Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 51/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 19
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Odmowa wyłączenia się sędziego od rozpoznania sprawy w reakcji na wniosek strony (zaniechanie złożenia przez sędziego własnego wniosku o wyłączenie) nie stanowi okoliczności wywołującej uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego (art. 19 P.p.s.a.)

TEZY

Odmowa wyłączenia się sędziego od rozpoznania sprawy w reakcji na wniosek strony (zaniechanie złożenia przez sędziego własnego wniosku o wyłączenie) nie stanowi okoliczności wywołującej uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego (art. 19 P.p.s.a.)


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA: Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. M. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 grudnia 2008 r. sygn. akt I SO/Łd 4/08 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziów od orzekania w sprawie I SA/Łd 1272/08 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 5 sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Sygnatura akt II FZ 51/09

U z a s a d n i e n i e

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek A. M. o wyłączenie sędziów: Teresy Porczyńskiej, Arkadiusza Cudaka i Pawła Janickiego od rozpoznania sprawy ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 1999.

W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że jako podstawę wyłączenia sędziów skarżący wskazał to, iż sędziowie ci orzekali już na niekorzyść podatników w sprawie opodatkowania dochodów ze sprzedaży akcji Banku H. przez byłych pracowników tego Banku. Podniesione okoliczności nie mogą stanowić podstawy wyłączenia sędziów, gdyż - jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 lutego 2002 r. (II UKN 307/01, OSNP 2003/24, poz. 600) - sędzia nie podlega wyłączeniu z mocy ustawy z tej przyczyny, że poprzednio orzekał w innej sprawie między tymi samymi stronami. Ponadto z oświadczeń sędziów, których wyłączenia domaga się skarżący, wynika, że nie łączą ich z nim stosunki, o jakich mowa w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [P.p.s.a.].

W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego "uchylenie a co najmniej zmianę" jako rażąco naruszającego prawo.

W uzasadnieniu wskazał, że doszło do zmiany składu orzekającego, o czym nie został powiadomiony i pomimo tego, że złożył wniosek o sprostowanie protokołu rozprawy odbytej dnia 11 grudnia 2008 r. i bez rozpoznania tego wniosku, rozpoznano jego wniosek o wyłączenie sędziów. Wyraził wątpliwość, by do rozpoznania tego wniosku doszło rzeczywiście 22 grudnia 2008 r., skoro dnia 29 grudnia 2008 r. od Przewodniczącego Wydziału Informacji Sądowej WSA w Łodzi dowiedział się, że wniosek o wyłączenie sędziów nie został jeszcze rozpoznany. Wyjaśnił, że nie składał wniosku o wyłączenie sędziów na podstawie art. 18 P.p.s.a., ale że sędziowie ci odmówili wyłączenia się od orzekania w sprawie "przez co również wyczerpany został jeden z możliwych przypadków" wymienionych w art. 19 P.p.s.a. Wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia powołano się na nieaktualne brzmienie art. 19 P.p.s.a. i podniósł, że sędziowie, których wyłączenia się domagał, orzekali na niekorzyść innych akcjonariuszy transzy pracowniczej Banku H. w identycznym stanie prawnym z rażącym naruszeniem prawa materialnego i procesowego oraz że Naczelny Sąd Administracyjny stał się stroną w sporze z akcjonariatem pracowniczym wspomnianego Banku, co wynika ze stronniczego orzecznictwa tego Sądu. Ponadto skarżący przytoczył szereg orzeczeń sądów administracyjnych sprzecznych - jego zdaniem - z prawem i powołując się szeroko na publicystykę prasową wyraził negatywny opinię o znajomości prawa, a zwłaszcza prawa regulującego rynek papierów wartościowych, przez sędziów sądów administracyjnych oraz sędziów sądów powszechnych orzekających w sądach gospodarczych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że podstawy wyłączenia sędziów dopatruje się w art. 19 P.p.s.a. Przypomnieć więc należy, że przepis ten stanowi, iż niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 (P.p.s.a.), sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Skarżący powołuje się na dwie okoliczności wywołujące wątpliwość co do bezstronności sędziów: pierwszą z nich jest fakt orzekania przez tych sędziów w innych sprawach o podobnym stanie faktycznym i identycznym stanie prawnym, przy czym orzeczenia zapadłe w wyniku rozpoznania tych spraw nie były korzystne dla podatników znajdujących się w takiej samej sytuacji prawnej, jak skarżący. Drugą okolicznością jest sam fakt odmowy wyłączenia się sędziów od orzekania.

Jeśli chodzi o okoliczność pierwszą, to Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo wskazał, że wcześniejsze orzekanie w sprawie zawisłej pomiędzy tymi samymi stronami nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego. Można dodać, że istotą funkcji sądzenia jest przyznanie racji jednej tylko stronie sporu, toteż domaganie się przez stronę, która sprawę przegrała, wyłączenia od orzekania określonych sędziów tylko dlatego, że brali oni udział w niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciu sprawy wcześniejszej, sparaliżowałoby funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. Dlatego też takich możliwości prawnych ustawy procesowe stronom nie przyznają. Co więcej, nawet jeżeli wcześniejszą sprawę określony sędzia prowadził wadliwie, nie stanowi to przesłanki wyłączenia go od orzekania w sprawach następnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 863/04), ponieważ ewentualne wadliwości mogą być wyeliminowane przez sąd wyższej instancji wskutek rozpoznania poprawnie wywiedzionego środka odwoławczego. Zażalenie upatrujące zatem podstaw do wyłączenia sędziego w tym, że orzekał w identycznym stanie prawnym w sprawie toczącej się pomiędzy innymi stronami, jest oczywiście chybione i nie może zostać uwzględnione.

Również druga okoliczność nie przemawia za słusznością stanowiska skarżącego. W szczególności nie do przyjęcia jest proponowana przez skarżącego wykładnia art. 19 P.p.s.a., w myśl której już sama odmowa wyłączenia się sędziego od rozpoznania sprawy (nie zgłoszenia przez takiego sędziego własnego wniosku o wyłączenie w reakcji na wniosek strony) powoduje uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Trzeba podkreślić, że sędzia od rozpoznania sprawy nie wyłącza się sam, ale o ewentualnym jego wyłączeniu decyduje sąd, który działa na wniosek sędziego lub strony. Jeżeli zatem skarżący składając taki wniosek spodziewał się reakcji sędziego w postaci złożenia przez niego własnego wniosku o wyłączenie pod rygorem podniesienia zarzutu, że odmowa złożenia takiego wniosku jest okolicznością wywołującą wątpliwość co do jego bezstronności, pozostawał w błędnym przekonaniu o zasadach funkcjonowania instytucji prawnej wyłączenia sędziego. Zaakceptowanie poglądu skarżącego prowadziłoby bowiem do skutku w postaci mocy wiążącej wniosku strony. Złożenie takiego wniosku powodowałoby bowiem to, że albo sędzia musiałby sam złożyć wniosek o wyłączenie, albo też, w wypadku, gdyby złożenia takiego wniosku odmówił, naraziłby się na zarzut wywołania uzasadnionych wątpliwości co do jego bezstronności, również ze skutkiem w postaci wyłączenia. Taka wykładnia art. 19 P.p.s.a. jest nieuprawniona, ponieważ prowadziłaby do swoistego automatyzmu w wyłączaniu sędziów na wniosek stron. Tymczasem z natury przesłanki określonej w art. 19 P.p.s.a. jako "okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie" wynika konieczność odnoszenia jej do realiów konkretnej sprawy i dokonywania każdorazowo oceny, czy wniosek strony, mimo odmówienia wyłączenia się od udziału w sprawie przez samego sędziego, jest uzasadniony. Dlatego też sama odmowa wyłączenia się sędziego od rozpoznania sprawy w reakcji na wniosek strony (zaniechanie złożenia przez sędziego własnego wniosku o wyłączenie) nie stanowi okoliczności wywołującej uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego (art. 19 P.p.s.a.).

Powyższe rozważania prowadzą więc do konkluzji, że żadna z podniesionych przez skarżącego okoliczności nie wskazuje na istnienie przesłanki uzasadniającej wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów wymienionych we wniosku.

Jakkolwiek skarżący ma rację podnosząc, że Sąd pierwszej instancji powołał się na art. 19 P.p.s.a. w brzmieniu już nieobowiązującym, ponieważ od dnia 6 grudnia 2006 r. przepis ten mówi o istnieniu okoliczności wywołującej wątpliwość co do bezstronności sędziego, a nie o osobistym stosunku tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwość co do bezstronności, niemniej uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 w zw. z art. 198 P.p.s.a.). Nie rzutowało bowiem na prawidłowość oceny co do zaistnienia lub nie zaistnienia przesłanki wyłączenia.

Rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziów nie jest uzależnione od wcześniejszego rozpoznania wniosku strony o sprostowanie protokołu rozprawy, złożonego w trybie art. 103 P.p.s.a. Dlatego też postanowienie w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów mogło być wydane wcześniej. Ewentualna błędna informacja co do daty wydania postanowienia w tym przedmiocie nie ma znaczenia dla sprawy, gdyż postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym doręczane są stronom, z uzasadnieniem, jeżeli przysługuje środek zaskarżenia (art. 163 § 2 P.p.s.a.). Tak wydane postanowienie wiąże od chwili, gdy zostało podpisane wraz z uzasadnieniem (art. 164 P.p.s.a.). Postanowienie odmawiające wyłączenia sędziów zostało zatem wydane dnia 22 grudnia 2008 r., gdyż tak wynika z jego treści i zostało prawidłowo, wraz z uzasadnieniem, doręczone skarżącemu.

Strona nie jest informowana o tym, w jakim składzie sędziowskim będzie rozpoznawana jej sprawa. Nie jest także informowana o ewentualnej zmianie tego składu. Czynności takich nie przewiduje ani art. 17 P.p.s.a., ani przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 18 września 2003 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 169, poz. 1646). Jednakże strona może uzyskać wiadomość o składzie orzekającym w jej sprawie zapoznając się z treścią odpowiednich zarządzeń znajdujących się w aktach sprawy. Na dobór sędziów do określonego składu orzekającego wpływu jednak mieć nie może.

Dla rozstrzygnięcia sprawy nie może mieć znaczenia rozżalenie skarżącego spowodowane dotychczasowymi niepowodzeniami procesowymi. Również kwestionowanie zapadłych już i prawomocnych rozstrzygnięć niewiele do sprawy wnosi. Orzeczenia sądów podlegają oczywiście ocenie i mogą być krytykowane, niemniej krytyka taka jest mało nośna, jeżeli sprowadza się głównie do eksponowania własnego przekonania co do prawidłowego rozumienia prawa i ukierunkowana jest głównie personalnie, a nie merytorycznie.

W podsumowaniu należy dodać w ślad za Trybunałem Konstytucyjnym (wyrok z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04), że wyłączenie sędziego powinno następować w takich sytuacjach, "które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony (na co wskazuje orzecznictwo), to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora, uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego". W rozpoznawanej sprawie, wbrew subiektywnemu poglądowi skarżącego, obiektywnie uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów, których wyłączenia się domagał, nie występują. Prowadzi to do oddalenia zażalenia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.