Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 401/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6334 Stypendia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 76, art. 53
journal: Dz.U. 2016 poz 645
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędziowie sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 maja 2017 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego stypendium I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżącej A. G. kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. zwraca skarżącej A. G. kwotę 110 (słownie: sto dziesięć) złotych tytułem uiszczonego nienależnie wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. "c", art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 53 ust. 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2016 r., poz. 645),ustawa, oraz art. 104 kpa, Starosta D. zobowiązał A. G. (skarżąca) do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (stypendium):

• za okres od 1 października 2015 r. do 30 listopada 2015 r. w kwocie 1994,80 zł ( jeden tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąt cztery zł i osiemdziesiąt gr.)

• za okres 7 grudnia 2015 r. do 30 grudnia 2015 r. w kwocie 731,40 zł (siedemset trzydzieści jeden zł czterdzieści gr.)

w łącznej kwocie: 2726,20 zł (dwa tysiące siedemset dwadzieścia sześć zł dwadzieścia gr.) w terminie 14 dni od doręczenia decyzji (...).

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. orzeczono o utracie prawa do stypendium z dniem 1 grudnia 2015 r. Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. znak: [...] orzeczono o przyznaniu skarżącej prawa do stypendium od dnia 7 grudnia 2015 r. w wysokości 997,40 zł brutto miesięcznie tj. 120% zasiłku.

W dniu 21 stycznia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazał informację, o zbiegach tytułów do ubezpieczeń społecznych od 1 października 2015 r. ponieważ skarżąca podlega ubezpieczeniu u płatnika ZUS z tytułu posiadania prawa do renty rodzinnej.

Kolejno dnia 21 stycznia 2016 r. skarżąca przedłożyła w tutejszym urzędzie decyzję ZUS Oddział w W. Inspektorat w D. z dnia 29 października 2015 r., z której wynika, że od dnia 1 października 2015 r. wznowiono skarżącej wypłatę renty rodzinnej. Wysokość renty rodzinnej od 1 października 2015 r. wynosi 970,43 zł tj. w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Powyższe świadczenie, tj. stypendium z tytułu odbywania stażu zostało wypłacone za okres od 1 lipca 2015 r. do 30 listopada 2015 r., oraz od 7 grudnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r.

Wobec powyższego decyzją z dnia 31 marca 2016r. wydaną w wyniku wznowionego postępowania orzeczono o pozbawieniu prawa do stypendium od dnia 1 października 2015 r. oraz odmowie przyznania prawa do stypendium od dnia 7 grudnia 2015 r., ponieważ od dnia 1 października 2015 r. utraciła status osoby bezrobotnej.

Stosownie do treści art. 53 ust. 6 ustawy bezrobotnemu w okresie odbywania stażu przysługuje stypendium (...).

Stosownie do treści art. 76 ust.1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne.

W myśl art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie.

Na uwagę zasługuje fakt, iż w dniu rejestracji skarżąca złożyła oświadczenie pod odpowiedzialnością karną, z którego wynika, że nie nabyła renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz nie uzyskuje miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Stwierdzić należy, iż własnoręczny podpis bezrobotnego na dokumencie urzędowym jest wystarczającym dowodem na to, iż strona przyjęła do wiadomości wszystkiej dane zawarte w karcie. Jednocześnie skarżąca zobowiązała się do zawiadomienia PUP o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej oraz w złożonych oświadczeniach w terminie 7 dni od dnia ich wystąpienia oraz do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w przypadku niespełnienia warunków wymienionych w ustawie. Jednocześnie została pouczona o obowiązku składania lub przesyłania pisemnego oświadczenia o przychodach w terminie 7 dni od dnia uzyskania przychodów (dowód - karta rejestracyjna bezrobotnego podpisana przez skarżącą własnoręcznym podpisem w obecności pracownika PUP). W związku z tym, iż skarżąca podpisała kartę rejestracyjną, potwierdziła przyjęcie do wiadomości powyższych informacji.

Wobec tego jest to świadome wprowadzenie w błąd, ponieważ jak wynika z dokumentów, decyzją z dnia 29 października 2015r. ZUS Oddział w W. Inspektorat w D. wznowił wypłatę renty rodzinnej od 1 października 2015 r. w wysokości 970,43 zł brutto tj. w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, o czym mimo obowiązku skarżąca nie poinformowała Powiatowego Urzędu Pracy. Ponadto pomimo obowiązku nie poinformowała tutejszego urzędu o wysokości osiągniętego przychodu w terminie 7 dni od dnia jego uzyskania.

Wobec powyższego stypendium wypłacone za okres od 1 października 2015 r. do 30 listopada 2015 r. oraz od 7 grudnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. w łącznej kwocie 2726,20 zł jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi. Powyższą kwotę stanowi stypendium:

• za październik 2015 r. - 997,40 zł netto + 0,00 zł podatek + 0,00 zł składka zdrowotna.

• za listopad 2015 r. – 997,40 zł netto + 0,00 zł podatek + 0,00 zł składka zdrowotna,

• za grudzień od 7 grudnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. - 646,40 zł netto + 85,00 zł podatek + 0,00 zł składka zdrowotna.

Jednocześnie informowano, iż na wniosek skarżącej istnieje możliwość odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia, albo umorzenia tej należności w całości lub w części.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd Powiatowego Urzędu Pracy przez osobę to świadczenie pobierającą.

Pogląd wyrażony w uzasadnieniu decyzji przez organ I Instancji, a prowadzący do zastosowania powołanego powyżej przepisu prawa materialnego jednak, w każdej z rozpatrywanych przez organ spraw w tym przedmiocie, musi być poprzedzony analizą stanu faktycznego pozwalającą uznać za niewątpliwe, że osoba pobierająca świadczenie powinna mieć świadomość jego "nienależności" i nic nie czyni w kierunku zmiany tego stanu rzeczy. Z treści powołanego wyżej przepisu ustawy wynika bowiem, że obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z instytucją "świadczenia nienależnie pobranego", przy czym pojęcia te nie są pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. akt: I OSK 1073/10). Nie jest zatem możliwe orzekanie o zwrocie pobranego świadczenia (nawet wtedy, gdy w myśl definicji legalnej, stanowiło ono nienależnie pobrane świadczenie), jeżeli brak jest winy umyślnej lub zaniedbania po stronie osoby pobierającej świadczenie. Na gruncie prawa publicznego obowiązuje zasada nakazująca organowi administracji publicznej najpierw zadbać o należyty stan świadomości prawnej strony, a dopiero po wypełnieniu tego obowiązku - nakładać na niesumiennych świadczeniobiorców ciężary, które ustawodawca związał z nieprawidłowym sposobem wykonywania prawa do świadczenia (A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Warszawa 2008, s. 65-69).

Biorąc pod uwagę, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. Inspektorat w D. poinformował skarżącą o zmianie wysokości przysługującej jej od dnia 1 października 2015 r. renty rodzinnej z kwoty 510,49 zł na kwotę 970,43 zł decyzją z dnia [...] października 2015 r., a wypłata pierwszego świadczenia w wysokości 970,43 zł na rachunek bankowy skarżącej nastąpiła dnia 6 listopada 2015 r., nie sposób uznać, iż skarżąca, nie posiadając wiedzy w przedmiocie zmiany wysokości przysługującego jej od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 października 2015 r. podwyższonego świadczenia rentowego w sposób świadomy wprowadziła organ w błąd. W pozostałej natomiast części tj. od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. żądanie zwrotu wypłaconego skarżącej stypendium pozostaje bezpodstawne, albowiem na mocy decyzji z dnia 8 grudnia 2015 r., od dnia 1 listopada 2015 r. tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał podziału renty rodzinnej pomiędzy uprawnionych A. G. oraz Ł. G., przeliczając wartość przysługującego każdemu z uprawnionych świadczenia na kwotę odpowiednio 510,49 zł na osobę. Uwzględniając zatem, iż minimalne wynagrodzenie za pracę w miesiącu październiku 2015 r. wynosiło 1.750 zł, skarżąca nie przekraczając powyższego progu, jakkolwiek pozostawała zobowiązaną do poinformowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o każdej zmianie przychodu, tak pomimo niewypełnienia przedmiotowego obowiązku była uprawnioną do otrzymywania świadczenia z tytułu stypendium, ponieważ przysługująca jej od miesiąca listopada 2015 r. kwota świadczenia nie przewyższyła ustawowego progu pozwalającego na cofnięcie jej statusu osoby bezrobotnej, bądź odmowę przyznania prawa do stypendium. Skarżąca była poinformowana przez Powiatowy Urząd Pracy o utracie statusu bezrobotnej z datą wsteczną tj. od dnia 11 października 2015 r. decyzją z dnia 27 stycznia 2016 r. Nie sposób wymagać od skarżącej, aby była władną przewidzieć wydanie przez Powiatowy Urząd Pracy ex tunc decyzji pozbawiającej jej statusu osoby bezrobotnej, w szczególności w sytuacji, gdy w uzasadnionej okolicznościami ocenie skarżącej, nie ziściły się przesłanki do wydania tej treści decyzji, a zatem wywodzić o umyślności działania skarżącej, a ta wszakże dopiero jak uprzednio podniesiono i na co wskazał sam organ I Instancji, uzasadnia żądanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, którego nie należy mylić ze świadczeniem nienależnie wypłaconym.

Skoro skarżąca uzyskała informację w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej po wypłacie objętych żądaniem zwrotu świadczeń, a uprzednio spełniała zgodnie z jej uzasadnionymi okolicznościami sprawy niniejszej poglądem warunki do ich otrzymywania (od dnia 1 do 30 października 2015 r., nie będąc poinformowaną o zmianie wysokości przysługującego jej świadczenia rentowego, a po tej dacie otrzymując świadczenie w wysokości nieprzekraczającej ustawowego progu przewidzianego dla wydania decyzji o utracie statusu osoby bezrobotnej) żądanie organu I Instancji pozostaje nieuprawnione, gdyż w istocie zmierza do odzyskania świadczeń pobranych przez skarżącą w dobrej wierze, ewentualnie nienależnych, wobec wydania decyzji o utracie przez skarżącą statusu bezrobotnej ze skutkiem ex tunc, ale nie "nienależnie pobranych".

Organ ma prawo do żądania zwrotu nadpłaconych kwot od odpowiedzialnego za zaistnienie takiej sytuacji podmiotu, pochodzące od którego nieprawdziwe informacje doprowadziły do wypłacenia nienależnych świadczeń(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2008 r., sygn. akt: I UK 376/07). Podmiotowy aspekt uznania świadczenia za nienależne - świadomość pobierania świadczenia, które zostało uzyskane w sposób niezgodny z prawem - przesądza o tym, kiedy świadczenie, jako nienależne w sensie prawnym, objęte jest obowiązkiem jego zwrotu. Brak świadomości "nienależności" świadczenia, polegający na niewiedzy o "odpadnięciu" podstawy prawnej do jego wypłaty powoduje, iż nie aktualizuje się wynikającego z art. 9 ust. 1 pkt. 14 lit. c w zw. z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt. 2 oraz art. 53 ust. 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy uprawnienia organu do zwrotu wypłaconych kwot, a zatem decyzja wydana przez Starostę D. powinna zostać zgodnie z żądaniem skarżącej uchylona, a postępowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 105 § 1 kpa umorzone wobec jego bezprzedmiotowości.

Wojewoda D. decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Stwierdził, iż z akt sprawy wynika, że skarżąca w dniu rejestracji w urzędzie pracy otrzymała pouczenie o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej, zawierające m.in. informacje o tym, jakie przesłanki należy spełnić, aby posiadać status osoby bezrobotnej. Jedną z okoliczności uniemożliwiających nabycie tego statusu, a w przypadku jego posiadania - utratę, jest posiadanie prawa do renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Bezrobotna była pouczona, że w takim przypadku następuje utrata tego statusu. Otrzymane przez skarżącą pouczenie zawierało także informację, że bezrobotni są obowiązani zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub o złożeniu wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku. Ponadto w pouczeniu została zawarta informacja o okolicznościach, których wystąpienie spowoduje uznanie świadczenia (np. stypendium) wypłaconego przez powiatowy urząd pracy za nienależnie pobrane oraz informacja o obowiązku zwrotu takiego świadczenia w terminie 14 dni od dnia doręczenia stosownej decyzji. Zatem zainteresowana była pouczona o okolicznościach powodujących utratę statusu osoby bezrobotnej i w związku z tym nie sposób uwzględnić zarzutu podniesionego w odwołaniu, że świadomie nie wprowadziła w błąd organu zatrudnienia. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2015 r., znak: [...], orzeczono o wznowieniu wypłaty skarżącej renty rodzinnej od dnia 1 października 2015 r. w wysokości 970,43 zł. Wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę na dany rok jest ustalana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2002 r. Nr 200, poz. 1220 ze zm.) i ogłaszana w drodze obwieszczenia lub rozporządzenia Rady Ministrów. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 września 2014 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 1220), wysokość minimalnego wynagrodzenia w 2015 r. wynosiła 1750 zł. Zatem skarżąca w okresie od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 października 2015 r. posiadała prawo do renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, więc od dnia 1 października 2016 r. nie spełniała jednego z warunków określonych w definicji osoby bezrobotnej, o której mowa w powołanym art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. W konsekwencji nie spełniała również wymogów do odbywania stażu i pobierania z tego tytułu stypendium. Zgodnie bowiem z art. 53 ust. 6 ustawy, stypendium w okresie odbywania stażu przysługuje wyłącznie osobie bezrobotnej. Organ odwoławczy podziela ustalenie Starosty D. wyrażone w zaskarżonej decyzji, że odwołująca się nie dokonując (pomimo otrzymania stosownego pouczenia) zgłoszenia w terminie 7 dni nabycia prawa do renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę (tj. innej okoliczności powodującej utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku), wprowadziła w błąd powiatowy urząd pracy, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego uczestnictwa w stażu i nienależnego pobrania z tego tytułu stypendium w okresie od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 listopada 2015 r. oraz w okresie od dnia 7 grudnia 2015 r. do dnia 30 grudnia 2015 r. O świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, można mówić m.in. w sytuacji, gdy osoba w momencie skierowania do odbycia stażu i przyznania z tego tytułu stypendium lub odbywając już staż i otrzymując stypendium, będąc należycie pouczona, czyli świadoma okoliczności lub faktów powodujących utratę statusu osoby bezrobotnej, w konsekwencji braku możliwości odbywania stażu i otrzymania stypendium, takie okoliczności lub fakty zataja lub oświadcza nieprawdę.

Zainteresowana w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji przyznała, że decyzją z dnia 29 października 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Wałbrzychu Inspektorat w D. poinformował ją o zmianie z dniem 1 października 2015 r. wysokości przysługującej jej renty rodzinnej z kwoty 510,49 zł na kwotę 970,43 zł, zaś wypłata pierwszego świadczenia w wysokości 970,43 zł na jej rachunek bankowy nastąpiła w dniu 6 listopada 2015 r. Skarżąca zataiła fakt uzyskania prawa do renty w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Odwołująca się powinna była, zgodnie z otrzymanym pouczeniem, powiadomić o tej okoliczność urząd pracy w ciągu 7 dni, czego nie uczyniła. O nabyciu prawa do renty rodzinnej organ dowiedział się dopiero 21 stycznia 2016 r. na podstawie danych przekazanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dotyczących zbiegu tytułów do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego oraz oświadczenia bezrobotnej.

Wobec powyższych okoliczności, stypendium wypłacone w okresie, w którym zainteresowana nie posiadała statusu osoby bezrobotnej, tj. od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 listopada 2015 r. oraz od dnia 7 grudnia 2015 r. do dnia 30 grudnia 2015 r. należy uznać za nienależnie pobrane świadczenie, podlegające zwrotowi w myśl art. 76 ust. 1 ustawy. Powyższy przepis nie daje możliwości uznaniowego rozstrzygania, czy dane świadczenie należy uznać za nienależne. W przypadku spełnienia przesłanek określonych w przepisie art. 76 ustawy organ zobligowany jest do uznania danego świadczenia za nienależne.

Jednocześnie poinformowano, że na podstawie obowiązujących przepisów ustawy, starosta może w szczególnie uzasadnionych przypadkach odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości lub w części. W tym celu należy złożyć do organu pierwszej instancji stosowny wniosek, który będzie rozpatrywany w odrębnym postępowaniu.

W skardze do Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącej podniósł, że biorąc pod uwagę okoliczność poinformowania skarżącej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. Inspektorat w D. o zmianie wysokości przysługującej jej od dnia 1 października 2015 r. renty rodzinnej z kwoty 510,49 zł na kwotę 970,43 zł decyzją z dnia 29 października 2015 r. (wypłata pierwszego świadczenia w wysokości 970,43 zł na rachunek bankowy skarżącej nastąpiła dnia 6 listopada 2015 r.) nie sposób uznać, iż skarżąca nie posiadając wiedzy w przedmiocie zmiany wysokości przysługującego jej od dnia 1 października 2015 r. do dnia 1 listopada 2015 r. podwyższonego świadczenia rentowego w sposób świadomy wprowadziła organ w błąd. W pozostałej zaś części tj. od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. żądanie zwrotu wypłaconego skarżącej stypendium pozostaje bezpodstawne, albowiem na mocy decyzji z dnia 8 grudnia 2015 r. od dnia 1 listopada 2015 r. tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał podziału renty rodzinnej pomiędzy uprawnionych A. G. oraz Ł. G. przeliczając wartość przysługującego każdemu z uprawnionych świadczenia na kwotę odpowiednio 510,49 zł na osobę. Uwzględniając zatem, iż minimalne wynagrodzenie za pracę w miesiącu październiku 2015 r. wynosiło 1.750 zł, skarżąca nie przekraczając powyższego progu, jakkolwiek pozostawała zobowiązaną do poinformowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o każdej zmianie przychodu, tak pomimo niewypełnienia przedmiotowego obowiązku była uprawnioną do otrzymywania świadczenia z tytułu stypendium, ponieważ przysługująca jej od miesiąca listopada 2015 r. kwota świadczenia nie przewyższyła ustawowego progu pozwalającego na cofnięcie jej statusu osoby bezrobotnej, bądź odmowę przyznania prawa do stypendium. Skarżąca była poinformowana przez Powiatowy Urząd Pracy o utracie statusu bezrobotnej z datą wsteczną tj. od dnia 1 października 2015 r. decyzją z dnia 27 stycznia 2016 r. Nie sposób wymagać od skarżącej, aby była władną przewidzieć wydanie przez Powiatowy Urząd Pracy ex tunc decyzji pozbawiającej jej statusu osoby bezrobotnej, w szczególności w sytuacji, gdy w uzasadnionej okolicznościami ocenie skarżącej, nie ziściły się przesłanki do wydania tej treści decyzji, a zatem wywodzić pogląd o umyślności działania skarżącej, a ta wszakże dopiero jak uprzednio podniesiono i czego wszakże nie kwestionowały organy orzekające, uzasadnia żądanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, którego nie należy mylić ze świadczeniem nienależnie wypłaconym.

Skoro skarżąca uzyskała informację w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej po wypłacie objętych żądaniem zwrotu świadczeń, a uprzednio spełniała, zgodnie z jej uzasadnionym okolicznościami sprawy niniejszej przekonaniem, warunki do ich otrzymywania (od dnia 1 października 2015 r. do dnia 1 listopada 2015 r. nie będąc poinformowaną o zmianie wysokości przysługującego jej świadczenia rentowego, a po tej dacie otrzymując świadczenie w wysokości nieprzekraczającej ustawowego progu przewidzianego dla wydania decyzji o utracie statusu osoby bezrobotnej) żądanie organu pozostaje nieuprawnione, gdyż w istocie zmierza do odzyskania świadczeń pobranych przez skarżącą w dobrej wierze, ewentualnie nienależnych, wobec wydania decyzji o utracie przez skarżącą statusu bezrobotnej ze skutkiem ex tunc, ale nie "nienależnie pobranych".

Organ ma prawo do żądania zwrotu nadpłaconych kwot od odpowiedzialnego za zaistnienie takiej sytuacji podmiotu, pochodzące od którego nieprawdziwe informacje doprowadziły do wypłacenia nienależnych świadczeń (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2008 r., sygn. akt: I UK 376/07). Podmiotowy aspekt uznania świadczenia za nienależne - świadomość pobierania świadczenia, które zostało uzyskane w sposób niezgodny z prawem - przesądza o tym, kiedy świadczenie, jako nienależne w sensie prawnym, objęte jest obowiązkiem jego zwrotu. Brak świadomości " nienależności" świadczenia, polegający na niewiedzy o "odpadnięciu" podstawy prawnej do jego wypłaty powoduje, iż nie aktualizuje się wynikające z art. 9 ust. 1 pkt. 14 lit. c w zw. z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt. 2 oraz art. 53 ust. 6 ustawy uprawnienie organu do zwrotu wypłaconych kwot, a zatem zaskarżona decyzja Wojewody D. oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty D. powinny zostać zgodnie z żądaniem skarżącej uchylone, a postępowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 105§ 1 kpa umorzone wobec jego bezprzedmiotowości (...).

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

W ocenie organu odwoławczego skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu, choć z innych przyczyn, niż wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim należy bowiem podkreślić, że na podstawie decyzji Starosty D. z dnia [...] stycznia 2015 r., utrzymanej w mocy decyzją Wojewody D. z dnia 10 marca 2016 r., skarżąca została pozbawiona statusu osoby bezrobotnej z dniem 1 października 2015 r. Stypendium za okres odbywanego stażu, zgodnie z art. 53 ust. 6 ustawy, może zostać przyznane jedynie bezrobotnemu. Konsekwentnie zatem prawomocną decyzją Starosty D. z dnia [...] marca 2016 r. skarżąca została pozbawiona prawa do stypendium od dnia 1 października 2015 r. i odmówiono jej przyznania prawa do stypendium od dnia 7 grudnia 2015 r. Tym samym należy stwierdzić, że utrata statusu osoby bezrobotnej, pozbawienie prawa do stypendium i odmowa jego przyznania są okolicznościami powodującymi ustanie prawa do pobierania tego świadczenia. Jeżeli pomimo zaistnienia tej okoliczności świadczenie pieniężne zostało wypłacone, z mocy art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy uznaje się je za świadczenie nienależnie pobrane. Ustawodawca wymaga przy tym, aby pobierający świadczenie był pouczony o tej okoliczności, co w niniejszej sprawie miało miejsce, bowiem skarżąca, jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w dniu rejestracji otrzymała stosowne pouczenie, zawierające informację, że posiadanie prawa do renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę powoduje utratę statusu osoby bezrobotnej, jakie świadczenia pieniężne uznaje się za świadczenia nienależnie pobrane oraz że z formy pomocy w postaci stażu może korzystać osoba zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. W świetle powyższego należy uznać, że w sprawie zaszły przesłanki do zastosowania art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy i domagania się zwrotu świadczenia wskazanego w zaskarżonej decyzji w związku z ustaniem prawa do jego pobierania i pozbawieniem skarżącej statusu osoby bezrobotnej i pozbawieniem prawa do stypendium.

Dodatkowo w niniejszej sprawie istnieje także podstawa do zastosowania art. 76 ust. 2 pkt 3 ustawy w odniesieniu do części świadczenia pobranego przez skarżącą. Należy bowiem uwzględnić, że zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się również zasiłek, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, świadczenia przedemerytalnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78 ustawy. Organ rentowy przyznając skarżącej rentę rodzinną nie dokonał zaliczenia, o którym mowa we wspomnianym art. 78 ustawy, tym samym świadczenie wypłacone za okres, na który przyznano skarżącej rentę rodzinną w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę staje się na mocy art. 76 ust. 2 pkt 3 ustawy świadczeniem nienależnym.

Z powyższego wynika, że w okolicznościach niniejszej sprawy kumulatywnie spełnione zostały przesłanki z art. 76 ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy do uznania wypłaconego skarżącej świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. Ponieważ mają one charakter obiektywny, wiążą się jedynie z wystąpieniem określonych ustawowo, weryfikowalnych okoliczności, pośrednio jedynie związanych z wolą skarżącej (w zakresie złożenia wniosku o przyznanie renty rodzinnej), bezprzedmiotowe stają się rozważania na temat jej stanu świadomości i woli wprowadzenia w błąd organu administracji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Organy obu instancji zupełnie pominęły okoliczności, które podniosła skarżąca. Broniąc się przed ich zarzutami stwierdziła, że ZUS O. w W. Inspektorat w D. poinformował ją o zmianie wysokości przysługującej od dnia 1 października 2015 r. renty rodzinnej z kwoty 510,49 zł do kwoty 970,43 zł. Uczynił to decyzją z dnia 29 października 2015 r., zaś wypłata pierwszego świadczenia w wysokości 970,43 zł, na rachunek bankowy skarżącej, miała miejsce 6 listopada 2015 r. Tym samym – jej zdaniem, nie sposób uznać, że nie będąc świadomą zmiany wysokości przysługującego od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 października 2015 r. świadczenia rentowego (uległo podwyższeniu) wprowadziła organ w błąd. Żądanie zwrotu wypłaconego skarżącej stypendium od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. jest natomiast niezasadne z tego powodu, że decyzją ZUS z dnia 8 grudnia 2015 r. od dnia 1 listopada 2015 r. tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek, dokonano podziału renty rodzinnej między skarżącą a Ł. G., przyznając każdemu z uprawnionych świadczenia w kwocie 510,49 zł na osobę skoro zatem minimalne wynagrodzenie za pracę w październiku wynosiło 1750 zł to skarżąca nie przekroczyła tej kwoty otrzymując świadczenie rentowe w kwocie 510,49 zł. W świetle tego brak podstawy do żądania przez organ zwrotu wypłaconych kwot wobec czego decyzje powinny zostać uchylone, a postępowanie w sprawie – umorzone jako bezprzedmiotowe (art. 105 kpa).

Doszło zatem do naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 § 1 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy broniąc swojej decyzji zwraca uwagę, że w świetle okoliczności sprawy świadczenie pobrane przez skarżącą należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane z mocy art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy. Podstawę ku temu stanowi dodatkowo art. 76 ust. 2 pkt 3 ustawy w odniesieniu do części świadczenia pobranego przez skarżącą, co szczegółowo w odpowiedzi na skargę zostało przedstawione wobec czego powtarzanie jego motywów w tym miejscu staje się zbędne.

Tym bardziej, że odpowiedź na skargę nie może zastąpić rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej, zmieniać go, czy uzupełniać. Tak natomiast należałoby rozumieć stanowisko odpowiadającego na skargę, który reasumując swój wywód dostrzega w sprawie kumulatywnie spełnione przesłanki z art. 76 ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy do uznania wypłaconego skarżącej świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. W końcu za bezprzedmiotowe uznaje rozważania na temat stanu świadomości i woli skarżącej wprowadzenia w błąd organu administracji.

Skoro tak sam organ odwoławczy zakwestionował decyzję organu I instancji i swoją własną – obydwie zaś były oparte na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, wg którego świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie.

Wobec naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego (art. 7 i 77 § 1 kpa) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 135 ppsa Sąd uchylił także decyzję organu I instancji gdyż została ona dotknięta tymi samymi wadami co i decyzja ostateczna. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ppsa i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).

Na podstawie art. 225 ppsa Sąd zwrócił skarżącej wpis, który uiściła nie będąc o niego wzywaną.

Na podstawie art. 141 § 4 zd. II ppsa powyższe wywody Sądu stanowią wskazania co do dalszego postępowania w sprawie.