Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1141/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt w części
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1 pkt 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1688
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2018 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o. o. w S. na zarządzenie pokontrolne Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ochrony środowiska 1. uchyla pkt 2 zaskarżonego zarządzenia, 2. w pozostałej części skargę oddala, 3. zasądza od Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz skarżącej Spółki kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Śląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska zarządzeniem pokontrolnym z dnia [...] r. Nr [...] wydanym z powołaniem się na art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 1688) oraz ustalenia przeprowadzonej kontroli firmy [A] Sp. z o.o. w S. [...] w B. przy ul. [...], udokumentowanych protokołem kontroli Nr [...] znak [...] zarządził:

1. Prowadzenie procesu technologicznego odzysku odpadów zgodnie z warunkami określonymi w decyzji na przetwarzanie odpadów dotyczącymi stosowania środka wiążącego [...] w terminie od dnia otrzymania zarządzenia.

2. Podjęcie skutecznych działań podczas prowadzenia procesu przetwarzania odpadów w instalacji zlokalizowanej w B. w celu ograniczenia uciążliwości odorowych w terminie od dnia otrzymania zarządzenia.

3. Zaprzestanie przetwarzania odpadów w instalacji bez wymaganego zezwolenia na ich przetwarzanie w terminie od dnia otrzymania zarządzenia.

4. Dokonanie zgłoszenia organowi ochrony środowiska eksploatacji zbiornika do magazynowania paliw płynnych w terminie do dnia 25 października 2017 r.

5. Prowadzenie na bieżąco poprawnej ewidencji przetwarzania odpadów w terminie od dnia otrzymania zarządzenia.

Jednocześnie wyznaczył termin przesłania pisemnej informacji o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych w zarządzeniu naruszeń na dzień 31 października 2017 r.

W uzasadnieniu podniesiono, że w oparciu o ustalenia przeprowadzonej przez inspektorów Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Katowicach w dniach [...], [...] oraz [...] r. kontroli firmy [A] Sp. z o.o. w S. – Zakład produkcji kruszyw i granulatów w B. przy ul. [...], stwierdzono nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przez ten zakład wymagań ochrony środowiska.

Odnośnie obowiązku sprecyzowanego w pkt 1 zarządzenia, nałożonego z powołaniem na pkt II.4.a decyzji Prezydenta Miasta B. znak [...] z dnia [...] r., zezwalającej firmie [A] Sp. z o.o. na przetwarzanie odpadów organ stwierdził, iż w czasie kontroli ustalono, że firma [A] Sp. z o.o. w prowadzonym procesie technologicznym na instalacji zlokalizowanej w B., w niewystarczającym zakresie stosuje środek wiążący "[...]", który zakupiono w kwietniu i lipcu 2016 r. w ilości 155 litrów i który nie został jeszcze zużyty. Stosowanie tego środka w technologii [...] wynika z zapisów posiadanej przez Spółkę w/w decyzji Prezydenta Miasta B. na przetwarzanie odpadów oraz decyzji określającej środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia pn. "Zakład produkcji kruszyw i granulatów w technologii [...]".

Zgodnie z raportem oddziaływania inwestycji na środowisko opracowanym na potrzeby wydania decyzji środowiskowej dla przedsięwzięcia pn. "Zakład produkcji kruszyw i granulatów w technologii [...]" w procesie produkcyjnym powinien być stosowany m.in. roztwór [...] w ilości od 280 Mg/rok. Mieszanka [...] miała być zgodnie z raportem bazowym składnikiem wytwarzanych przez Spółkę mieszanek. Pozostałe komponenty mieszanek stanowią wybrane odpady, materiały strukturalne, a także pucolanowo reagujące spoiwa. Nie wykorzystując w procesie produkcji mieszanek środka [...] Spółka działała niezgodnie z zapisami pkt II.4.a decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. znak [...] (z kolejnymi zmianami) zezwalającej jej na przetwarzanie odpadów.

Odnośnie obowiązku sprecyzowanego w pkt 2 zarządzenia organ powołując się na wyniki kontroli stwierdził, że Spółka gospodaruje odpadami o charakterze złowonnym wykorzystując komunalne osady ściekowe, skratki, piasek z piaskowników, które są źródłem uciążliwości zapachowych zarówno w trakcie ich rozładunku jak i mieszania z innymi odpadami na placu magazynowym. Oględziny wykazały, że na centralnym placu ma miejsce mieszanie odpadów w dwóch pryzmach – jedną stanowią osady ściekowe oraz kompost nieodpowiadający wymaganiom, drugą – odpady zmielonej wełny mineralnej, piasek z oczyszczalni ścieków i szlamy z zakładów papierniczych. Zmieszane w pryzmach odpady przy pobraniu ich do instalacji są ponownie źródłem uciążliwości odorowej. Ustalono, że Spółka nie stosuje żadnych środków antyodorowych celem ograniczenia nieprzyjemnych zapachów. Ponadto instalacja do przetwarzania odpadów zlokalizowana jest na otwartym terenie i poszczególne etapy procesu przetwarzania odpadów również prowadzone są "pod gołym niebem", co powoduje generowanie zapachów w pobliskiej okolicy, szczególnie przy niesprzyjających warunkach pogodowych (wysoka temperatura, silne wiatry, niskie ciśnienie). Występowanie nieprzyjemnych zapachów potwierdziły przeprowadzone w czasie kontroli oględziny. Jako podstawę prawną nałożenia tego obowiązku wskazano art. 16 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2016 r. poz. 1987, zwanej dalej ustawą o odpadach).

W skardze do sądu administracyjnego na powyższe zarządzenie pokontrolne [A] Sp. z o.o. w S. wniosła o jego uchylenie w zakresie punktu 1 i 2 tj. w przedmiocie stosowania środka wiążącego [...] i uciążliwości zapachowych oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Zarzuciła, że w zaskarżonym zakresie zarządzenie to zostało wydane z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa procesowego:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa polegającym na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie zasadności i konieczności stosowania środka wiążącego [...] w kontekście zaleceń producenta oraz ilości jego stosowania w sytuacji braku określonych decyzją i zaleceniami producenta wytycznych w tym zakresie,

- naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w ustaleniu uciążliwości odorowych, w sytuacji gdy brak jest podstaw prawnych do ich weryfikacji i stwierdzenia, a niezależnie od tego nie przeprowadzeniu postępowania dowodowego w tym zakresie, a tym samym brakiem dowodów na występowanie tych uciążliwości poza zakładem, a także nie zbadanie faktu dopuszczalności występowania uciążliwości na terenie zakładu skarżącej w związku z posiadaną decyzją administracyjną.

W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że brak jest przepisów pozwalających na zmierzenie uciążliwości odorowych, w konsekwencji nie zostało przez organ wykazane, że taka uciążliwość występuje. Z decyzji zezwalającej na przetwarzanie odpadów wynika przy tym, że ograniczenie w zakresie uciążliwości odorowych dotyczy terenów poza zakładem. W postępowaniu nie wykazano, że obowiązek ten został naruszony. Nie wzięto bowiem pod uwagę wpływu na uciążliwość zapachową poza zakładem innych niezależnych od skarżącej czynników, a mianowicie zapachów, których źródłem jest źle funkcjonująca sieć kanalizacyjna oraz działalność innych funkcjonujących w sąsiedztwie podmiotów. Nadto nie sprecyzowano sposobu realizacji tego obowiązku tj. sposobu ograniczenia uciążliwości odorowych.

Odnośnie obowiązku stosowania w procesie produkcyjnym środka wiążącego [...] skarżąca podniosła, że w decyzji zezwalającej na przetwarzanie odpadów ani w decyzji środowiskowej nie określono w jakich ilościach środek ten ma być stosowany. Z decyzji tych nie wynika przy tym wymóg stosowania tego środka przy każdej produkowanej przez skarżącą mieszance, wytwarzanej przecież przy wykorzystywaniu ściśle określonych receptur. Receptury te są tworzone przez system [...], przez obliczanie składu mieszanki. Nie do wszystkich mieszanek istnieje wymóg dodawania tego środka. Obecnie wykorzystywane przez nią receptury mieszanek nie przewidują stosowania środka wiążącego, gdyż do ich wytwarzania nie są wykorzystywane odpady zawierające niedopuszczalne ilości metali, które należałoby wiązać w struktury nierozpuszczalne (tzw. "immobilizacja substancji szkodliwych"), aby w wytwarzanym materiale rekultywacyjnym stężenie metali nie przekroczyło dopuszczalnych norm – zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 r. w sprawie standardów jakości gleby oraz standardów jakości ziemi (Dz. U. z 2002 r. nr 165 poz. 1359). Przeprowadzone kontrole przekroczeń w tym zakresie nie wykazały. Podniesiono nadto, że fakt niestosowania środka [...] nie wpływa na zagrożenie środowiska, zdrowia i życia ludzi.

W odpowiedzi na skargę Śląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Katowicach wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym akcie.

Zaakcentowano, że posiadane przez skarżącą pozwolenie na przetwarzanie odpadów nie obejmuje jedynie odpadów niebezpiecznych. Zgodnie z pkt II.4 lit. a tego pozwolenia wszystkie wymienione tam odpady powinny być przetwarzane w technologii [...], a nie tylko niektóre z nich, o czym miałaby decydować Spółka. W tym zakresie brzmienie pozwolenia należy uznać za kategoryczne. W świetle treści pozwolenia brak jest podstaw do odmiennej jego interpretacji. Skarżąca wystąpiła co prawda o zmianę pozwolenia w tym przedmiocie, ale zgody nie uzyskała. Taka zmiana pozwolenia byłaby bowiem niezgodna z decyzją środowiskową.

Odnośnie obowiązku związanego z uciążliwością odorową organ stwierdził, że w czasie kontroli WIOŚ ustalił, że Spółka [A] gospodaruje odpadami o charakterze złowonnym (komunalne osady ściekowe, skratki, piasek z piaskowników), które są źródłem uciążliwości zapachowych zarówno w trakcie ich rozładunku oraz mieszania z innymi odpadami na placu magazynowym. Oględziny wykazały, że na centralnym placu ma miejsce mieszanie odpadów w dwóch pryzmach – jedną stanowią osady ściekowe oraz kompost nieodpowiadający wymaganiom, drugą – odpady zmielonej wełny mineralnej, piasek z oczyszczalni ścieków i szlamy z zakładów papierniczych. Zmieszane w pryzmach odpady przy pobraniu ich do instalacji są ponownie źródłem uciążliwości odorowej.

Wbrew twierdzeniu strony w czasie oględzin inspektorzy stwierdzili występowanie nieprzyjemnych zapachów na terenie zakładu jak i poza nim. Przedstawiciel Spółki wniósł uwagi do protokołu oględzin sugerując, że uciążliwości zapachowe nie występowały poza zakładem, gdzie nieprzyjemne zapachy generuje także kanalizacja przebiegająca w ul. [...] oraz otaczające zakład tereny, na których deponowane są odpady przez inne podmioty gospodarcze. Nie jest to jednak stwierdzenie zgodne z rzeczywistością. Teren Spółki jest zlokalizowany w bezpośrednim sąsiedztwie ul. [...], natomiast inne podmioty gospodarcze prowadzą działalność na dalszej części terenu przyległego do omawianego obszaru. Ponadto, problem uciążliwości zapachowych w rejonie ul. [...] był zgłaszany do WIOŚ niejednokrotnie przez pobliskich mieszkańców. Kontrola WIOŚ została przeprowadzona w związku z interwencją Prezydenta Miasta B. na nieprzyjemne zapachy generowane przez podmioty działające na omawianym terenie tj. Spółkę [A] i [B].

Z ustaleń WIOŚ wynika, że oba podmioty prowadzą działalność generującą uciążliwe zapachy, przy czym w takiej sytuacji trudno określić, który z ww. podmiotów ma większy udział w powodowanych uciążliwościach zapachowych, tym bardziej, że obydwa podmioty gospodarują odpadami o charakterze złowonnym.

Na rozprawie sądowej w dniu 2 marca 2018 r. pełnomocnik skarżącej dla potwierdzenia sformułowanych w skardze zarzutów co do przyjętej przez organ uciążliwości zapachowej prowadzonej przez Spółkę działalności, powołał się dodatkowo na treść przedłożonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...].

W piśmie procesowym z dnia 6 marca 2018 r. pełnomocnik organu odnosząc się do treści w/w decyzji SKO stwierdził, iż nie wynika z niej aby skarżąca nie miała obowiązku podejmowania skutecznych działań podczas prowadzenia procesu przetwarzania odpadów w instalacji zlokalizowanej w B. w celu ograniczenia uciążliwości odorowych. Nadto podniósł, że w zarządzeniu pokontrolnym organ nie był uprawniony do nakładania na skarżącą nowych obowiązków związanych z ograniczeniem uciążliwości odorowych, w tym wskazywania w jaki sposób powinna zapobiegać ich powstaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Badając formalną dopuszczalność skargi Sąd stwierdził, że jest ona dopuszczalna i podlega merytorycznemu rozpoznaniu. Zaskarżone zarządzenie pokontrolne wydane na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska stanowi podlegający kontroli sądu administracyjnego akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa o jakim mowa w art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.).

Skarga zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej obowiązku sformułowanego w punkcie 2 zaskarżonego aktu. Wbrew stanowisku zawartemu w odpowiedzi na skargę oraz w piśmie pełnomocnika organu z dnia 6 marca 2018 r. w tym bowiem zakresie sprawa nie została należycie wyjaśniona i rozważona do końcowego jej załatwienia, które to uchybienie proceduralne stanowiące naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 Kpa, mogło mieć istotny wpływ na jej wynik w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a.

W świetle przedstawionych sądowi akt administracyjnych orzeczenie w tym względzie zostało oparte na ustaleniach zawartych w protokole oględzin z dnia [...] r. Nie wynika jednak z niego w jaki sposób zostało wówczas stwierdzone, że odczuwalne uciążliwości zapachowe związane z działalnością skarżącej występowały "nawet poza granicami działalności Spółki [A]". W szczególności nie wynika z tego protokołu czy dokonujący oględzin stwierdzili to poza granicami działki skarżącej, co ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia treści pkt II. 5 lit. g w/w pozwolenia z dnia [...] r. W zaskarżonym akcie nie odniesiono się też do zastrzeżeń jakie co do treści protokołu oględzin z dnia [...] r. skarżąca zgłosiła w piśmie z dnia 8 sierpnia 2017 r., w którym stwierdziła, że uciążliwości zapachowe poza terenem jej zakładu pochodzą z zepsutej kanalizacji miejskiej biegnącej wzdłuż ulicy oraz z terenów sąsiednich. Z akt nie wynika aby przed wydaniem skarżonego aktu okoliczności zgłoszone w tym piśmie zostały zbadane. Z treści odpowiedzi na skargę wynika natomiast, że uciążliwy zapach generuje również funkcjonujący w sąsiedztwie inny jeszcze podmiot ([B]). W konsekwencji dla przyjęcia, że skarżąca prowadzi działalność z naruszeniem warunku określonego w pkt II.5 lit. g zezwolenia, sprawa wymagała bliższych, nadających się do kontroli ustaleń.

Uchybienia w tym przedmiocie stanowiły też podstawę wydania powoływanej przez skarżącą decyzji SKO w Katowicach z dnia [...] r. (złożona na rozprawie sądowej w dniu 2 marca 2018 r.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przeprowadzi organ ponowne oględziny celem ustalenia czy ewentualne uciążliwości odorowe związane z działalnością skarżącej ograniczają się do nieruchomości skarżącej czy też wykraczają poza teren. Dokona też ustaleń w zakresie twierdzeń skarżącej co do tego, że uciążliwości tego typu występujące poza terenem jej zakładu pochodzą z innych wskazywanych przez nią źródeł. Ustalenia te powinny nadawać się przy tym do kontroli. Nie jest oczywiście wykluczone, że uciążliwości odorowe poza terenem zakładu skarżącej stanowią sumę jej emisji oraz emisji pochodzących z innych jeszcze źródeł. W takim przypadku będą istniały podstawy do nałożenia na skarżącą obowiązku przestrzegania obowiązku wynikającego z treści pkt II.5 lit. g pozwolenia na przetwarzanie odpadów z dnia [...] r. w zw. z treścią art. 16 pkt 2 ustawy o odpadach.

W tym względzie w nawiązaniu do stanowiska skarżącej należy stwierdzić, że brak normatywnych podstaw określających parametry stężeń substancji zapachowych w powietrzu nie zwalnia organów z obowiązku podejmowania działań mających na celu ochronę życia i zdrowia ludzi oraz środowiska m.in. przez ograniczenie uciążliwości powodowanych przez zapach (art. 16 pkt 2 ustawy o odpadach), mając na uwadze m.in. skalę tego zjawiska oraz możliwy zakres środków służących ograniczeniu tej uciążliwości.

Jakkolwiek w pełni należy się zgodzić ze stanowiskiem organu wyrażonym w piśmie jego pełnomocnika z dnia 6 marca 2018 r., że w zarządzeniu pokontrolnym organy ochrony środowiska nie są uprawnione do nakładania na podmiot prowadzący gospodarkę odpadami nowych obowiązków, to w żadnym przypadku nie oznacza to, że nie mają one prawa chociażby do przykładowego wskazania w oparciu o wydane wcześniej pozwolenie na przetwarzanie odpadów, poprzedzającą ją decyzją środowiskową i sporządzoną ewentualnie wcześniej ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, możliwych sposobów wywiązania się w tym zakresie z udzielonego pozwolenia. Należy mieć na uwadze, że mamy tu do czynienia z organem specjalistycznym w zakresie ochrony środowiska, który powinien mieć w tym zakresie odpowiednią wiedzę. Zasadność takiego postulatu można nadto wyprowadzić chociażby z treści art. 8 i art. 9 Kpa.

Wobec powyższego należało uchylić pkt 2 zaskarżonego zarządzenia na podstawie art. 146 § 1 ustawy p.p.s.a.

W pozostałym zakresie skarga nie zasługuje natomiast na uwzględnienie i podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.

Wbrew twierdzeniom skarżącej w świetle wykorzystywanego przez skarżącą pozwolenia na przetwarzanie odpadów - decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. znak [...] (ze zmianami), poprzedzającej to pozwolenie decyzji środowiskowej z dnia [...] r. oraz opracowanego dla tego przedsięwzięcia raportu oddziaływania na środowisko nie może ulegać żadnej wątpliwości, że przetwarzanie przez skarżącą odpadów w celu pozyskania materiału do rekultywacji gruntów zdegradowanych, składowisk odpadów i nawożenia terenów zielonych (produkcji kruszyw i granulatów) miało odbywać się w technologii [...]. Taki bowiem rodzaj tego przedsięwzięcia został określony w decyzji środowiskowej oraz w pkt II.4a pozwolenia z dnia [...] r. W tej drugiej decyzji w opisie technologii przetwarzania odpadów zawarte jest też nie budzące wątpliwości stwierdzenie, że w fazie mieszania końcowego do odpadów zmieszanych wstępnie dodaje się m.in. "środek wiążący "[...]", zapewniający chemiczne związanie substancji szkodliwych znajdujących się w odpadach, tak by się z nich nie wymywały".

W pełni zasadne jest przy tym stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę, że w świetle przedmiotowego pozwolenia brak jest, wbrew twierdzeniom skarżącej, podstaw do przyjęcia, że w technologii [...] mają być przetwarzane jedynie niektóre odpady, o czym miałaby decydować skarżąca, czy też, że środek ten ma być stosowany w zależności od stosowanych przy wytwarzaniu danych mieszanek receptur. Gdyby przyjąć stanowisko skarżącej to prowadzona przez nią produkcja odbiegałaby od tej dla której wydano pozwolenie i decyzję środowiskową. Usprawiedliwiona byłaby zatem teza, że działalność ta jest prowadzona bez wymaganego pozwolenia. Jak to zasadnie przyjął organ, zmiana w tym zakresie byłaby możliwa dopiero po uzyskaniu zmiany pozwolenia, co dotychczas nie nastąpiło.

Skoro jednocześnie, jak wykazała przeprowadzona kontrola, skarżąca nie wykorzystuje w procesie przetwarzania odpadów technologii [...] , czego zresztą skarżąca nie kwestionuje, to nałożenie na nią obowiązku określonego w pkt 1 skarżonego zarządzenia znajduje oparcie w treści art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska w zw. z pkt II.4a pozwolenia z dnia [...] r.

W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono stosownie do jego wyniku na podstawie art. 200, art. 205 § 2, art. 209 i art. 211 ustawy p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).