Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 207/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatki inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 49 ust 1 i 4 art 21 ust 1  art 33 ust 4a
journal: Dz.U. 2011 nr 127 poz 721
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie sędzia WSA Bożena Dziełak, sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za listopad 2012 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

Jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego przez organy podatkowe, decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ("Prezes "PFRON") odmówił Skarżącej – A.B., prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą T. w P., umorzenia należnej wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ("PFRON") w związku z niezgodnym z ustawą wykorzystaniem i nieterminowym przekazaniem na rachunek bankowy środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych w kwocie 31.490 zł oraz odsetek w kwocie 3.547 zł za listopad 2012 r.

Organ wskazał, że wysokość przedmiotowego zobowiązania została określona decyzją Prezesa PFRON z dnia [...] lipca 2013 r. Natomiast przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte na skutek wniosku Skarżącej z dnia 5 grudnia 2013 r., w którym podniesiono, iż w przypadku Skarżącej zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 49 ust. 5b pkt 3, pkt 6 i pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.) - dalej "ustawa o rehabilitacji". Skarżąca wskazała, iż w dniu 3 stycznia 2012 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i brak jest wobec tego majątku, z którego można by przeprowadzić egzekucję administracyjną, a także, że w postępowaniu egzekucyjnym nie zostaną uzyskane kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

W odwołaniu Skarżąca wniosła o uchylenie w całości powyższej decyzji, zarzucając naruszenie:

1) art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) - dalej "O.p.", poprzez wydanie decyzji bez spełnienia ustawowego obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co przejawiało się w nieuwzględnieniu w rozstrzygnięciu faktu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącą przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON wraz z odsetkami za listopad 2012 r.;

2) art. 122 O.p., poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co przejawiało się w:

a) arbitralnym stwierdzeniu, że Skarżąca nie dostarczyła dowodów stanowiących podstawę do zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległości z tytułu wpłat na PFRON wraz z odsetkami za listopad 2012 r.,

b) żądaniu dostarczenia dokumentów związanych z działalnością gospodarczą Skarżącej za okres, w którym strona działalności gospodarczej już nie prowadziła - niedostarczenie tych dokumentów nie może być więc podstawą do twierdzenia, że nie spełniła ona powinności w postaci współudziału w prowadzonym postępowaniu.

Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy powyższą decyzję Prezesa PFRON.

Minister odwołał się do art. 49 ust. 5a ustawy o rehabilitacji, stanowiącego, że zaległości z tytułu wpłat na PFRON, odsetki za zwłokę lub opłata prolongacyjna mogą być umarzane w całości lub w części decyzją Prezesa PFRON wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Organ wskazał ponadto na art. 49 ust. 5b ustawy o rehabilitacji, gdzie wskazano kiedy zachodzi całkowita nieściągalność.

Organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania przed organem I instancji wzywano Skarżącą do nadesłania dowodów potwierdzających istnienie przesłanek całkowitej nieściągalności. W odpowiedzi z dnia 20 grudnia 2013 r. na ww. wezwanie Skarżąca podniosła, iż brak jest majątku związanego z prowadzoną wcześniej przez nią działalnością gospodarczą i że jest ona obecnie zatrudniona na umowę o pracę i nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej. Skarżąca nie przedstawiła zatem żadnych dowodów, które mogłyby potwierdzać wystąpienie którejkolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności. Także organ odwoławczy pismem z dnia 5 sierpnia 2014 r. ponowił powyższe wezwanie. W odpowiedzi pismem z dnia 12 września 2014 r. Skarżąca wskazała, że dowody potwierdzające wystąpienie przesłanek całkowitej nieściągalności znajdują się w aktach sprawy.

W ocenie organu odwoławczego w aktach sprawy brak jednakże potwierdzenia powyższej okoliczności. Zdaniem Ministra zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, aby Skarżąca przedstawiła jakiekolwiek dowody wskazujące na wystąpienie przesłanek z art. 49 ust. 5a i 5b ustawy o rehabilitacji. W konsekwencji w opinii organu odwoławczego organ I instancji słusznie odmówił umorzenia zaległości wynikających z decyzji Prezesa PFRON z dnia [...] lipca 2013 r.

Z uwagi na powyższe Minister nie uznał zarzutów naruszenia art. 187 § 1 i art. 122 O.p., gdyż organ I instancji podjął działania zmierzające do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, w tym do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Odnosząc się z kolei do zarzutu dotyczącego nieuwzględnienia faktu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżąca, Minister stwierdził, że okoliczność zaprzestania prowadzenia działalności nie może samoistnie przesądzić o wystąpieniu przesłanki braku majątku z którego można prowadzić egzekucję lub też, że jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zdaniem Ministra istotne było bowiem to, że art. 49 ust. 5b ustawy o rehabilitacji nie zawęża pojęcia majątku tylko i wyłącznie do majątku ściśle związanego z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą. Zaś jak wskazywała sama Skarżąca obecnie jest ona zatrudniona na umowę o pracę, a więc uzyskuje dochody ze stosunku pracy. Wobec tego nie można uznać, że nie posiada w ogóle jakiegokolwiek majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W skardze Skarżąca wniosła o uchylenie w całości powyższej decyzji, zarzucając naruszenie:

1) art. 49 ust. 5a w związku z art. 59 ust. 5b pkt 3) ustawy o rehabilitacji, poprzez uznanie iż w niniejszej sprawie nie zaszła przesłanka umorzenia wpłaty na PFRON;

2) art. 122 w związku z art. 49 ust. 1 O.p., poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu.

Skarżąca podniosła, że decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Prezes PFRON określił jej wysokość zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON. Decyzja ta została wydana półtora roku po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącą, bowiem działalności gospodarczej zaprzestano w dniu 3 stycznia 2012 r. (w dniu 10 stycznia 2012 roku dokonano wykreślenia z rejestru Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej). Skarżąca wskazała przy tym na art. 49 ust. 5a i ust. 5b ustawy o rehabilitacji.

Według Skarżącej należy uznać, iż "majątek", o którym mowa w powyższych przepisach, powinien być rozumiany jako "majątek z działalności gospodarczej". W opinii Skarżącej skoro Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w dniu 3 stycznia 2012 r., a decyzja określająca zobowiązanie z tytułu wpłaty na PFRON została wydana już po zlikwidowaniu działalności gospodarczej, to nie nastąpiło zaspokojenie tego zobowiązania w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, a tym samym brak jest majątku z działalności gospodarczej.

Zdaniem Skarżącej Minister bezzasadnie stwierdził przy tym w decyzji, że Skarżąca nie wykazała inicjatywy w przedstawianiu dowodów całkowitej nieściągalności. Już bowiem we wniosku o umorzenie jednoznacznie wskazano, iż od stycznia 2012 r. Skarżąca nie prowadziła już działalności gospodarczej. Natomiast w postępowaniu przed organem odwoławczym Skarżąca była wzywana do składania kopii zeznań o osiągniętym dochodzie (poniesionej stracie) w 2013 r., co pozostawało bez związku z niniejszą sprawą, bowiem Skarżąca w tym okresie nie osiągała już żadnych dochodów z działalności gospodarczej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności z prawem zaskarżonych decyzji i postanowień. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012r. poz. 270 - dalej "p.p.s.a."). Stosownie zaś do treści art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając skargę w świetle przytoczonych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zgodnie z prawem odmówiono Skarżącej umorzenia zaległych wpłat na PFRON.

Sąd zwraca uwagę, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 49 ust. 1 i 4 w związku z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji.

Zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do wpłat, o których mowa w art. 21 ust. 1, art. 23, art. 31 ust. 3 pkt 1 i art. 33 ust. 4a, 7 i 7a tej ustawy, stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i 49b, przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu.

Od decyzji Prezesa Zarządu Funduszu dotyczących wpłat, o których mowa w art. 49 ust. 1, przysługuje odwołanie do Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego (art. 49 ust. 4 ustawy o rehabilitacji). W myśl art. 49 ust. 5a ustawy o rehabilitacji zaległości z tytułu wpłat, odsetki za zwłokę lub opłata prolongacyjna mogą być umarzane w całości lub w części decyzją Prezesa Zarządu Funduszu wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Na podstawie natomiast art. 49 ust. 5b ustawy o rehabilitacji całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 5a, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia, i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz w art. 361 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1361, z późn. zm.);

3) nastąpiło trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

5) wysokość zaległej wpłaty nie przekracza pięciokrotnej kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

6) stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wskazać w tym miejscu należy, że skoro art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji daje pierwszeństwo przepisom tej ustawy przed przepisami Ordynacji podatkowej, a więc przepisem art. 67a traktującym o podstawach umorzenia zaległości oznacza to, że przepis art. 67a O.p. nie jest podstawą prawną decyzji o odmowie umorzenia zaległości we wpłatach na Fundusz (PFRON). Jednocześnie nakaz istniejący w art. 49 ust. 5a ustawy o rehabilitacji – nie pozwala przy umarzaniu zaległości na stosowanie jakichkolwiek innych ocen aniżeli są wskazane w cytowanym przepisie, tj. całkowitej nieściągalności. Ustawodawca w art. 49 ust. 5b ustawy o rehabilitacji enumeratywnie wymienił przypadki, gdy taka całkowita nieściągalność zachodzi.

Sąd zwraca również uwagę, że ustawodawca używając w art. 49 ust. 5a ustawy o rehabilitacji zwrotu "mogą" przesądził, że decyzja organu administracyjnego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że przy ustalonym stanie faktycznym organ ten ma możliwość wyboru negatywnego lub pozytywnego dla podatnika sposobu rozstrzygnięcia jego wniosku. W takim przypadku sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, nie zaś rozstrzygnięcie będące wynikiem wyboru dokonanego przez organ podatkowy. Przed podjęciem rozstrzygnięcia w ramach tzw. uznania administracyjnego organ podatkowy musi jednak najpierw stwierdzić istnienie przesłanek określonych w art. 49 ust. 5a i 5b ustawy o rehabilitacji. To z kolei obliguje do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych sprawy oraz szczegółowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia (art. 210 § 4 O.p.).

W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z jej akt, Skarżąca wystąpiła o umorzenie należności z tytułu wpłat na PFRON, powołując się na przesłanki z art. 49 ust. 5b pkt 3, 6 i 7 ustawy o rehabilitacji. Strona wskazywała, że w dniu 3 stycznia 2012r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i brak jest wobec tego majątku, z którego można by przeprowadzić egzekucję administracyjną, a także, że w postępowaniu egzekucyjnym nie zostaną uzyskane kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

Skarżąca nie przedstawiła jednak żadnych dowodów, które mogłyby potwierdzać wystąpienie którejkolwiek z ww. przesłanek uzasadniających jej wniosek.

Jak wynika z akt sprawy w toku postępowania przed organem I instancji wzywano Skarżącą do nadesłania dowodów potwierdzających istnienie przesłanek całkowitej nieściągalności. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca podniosła, iż brak jest majątku związanego z prowadzoną wcześniej przez nią działalnością gospodarczą i że jest ona obecnie zatrudniona na umowę o pracę i nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej. Również organ odwoławczy (pismem z dnia 5 sierpnia 2014 r.) ponowił powyższe wezwanie. W odpowiedzi Skarżąca wskazała, że dowody potwierdzające wystąpienie przesłanek całkowitej nieściągalności znajdują się w aktach sprawy. W aktach sprawy brak jest potwierdzenia powyższej okoliczności, co – zdaniem Sądu – wynika z braku przedstawienia przez Skarżącą stosownych dowodów, potwierdzających wystąpienie przesłanek z art. 49 ust. 5a i 5b ustawy o rehabilitacji.

W skardze zarzucono naruszenie art. 122 w związku z art. 49 ust. 1 O.p., poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu.

Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z art. 122 O.p. w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Natomiast stosownie do art. 187 § 1 tej ustawy organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Wbrew twierdzeniom Skarżącej organy orzekające w sprawie nie naruszyły zasad postępowania wskazanych w skardze, tj. art. 122 O.p. Sąd stwierdza, że organy wydające rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Przy czym istotne jest to, że Skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów, potwierdzających wystąpienie przesłanek z art. 49 ust. 5a i 5b ustawy o rehabilitacji.

Art. 122 O.p. nakłada co prawda na organy podatkowe obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, jednakże nie upoważnia do obciążenia organów prowadzących postępowanie nieograniczonym obowiązkiem poszukiwania faktów i dowodów świadczących o zasadności stanowiska Skarżącej, jeżeli nie dostarczyła ich sama Skarżąca, wywodząca dla siebie korzystne skutki prawne z podnoszonych okoliczności, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie dotyczącej zastosowania ulgi polegającej na umorzeniu zaległości publicznoprawnej.

Jak wspomniano już wyżej, z art. 122 O.p., wynika, że postępowanie podatkowe oparte jest na zasadzie oficjalności, a więc organ podatkowy z urzędu obowiązany jest przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. Zasada ta ze względu na cel postępowania, jakim jest zrekonstruowanie rzeczywistego stanu faktycznego, ulega pewnym modyfikacjom w kierunku włączenia się podatnika w ten proces, albowiem organ nie jest w stanie odtworzyć wszystkich zdarzeń istotnych, o których wie czasami jedynie podatnik.

Rację w związku z tym należy przyznać Ministrowi, który w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że podatnik nie może czuć się zwolniony od współdziałania z organem podatkowym w realizacji obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, a nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Z treści przepisów nie daje się wyprowadzić konkluzji, iż organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ta ostatnia - środków takich nie przedstawia. Nie można bowiem w takim przypadku założyć, że przy bierności strony, cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdza, że organy orzekające w niniejszej sprawie słusznie odmówiły umorzenia zaległości wynikających z decyzji Prezesa PFRON z dnia [...] lipca 2013 r.

Ponadto za prawidłowe należało uznać również stanowisko Ministra, zgodnie z którym art. 49 ust. 5b ustawy o rehabilitacji nie zawęża pojęcia majątku tylko i wyłącznie do majątku ściśle związanego z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą. To z kolei doprowadziło organy do prawidłowego wniosku, że skoro Skarżąca uzyskuje dochody ze stosunku pracy, to nie można uznać, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W kontekście powyższego, w ocenie Sądu, ustalenia organów wydających rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jak i wyprowadzone z nich wnioski, uznać należy za poprawne. Ustalony stan faktyczny nie budzi wątpliwości. W związku z tym zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie, a Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów w niej zarzucanych, ani innych przepisów uzasadniających uchylenie decyzji poddanej kontroli Sądu.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.