Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1188/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant Michał Syta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2006 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężna 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2005 r. odnośnie nałożonej kary pieniężnej w kwocie 8000 (osiem tysięcy) złotych za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji; 2. stwierdza, że decyzje w uchylonej części nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącej D. B. kwotę 1520 (jeden tysiąc pięćset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transport Drogowego decyzją z dnia [...] kwietnia 2006r. Nr [...] po rozpatrzeniu odwołania D. B. – skarżącej od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2005r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 8.800 złotych, utrzymał zaskarżoną decyzję w części dotyczącej kwestionowanej kary pieniężnej tj. w wysokości 8.000 zł w mocy.

Organ II instancji wskazał, że [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] grudnia 2005r. nałożył na D. B. – przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości 8800 (ośmiu tysięcy ośmiuset) złotych. Kara w wysokości 800 zł. nie była kwestionowana przez skarżącą.

Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia było stwierdzenie nieposiadania przez prowadzącego pojazd marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] Pana M. B. – męża skarżącej – podczas kontroli w dniu [...] października 2005 r. licencji uprawniającej do wykonywania drogowego transportu rzeczy. Przedsiębiorca uprawniony był do wykonywania przewozów na potrzeby własne.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w części dotyczącej nałożonej kary pieniężnej w wysokości 8000 złotych twierdząc, iż firma nie świadczy usług transportowych, a kierowcą był mąż "przedsiębiorcy".

Główny Inspektor Transport Drogowego zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej kary w wysokości 8.000 złotych wskazując, że ustalony stan faktyczny nie budzi w ocenie organu wątpliwości. Powołując się na przepisy art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 125, po. 1371 ze zm.) wskazał, że "przewóz na potrzeby własne" to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:

a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez

przedsiębiorcę lub jego pracowników,

b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,

c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,

d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.

Wskazał, że przepis art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym za naruszenia ustawy przewiduje karę pieniężną w wysokości od 50 złotych do 15 000 zł., która jest uszczegółowiona w tym wypadku lp. 1.1.1 załącznika do w.w ustawy i wynosi 8000 zł. Ustawa taką karą sankcjonuje wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji, z wyłączeniem taksówek.

Zdaniem organu II instancji aby uznać przewóz za niezarobkowy (przewóz na potrzeby własne) muszą być łącznie spełnione przesłanki wymienione w art. 4 pkt 4 ustawy, w tym pojazd samochodowy musi być prowadzony przez przedsiębiorcę lub jego pracownika. W ocenie organu skarżąca w chwili kontroli wykonywała transport drogowy bez wymaganej licencji, bowiem przewóz, nie spełniał jednej przesłanki definiującej przewóz na potrzeby własne a mianowicie kierujący pojazdem nie był pracownikiem w rozumieniu przepisów kodeksu pracy. Kierujący pojazdem mąż skarżącej Pan M. B. wykonywał usługi kierowania pojazdem nie na podstawie umowy o pracę zawartej z przedsiębiorcą. W tym stanie rzeczy organ zgodnie z art. 4 pkt 4 ustawy, zakwalifikował przewóz jako transport drogowy i nałożył karę pieniężną w wysokości 8000 zł.

Skargę na tę decyzję wniosła skarżąca wnosząc o jej uchylenie i podnosząc naruszenie przez organ przepisu art. 4 ustawy o transporcie drogowym poprzez uznanie, iż w przedmiotowej sprawie miał miejsce transport drogowy, a nie przewóz na potrzeby własne. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w części dotyczącej kary pieniężnej za brak licencji. Wskazała, że przewóz drogowy miał miejsce [...] listopada 2005 r., a nie jak to błędnie podaje Główny Inspektor Transportu Drogowego w uzasadnieniu decyzji [...] października 2005 r. Podniosła, że nie wykonuje transportu drogowego, a jedynie nie przewozy na potrzeby własne, które zgłoszono jako działalność pomocniczą a na wykonywanie takich przewozów uzyskała zaświadczenie Starostwa Powiatowego w R. nr [...].

Skarżąca nie kwestionowała, że pojazdem należącym do niej i jej męża kierował jej mąż, a nie ona sama jako przedsiębiorca. Podniosła, że pozostałe warunki wymagane do uznania przedmiotowego przejazdu za przewóz na potrzeby własne zostały spełnione i nie były kwestionowane przez żaden z organów wydających zaskarżone decyzje. W ocenie skarżącej brak jest możliwości prawnych zatrudniania współmałżonków, ale w przypadku prowadzenia przez jednego z nich działalności gospodarczej, traktuje ich jako współpracujących. Podkreśliła, iż nie można tego samego stosunku prawnego (stosunek pracy między małżonkami) traktować na gruncie jednej gałęzi praw, jako napiętnowany, wręcz zakazany, a na gruncie innej jako konieczną przesłankę.

W związku z powyższym stwierdziła, iż małżonek skarżącej powinien być potraktowany jako "współpracujący przedsiębiorcy", czyli osoba nie zatrudniona i nie przedsiębiorca, ale osoba faktycznie współpracująca z przedsiębiorcą i udzielająca przedsiębiorcy pomocy w ramach łączącego strony stosunku małżeństwa i majątkowej wspólności małżeńskiej. Na potwierdzenie faktu, iż M. B. jest osobą współpracująca z skarżącą D. B. w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej załączył zgłoszenie ZUS z datą powstania obowiązku ubezpieczenia ([...] listopada 2005 r.) przed datą istotnego w sprawie zdarzenia ([...] listopada 2005 r.) oraz zaświadczenie z ZUS potwierdzające, iż mąż skarżącej współpracuje z nią w prowadzeniu działalności gospodarczej i podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu od [...] listopada 2005 r. do nadal. Podkreśliła, iż jest to ubezpieczenie takie samo jakie dotyczy pracownika.

Zwróciła uwagę na fakt, iż przedsiębiorstwo prowadzone przez nią jest również współwłasnością jej męża. Stanowi bowiem przedmiot wspólności ustawowej małżonków, ponieważ zostało wyodrębnione z ich majątku wspólnego już podczas trwania małżeństwa i majątkowej wspólności ustawowej. Wobec tego jej zdaniem mąż, będąc współwłaścicielem przedsiębiorstwa, jest jednocześnie jej osobą współpracującą i jako taki powinien spełniać wymogi przepisu art. 4 pkt 4 a.

Wobec powyższego, stwierdziła, iż zgodnie z przepisem art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym w przedmiotowej sprawie miał miejsce przewóz na potrzeby własne, do którego skarżąca posiada uprawnienia i jej mąż jako współwłaściciel firmy i osoba faktycznie współpracująca z przedsiębiorcą miał prawo kierować pojazdem.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z ustawą z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), zwaną ustawą o u.s.a., ustawą z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270), zwana ustawą o p.p.s.a., ustawą z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1271), zwana ustawą p.w.u.p. postępowanie toczy się na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają prawo w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Stan faktyczny w sprawie jest ustalony jednoznacznie. Nie kwestionowaną przez strony jest okoliczność, iż skarżąca spełniała wszelkie przesłanki z art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym z wyjątkiem jak twierdzi organ prowadzenia pojazdu przez pracownika. Pojazdem należącym do skarżącej oraz jej męża kierował mąż skarżącej, a nie skarżąca jako przedsiębiorca lub pracownik przedsiębiorstwa. Zasadniczą, zatem dla sprawy kwestią jest, czy kierowanie pojazdem przez małżonka przedsiębiorcy prowadzącego osobiście działalność gospodarczą podczas przewozu drogowego spełnia warunki do uznania takiego przejazdu za przewóz drogowy na potrzeby własne, czy jest to już (jak to uznały organy administracji) transport drogowy.

W ocenie Sądu argumentem przemawiającym za przyjęciem stanowiska, że w niniejszej sprawie miał miejsce przewóz drogowy na potrzeby własne jest fakt, iż przepisy prawa pracy zabraniają zatrudniania przez pracodawców swoich współmałżonków. Zakaz taki nie wynika bezpośrednio z ogólnych przepisów prawa pracy, ale wynika z reguły z pragmatyk pracowniczych i jest uznawany w piśmiennictwie oraz orzecznictwie co słusznie podnosiła skarżąca powołując się na orzecznictwo (np. wyrok SN z dnia 05.02.1997 r. w sprawie II UKN 86/96 publ. OSNP 1997/20/404). W związku z tym warunek, aby kierowca był pracownikiem przedsiębiorcy, w przypadku, gdy tym kierowcą jest małżonek przedsiębiorcy, jest niemożliwy w ocenie Sądu do spełnienia i jego realizowanie prowadziłoby jedynie do tworzenia przez takich przedsiębiorców fikcji prawnych, które mogłyby być wzruszane. Umowa o pracę zawarta pomiędzy współmałżonkami, nie wywołuje skutków prawnych i nie prowadzi do powstania stosunku pracy, bowiem jak wskazano w skardze brak jest pracowniczego podporządkowania (ze względu na "partnerski" stosunek małżeństwa wykluczający podporządkowanie w jakiejkolwiek dziedzinie). Ponadto inne względy podatkowe i powstające w ramach ubezpieczeń społecznych wskazują, że umowa o pracę zawarta ze współmałżonkiem może zmierzać wyłącznie do tworzenia fikcji prawnych.

Niemniej jednak ustawodawca, zgodnie z przepisem art. 6 ust 1 pkt 5 w zw. z art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137 poz.887) przewidział, że współmałżonek osoby prowadzącej działalność gospodarczą jest osobą współpracującą (bez zawierania umowy o pracę) i jako taki podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu. Tak więc wystarcza, sam fakt istnienia małżeństwa i faktyczna współpraca w prowadzeniu przedsiębiorstwa (tak jak jest w przedmiotowej sprawie), aby takiego współmałżonka uznać za osobę współpracującą i aby powstał obowiązek ubezpieczeniowy a jednocześnie pełna możliwość oddziaływania na przedsiębiorstwo.

Jak widać z powyższego, polskie prawo w przypadku prowadzenia przez jednego z małżonków działalność gospodarczej, traktuje ich jako współpracujących jeżeli spełnią kryteria wyżej opisane. Mając na uwadze przytoczone powyżej argumenty, małżonek skarżącej należy traktować jako "współpracującego z przedsiębiorcą", czyli osobą nie zatrudnioną i nie przedsiębiorcą, ale udzielająca przedsiębiorcy pomocy w ramach łączącego strony stosunku małżeństwa i majątkowej wspólności małżeńskiej. Potwierdzeniem powyższego faktu, iż Pan M. B. jest osobą współpracująca z skarżącą w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej jest załączone do skargi zgłoszenie ZUS z datą powstania obowiązku ubezpieczenia ([...] listopada 2005 r.) przed datą istotnego w sprawie zdarzenia ([...] listopada 2005 r.) oraz zaświadczenie z ZUS potwierdzające, iż mąż skarżącej współpracuje z nią w prowadzeniu działalności gospodarczej i podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu od [...] listopada 2005 r. do nadal.

Z uwagi na fakt, iż to ubezpieczenie jest takie samo dla pracownika należy uznać, iż wywołuje skutki w prawnej ocenie działania skarżącej wprawdzie bez obwarowań wynikających z kodeksu pracy jednak nakazujących w określonych wypadkach traktować współpracującego jak pracownika lub nawet przedsiębiorcę.

W ocenie sądu rozważania skarżącej w zakresie dotyczącym współwłasności przedsiębiorstwa są w tym stanie faktycznym bez znaczenia.

Pomimo, iż w/w przepis wymienia wyłącznie przedsiębiorców i ich pracowników, to uznać należy, iż zakres podmiotowy tego przepisu obejmuje również współmałżonka przedsiębiorcy, jako osobę współpracująca z przedsiębiorcą. Osoba taka bowiem spełnia najważniejsze elementy definicji, zarówno pracodawcy jak i pracownika, pomimo, że nie jest żadnym z nich. Fakt współpracy z małżonką w wspólnym przedsiębiorstwie zbliża Pana M. B. do pojęcia przedsiębiorcy, natomiast sam fakt pracy zbliża go do pojęcia pracownika. Dlatego też uznać należy, iż osoba współpracująca znajduje się pomiędzy przedsiębiorcą a pracownikiem i mieści się w zakresie podmiotowym przepisu art. 4 pkt 4

Zwrócić uwagę należy także na ratio legis przepisu art. 4 oraz 92 w/w ustawy jak i zamiar ustawodawcy uchwalającego przedmiotową regulację. Wskazują one jasno, iż ustawa ma na celu zapobiegnięcie nielegalnemu i wykonywanemu w sposób dowolny transportowi drogowemu wykonywanemu przez podmioty nieuprawnione. Jest oczywiste, iż nie powinna zmuszać podmioty do podejmowania fikcyjnych kroków prawnych zrealizowanych tylko i wyłączeni na potrzeby jednego przejazdu, takich jak np. zatrudnianie współmałżonka, umowa na czas określony, wykonania konkretnego zadania itp. W niniejszej sprawie pojazdem przewożony był towar - co wynika z okazanych faktur - pochodzący z działalności gospodarczej skarżącej. Podkreślić w tym miejscu należy, iż skarżąca w czasie wykonywania transportu zajmowała miejsce pasażera i legitymowała się stosownym zaświadczeniem na wykonywanie przewozów drogowych na potrzeby własne. Oznacza to, iż przedmiotowy przewóz nie był wykonywany na rzecz innego podmiotu a jego intencją przejazdu były potrzeby prowadzonego przez skarżącą przedsiębiorstwa.

Wobec powyższego, stwierdzić należy, zgodnie z przepisem art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym, iż w przedmiotowej sprawie miał miejsce przewóz na potrzeby własne, do którego skarżąca posiada uprawnienia i jej mąż jako współwłaściciel firmy i osoba faktycznie współpracująca z przedsiębiorcą miał prawo kierować pojazdem.

Nadto należy zauważyć, że organy obydwu instancji nie odniosły się do argumentów strony skarżącej a jedynie oparły się na literalnym brzmieniu przepisów, które to brzmienie w tym konkretny przypadku nie mogło decydować o rozstrzygnięciu.

Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit.a i c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Stosownie do przepisu art. 152 p.s.a. orzeczono o niewykonywaniu uchylonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.