Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1927/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędzia WSA Monika Nowicka Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2010 r. sprawy ze skargi K. J. i J. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania K. i J. J. od decyzji Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. odmawiającej uwzględnienia ich wniosku w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

Prezydent W. decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. odmówił uwzględnienia wniosku K. i J. J. z dnia 7 maja 2009 r. (data prezentaty) w sprawie ustalenia odszkodowania - w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - za nieruchomość położoną w W. w [...] przy ul. [...], stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m² - z uwagi na fakt, że wniosek w przedmiotowej sprawie złożony został z uchybieniem terminu wskazanego w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 roku nr 133 poz. 872 ze zm.).

Nie zgadzając się z tym stanowiskiem K. i J. J. złożyli odwołanie, w którym podnosili, że zajęta część działki nr [...] stanowiąca ich własność przez 25 lat była użytkowana jako droga publiczna bez ich zgody. Również przez 25 lat płacili podatki za całą działkę i nigdy nie otrzymali żadnego zawiadomienia o możliwości składania wniosku o odszkodowanie.

Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję Prezydenta W. nr [...] z dnia 15 czerwca 2009 r.

Organ wojewódzki wskazał, że zgodnie z ustępem 4 art. 73 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 roku, odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 roku do dnia 31 grudnia 2005 roku. Po upływie tego terminu roszczenie wygasa. Określony przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 ustawy termin do składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne jest terminem prawa materialnego i ma charakter terminu zawitego, a wiec nie może być na wniosek strony z urzędu przedłużany, skracany ani przywracany. Z akt sprawy wynika, że K. i J. J. wniosek o odszkodowanie złożyli w dniu 7 maja 2009 r. - czyli po terminie określonym w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy z dnia 13 października 1998 roku.

Nawiązując do odwołania Wojewoda zaznaczył, iż odszkodowanie w trybie art. 98 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) odnosi się do działek gruntu wydzielonych pod nowe drogi publiczne bądź pod poszerzenie już istniejących, z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela i które przeszły, z mocy prawa, na własność odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa, z dniem w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Należy zatem stwierdzić, iż powyższy przepis prawa nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie. . .

Natomiast do rozstrzygania w kwestii odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości przed dniem 1 stycznia 1999 r. właściwy jest sąd powszechny. Jest to bowiem zagadnienie cywilnoprawne i nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego.

Skargę na powyższą decyzję złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. i J. J. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podtrzymali argumenty podniesione w odwołaniu dodając, że do chwili obecnej nie otrzymali decyzji Wojewody potwierdzającej nabycie przez Gminę nieruchomości zajętej pod drogę, nadal figurują w księdze wieczystej jako właściciele całej nieruchomości - w związku z tym bieg terminu z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku nie rozpoczął biegu. Ponadto odmowa wypłaty odszkodowania nie jest zgodna z zasadą współżycia społecznego i z art. 21 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo - administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania administracyjnego.

Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r. utrzymująca w mocy w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2009 r. odmawiającą uwzględnienia wniosku w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość.

Podstawę materialnoprawną kształtującą uprawnienia strony do ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę stanowi przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) w brzemieniu:

"1. Nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

2. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, wypłaca:

1) gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi,

2) Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg.3.

3. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody.

3a. Jeżeli istnieje konieczność określenia granic nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa lub własność jednostek samorządu terytorialnego, wydając decyzję, o której mowa w ust. 3, nie wydaje się decyzji o podziale nieruchomości.

4. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

5. Podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość nieruchomości według stanu z dnia wejścia w życie ustawy, przy czym nie uwzględnia się wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego trwałymi nakładami poczynionymi po utracie przez osobę uprawnioną prawa do władania gruntem".

Zatem warunkiem ustalenia i wypłaty odszkodowania , o którym mowa w ww. art. 73 ust. 4 jest złożenie stosownego wniosku w terminie od dnia 1 stycznia 2001 roku do dnia 31 grudnia 2005 roku. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa i to bez względu na powody złożenia stosownego wniosku po terminie. Przepis art. 73 ust. 4 przewiduje prekluzję roszczeń odszkodowawczych za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne. Wygaśnięcie roszczenia oznacza, że po upływie terminu wskazanego w ustawie roszczenie nie przysługuje i nie może być dochodzone - gdyż określony w powołanym przepisie termin jest terminem materialnym.

Należy w tym miejscu dodać, że wyrokiem z dnia 15 września 2009 r. w sprawie o sygn. akt P 33/07 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 73 ust. 4 cyt. ustawy, w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że kwestia ograniczenia terminem zawitym możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania została uznana za zgodną z Konstytucją w wyroku Trybunału z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie SK 11/02. Art. 73 ust. 4 ustawy nie różnicuje pozycji prawnej byłych właścicieli, ponieważ wszystkie osoby zainteresowane uzyskaniem odszkodowania były uprawnione do złożenia wniosku w takim samym okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Skoro bowiem ustawodawca zdecydował, że wywłaszczenie nastąpiło 1 stycznia 1999 r., to każdy były właściciel nieruchomości miał możliwość zgłoszenia żądania odszkodowania w zakreślonym przez prawo terminie. Stan prawny wyraźnie bowiem wskazuje, że wystąpienie z żądaniem odszkodowania nie było uzależnione od uprzedniego wydania decyzji wojewody. Zgłoszenie w określonym przez art. 73 ust. 4 ustawy okresie wniosku było wystarczającą czynnością by uzyskać prawo do odszkodowania za wywłaszczenie. Wniosek ten stanowił bowiem oświadczenie, że były właściciel zamierza skorzystać z prawa do odszkodowania, a dopiero w następnej kolejności zawierał żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania w przewidzianej prawem procedurze.

Przechodząc do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że nie było przeszkód do wystąpienia z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za nieruchomości zajęte po drogi publiczne w terminie określonym w art. 73 ust. 4 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 roku.

Reasumując, skuteczne złożenie wniosku mogło nastąpić w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Nie ulega przy tym wątpliwości, jak trafnie przyjęły organy obu instancji, że termin do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania z tytułu zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną jest terminem prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśnięcie przysługujących praw i uniemożliwia ich skuteczne dochodzenie, przy czym ze względu na jego materialny charakter nie mają do niego zastosowania przepisy regulujące instytucję przywrócenia terminu.

Na treść rozstrzygnięcia Sądu nie ma również wpływu okoliczność, że decyzja Wojewody dotycząca stwierdzenia, że nieruchomość zajęta pod drogę publiczna ulicę [...] stała się z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością miasta, do daty zaskarżonej decyzji nie została jeszcze wydana. Decyzja taka bowiem ma jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdza wywłaszczenie, które już wcześniej nastąpiło z mocy prawa. Nie ma przez to wpływu na bieg terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie.

Uwzględniając powyższe rozważania należy stwierdzić, że podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, jednocześnie brak jest w sprawie okoliczności, które należałoby wziąć pod uwagę z urzędu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.