Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1068/96
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1997-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 1 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Teza: 1. Należności z tytułu zwrotu opłat celnych są wierzytelnością podatnika wobec Skarbu Państwa podobnie jak i jego zobowiązania podatkowe.

2. Okoliczność, że organ podatkowy nie rozstrzyga w sprawach cła nie zmienia faktu, że oba organy są Skarbem Państwa i oba powinny wiedzieć, że zwłoka każdego z nich nie może przynieść uszczerbku podatnikowi, bowiem art. 499 Kc gwarantuje mu rozpatrywanie sprawy według daty złożenia wniosku o dokonanie potrącenia a nie według stanu jaki zaistniał na skutek zwłoki w rozpoznaniu tego wniosku.

TEZY

1. Należności z tytułu zwrotu opłat celnych są wierzytelnością podatnika wobec Skarbu Państwa podobnie jak i jego zobowiązania podatkowe.

2. Okoliczność, że organ podatkowy nie rozstrzyga w sprawach cła nie zmienia faktu, że oba organy są Skarbem Państwa i oba powinny wiedzieć, że zwłoka każdego z nich nie może przynieść uszczerbku podatnikowi, bowiem art. 499 Kc gwarantuje mu rozpatrywanie sprawy według daty złożenia wniosku o dokonanie potrącenia a nie według stanu jaki zaistniał na skutek zwłoki w rozpoznaniu tego wniosku.


SENTENCJA

uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 10 sierpnia 1995 r. Aleksander P., właściciel firmy "ALPO" w Z.G., zwrócił się do Urzędu Skarbowego w ZG. o dokonanie potrącenia należnego od niego podatku VAT za czerwiec 1995 r. z jego wierzytelności do Skarbu Państwa z tytułu nie zwróconej mu w terminie opłaty celnej.

Decyzją z 15 listopada 1995 r. Urząd Skarbowy odmówił potrącenia z braku potwierdzenia wymagalności opłat celnych i ich bezsporności. Na skutek odwołania podatnika Izba Skarbowa w Z.G. uchyliła zaskarżoną decyzję i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania. 22 lutego 1996 r. Urząd Skarbowy wydał decyzję umarzającą postępowanie w sprawie pokrycia zobowiązania podatkowego z bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika z tytułu bezspornej i wymagalnej należności celnej.

Na skutek odwołania podatnika, decyzją z 28 maja 1996 r. Izba Skarbowa uchyliła decyzję organu I instancji i odmówiła dokonania potrącenia.

W uzasadnieniu decyzji Izba Skarbowa stwierdziła, że należny podatek VAT za czerwiec 1995 r. został od podatnika wyegzekwowany oraz że Urząd Celny w R. pismem z 23 grudnia 1995 r. doręczonym Izbie Skarbowej 3 stycznia 1996 r. poinformował, że wydał decyzję orzekającą zwrot cła i cło zostało skarżącemu zwrócone. W związku z niepotwierdzeniem wymagalności i bezsporności należności celnych w dacie złożenia wniosku przez skarżącego, tj. 10 sierpnia 1995 r., oraz zapewnienia Urzędu Celnego o zwrocie cła należało orzec jak w sentencji, uznając jednocześnie roszczenia podatnika związane z pobranymi od niego odsetkami za zwlokę w uiszczeniu VAT za niezasadne i spowodowane odwoływaniami skarżącego. Składając wniosek o kompensatę zadłużenia z wierzytelnością podatnik powinien przedłożyć dokument potwierdzający istnienie jego wierzytelności w stosunku do Urzędu Celnego.

Powyższą decyzję podatnik zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze stwierdził, że organ celny, wbrew swemu obowiązkowi, nie dokonał zwrotu cła, na dowód czego do wniosku dołączono 18 kolejnych wniosków o zwrot cła z tytułu eksportu towarów uprzednio importowanych materiałów.

We wniosku powołane były dokumenty SAD. Następnie wszystkie opóźnione decyzje celne oraz nadsyłane z urzędu celnego kwoty przekazywane były natychmiast na konto Urzędu Celnego. Zwrot cła daleko przekraczał ustawowy termin 30 dni od daty eksportu. Urząd Celny zwlekał z wystawieniem zaświadczenia potwierdzającego kwotę zaległości w zwrocie cła, wobec czego radca prawny firmy osobiście interweniował i 13 października 1995 r. potwierdzono zaległość kolejnych 6 zwrotów, w pozostałych 6 brak było decyzji o zwrocie, wskutek czego zaświadczenia nie wydano, choć termin już upłynął.

Tymczasem 20 listopada 1995 r. Urząd Skarbowy odmówił dokonania potrącenia. Do odwołania podatnik dołączył kolejne tabelaryczne zestawienie realizacji wszystkich wniosków celnych objętych wnioskiem o potrącenie. Z tych przyczyn podatnik zarzucił nieprawdziwość twierdzenia Izby Skarbowej, jakoby nie wykazał bezsporności swej wierzytelności i jej wymagalności. Zdaniem skarżącego bez żadnej ku temu podstawy prawnej pozbawiono go kompensaty zadłużenia z wierzytelności zaistniałej przed okresem 6 miesięcy. Nadto Urząd Celny pismem z 29 września 1995 r. skierowanym do Urzędu Skarbowego poinformował ten organ o wydaniu decyzji, nakazującej zwrot cła, noszącej datę 22 sierpnia 1995 r. W tych warunkach już w dacie złożenia wniosku o potrącenie Urząd Skarbowy wiedział o bezsporności wierzytelności przedstawionej do potrącenia. Pieniądze Urząd Celny przesłał dopiero 25 września 1995 r. i przekazane zostały przez podatnika na konto Urzędu Skarbowego.

Informacje o opóźnieniach kwotowych przez Urząd Celny przekazywane były na bieżąco organom podatkowym.

Skarżący zarzucił naruszenie art. 77 par. 1 Kpa bowiem nie przeprowadził dowodu z posiadanych już dokumentów i uporczywie naliczał odsetki od podatku VAT w sytuacji, gdy mógł przystąpić do kompensowania zadłużenia w podatku VAT z wierzytelnością podatnika do Urzędu Celnego. W rezultacie organy podatkowe naliczyły i pobrały obok VAT odsetki za zwłokę w kwocie 6.813,99 zł ściągnięte z konta podatnika. Skarżący zarzuca, że obciążony został błędami decyzji organu I i II instancji, które zmuszony był skarżyć jako sprzeczne ze stanem faktycznym i artykułem 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Z tych przyczyn podatnik domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej w Z.G. i zasądzenia kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa nie znajduje podstaw do zmiany swego stanowiska i wnosi o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, no następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, na wniosek podatnika, a także z urzędu, zobowiązanie podatkowe podlega potrąceniu ze wzajemnej bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa. Należności z tytułu zwrotu opłat celnych są wierzytelnością podatnika wobec Skarbu Państwa podobnie jak i jego zobowiązanie podatkowe jest wierzytelnością Skarbu Państwa.

Używając w art. 28 ustawy wyrażenia "potrącenie" ustawodawca odsyła do znaczenia tego pojęcia określonego w Kodeksie cywilnym art. 498 i art. 499. W niniejszym przypadku art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych wymienia Skarb Państwa zarówno jako wierzyciela, jak i dłużnika, a zatem druga strona, tj. podatnik, będący dłużnikiem Skarbu Państwa i jednocześnie wierzycielem Skarbu Państwa, przy czym przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze, a wierzytelności są wymagalne, może potrącić swą wierzytelność z wierzytelności Skarbu Państwa i skutkiem potrącenia jest umorzenie obu wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej.

Według art. 499 Kc potrącenia dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie i oświadczenie to ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Tych zasad, związanych z instytucją potrącenia, nie miały na uwadze organy podatkowe. Z odpowiedzi na skargę wynika, że Izba Skarbowa nie powiadomiła Urzędu Celnego - będącego Skarbem Państwa - w rozumieniu art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, o wniosku podatnika, żądającego potrącenia jego wierzytelności dotyczących opłat celnych, z wierzytelnością Skarbu Państwa z tytułu podatku VAT oraz nie zażądała wyraźnego oświadczenia co do ustawowego terminu zwrotu cła od towarów wyeksportowanych i kwoty podlegającej zwrotowi.

Izba Skarbowa potraktowała Urząd Celny jako jednostkę innej kategorii, której zadłużenie wobec podatnika nie jest zadłużeniem Skarbu Państwa, co wynika ze zdania - "Czas trwania postępowania o potrącenie nie jest zależny tylko od organu podatkowego, który jest niewłaściwy do rozstrzygania o zwrocie cła". Okoliczność, że organ podatkowy nie rozstrzyga w sprawach cła, nie zmienia faktu, że oba organy są Skarbem Państwa i oba powinny wiedzieć, że zwłoka każdego z nich nie może przynieść uszczerbku podatnikowi, bowiem art. 499 Kc gwarantuje mu rozpatrywanie sprawy według daty złożenia wniosku o dokonanie potrącenia, a nie według stanu, jaki zaistniał na skutek zwłoki w rozpoznaniu tego wniosku.

Fakt opóźnionego wydania decyzji o zwrocie wywołuje skutki prawne ujemne tylko dla Skarbu Państwa.

Właściwe poinformowanie przez organ podatkowy o skutkach wniosku powinno łączyć się z żądaniem przekazania zaległego cła na rachunek organu podatkowego, w każdym razie przed zakończeniem sprawy związanej z potrąceniem egzekwowanie należności podatkowej od skarżącego z naliczaniem odsetek nie było uzasadnione, przede wszystkim z uwagi na moc wsteczną potrącenia od chwili, kiedy potrącenie stało się wymagalne. Używając pojęcia "potrącenie" ustawodawca poddał regulację zawartą w art. 28 ustawy działaniu przepisów normujących instytucję prawną potrącenia. Skoro organy podatkowe nie poczyniły żadnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia, czy i jaką kwotę skarżący powinien otrzymać od Skarbu Państwa - Urzędu Celnego tytułem zwrotu cła, do czego byt obowiązany także z mocy art. 77 par. 1 Kpa, słuszny okazał się zarzut skarżącego, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego. Realizując potrącenia organ podatkowy powinien zażądać od Urzędu Celnego przekazania wszystkich należności podatnika na konto organu podatkowego oraz ustalić datę, w jakiej należności te zaistniały i zgodnie z nakazem ustawowym powinny być wypłacone, innymi słowy organ podatkowy powinien stosować te same zasady, jakie zastosował względem podatnika do dnia złożenia przez niego wniosku o potrącenie.

Należy podkreślić, że podatnik sam podjął czynności zmierzające do ustalenia wysokości jego należności od Urzędu Celnego i 29 sierpnia 1995 r. przekazał Urzędowi Skarbowemu uzyskane z Urzędu Celnego decyzje, z czego wynika, ze Urząd Celny nie byt poinformowany przez organ podatkowy o zarzucie potrącenia zgłoszonym w organie podatkowym. Opóźnienia w zwrocie cła są opóźnieniami Skarbu Państwa, co wywiedziono wyżej. Zupełnie nieuzasadniona była także przewlekłość postępowania organów podatkowych, które 13 października 1995 r. uzyskały od skarżącego informację o potwierdzeniu przez Urząd Celny wymagalności 9.031,50 zł, a mimo to prowadziły nadal postępowanie trwające do 28 maja 1996 r. i wydano orzeczenie, biorące za podstawę stan faktyczny zaistniały wskutek upływu bezskutecznego terminu do zawiadomienia organu celnego o skutkach prawnych wniosku o potrącenie, przy czym zarzucono podatnikowi, że przewlekłość postępowania sam spowodował skradaniem odwołania uwzględnionego przez Izbę Skarbową.

W tych warunkach i wobec stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych oraz art. 75 par. 1 i art. 77 par. 1 Kpa na zasadzie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec, jak w sentencji. Postanowienie o kosztach znajduje uzasadnienie w treści art. 55 ust. 1 ustawy.