Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 774/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 149, art. 162
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 774/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 grudnia 2011r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Sędziowie: WSA Paweł Dąbek, WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2011r., sprawy ze skarg Z.T., na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 1 marca 2011r. Nr [...], Nr [...],, w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, - s k a r g i o d d a l a -


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2010 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego nadał rygor natychmiastowej wykonalności decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej nr [...] z dnia 1 grudnia 2010 r. określającej Z.T. ( zwanemu dalej "skarżącym") wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r.

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł w dniu 3 stycznia 2011 r. zażalenie domagając się jego uchylenia i umorzenia postępowania w sprawie. Skarżący złożył jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że zaskarżone postanowienie zostało mu doręczone pod adresem – ul. L. [...], w sytuacji gdy nie był to adres zameldowania. Korespondencja została odebrana przez 86 - letnią matkę skarżącego w dniu 24 grudnia 2010 r. tj. w Wigilię. Pismo zostało przekazane skarżącemu podczas jego pobytu w domu rodzinnym, dopiero w dniu 1 stycznia 2011 r.

Skarżący podał przy tym, że w okresie od dnia 24 grudnia 2010 r. do dnia 1 stycznia 2011 r. przebywał w K. i nie został poinformowany przez matkę o fakcie odbioru jakiekolwiek korespondencji. Skarżący podał, że jego matka jest osobą bardzo schorowaną, po przebytych dwóch zawałach serca, z orzeczoną pierwszą grupą inwalidzką. W związku z poważnym stanem zdrowia oraz podeszłym wiekiem ma ona ograniczoną zdolność właściwego postrzegania rzeczywistości i o fakcie odbioru korespondencji nie poinformowała adresata nawet telefonicznie. Skarżący podniósł, że nie ponosi winy w niezachowaniu terminu do wniesienia zażalenia skoro nie wiedział, że jego matka odebrała list. Zdaniem skarżącego, winy nie można było jednocześnie przypisywać jego matce, a doręczyciel winien był zostawić awizo, co umożliwiłoby terminowy odbiór przesyłki.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 1 marca 2011 r. nr [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia oraz, wydanym w tym samym dniu, postanowieniem nr [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na ww. postanowienie z dnia 17 grudnia 2010 r.

W uzasadnieniu postanowienia w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia organ wskazał jedynie, że z potwierdzenia odbioru postanowienia w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności wynikało, że postanowienie to zostało odebrane przez matkę skarżącego – F.T. dnia 24 grudnia 2010r., zatem od tej daty zaczynał biec 7-dniowy termin na wniesienie zażalenia, o którym to terminie przedmiotowe postanowienie zawierało pouczenie. Dalej organ wyliczał, że termin do wniesienia zażalenia upływał dnia 31 grudnia 2010r., a więc zażalenie wniesione dnia 3 stycznia 2011r. należało uznać za wniesione po terminie.

Natomiast w uzasadnieniu ww. postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu organ wskazał, powołując się na treść art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 z późn. zm.), że przesłanką stanowiącą o przywróceniu terminu jest między innymi uprawdopodobnienie braku winy w jego uchybieniu. Z kolei o braku winy można było mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Organ podał, że za takie powody uznaje się np. nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, awarię komunikacyjną, pożar, powódź ( organ powołał przy tym wyrok WSA w Warszawie III SA/Wa 1106/07). Jednocześnie zaznaczył, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy. Uchybiony termin należy przywrócić, jeśli łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, jednocześnie z wnioskiem zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin oraz zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminowi mogą uzasadniać tylko takie okoliczności, które mają charakter nadzwyczajny, tj. sytuacje, którym strona nie mogła zapobiec nawet przy dochowaniu największej staranności.

Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie skarżący nie wskazał żadnych nadzwyczajnych okoliczności, które uniemożliwiły złożenie zażalenia w terminie. Powołana przez skarżącego okoliczność nieprzekazania przez jego matkę adresowanej do niego przesyłki nie uprawdopodabniała, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, braku winy strony w uchybieniu terminowi do złożenia zażalenia. Organ podkreślał, że skarżący miał obowiązek dołożenia należytej staranności tak, aby korespondencja została odebrana w prawidłowy sposób, tym bardziej, że jako syn miał świadomość stanu zdrowia i wieku matki. Nie można było, zdaniem organu, zgodzić się ze stwierdzeniem skarżącego, iż doręczyciel w przypadku braku adresata powinien zostawić awizo. Przepis art. 149 ustawy - Ordynacja podatkowa określał bowiem dozwolone przypadki doręczeń zastępczych. Zgodnie z ww. przepisem w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręczać należało za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Osoba odbierająca pismo powinna potwierdzić doręczenie pisma własnoręcznym podpisem oraz wpisać na pokwitowaniu datę doręczenia pisma. Data ta rodziła domniemanie faktycznego doręczenia pisma w danym dniu.

Organ ponadto wskazał, że korespondencja kierowana była na adres dla doręczeń wskazany przez skarżącego, dlatego też nie mógł wyłączać zawinienia fakt przebywania skarżącego w K. w okresie od dnia 24 grudnia 2010 r. do dnia 1 stycznia 2011 r., tym bardziej, że skarżący miał świadomość tego, że w związku z toczącym się postępowaniem podatkowym może być do niego kierowana korespondencja urzędowa. Zatem to skarżący, konkludował organ, nie dochował należytej staranności umożliwiającej prawidłowy kontakt z organem. Tym samym nie można było uznać, że nie ponosił on winy za uchybienie terminowi.

Na uwagę, zdaniem organu, zasługiwał również fakt, iż wydana po zakończeniu postępowania decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 1 grudnia 2010 r. nr [..] również została wysłana na adres korespondencyjny tj. ul. L. i odebrana przez matkę skarżącego, a skarżący odwołanie od tej decyzji wniósł w terminie.

W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagał się uchylenia obu ww. postanowień podnosząc zarzuty naruszenia art. 187 w zw. z art. 149 i art. 163 oraz art. 228 § 1 pkt 2 ustawa - Ordynacja podatkowa i przepisów art. 7 i art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadniając skargi przedstawił okoliczności doręczenia postanowienia wskazane wcześniej w zażaleniu. Ponadto podniósł, że Dyrektor Izby Skarbowej nie wyjaśnił daty faktycznego doręczenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 17 grudnia2010 r. jego matce – F.T. oraz nie wyjaśnił, czy podjęła się ona oddania pisma adresatowi. Zdaniem skarżącego, organ podatkowy bezpodstawnie uznał, że postanowienie zostało doręczone w dniu 24 grudnia 2010 r. Skarżący uważał, że potwierdzenie odbioru przedmiotowego postanowienia nie mogło być potraktowane jako urzędowy dowód potwierdzający doręczenie przesyłki w dacie wskazanej przez Dyrektora Izby Skarbowej, ponieważ data ta została wpisana nie przez dorosłego domownika, ale przez pracownika poczty.

Na potwierdzenie swojego stanowiska skarżący powołał się na wyroki NSA z dnia 14 sierpnia 2002 r. I SA 2614/00 , z dnia 25 lutego 2003 r. III SA 904/01, z dnia 24 marca 1999 r. I SA/Lu 151/98 oraz z dnia 10 listopada 1996 r. I SA/Gd 2571/94 i z dnia 17 września 2002 r. I SA/Wr 1117/00.

W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 16 grudnia 2011r. Sąd połączył sprawy obu skarg do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i postanowił je prowadzić pod sygnaturą I SA/Kr 774/11.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje :

Skargi nie są zasadne.

Przedmiotem sporu była zarówno prawidłowość doręczenia ww. postanowienia w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności, jak i interpretacja przesłanek ewentualnego przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia.

Sąd w pierwszym rzędzie badał więc prawidłowość uznania przez organ, że nastąpiło uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia. Tylko bowiem uznanie, że uchybiono terminowi, warunkuje rozpoznawanie przez organ wniosku o przywrócenie terminu.

Z akt sprawy wynika, że ww. postanowienie w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności zostało skierowane do skarżącego pod adresem ul. L. . Pismo odebrała faktycznie tam zamieszkała matka skarżącego – F.T. dnia 24 grudnia 2010r., co potwierdza jej własnoręczny podpis na druku zwrotnego potwierdzenia odbioru i umieszczona obok data odbioru. Dodać przy tym należy, że odrębnie doręczyciel również umieścił przy swoim podpisie tę samą datę czyli 24 grudnia 2010r. Prawdopodobieństwo, co sugerowała skarga, że doręczyciel umieścił również przy podpisie matki skarżącego datę doręczenia nie stanowi ipso facto o niezgodności tej daty ze stanem faktycznym. Daty doręczenia skarżący praktycznie bowiem nie kwestionował – o czym świadczy wyraźnie uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu (str. 1 – karta akt administracyjnych 42). Skarżący nie kwestionował również, że wskazał w korespondencji z organem pierwszej instancji w postępowaniu dotyczącym decyzji, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, powyższy adres w T., jako właściwy do korespondencji.

Powyższe okoliczności potwierdza m.in. odwołanie od ww. decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 1 grudnia 2010r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005r., które znajduje się w aktach, gdzie zarówno na odwołaniu jak i na kopercie zawarto informację o ww. adresie do korespondencji.

Zgodnie z art.149 ustawy - Ordynacja podatkowa w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi.

W ocenie Sądu, logicznym jest argumentacja organu, że niewątpliwie matka skarżącego podjęła się doręczenia synowi kierowanej do niego korespondencji skoro taką korespondencję tj. ww. decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 1 grudnia 2010r., faktycznie odbierała dla syna i mu przekazywała, o czym m.in. świadczy wniesione , w terminie, przez skarżącego odwołanie.

Zdaniem Sądu, skoro skarżący wskazał adres zamieszkania swojej matki jako właściwy adres do doręczeń, nie można więc uznać za nieprawidłowe doręczenia dokonanego zgodnie z tym wskazaniem. W tym kontekście, bezzasadne są również sugestie skarżącego, że listonosz powinien był zostawić jednak awizo z uwagi na podeszły wiek domownika. Skarżący, na etapie wniosku o przywrócenie terminu, nie uprawdopodobnił w żaden sposób, aby jego matka w momencie doręczania, była w takim stanie fizycznym lub psychicznym, że faktycznie nie mogła świadomie podjąć się oddania korespondencji adresatowi.

Dodatkowo nic nie wskazuje, aby skarżący zgodnie z art. 26 ust.2 pkt 3 ustawy z dnia 12 czerwca 2003r. – Prawo pocztowe (tekst jednolity Dz. U. z 2008r. Nr 189 poz. 1159 z późn. zm.) dokonał zastrzeżenia niewydawania swojej matce kierowanej do niego korespondencji. Powołany przepis stanowi bowiem, że przesyłka, jeżeli nie jest nadana na poste restante, może być także wydana ze skutkiem doręczenia osobie pełnoletniej zamieszkałej razem z adresatem, jeżeli adresat nie złożył w placówce operatora zastrzeżenia w zakresie doręczenia przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego pod adresem wskazanym na przesyłce, przekazie pocztowym lub w umowie o świadczenie usługi pocztowej.

Odnosząc się natomiast do zarzutów dotyczących postanowienia o odmowie przywrócenia terminu to zgodnie z art.162 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Skarżący, aby skutecznie domagać się przywrócenia terminu powinien więc wykazać ( a właściwie – uprawdopodobnić) brak swojej winy.

W rozstrzyganej sprawie to skarżący wskazał adres zamieszkania swojej matki jako właściwy adres do doręczeń, pomimo, że faktycznie nadal zamieszkiwał w Krakowie. Zdaniem Sądu, jeżeli strona postępowania (adresat pism) wskazuje jako adres do doręczeń miejsce zamieszkania osoby, która z uwagi na swój wiek i stan zdrowia stwarza niebezpieczeństwo popełnienia błędu przy przekazywaniu adresatowi korespondencji jak i przekazywania mu informacji o dacie jej odbioru, to tym samym strona ta bierze na siebie ryzyko takiego błędu i ponosi winę w wyborze osoby, która nie daje rękojmi należytego oddania adresatowi pism.

W orzecznictwie przyjmuje się bowiem jednolicie, że: "O braku winy strony w niedopełnieniu w ustawowym terminie określonej czynności procesowej można mówić tylko w przypadku uprawdopodobnienia przez nią, że dopełnienie czynności było niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, przy czym jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy" (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 sierpnia 2009r. I SA/Po 1098/089 oraz powołane tam orzeczenia innych sądów administracyjnych). Oczywistym jest, że osoba w wieku 86 lat mogła popełnić błąd i to niezależnie od dodatkowych schorzeń, o których pisał pełnomocnik skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Skarżący nie uprawdopodobnił jednak, aby okoliczności te miały charakter nagły i niedający się przewidzieć w momencie wskazywania tego adresu jako właściwego do doręczeń.

Wnosząc o przywrócenie terminu to na skarżącym ("jeżeli uprawdopodobni" z art.149 §1 ustawy – Ordynacja podatkowa) ciąży ciężar wykazania, że nastąpiły przesłanki przywrócenia terminu. Organ rozpatrujący wniosek o przywrócenie terminu opiera się więc przede wszystkim na informacjach o okolicznościach faktycznych przekazanych w takim wniosku.

W tym kontekście Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące art.187 (zasada wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego) w zw. z ww. art.149 i art.163 oraz 228 §1 pkt 2 ustawy - Ordynacja podatkowa za nieuzasadnione. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza bowiem prawidłowość doręczenia w dniu 24 grudnia 2010r. kierowanej do skarżącego korespondencji, a i skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w wyborze adresu do doręczeń, który to adres był adresem zamieszkania jego matki - osoby schorowanej i w podeszłym wieku.

W tym kontekście powoływane przez skarżącego orzeczenia sądów administracyjnych, że dla skuteczności doręczenia w trybie art.149 – Ordynacji podatkowej, w formularzu potwierdzenia odbioru powinno się znaleźć wyraźne potwierdzenie podjęcia się domownika oddania adresatowi korespondencji - sąd uznał za niezasadne. Pozostałe okoliczności sprawy (wskazanie przez skarżącego adresu zamieszkania swojej matki, odbieranie przez matkę pozostałej kierowanej pod tym adresem korespondencji i przekazywanie jej synowi, który nie kwestionował wcześniej tego trybu doręczania) dowodzi, że w dniu 24 grudnia 2010r. F.T. podjęła się przekazania doręczanego jej synowi pisma. Należy bowiem zauważyć, że w przypadku błędów w wypełnianiu druku potwierdzenia odbioru w postaci braku zakreślenia w sposób wyraźny rubryki o podjęciu się przez domownika przekazania korespondencji organ nie musi dokonywać ponownego doręczenia, jeżeli z pozostałych okoliczności wynika, że takie zobowiązanie domownika nastąpiło. W ocenie Sądu, organ prawidłowo przyjął, że doręczenie nastąpiło w trybie ww. art. 149 ustawy – Ordynacja podatkowa.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi opartych na treści przepisów art.7 i art.77 kpa to należy stwierdzić, że nie znajdują one w ogóle w niniejszej sprawie zastosowania, a to dlatego, że w postępowaniu dotyczącym nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji podatkowej właściwym jest organ podatkowy (art.239b §3), co powoduje, że stosuje się ustawę - Ordynacja podatkowa na zasadzie art.2 §1 pkt 4 tejże ustawy, a nie kodeks postępowania administracyjnego.

Biorąc nawet pod uwagę, że treść ww. art.7 i 77 kpa odpowiada, co do zasady, ogólnym regułom postępowania, w tym postępowania dowodowego, przewidzianym przez przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa – to zdaniem Sądu, i w tym przypadku, procedura ta nie została naruszona.

Jak już bowiem Sąd argumentował art.162 §1 ustawy – Ordynacja podatkowa wymaga aktywności strony w uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminowi, stąd oczekiwanie skarżącego na działanie z urzędu organu i podpowiadanie mu ewentualnej argumentacji - było w świetle treści powyższego przepisu bezzasadne.

W oparciu o powyższe Sąd skargi oddalił na zasadzie art.151 – ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.

O połączeniu spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia Sąd postanowił w trybie art. 111 §2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który to przepis stanowi, że sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku.

W rozstrzyganej sprawie spór dotyczył w istocie jednego stanu faktycznego oraz tego samego skarżącego – zaistniał więc związek, o którym mowa w powołanym przepisie.