Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2001/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne: Lotnicze prawo
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: art. 105a ust. 1, art. 205 b ust. 1 pkt 1, 209b ust. 1, art. 209b ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1393
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie NSA Elżbieta Kremer del. WSA Ewa Kręcichwost- Durchowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. Publicznej Spółki Akcyjnej Oddział w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 1452/16 w sprawie ze skargi B. Publicznej Spółki Akcyjnej Oddział w P. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] marca 2016 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz B. Publicznej Spółki Akcyjnej Oddział w P. kwotę 1240 (jeden tysiąc dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 1452/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. Publicznej Spółki Akcyjnej Oddział w P. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] marca 2016 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. na podstawie art. 104 § 1 K.p.a., art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 1 oraz art. 209b ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002r. - Prawo lotnicze (Dz. U. z 2013 r., poz. 1393), art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 14 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG (Dz. Urz. UE L 46 z 17 lutego 2004 r. – dalej jako "rozporządzenie" po rozpatrzeniu wniosków H. S. i T. K. (dalej jako "pasażerowie"), dotyczących lotu z dnia [...] maja 2015 r. na trasie K. ([...]) – L. ([...]) o oznaczeniu kodowym [...], będącego częścią podróży lotniczej na trasie K. ([...]) – L. ([...]) – A., o stwierdzenie naruszenia przez B. (dalej jako "skarżąca") z siedzibą w H., praw pasażerów określonych przepisami rozporządzenia (WE) nr 261/2004 - stwierdził brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że pasażerowie posiadali potwierdzoną rezerwację na lot dnia [...] maja 2015r. na trasie K. ([...]) – L. ([...]), którego przewoźnikiem była skarżąca, lot ten stanowił pierwszy etap podróży, którego celem było A. ([...]). W związku z opóźnieniem ww. lotu pasażerowie utracili połączenie lotu na trasie L. – A. Pasażerowie zrealizowali utracony odcinek podróży, lotem alternatywnym na trasie L. – W. ([...]) oraz lotem na trasie W. – A., docierając ostatecznie do miejsca docelowego swojej podróży z opóźnieniem wynoszącym około 5 godzin. W skargach pasażerowie wskazali, że przewoźnik nie udzielił im informacji o prawach pasażera przysługujących w przypadku opóźnienia lotu.

Przewoźnik lotniczy, wskazał natomiast, iż nieprawidłowości w realizacji usługi przewozu lotniczego z dnia [...] maja 2015 r. wyniknęły z nadzwyczajnych okoliczności, za które nie może ponosić odpowiedzialności i których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Jako wyłączną przyczynę opóźnienia przewoźnik wskazał konieczność przestrzegania instrukcji Kontroli Ruchu Lotniczego. Do wyjaśnień dołączył raport EuroControl, z którego wynikało 20 minutowe opóźnienie przedmiotowego rejsu.

W związku ze wskazanym opóźnieniem pasażerowie nie zdążyli na swój drugi lot i zostali przekierowani na transfer L. – W. oraz W. – A. Dokumentacja załączona przez przewoźnika dowodzi, że samolot wyleciał z portu lotniczego w K. 3 minuty wcześniej niż planowano, ale doleciał do portu lotniczego L. z 20 minutowym opóźnieniem. Fakt ten potwierdza F. Inc. z siedzibą w P. [...], który rejestruje godziny startów i lądowań regularnych przewoźników lotniczych.

Prezes Urzędu wezwał Polską Agencję Żeglugi Powietrznej do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy w dniu [...] maja 2015 r. w trakcie lotu na trasie K. – L. Kontrola Ruchu Lotniczego wydała instrukcję, skutkiem której było wydłużenie czasu, w którym samolot wykonujący lot znajdował się pod kontrolą Kontroli Ruchu Lotniczego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie PAŻP wskazała, że czas przedmiotowego przelotu był, o 1 minutę krótszy niż zaplanowany, natomiast służby kontroli ruchu lotniczego nie wydały instrukcji, których skutkiem byłoby wydłużenie czasu lotu samolotu [...] w dniu [...] maja 2015 r.

Dalej organ stwierdził, że faktem powszechnie znanym jest, iż w terminalu portu lotniczego w K. wywieszone są plakaty traktujące o prawach pasażerów określonych przepisami rozporządzenia, ponadto w terminalu wyłożone są broszury informacyjne traktujące o prawach pasażerów.

W konkluzji organ stwierdził, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie odpowiada żadnemu z hipotetycznych stanów wskazanych w art. 1 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, z których zaistnieniem rozporządzenie przewiduje przyznanie minimalnych praw dla pasażerów i odpowiadających im obowiązków przewoźnika. Nie powstał zatem obowiązek przewoźnika, którego beneficjentem byłaby którakolwiek ze stron skarżących.

W związku z powyższym pasażerowie wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie im odszkodowania określonego w art. 7 rozporządzenia .

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] marca 2016 r. uchylił w całości decyzję z dnia [...] listopada 2015 r., oraz stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego B. przepisów rozporządzenia w związku z opóźnieniem lotu na trasie K. – L. dnia [...] maja 2015 roku poprzez:

- zaniechanie obowiązku wypłaty na rzecz H. S. odszkodowania w kwocie 600 Euro, tj. zaniechanie obowiązku, o którym mowa w art. 7 ust. 1 lit. c rozporządzenia,

- zaniechanie obowiązku wypłaty na rzecz T. K. odszkodowania w kwocie 600 Euro, tj. zaniechanie obowiązku, o którym mowa w art. 7 ust. 1 lit. c rozporządzenia,

Ustalił termin usunięcia ww. nieprawidłowości w ciągu 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji.

Nałożył na przewoźnika lotniczego B.:

- karę pieniężną w wysokości 1000 zł (słownie: tysiąc złotych) za naruszenie art. 7 ust. 1. lit. c rozporządzenia w stosunku do podróżnej H. S.,

- karę pieniężną w wysokości 1000 zł (słownie: tysiąc złotych) za naruszenie art. 7 ust. 1 lit. c rozporządzenia w stosunku do podróżnego T. K.

W uzasadnieniu organ stwierdził, iż nie zaistniały przesłanki zwalniające przewoźnika lotniczego z obowiązku wypłaty pasażerom zryczałtowanego odszkodowania. Odszkodowanie nie zostało wypłacone, doszło zatem do naruszenia art. 7 ust. 1 lit. c rozporządzenia.

Zgodnie z art. 14 rozporządzenia, obsługujący przewoźnik lotniczy, który znacznie opóźnił lot, ma obowiązek wręczenia pasażerom, których to opóźnienie dotyczy pisemną informację o przepisach na temat odszkodowania i pomocy przysługującej zgodnie z rozporządzeniem. Pasażer otrzymuje również pisemną informację o sposobach skontaktowania się z wyznaczonym organem krajowym, właściwym do rozpatrywania skarg na naruszenie przez przewoźnika lotniczego postanowień rozporządzenia.

Ze skargi podróżnych wynika, że nie zostali oni poinformowani o prawach pasażerów, niemniej przeprowadzone przez członków Komisji Ochrony Praw Pasażerów na lotnisku w Krakowie kontrole potwierdziły obecność plakatów informacyjnych w halach odlotów oraz czytelnej informacji z zakresu uprawnień pasażerów linii lotniczych znajdujących się przy stanowiskach odprawy biletowo-bagażowej.

Mając powyższe na uwadze stwierdził, iż nie doszło do naruszenia art. 14 rozporządzenia.

W myśl art. 209b ust. 1 ustawy Prawo lotnicze prawa pasażera w przedmiotowej sprawie zostały naruszone, dlatego nałożono na przewoźnika lotniczego karę pieniężną w wysokości 1000 zł za naruszenie w stosunku do H. S. obowiązku, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia oraz karę pieniężną w wysokości 1000 zł za naruszenie w stosunku do T. K. obowiązku, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia. Wysokości kar są proporcjonalne do stwierdzonego naruszenia i mają charakter prewencyjny.

B. Publiczna Spółka Akcyjna Oddział w P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] marca 2016 r.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

- art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 8 K.p.a. - poprzez wydanie decyzji przed upływem terminu wyznaczonego na załatwienie sprawy, co uniemożliwiło skarżącemu skuteczne wypowiedzenie się co do zebranych materiałów i dowodów oraz doprowadziło do pominięcia złożonych dalszych wyjaśnień w sprawie;

- art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. - poprzez zaniechanie przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i wyjaśniający stan faktyczny, a nadto poprzez niekompletne rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego i nieodniesienie się do części zgromadzonych dowodów oraz dokonanie oceny zebranego materiału w sposób nielogiczny i sprzeczny z wiedzą i doświadczeniem życiowym.

Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku wskazał m.in., że organ dokonał słusznej oceny w odpowiedzi na skargę podając, że opóźnienie związane z zarządzaniem ruchem lotniczym stanowi okoliczność nadzwyczajną wtedy, gdy kontrola ruchu powietrznego zawiesza operacje lotnicze lub wprowadza ograniczenia w operacjach lotniczych w portach lotniczych wylotu lub przylotu lub w przestrzeni lotniczej, w której dany statek powietrzny ma operować, jednocześnie podkreślił, że w niniejszej sprawie do takich sytuacji nie doszło.

Zdaniem Sądu skarżąca, jako podmiot zawodowo trudniący się przewozem lotniczym powinien na etapie planowania lotów przewidzieć, iż kontrola lotów może nieznacznie zmienić trasę przelotu, czego skutkiem może być wydłużenie czasu przelotu i w tym zakresie uwzględnić ewentualną zmianę mającą na celu zapobieganie opóźnień. Przedmiotowe zdarzenie związane z koniecznością oczekiwania na lądowanie, spowodowane działaniem kontroli ruchu lotniczego, nie powoduje zwolnienia z odpowiedzialności odszkodowawczej, w sytuacji gdy zaplanowany przez przewoźnika czas na przesiadkę na kolejny rejs na tym lotnisku, był zbyt krótki. Wystarczyło bowiem kilkunastominutowe opóźnienie pierwszego lotu, aby pasażerowie nie zdążyli na odprawę na kolejny lot.

W sprawie zaistniała sytuacja, kiedy pasażerowie mogli domagać się zryczałtowanego odszkodowania, bowiem mając na uwadze orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 26 lutego 2013 roku, zapadłego w sprawie C-11/11, w którym podniesiono, że wspomniane wyżej odszkodowanie za opóźnienie pasażerów w dotarciu do miejsca docelowego powyżej 3 godzin "nie jest uzależnione od istnienia opóźnienia przy wylocie, a co za tym idzie - od spełnienia przesłanek ustanowionych w tym art. 6 (Rozporządzenia (WE) nr 261/2004)" oraz w związku z faktem, iż okoliczność, która doprowadziła do opóźnienia lotu nie stanowi okoliczności nadzwyczajnych w myśl przepisów Rozporządzenia (WE) nr 261/2004.

W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji stwierdził, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia 23 marca 2016 roku jest prawidłowe, choć postępowanie nie było wolne od uchybień w zakresie wymagań proceduralnych (naruszenie art. 10 § 1 K.p.a.), jednak nie miały one istotnego wpływu na rozstrzygnięcie, w skardze nie wskazano bowiem na żadne nowe zarzuty o charakterze materialnoprawnym i ich ewentualny związek z naruszeniem procedury.

W rozpatrywanej przez Sąd skardze skarżąca nie wskazała na żadne nowe dowody oraz okoliczności faktyczne, których do tej pory nie mogła przedstawić organowi administracji, a które zostałyby przedstawione gdyby zachowano terminy wskazane w zawiadomieniu o wniesieniu środka odwoławczego oraz planowanym terminie końcowego załatwienia sprawy. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że odpowiedzialność przewoźnika lotniczego w ramach omawianego rozporządzenia jest wyłączona tylko wtedy, gdy przewoźnik dowiedzie, że opóźnienie lotu, jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.

W związku z zarzutem naruszenia art. 10 § K.p.a. Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie to po stronie skarżącej spoczywał ciężar wykazania związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy, z uwagi na nie wykazanie przez stronę związku przyczynowego, Sąd pierwszej instancji nie uznał naruszenia ww. przepisu w opisanym zakresie, jako naruszenia mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, nie można zarzucić organowi takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, wskazanych w skardze, które mogłoby uzasadniać odmienne rozstrzygnięcie sprawy. Sąd podkreślił, że organ zebrał wystarczający materiał dowodowy jak również dokonał jego prawidłowej oceny.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, B. Publiczna Spółka Akcyjna Oddział w P. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie:

I. naruszenie prawa materialnego - art. 5 ust. 3 rozporządzenia, poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że zdarzenie związane z koniecznością oczekiwania na lądowanie, spowodowane działaniem kontroli ruchu lotniczego nie stanowi nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków oraz polegającą na uznaniu, że przedział czasowy pomiędzy poszczególnymi lotami oraz możliwość odmiennego zaplanowania czasu przelotu wpływa na zakwalifikowanie sytuacji oczekiwania na decyzję kontroli ruchu lotniczego zezwalającą na lądowanie, jako nadzwyczajnej okoliczności;

II. naruszenie przepisów postępowania art. 151 P.p.s.a. w z w. z art. 10 § 1 K.p.a. w związku z art. 8 K.p.a. poprzez oddalenie skargi skarżącego, w wyniku stwierdzenia przez Sąd w ramach dokonywania kontroli legalności skarżonej decyzji, że naruszenie przez organ art. 10 § 1 K.p.a. z związku z art. 8 K.p.a. nie miało wpływu na wynik sprawy, co stanowi powielenie przez Sąd naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. w związku z art. 8 K.p.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, jak również o zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wniósł o jej oddalenie, jak również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a".), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Jak wynika z akt sprawy H. S. i T. K. posiadali potwierdzoną rezerwację na lot dnia [...] maja 2015r. na trasie K. ([...]) – L. ([...]) o oznaczeniu kodowym [...] z planowaną godziną startu 13.45 czasu lokalnego i godziną lądowania 15.05 czasu lokalnego, którego przewoźnikiem był B., lot ten stanowił pierwszy etap podróży, którego celem było A. ([...]). W związku z opóźnieniem ww. lotu pasażerowie utracili połączenie lotu na trasie L. – A. Pasażerowie zrealizowali utracony odcinek podróży, lotem alternatywnym na trasie L. – W. ([...]) oraz lotem na trasie W. – A., docierając ostatecznie do miejsca docelowego swojej podróży z opóźnieniem wynoszącym około 5 godzin.

W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że Prezes Urzędu wezwał Polską Agencję Żeglugi Powietrznej do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy w dniu [...] maja 2015 r. w trakcie lotu na trasie K. – L. Kontrola Ruchu Lotniczego wydała instrukcję, skutkiem której było wydłużenie czasu, w którym samolot wykonujący lot znajdował się pod kontrolą Kontroli Ruchu Lotniczego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie PAŻP wskazała, że czas przedmiotowego przelotu był, o 1 minutę krótszy niż zaplanowany, natomiast służby kontroli ruchu lotniczego nie wydały instrukcji, których skutkiem byłoby wydłużenie czasu lotu samolotu [...] w dniu [...] maja 2015 r.

Z kolei skarżąca kasacyjnie wskazała, iż nieprawidłowości w realizacji usługi przewozu lotniczego z dnia [...] maja 2015 r. wyniknęły z nadzwyczajnych okoliczności, za które nie może ponosić odpowiedzialności i których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Jako przyczynę opóźnienia przewoźnik wskazał konieczność przestrzegania instrukcji Kontroli Ruchu Lotniczego.

Zgodnie z przepisem art. 10 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Jako jednolity i w pełni utrwalony w orzecznictwie sądowo-administracyjnym należy przyjąć pogląd, iż naruszenie zasady zawartej w art. 10 § 1 K.p.a. nie stanowi automatycznie w każdym przypadku podstawy do uchylenia decyzji (por. wyroki NSA z dnia 18 maja 2006 r. sygn. akt II OSK 831/05; z dnia 16 października 2007 r. sygn. akt I OSK 1192/06, opubl. na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – dalej jako "CBOSA"). Również skuteczne wniesienie takiego zarzutu w skardze kasacyjnej wymaga uprawdopodobnienia istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a treścią rozstrzygnięcia, polegającego na tym, że gdyby do tego uchybienia nie doszło, to treść rozstrzygnięcia podjętego wyrokiem byłaby inna. Nakłada to na skarżącego obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2018 r., sygn. akt II OSK 2178/16, CBOSA; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1539/16, CBOSA; wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FSK 232/07, Lex nr 480247; por. też B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2009, s. 508; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. 3, Warszawa 2008, s. 426).

Jak wynika z akt sprawy zawiadomieniem z dnia 9 marca 2016 r., które skarżąca kasacyjne otrzymała w dniu 18 marca 2016 r., organ poinformował o wniesionym przez pasażerów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz wyznaczył termin załatwienia sprawy do 30 maja 2016 r. Wskazał, iż wyznaczenie powyższego terminu spowodowane jest koniecznością umożliwienia stronom wypowiedzenia się w sprawie co do wniesionego wniosku oraz dogłębnej analizy stanu formalno-prawnego sprawy. Jednocześnie poinformował, że z wnioskiem można zapoznać się w terminie 7 dni, i że strony mogą czynnie uczestniczyć w każdym stadium postępowania. Tymczasem decyzja organu odwoławczego została wydana [...] marca 2016 r. Skarżąca wskazała, że skierowała do organu swoje dodatkowe wyjaśnienia. Zarówno w mailu z dnia 24 marca 2016 r., jak i w piśmie z dnia 4 kwietnia 2016 r. informowała, że lot był realizowany planowo do 110 minuty, a opóźnienie samolotu rozpoczęło się w czasie gdy samolot znajdował się już poza polską przestrzenią powietrzną.

Należy wskazać, że zgodnie z powołanym w skardze kasacyjnej art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (dalej jako "rozporządzenie"), obsługujący przewoźnik lotniczy nie jest zobowiązany do wypłaty rekompensaty przewidzianej w art. 7, jeżeli może dowieść, że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.

Przepis art. 7 rozporządzenia stosuje się przy tym również w przypadku, gdy pasażerowie lotów opóźnionych poniosą stratę czasu wynoszącą co najmniej trzy godziny, polegającą na przybyciu do ich miejsca docelowego co najmniej trzy godziny po pierwotnie przewidzianej przez przewoźnika lotniczego godzinie przylotu, a co wynika z wykładni art. 7 powołanego rozporządzenia dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 19 listopada 2009 r., C-402/07 i C-432/07. Wskazać bowiem należy, że z art. 267 lit. b Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2, ze zm.) wynika wiążący charakter orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości UE zarówno dla organów administracji, jak i sądów krajowych stosujących przepisy aktów wydanych przez organy Unii Europejskiej.

Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że z motywu 14 rozporządzenia wynika , że zobowiązania przewoźników lotniczych powinny być ograniczone lub ich odpowiedzialność wyłączona w przypadku gdy zdarzenie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Okoliczności te mogą, w szczególności, zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika. Również w motywie 15 rozporządzenia wskazano, że za nadzwyczajne okoliczności powinno się uważać sytuację, gdy decyzja kierownictwa lotów w stosunku do danego samolotu spowodowała danego dnia powstanie dużego opóźnienia, przełożenie lotu na następny dzień albo odwołanie jednego lub więcej lotów tego samolotu pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków przez zainteresowanego przewoźnika, by uniknąć tych opóźnień lub odwołań lotów.

W wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 2714/15 (opubl. CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nadzwyczajną okoliczność stanowi zdarzenie, które nie dotyczy normalnej działalności wykonywanej przez przewoźnika lotniczego i nie poddaje się jego skutecznej kontroli, ze względu na swój charakter lub źródło. Jako nadzwyczajne okoliczności mogą być traktowane tylko takie okoliczności, które nie znajdują się pod kontrolą przewoźnika lotniczego, bez względu na ich charakter i wagę. Za nadzwyczajne okoliczności można uznać jedynie zdarzenia o charakterze zewnętrznym w stosunku do danego przewoźnika lotniczego (zob. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1936/13, opubl. CBOSA).

Z kolei Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 12 maja 2011 r. w sprawie C-294/10 wskazał: "ponieważ na podstawie art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004 [przewoźnik lotniczy] ma obowiązek podjęcia wszelkich rozsądnych środków w celu uniknięcia nadzwyczajnych okoliczności, powinien rozsądnie na etapie planowania lotu wziąć pod uwagę ryzyko opóźnienia związanego z ewentualnym zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności. W szczególności w celu uniknięcia tego, by każde opóźnienie, nawet nieznaczne, wynikające z zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności nie prowadziło w nieunikniony sposób do odwołania lotu, rozsądny przewoźnik lotniczy powinien rozplanować swe zasoby we właściwym czasie, w celu dysponowania określoną rezerwą czasu, aby być w stanie, w miarę możliwości, wykonać rzeczony lot po ustaniu nadzwyczajnych okoliczności. Jeżeli w takiej sytuacji przewoźnik lotniczy nie dysponuje z kolei żadną rezerwą czasu, nie można uznać, iż podjął on wszystkie racjonalne środki przewidziane w art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004". Trybunał wskazał także, że powyższy przepis "nie może być interpretowany jako nakładający – tytułem racjonalnych środków - obowiązek planowania w sposób ogólny i jednolity minimalnej rezerwy czasu, mającej zastosowanie bez różnicy do wszystkich przewoźników lotniczych we wszystkich sytuacjach zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności. Ocena zdolności przewoźnika lotniczego do zapewnienia całego przewidzianego lotu w nowych warunkach wynikających z zaistnienia tych okoliczności powinna być dokonywana z troską o to, aby wymagany zakres rezerwy czasu nie skutkował doprowadzeniem przewoźnika lotniczego do dokonywania nadmiernych poświęceń z punktu widzenia jego przedsiębiorstwa w danym momencie."

Niewątpliwie z uwagi na wskazane w art. 7 rozporządzenia przesłanki zwalniające przewoźnika od odpowiedzialności za spóźniony lot, okoliczności podniesione przez skarżącą mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Brak stanowiska organu w tym zakresie narusza bowiem przywołany wyżej przepis art. 5 ust. 3 rozporządzenia.

Wyjaśnić także należy, że nie jest rolą sądu zastępowanie organów w ich obowiązkach. Sąd administracyjny dokonuje kontroli działalności administracji publicznej wyłącznie w aspekcie jej zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.). Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania (korygowania) działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, nie zastępuje go w czynnościach. Dodać trzeba, aczkolwiek wydaje się to oczywiste, że argumenty podniesione w odpowiedzi na skargę bądź w odpowiedzi na skargę kasacyjną, których nie ma w zaskarżonej decyzji, nie mogą stanowić jej uzupełnienia i uczynić ją poprawną.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, uznając zasadność zarzutów skargi kasacyjnej na podstawie art. 188 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji oraz uchylił zaskarżoną decyzję.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy, odniesie się do całego materiału dowodowego, który oceni we wzajemnym powiązaniu, by następnie na jego podstawie podjąć decyzję administracyjną, uzasadnioną zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a.

O kosztach postępowania sądowego, na które składają się koszty postępowania kasacyjnego oraz koszty postępowania przed Sądem pierwszej instancji, orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a., art. 200 P.p.s.a. i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c i § 14 ust.1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).