Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 120/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2009-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 maja 2009 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., Nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku Z. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2008 r., Nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Odmowa umorzenia należności została uzasadniona następującymi okolicznościami faktycznymi i argumentacją prawną:

Organ wskazał na wstępie, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą i zatrudniając pracowników miał obowiązek opłacać należne składki na ubezpieczenie za siebie i zatrudnionych pracowników od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania prowadzenia działalności, co nastąpiło w listopadzie 1998 r. Istnienie zadłużenia z tego tytułu zostało potwierdzone decyzją Zakładu z dnia [...] października 2007 r., znak [...], utrzymaną w mocy, w zakresie obowiązku opłacania składek i zadłużenia z tego tytułu, wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] października 2008 r. (sygn. akt: [...]).

W dalszej kolejności organ przytoczył przepisy stanowiące podstawę umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W pierwszym rzędzie organ odniósł się do wskazanej w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74, z późn. zm., dalej także jako: ustawa systemowa) przesłanki całkowitej nieściągalności należności. Analizując sprawę pod kątem zaistnienia tej przesłanki organ doszedł do przekonania, że w przypadku skarżącego nie została ona spełniona. W ocenie organu nie zaistniały sytuacje opisane w art. 28 ust. 3 ustawy systemowej, doprecyzowującego przesłankę całkowitej nieściągalności. W szczególności organ podkreślił, że w sprawie skarżącego nie zostało wydane postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Ponadto skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w L., a zadłużenie z tytułu nie opłaconych należności składkowych zabezpieczone zostało poprzez wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej.

W związku z powyższym organ zbadał również przesłanki umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy systemowej, który to przepis pozwala na umarzanie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności, w uzasadnionych przypadkach, doprecyzowanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365, z późn. zm.; dalej jako: rozporządzenie w sprawie umarzania należności).

Oceniając sytuację rodzinną i majątkową skarżącego pod kątem spełnienia określonej w § 3 rozporządzenia przesłanki zaistnienia sytuacji, w której zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, organ doszedł do przekonania, że przesłanka ta nie została spełniona.

W oparciu o przedłożone przez skarżącego dokumenty ustalono, że skarżący pobierał zasiłek stały z pomocy społecznej w kwocie 444,00 zł, a aktualnie źródłem jego utrzymania jest renta z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 780,80 zł netto. Z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia o możliwościach płatniczych wynika, że stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 300,00 zł, a na spłatę kredytów i pożyczek przeznacza 230,00 zł miesięcznie. W ocenie organu sytuacja finansowa skarżącego jest stabilna, gdyż osiąga on stałe dochody. Niewątpliwie kwota przeznaczana co miesiąc na spłatę kredytów i pożyczek powoduje jej pogorszenie, jednak zdaniem organu regulowanie zobowiązań wobec innych wierzycieli, z pominięciem należności z tytułu składek nie może obligować Zakładu do ich umorzenia. W związku z powyższym trudna sytuacja finansowa spowodowana spłatą kredytów bankowych nie stanowi okoliczności uzasadniającej umorzenie zadłużenia z tytułu nie opłaconych należności składkowych. Brak dochodów pozwalających na opłacenie zadłużenia nie powinien być bowiem równoważony ze środków stanowiących przychód Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z których finansowana jest m.in. wypłata bieżących świadczeń osobom uprawnionym, stanowiącym szeroką grupę społeczną. Należności te w sposób znaczny zasilają system ubezpieczeń społecznych i przyczyniają się do unikania zaciągania zobowiązań w celu zapewnienia stałej płynności finansowej poszczególnych funduszy, którymi dysponuje ZUS, a w konsekwencji zapobiegają powiększaniu długu publicznego.

Organ wskazał w dalszych wywodach, iż z przedłożonych dokumentów dotyczących stanu zdrowia wynika, że skarżący cierpi na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę i ma problemy ze wzrokiem. W listopadzie 2005r. przebywał na leczeniu w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym . W latach 2005-2006 korzystał z konsultacji Poradni Naczyniowej, Poradni Diabetologicznej oraz porad okulisty. Regularnie korzysta także z porad lekarza rodzinnego. Orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności został zakwalifikowany do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

W ocenie organu powyższe ustalenia nie stanowią jednak argumentu w sprawie, gdyż zgodnie z przepisami powołanego wyżej rozporządzenia przesłanką umorzenia należności jest m.in. przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiająca możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W sprawie skarżącego brak jest podstaw do przyjęcia, że stan zdrowia uniemożliwia mu uzyskanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż z powodu problemów zdrowotnych skarżący pobiera świadczenie rentowe.

Zdaniem organu w sprawie nie wykazano również wystąpienia innych okoliczności wyszczególnionych w przepisach rozporządzenia w sprawie umarzania należności, które mogłyby stanowić podstawy umorzenia należności nawet przy braku przesłanki ich nieściągalności.

W związku z tym, że zaległe należności skarżącego dotyczyły także składek na koncie pracowniczym należnych za okres do [...] grudnia 1998 r., organ zbadał sprawę również pod kątem przesłanek wynikających z art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Organ nie stwierdził jednak, aby w sprawie skarżącego występowały przesłanki określone w tym przepisie, tzn. aby za umorzeniem należności na koncie pracowniczym przemawiał ważny interes osoby zobowiązanej, który zdaniem organu winien być rozumiany jako trudna sytuacja majątkowa, choroba dłużnika, lub członka rodziny mająca wpływ na spłatę zadłużenia oraz nadzwyczajne okoliczności losowe.

Na powyższą decyzję Z. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, uzasadniając ją: "wielokrotnością karania, zmianami przepisów oraz przedawnienia".

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wskazał, powołując się na orzecznictwo, iż decyzje wydawane w sprawach umorzenia należności oparte są na uznaniu administracyjnym, a to oznacza, iż nawet zaistnienie przesłanek określonych w przepisach stanowiących podstawę orzekania o umorzeniu, nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w ocenie Sądu organ administracji publicznej dopuścił się naruszeń prawa, skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Uchybienia te nie zostały wprawdzie wskazane przez skarżącego, tym niemniej sąd administracyjny zobowiązany jest do dokonania z urzędu kompleksowej kontroli zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem, niezależnie od wniosków i argumentów podnoszonych w skardze i przywołanej tam podstawy prawnej (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.).

Niewątpliwie słuszne jest stwierdzenie organu, oparte zresztą na poglądach orzecznictwa, iż nawet zaistnienie określonych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych, nie obliguje organu do wydania decyzji o umorzeniu należności. Decyzja o umorzeniu opiera się bowiem na uznaniu administracyjnym. Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze.

Powyższe stwierdzenie musi być obwarowane pewnymi istotnymi w przedmiotowej sprawie zastrzeżeniami. Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych.

Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy i nie będzie sprzeczny z zasadami logiki i wnioskami płynącymi z doświadczenia życiowego.

Nawet działając w ramach uznania administracyjnego organ nie przestaje być związany jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy materialnej (obiektywnej), obligująca organ do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada ta nabiera szczególnego znaczenia właśnie w przypadku decyzji uznaniowych.

Odnosząc powyższe uwagi do oceny zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że organ orzekający w sprawie nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, czym naruszył wspomniane art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Oceniając sytuację majątkową i rodzinną skarżącego organ przyjął, opierając się wyłącznie na oświadczeniu skarżącego, iż aktualnie źródłem jego utrzymania jest renta z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 780,80 zł netto, stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 300,00 zł, a na spłatę kredytów i pożyczek skarżący przeznacza 230,00 zł miesięcznie.

Wątpliwości budzi już wysokość kwoty dochodu skarżącego. W punkcie IV formularza "Oświadczenia o możliwościach płatniczych" (k. 21 akt adm.) użyto określenia: "Wysokość miesięcznych zarobków brutto". Powstaje pytanie, na jakiej podstawie organ przyjął, że wpisana w tym miejscu przez skarżącego kwota jest dochodem netto, a nie brutto, zgodnie z treścią oświadczenia. Jeżeli organ miał taką wiedzę z urzędu (np. z akt rentowych skarżącego), to w aktach administracyjnych niniejszej sprawy powinny znaleźć się stosowne dokumenty potwierdzające ten fakt. Brak takich dokumentów skutkuje koniecznością uznania ustaleń organu za dowolne i nie znajdujące oparcia w materialne dowodowym zgromadzonym w sprawie. Z oczywistych względów nie wymaga tłumaczenia, jak duże znaczenie w ocenie sytuacji majątkowej skarżącego ma różnica pomiędzy kwotami świadczenia brutto i netto.

W oświadczeniu skarżący wskazał, że na jego utrzymaniu pozostaje pełnoletni syn A.. Okoliczność ta nie została wyjaśniona przez organ, który przyjął założenie, że skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe.

Organ uznał za udowodniony fakt, iż skarżący cierpi na szereg schorzeń nadciśnienie tętnicze, cukrzycę i ma problemy ze wzrokiem. Rodzaj schorzeń wskazuje na to, że mają one charakter przewlekły i z analizy dołączonej do akt administracyjnych Kart chorobowych, można stwierdzić, że skarżący wymaga stałego przyjmowania leków. Koszty nabycia leków czy ewentualnie inne wydatki związane z leczeniem mają istotne znaczenie dla ustalenia stanu majątkowego skarżącego, mogą bowiem stanowić istotne obciążenie finansowe. Organ tymczasem nie podjął żadnych starań w celu ustalenia, jaka jest wysokość ewentualnych wydatków skarżącego z tym związanych (np. poprzez wezwanie do przedstawienia rachunków).

Skarżący wskazał w oświadczeniu cały szereg zobowiązań, których ogólna kwota sięga blisko 60.000 złotych, z tego największa część – 40.000 złotych to zaległości publicznoprawne z tytułu podatków. Tylko po części rację ma organ stwierdzając, że obciążenia z tytułu spłacania należności wobec podmiotów prywatnych nie mogą stanowić okoliczności uzasadniającej umorzenie zadłużenia z tytułu nie opłaconych należności składkowych, prowadziłoby to bowiem do naruszenia interesu publicznego wyrażającego się w stabilności finansowania systemu ubezpieczeń społecznych. Po pierwsze tego typu obciążenia nie mogą wprawdzie stanowić same w sobie przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, ale też nie mogą być całkowicie pominięte przy ocenie sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o umorzenia. Po drugie – z oświadczenia skarżącego wynika, że znaczna część tych należności ma charakter publicznoprawny.

Błędem organu, naruszającym obowiązki wynikające z zasady prawdy obiektywnej, było całkowite pominięcie czynności zmierzających do ustalenia rzeczywistego zadłużenia zobowiązanego, tym bardziej, że w przypadku zobowiązań podatkowych, organ mógł poczynić takie ustalenia samodzielnie, zwracając się do właściwych organów podatkowych o udzielenie informacji w tym względzie.

Istotnym uchybieniem organu, mającym wpływ na prawidłowe ustalenie sytuacji majątkowej skarżącego, było oparcie się wyłącznie na informacjach zawartych w jego oświadczeniu, bez podjęcia z urzędu czynności w celu weryfikacji tych informacji. Tymczasem kluczowa reguła postępowania dowodowego – wspomniana zasada prawdy obiektywnej – wymaga inicjatywy samego organu w ustalaniu stanu faktycznego sprawy. To organ z urzędu, a nie strona, jest zobowiązany do gromadzenia całego materiału dowodowego. Organ nie może zatem zachowywać się w sposób oportunistyczny i zdawać się wyłącznie na aktywność strony.

Wskazana zasada oficjalności postępowania dowodowego nie przestaje obowiązywać w sprawach dotyczących umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że co prawda z przepisów regulujących zasady umorzenia należności z tytułu składek wynika, że to wnioskujący ma wykazać zaistnienie przesłanek umorzenia, na przykład, że znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej, powodującej, iż nie jest w stanie opłacić zaległych należności. Z drugiej strony jednak, na podstawie przepisów k.p.a., obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego spoczywa na organie prowadzącym to postępowanie. Dlatego też organ powinien podjąć wszelkie kroki zmierzające do dokładnego ustalenia podstaw faktycznych, a nie ograniczać się jedynie do przerzucenia ciężaru dowodowego na stronę (por. wyrok WSA w Warszawie z 12 kwietnia 2007 r., V SA/Wa 352/07, LEX nr 334121; podobnie WSA w Warszawie w wyrokach z 18 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2923/06, LEX nr 306959 oraz z 3 lipca 2006 r., III SA/Wa 1162/06; LEX nr 258491). W orzecznictwie zwraca się również uwagę, że jeżeli "organ administracji uznaje za niewystarczające informacje złożone przez stronę w wyniku wykonania wezwania organu, powinien wystosować kolejne wezwanie, wskazując przy tym konkretnie dokumenty, które w jego przekonaniu mają znaczenie w sprawie. Strona nie musi bowiem domyślać się, o jakie dokumenty chodzi organowi". Ponadto: "Obowiązek, zawarty w art. 7 k.p.a., zostanie dochowany, gdy strona wezwana do złożenia dodatkowych dowodów ze wskazaniem okoliczności, których dowody te powinny dotyczyć, nie zrealizuje stawianych jej wymogów" (por. wyroki WSA w Warszawie z 14 listopada 2006 r., III SA/Wa 1929/06, LEX nr 328543 oraz z 7 listopada 2006 r., III SA/Wa 2070/06, LEX nr 328921).

Odnosząc powyższe uwagi do sytuacji zaistniałej w badanej sprawie trzeba stwierdzić, że organ nie dopełnił obowiązków wynikających z zasady prawdy obiektywnej i zasady oficjalności postępowania dowodowego. Organ wezwał wprawdzie skarżącego do przedstawienia dokumentów potwierdzających jego szczególną sytuację materialną i zdrowotną, ale po przedstawieniu dokumentów, gdy wątpliwości budziło wiele istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, nie podjął ani z urzędu starań o ich wyjaśnienie, ani nie wezwał skarżącego do bardziej precyzyjnego udokumentowania jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Tymczasem mając treść oświadczenia skarżącego organ bez trudu mógł ustalić, jakie okoliczności wymagają wyjaśnienia i jakie dokumenty mogą być potrzebne, a wobec tego mógł wezwać skarżącego ponownie, bardziej precyzyjnie określając zakres spraw wymagających wyjaśnienia.

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Już proste porównanie wysokości dochodu skarżącego (abstrahując od wyżej wskazanych wątpliwości co do prawidłowości jego ustalenia) – nieco ponad 780 zł, przy uwzględnieniu nawet tylko wydatków na mieszkanie, które trzeba bezwzględnie uznać za niezbędne (300 zł), z wysokością zadłużenia z tytułu składek sięgającego blisko 23.000 złotych, rodzi wątpliwości, czy istnieją realne możliwości spłaty dość dużego zadłużenia przy bardzo niewielkich dochodach. Biorąc pod uwagę wiek skarżącego (61 lat) i jego schorzenia, nie ma on realnych możliwości uzyskania dochodu z innych źródeł (czego organ zresztą nie kwestionuje). Wbrew twierdzeniom organu w takiej sytuacji niezbyt realna wydaje się nawet spłata zadłużenia na raty.

Uznanie administracyjne, jakim dysponuje organ przy umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zwłaszcza w przypadku przesłanki odwołującej się do sytuacji, gdy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny (§ 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności z tytułu składek), ma swoje granice. Jak trafnie ujął to NSA w wyroku z 20 marca 2007 r. (II GSK 345/06, LEX nr 321267): "Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym."

Dodatkowo należy wskazać, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ powołuje się na fakt, iż należności, której umorzenia domaga się skarżący została zabezpieczona hipoteką przymusową kaucyjną. Tymczasem w aktach sprawy brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ten fakt. Taka sytuacja uniemożliwia przeprowadzenie pełnej kontroli zaskarżonego aktu i może stanowić dodatkowy argument za niewyjaśnieniem przez organ wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych. Kwestia ta ma zaś istotne znaczenie w sprawie, bowiem od istnienia zabezpieczenia hipotecznego należności zależy kwestia ich przedawnienia, zaś orzekanie o umorzeniu może z oczywistych względów dotyczyć tylko i wyłącznie należności istniejących, nie przedawnionych.

Ponadto należy podnieść, iż organ wprawdzie w uzasadnieniu odniósł się do kwestii badania istnienia przesłanek umorzenia należności wynikających z art. 17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 2002 r., mającej zastosowanie do należności z tytułu składek na koncie pracowniczym, jednak z treści uzasadnienia nie wynika, aby organ dokonał rzeczywistej, merytorycznej oceny tych przesłanek w rozpoznawanej sprawie. Organ ograniczył się w tym względzie do sformułowania: "W Pana sprawie nie stwierdzono jednak, iż za umorzeniem należności na koncie pracowniczym przemawia ważny interes rozumiany jako trudna sytuacja majątkowa, choroba dłużnika lub członka rodziny mająca wpływ na spłatę zadłużenia oraz nadzwyczajne okoliczności losowe". Tego typu ogólnikowe stwierdzenie nie może być traktowane jako rzeczowa ocena zaistnienia przesłanek umorzenia określonych w cytowanym przepisie w odniesieniu do konkretnej sprawy. Ocena ta winna odnosić się do konkretnych okoliczności zaistniałej w rozpoznawanej sprawie. Uchybienie to nie tylko wskazuje na braki w zakresie wyczerpującego wyjaśniania okoliczności sprawy, ale stanowi także naruszenie zasad obowiązujących przy uzasadnianiu decyzji, które powinno w każdym elemencie wskazywać na wszechstronną analizę okoliczności faktycznych i stanu prawnego sprawy. Jest to tym bardziej istotne, że chodzi o decyzję opartą na uznaniu administracyjnym. W orzecznictwie podkreśla się w tym kontekście obowiązek szczególnej dbałości organu administracji przy uzasadnianiu decyzji uznaniowych (por. wyrok NSA z 23 października 1998r., I SA/Ka 225/97; Biuletyn Skarbowy 1999, Nr 1, poz. 20). Przytoczone wyżej, nazbyt ogólnikowe stwierdzenia, wymogu tego z pewnością nie spełniają.

Powyższe ustalenia prowadzą do konkluzji, że organ naruszył podstawowe zasady postępowania dowodowego – zasadę prawdy materialnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) oraz zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Takie uchybienia niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do nieprawidłowej subsumpcji, a więc albo błędnego zastosowania albo błędnej odmowy zastosowania przepisu. W konsekwencji może dojść do nieprawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że spełniona została przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., który to przepis obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji w razie stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania (innych niż stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji lub wznowienia postępowania), jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Uchylenie zaskarżonej decyzji prowadzi do konieczności ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy przez Prezesa ZUS. Prowadząc ponownie postępowanie organ powinien przede wszystkim poczynić wszelkie kroki celem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, tj. dokładnego ustalenia sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. W szczególności organ powinien skupić się na usunięciu wskazanych wyżej błędów w tym zakresie.

Sąd pomimo uwzględnienia skargi nie określił, stosownie do art. 152 p.p.s.a., czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, gdyż było to bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, że przedmiotem skargi jest decyzja odmowna, a więc nie podlegająca wykonaniu.

Mając powyższe na względzie, na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.