnił, że w 2015 r. uzyskał dochód w kwocie [...]zł, czyli 2.261,06 miesięcznie, tj. [...] zł na osobę, a więc jest to kwota mniejsza od kryterium dochodowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2016r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości wyłącznie przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że oceniają wyłącznie to, czy zaskarżona decyzja (bądź inny akt) nie narusza obowiązujących przepisów.

Badając w takim zakresie skargę w niniejszej sprawie, stwierdzić należy, że jest ona zasadna.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej był art. 25 ustawy, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust.1). Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się natomiast:

1)świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;

1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a;

2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;

3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;

4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;

5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Wydając zaskarżoną decyzję organ wskazał na art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy stwierdzając, że skarżący składając w kwietniu 2016 r. wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego nie wskazał, że w dniu [...] stycznia 2015 r., a więc po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (2014 r.), zawarł z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. umowie zlecenia na okres do [...] grudnia 2015 r., o kolejnej umowie zlecenia z [...] grudnia 2015 r. i o aneksie od niej z [...] grudnia 2016 r., obejmującej okres do [...] stycznia 2017 r., a więc świadomie wprowadził organ w błąd co do swojej sytuacji finansowej (art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy), co spowodowało, że świadczenie wychowawcze wypłacone w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] grudnia 2016 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi.

Organ potraktował dochód z tytułu umowy zlecenia jako "dochód uzyskany", o którym mowa w art. 2 pkt 20 ustawy.

Stanowisko organu nie jest słuszne.

Zgodnie z tym przepisem, "uzyskanie dochodu" oznacza uzyskanie dochodu spowodowane:

a) zakończeniem urlopu wychowawczego,

b) uzyskaniem zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c) uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

d) uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej,

e) rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania po okresie zawieszenia w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej,

f) uzyskaniem zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

g) uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego,

h) uzyskaniem zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,

i) uzyskaniem stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym.

Wbrew stanowisku organów obu instancji, w niniejszej sprawie nie zachodzą żadne z wymienionych w tym przepisie okoliczności, a więc również okoliczność z lit. "c", na którą organy wskazują, pomimo tego, że "umowa zlecenie" mieści się w zdefiniowanym w przepisie art. 2 pkt 21 ustawy pojęciu: "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa". Zgodnie bowiem z tym przepisem – "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej".

O "uzyskaniu dochodu" w powyższym rozumieniu można mówić tylko w razie nowego, dodatkowego "zatrudnienia" lub "innej pracy zarobkowej".

W niniejszej sprawie warunek ten nie występuje.

Nie nastąpiło bowiem dodatkowe, nowe zatrudnienie skarżącego w 2015 r., a jedynie zmieniła się jego podstawa prawna.

Bezspornie skarżący jest zatrudniony w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. na podstawie umowy o pracę już od [...] stycznia 1986 r. Z zaświadczenia tego pracodawcy z dnia [...] stycznia 2017 r. wynika, że w skład dochodu z tego tytułu wchodziła również premia, przyznawana co miesiąc, wynosząca [...] zł, co nie jest kwestionowane. Jak wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wynagrodzenie obejmujące także tę premię zostało wykazane przez pracodawcę w PIT - 11 za 2014 r. i w zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. z dnia [...] października 2015 r. o dochodzie za rok 2014.

Bezsporne jest również to, że skarżący otrzymywał tę premię już od czerwca 2014 r., a więc już w roku bazowym. Premia ta miała charakter stały i była wypłacana do [...] stycznia 2015 r., natomiast od [...] lutego 2015r., na podstawie zawartej z tym samym pracodawcą umowy zlecenia z dnia [...] stycznia 2015 r. – obok wynagrodzenia wynikającego z trwającej nadal umowy o pracę, skarżący otrzymywał tę samą kwotę.

Jak natomiast wynika z treści zaświadczenia Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w B. P. z dnia [...] stycznia 2017 r. (k.21 akt admin.) skarżący otrzymywał od [...] czerwca 2014 r. stałą premię w wysokości [...] zł miesięcznie, a po uzyskaniu uprawnień do wykonywanej pracy premia została wstrzymana, zaś w jej miejsce skarżący otrzymywał takie samo wynagrodzenie na podstawie umowy zlecenia zawartej [...] stycznia 2015 r. W zaświadczeniu wyjaśniono, że PIT 11 za 2014 r. obejmował również uzyskaną przez skarżącego w tym roku premię, natomiast w PIT 11 za 2015 r. wykazano oddzielnie wynagrodzenie ze stosunku pracy (bez premii) i z umowy zlecenia (w pozycji działalność wykonywana osobiście). Podkreślono, że w tej sytuacji "umowę zlecenie można rozumieć jako kontynuację premii stałej". Jednocześnie wskazano, że skarżący w 2015 r. i 2016 r. nie podejmował żadnej innej pracy dodatkowej w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P..

Powyższe zaświadczenie pozwala na przyjęcie, że umowa zlecenia stanowiła w istocie kontynuację dotychczasowego stosunku pracy skarżącego, a więc kontynuację dotychczasowego zatrudnienia.

Z zaświadczenia wynika, że zakres obowiązków skarżącego określony w umowie o pracę pokrywał się z obowiązkami wynikającymi z umowy zlecenia, brak więc podstaw do uznania, że skarżący podjął nowe, dodatkowe zatrudnienie, zwłaszcza, że w zaświadczeniu wprost wskazano, że "żadnej innej dodatkowej pracy" skarżący w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. nie podejmował. Sporna umowa zlecenia zastąpiła w istocie uznaniowy składnik wynagrodzenia skarżącego wypłacanego na podstawie umowy o pracę (premii) – obie umowy zostały zawarte z tym samym pracodawcą, dotyczą podobnych obowiązków i takiej samej kwoty. Powyższe pozwala uznać, że na skutek zawarcia umowy zlecenia nastąpiła jedynie zmiana podstawy zatrudnienia skarżącego, a nie nowe "zatrudnienie", o którym mowa w art. 2 pkt 20 lit. "c" ustawy. Istota łączącego skarżącego z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. stosunku pracy faktycznie nie zmieniła się od chwili zawarcia z nim umowy o pracę tj. od [...] stycznia 1986 r. Zmieniła się wyłącznie – od [...] stycznia 2015 r. podstawa prawna zatrudnienia – obok umowy pracę, strony zawarły przedmiotową umowę zlecenia, na podstawie której faktycznie wypłacane było "podwyższone" od 2014 r. wynagrodzenie (o [...] zł, co nie jest sporne). Jak natomiast przyjmuje się w orzecznictwie (zob. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2011 r., I OSK 1047/11; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2011 r., II SA/Bd 954/11), zmiana wysokości wynagrodzenia w ramach istniejącego stosunku pracy (jego obniżenie bądź podwyższenie) nie stanowi ani utraty, ani uzyskania dochodu, o których mowa w art. 3 pkt 23 i 24 u.ś.r. (co ma również zastosowanie w odniesieniu do identycznie brzmiących przepisów art. 2 pkt 20 i pkt 21 ustawy).

W sytuacji występującej w sprawie, przeciwne rozumienie tego przepisu byłoby zbyt formalistyczne i jako takie byłoby niezgodne z celem ustawy, jakim jest zaspokajanie podstawowych, bytowych potrzeb rodziny zapewniających jej członkom życie na poziomie odpowiadającym godności człowieka, stanowiącym realizację wyrażonej w art. 71 Konstytucji RP zasady pomocy państwa rodzinie.

Skoro zatem, w świetle okoliczności niniejszej sprawy, wadliwe było potraktowanie dochodu skarżącego z umowy zlecenia uzyskanego w 2015 r. i 2016 r. za "dochód uzyskany", to nie można w ogóle mówić o świadomym wprowadzeniu przez skarżącego organu w błąd, a więc o " świadczeniu nienależnie pobranym", zdefiniowanym w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy. W świetle zgromadzonych dowodów, dochód który uwzględniał organ przyznając skarżącemu świadczenia decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., został ustalony na podstawie PIT 11 za 2014 r., a ten obejmował również przyznaną od [...] czerwca 2014 r. premię. Nie ma więc mowy o wadliwie przedstawionej przez skarżącego sytuacji dochodowej.

W konsekwencji nie ma podstaw do stwierdzenia, że sporne świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy.

Z powyższych przyczyn skarga jest uzasadniona, zbędne jest natomiast odnoszenie się do zarzutów dotyczących sposobu obliczenia dochodu skarżącego za 2014 r.

Zaskarżona decyzja podlega zatem uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz.1369).

Rozpatrując sprawę ponownie, organ odwoławczy uwzględni wyrażoną przez Sąd na tle okoliczności niniejszej sprawy wykładnię art.2 pkt 20 i 21 ustawy.