Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 172/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 162 par. 1 i  par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 lipca 2018 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu kary porządkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej SKO, Kolegium lub organ odwoławczy), działając na podstawie art. 162 § 1 i § 2 i art. 163 § 1 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 201 z późn. zm. - dalej O.p.) - po rozpoznaniu wniosku pełnomocnika W.S. - prezesa [...] (dalej strona lub skarżący) o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wójta Gminy R. z dnia [...] nr [...] o nałożeniu kary porządkowej w wysokości 2.800 zł za niezłożenie na wezwanie organu podatkowego zeznań bez uzasadnionej przyczyny - odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia przedmiotowego środka zaskarżenia.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło na wstępie, że postanowieniem z dnia [...], wydanym w trybie art. 262 § 1 i § 5 O.p. organ podatkowy I instancji nałożył na stronę karę porządkową w wysokości 2.800 zł za niezłożenie na wezwanie organu podatkowego zeznań bez uzasadnionej przyczyny. W dniu [...] strona reprezentowana przez pełnomocnika wniosła zażalenie na powyższe postanowienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. Uzasadniając ww. wniosek pełnomocnik wskazał, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, gdyż:

- przy doręczeniu przedmiotowego postanowienia organ naruszył przepis art. 148 § 1 i § 2 O.p. ponieważ adres, na który wysłano pisma nie jest miejscem zamieszkania strony, nie jest adresem do doręczeń w kraju, ani nie jest miejscem zatrudniania lub prowadzenia działalności przez adresata, co stanowi także przesłankę do uznania, że doręczenie nie nastąpiło w ogóle,

- wnioskodawca w miesiącu [...] przebywał stale poza C., gdyż jako prezes [...] z siedzibą w W. zaangażowany był w przygotowanie i organizację konferencji [...], która odbyła się w dniach [...] we W. oraz zaangażowany był w przygotowanie i organizację [...] pod nazwą [...], które odbyły się w dniach [...] również we W. i tym samym nie mogła być mu skutecznie doręczona przesyłka wysłana na adres [...].

O wydaniu postanowień w sprawie nałożenia kary wnioskodawca dowiedział się w dniu [...] to jest w dniu, w którym odebrał z placówki pocztowej wystawione przez Wójta Gminy R. upomnienie nr [...] z dnia [...].

Podnosząc powyższe pełnomocnik strony wniósł o:

- wstrzymanie wykonania przedmiotowych postanowień na podstawie art. 164 O.p. do czasu rozpatrzenia wniosku,

- przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu kary porządkowej

- w przypadku uznania wadliwości doręczenia postanowienia Wójta Gminy R. w związku z naruszeniem przepisu art. 148 § 1 i § 2, o wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu, z uwagi na treść art. 165 a § 1 O.p., gdyż w takiej sytuacji postępowanie w sprawie przywrócenia terminu byłoby bezprzedmiotowe.

Uzasadniając wniosek pełnomocnik powołał się miedzy innymi na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt I GSK 900/14, w którym Sąd stwierdził, że nie można uznać ze względu na brak stosunku obligacyjnego istniejącego pomiędzy spółką a członkiem jej zarządu, za skuteczne doręczenie korespondencji podatkowej w rozumieniu art. 148 § 1 i § 2 O.p. członkowi zarządu spółki w siedzibie tej spółki osobie upoważnionej do odbioru korespondencji.

Kolegium uznało, że wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie. Podniosło, że przywrócenie terminu jest instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę lub uczestników postępowania. Artykuł 162 § 1 O.p. stanowi, że przywrócenie terminu może nastąpić tylko na wniosek, nie jest zatem dopuszczalne przywrócenie terminu z urzędu. Legitymację do złożenia wniosku ma zainteresowany czyli strona oraz uczestnicy postępowania.

Przepis art. 162 § 1 i § 2 O.p. ustanawia cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie:

- po pierwsze, przywrócenie terminu jest uzależnione od uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku swojej winy,

- po drugie, konieczne jest wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu jest instytucją procesową opartą na zasadzie skargowości. Przywrócenie terminu może nastąpić bowiem wyłącznie na wniosek zainteresowanego, który wniesie podanie o przywrócenie terminu,

- po trzecie, dochowanie terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Termin do wniesienia tego wniosku zaczyna biec dopiero od dnia ustania przeszkody i licząc od tego dnia wynosi siedem dni,

- po czwarte, dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracany termin. Czynność procesową należy dopełnić nie czekając na przywrócenie terminu.

Mając na względzie argumentację strony Kolegium zauważyło, że pełnomocnik uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie nakładające na stronę karę porządkową wskazał na brak winy strony w uchybieniu terminu z uwagi na doręczenie przesyłki pod niewłaściwy adres, co skutkowało naruszeniem przepisu art. 148 § 1 i § 2 O.p. Uznał, że doręczenie omawianego postanowienia adresowanego na W.S. - prezesa [...] powinno nastąpić na zasadach regulowanych przez art. 148 § 1 i § 2 O.p. Przepis ten stanowi, że pisma doręcza się osobom fizycznym pod adresem miejsca ich zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju. Pisma osobom fizycznym mogą być także doręczane:

- w siedzibie organu podatkowego;

- w miejscu zatrudnienia lub prowadzenia działalności przez adresata - adresatowi lub osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji.

Zdaniem pełnomocnika, skoro stronę nie łączył żaden stosunek obligacyjny z [...] a funkcję prezesa sprawuje z powołania, to korespondencja winna być mu doręczana jak dla osoby fizycznej w miejscu zamieszkania. Na poparcie swojego stanowiska przytoczył ww. wyrok NSA, sygn. akt I GSK 900/14.

Odnosząc się tej argumentacji Kolegium stwierdziło, że korespondencja organu podatkowego adresowana do prezesa [...] nie powinna być - wbrew argumentom wniosku - doręczana jak dla osoby fizycznej. Odnosząc się do cytowanego przez pełnomocnika strony wyroku Kolegium wskazało, że wyrok ten dotyczy innego stanu faktycznego a mianowicie stroną postępowania podatkowego były osoby fizyczne zobowiązane do zapłaty podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego. Sąd wskazał zatem, że skoro stronami postępowania są osoby fizyczne to nie ma podstaw do doręczenia korespondencji na adres spółki, gdzie sprawują funkcje członka zarządu i nie znajduje tu zastosowania przepis art. 151 O.p. dotyczący doręczania pism osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej. W dalszej części swojego uzasadnienia Sąd wskazał, że jeżeli stronami postępowania podatkowego są osoby fizyczne, to korespondencja winna być doręczana zgodnie z art. 148 O.p.

Jak zaakcentowało SKO, w badanej sprawie organ podatkowy I instancji nałożył na stronę - prezesa [...] karę porządkową za niezłożenie na wezwanie organu podatkowego zeznań bez uzasadnionej przyczyny w postępowaniu podatkowym za 2011 r., w którym strona została wezwana w charakterze świadka. Odwołujący był wezwany do złożenia zeznań jako prezes [...] w sprawie nieruchomości należących do [...], a nie w sprawie jego zobowiązań podatkowych jako osoby fizycznej. Skoro złożenie zeznań w charakterze świadka dotyczy nieruchomości stowarzyszenia, którego prezesem jest skarżący, to doręczenie korespondencji podatkowej następuje na zasadach regulowanych w przepisie art. 151 O.p., a nie jak wskazuje to pełnomocnik strony w trybie art. 148 ustawy. Godzi się bowiem wskazać, że miejscem doręczenia pism jednostkom organizacyjnym i osobom prawnym jest lokal ich siedziby lub miejsce wykonywania działalności. Z uwagi na użycie przez ustawodawcę łącznika "lub" wyżej wymienione miejsca należy uznać za równorzędne co do stosowania i skuteczności doręczeń. Miejsce wykonywania działalności to obiektywnie uchwytne miejsce wykonywania działalności. Nie jest zatem istotne, czy adresat dokonał zawiadomienia właściwego organu o miejscu wykonywania działalności, czy też zaniedbał dopełnienia tego obowiązku. Doręczenie w miejscu prowadzenia działalności nie musi wiązać się z koniecznością doręczenia w lokalu, w którym wykonywana jest działalność adresata (wyrok NSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. akt II FSK 1270/10).

Postanowienie zostało wysłane na adres prowadzenia działalności przez stowarzyszenie [...] ul. [...], który jest uwidoczniony w Krajowym Rejestrze Sądowym. Przesyłka była dwukrotnie awizowana [...] i [...] a informacja o przesyłce pozostawiona w oddawczej skrzynce adresata. Z uwagi na brak odbioru przesyłki w dniu [...] została zwrócona do nadawcy (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru). W tej sytuacji SKO przyjęło fikcję prawną doręczenia z art. 150 O.p. Taka forma doręczenia może być zastosowana wtedy, gdy nie ma możliwości dokonania doręczenia w sposób właściwy (art. 148 § 1) lub zastępczy (art. 149), a w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej zgodnie z art. 151 O.p. w lokalu ich siedziby lub miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji. Z unormowania tego jednoznacznie wynika, że organ podatkowy nie jest uprawniony do doręczenia pism w innym miejscu jak również doręczania innym osobom niż wskazanym w O.p.. Warunkiem zastosowania fikcji doręczenia określonej w art. 150 O.p. jest zatem skierowanie przesyłki pod prawidłowy adres, wykazanie braku możliwości dokonania doręczenia w sposób właściwy tj. w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej zgodnie z art. 151 O.p. w lokalu ich siedziby lub miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji oraz łączne spełnienie przesłanek określonych w art. 150 O.p. (wyrok WSA w Kielcach z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Ke 779/15).

Odwołując się do przesłanek określonych w art. 162 O.p. Kolegium przyjęło, że pełnomocnik strony nie uprawdopodobnił braku winy. Uprawdopodobnienie braku winy powinno odnosić się wyłącznie do kwestii przyczyn niedotrzymania terminu, a nie być skierowane przeciwko podstawie prawnej lub okolicznościom faktycznym dotyczącym samej decyzji. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 maja 1998 r. sygn. akt I SA/Ka 1718/96 przyjął stanowisko, że "jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. A contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku" (zob. też. B. Adamiak, J. Borkowski; Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Wydanie 8, s.334 i nast.).

Jak podniosło SKO, jako uzasadnienie niedotrzymania terminu pełnomocnik strony wskazał doręczenie przesyłki z naruszeniem przepisu art. 148 O.p., z czym - co zostało wykazane - organ się nie zgadza. SKO podkreśliło, że wnioskodawca pełniąc funkcję prezesa stowarzyszenia [...] powinien tak zorganizować odbiór korespondencji, by w siedzibie stowarzyszenia była możliwość odbioru korespondencji przez upoważnioną osobę, w tym również korespondencji kierowanej do prezesa stowarzyszenia. W ocenie organu pełnomocnik strony nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło bez jego winy, a zatem jeżeli jedna z wymienionych przesłanek nie zachodzi, zasadną jest odmowa przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącego będący doradcą podatkowym zarzucił SKO naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 151 § 1 O.p. przez jego błędne zastosowanie w przedmiotowej sprawie i uznanie, że postanowienie organu I instancji nakładające na skarżącego karę pieniężną zostało mu skutecznie doręczone,

2) art. 228 § 1 pkt 1 O.p. poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie i w konsekwencji nieuznanie niedopuszczalności zażalenia ze względu na to, że postanowienie organu I instancji nie zostało prawidłowo doręczone i nie weszło do obrotu prawnego,

3) art. 162 § 1 O.p. poprzez brak merytorycznego rozpoznania zażalenia, mimo, że skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do złożenia zażalenia nastąpiło bez jego winy - w przypadku uznania przez Sąd, że postanowienie organu I instancji weszło do obrotu prawnego.

Uzasadniając skargę pełnomocnik podniósł, że postanowieniem z [...] wydanym w trybie art. 262 § 1 pkt 2 i § 5 O.p. organ I instancji ukarał skarżącego karą porządkową w wysokości 2.800 zł za niezłożenie na wezwanie organu podatkowego zeznań bez uzasadnionej przyczyny. Postanowienie to organ I instancji wysłał listem poleconym na adres "W.S. Prezes [...], ul. [...], [...] C.". Pod tym adresem ma siedzibę stowarzyszenie [...], którego skarżący jest prezesem. Listonosz przy próbie doręczenia nie zastał nikogo pod tym adresem i pozostawił awizo. Awizo jednak wskazywało jako adresata osobę fizyczną, czyli W.S. Stowarzyszenie nie odebrało tej przesyłki w placówce pocztowej, gdyż to nie ono było jej adresatem. Mimo dwukrotnego awizo przesyłka nie została odebrana. Na tej podstawie organ I instancji uznał, że została ona doręczona zastępczo (tzw. fikcja prawna doręczenia).

Skarżący dowiedział się o nałożonej na niego karze już po terminie do ewentualnego wniesienia zażalenia na postanowienie, którym tę karę nałożono. Stojąc na stanowisku, że nie doręczono mu skutecznie tego postanowienia, nie widząc innych możliwości prawnych wyeliminowania postanowienia z obrotu prawnego, wniósł na to postanowienie zażalenie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu.

Organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Jednocześnie stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia.

Zdaniem pełnomocnika, do doręczenia postanowienia organu I instancji zastosowanie powinny mieć przepisy o doręczaniu pism osobom fizycznym. Stosując te przepisy pisma nie można było doręczyć skarżącemu w siedzibie [...], to jest zgodnie z art. 148 § 2 pkt 2 O.p., gdyż jak stanowi ten przepis pismo osobie fizycznej można doręczyć w miejscu zatrudnienia lub prowadzenia działalności przez adresata - adresatowi lub osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że skarżący nie był ani zatrudniony, ani też nie prowadził działalności pod adresem wskazanym na przesyłce. Skarżący pełni co prawda funkcję prezesa zarządu w [...], jednakże z powołania, a to oznacza, że nie łączy go z [...] żadna umowa o pracę ani umowa cywilnoprawna. Skarżący nie spodziewał się i nie mógł spodziewać się skutecznego doręczania pism administracyjnych związanych personalnie z jego osobą na adres stowarzyszenia. Postanowienia o nałożeniu kary są aktem administracyjnym wydanym w stosunku do konkretnej osoby - w przedmiotowej sprawie, w stosunku do skarżącego. Stąd, przy doręczaniu przesyłek osobie fizycznej, należy stosować przepis art. 148 § 1 i § 2 O.p., zgodnie z którym, pisma wysłane za pośrednictwem operatora pocztowego mogą być doręczane osobom fizycznym w ich mieszkaniu, pod adresem do doręczeń, w siedzibie organu podatkowego lub w miejscu ich pracy. W ocenie pełnomocnika, postanowienie o nałożeniu kary nie zostało w ogóle doręczone skarżącemu. Przepis ten stanowi o relacji pomiędzy dwoma podmiotami: adresatem korespondencji i jego pracodawcą w zakresie świadczonej pracy. Występowanie tych dwóch podmiotów w ramach stosunku podległości pracodawca - pracownik jest nieodzowne do uznania skutecznego doręczenia korespondencji adresatowi decyzji (pracownikowi - podatnikowi) za pośrednictwem osoby upoważnionej do odbioru korespondencji przez pracodawcę. Taka sytuacja nie zachodzi w przypadku członka zarządu spółki kapitałowej wykonującego czynności zarządcze z mocy powołania go do pełnienia tej funkcji. Zdaniem pełnomocnika stan faktyczny wynikający z wyroku NSA o sygn. akt I GSK 900/14 jest zbliżony do stanu faktycznego niniejszej sprawy a to uzasadnia przyjęcie wniosku, że jego tezy zastosowanie będą miały także w niniejszej sprawie.

Pełnomocnik zakwestionował możliwość zastosowania fikcji prawnej doręczenia z art. 150 § 1 O.p., akcentując, że w odniesieniu do osób fizycznych fikcja prawna doręczenia przesyłki uregulowana jest w w art. 150 § 4 O.p. Przepis ten odwołuje się do sytuacji opisanej w art. 150 § 1 O.p., a hipoteza normy prawnej wynikającej z art. 150 § 1 O.p. dotyczy tylko doręczeń w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub w art. 149 tej ustawy. To zaś oznacza, że nie dotyczy doręczeń, o których mowa w art. 148 § 2 pkt 2, to jest nie dotyczy sytuacji, gdy pismo doręczane jest w miejscu zatrudnienia lub prowadzenia działalności przez adresata. Dlatego, w przypadku doręczenia pisma osobie fizycznej w miejscu jej pracy, tj. zgodnie z przepisem 148 § 2 pkt 2 O.p., nie ma w ogóle zastosowania fikcja prawna doręczenia.

Podsumowując, pełnomocnik stwierdził, że postanowienie organu I instancji nie zostało skutecznie doręczone skarżącemu, gdyż:

1) pismo zostało zaadresowane na adres siedziby [...] w sytuacji, gdy adresata nie wiąże z [...] żaden stosunek obligacyjny, w związku z tym nie będzie miał zastosowania przepis art. 148 § 2 pkt 2 O.p.,

2) pismo, w związku z niemożnością doręczenia było przechowywane przez operatora pocztowego w jego placówce przez okres 14 dni, jednak nie można było uznać, że w przypadku niepodjęcia pisma jego doręczenie uważa się za dokonane ostatniego dnia tego okresu, gdyż przepis art. 150 § 4 O.p. będzie miał zastosowanie wyłącznie w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub 149 ustawy, na co wskazuje art. 150 § 1 O.p.,

3) do doręczenia pisma nie mają zastosowania przepisy art. 151 O.p., gdyż przepisy te dotyczą doręczeń osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej.

Jak skonstatował pełnomocnik, wobec braku skutecznego doręczenia postanowienia organu I instancji, organ odwoławczy powinien stwierdzić niedopuszczalność zażalenia skarżącego na to postanowienie, wskazując jako podstawę prawną art. 228 § 1 pkt 1 O.p.

Końcowo autor skargi stwierdził, iż gdyby nawet uznać, że doręczenie przedmiotowego postanowienia nastąpiło poprzez fikcję prawną doręczenia, to należy przyjąć, że skarżący do dnia [...] nie miał żadnej świadomości, że została nałożona na niego kara porządkowa, a to uzasadniało zastosowanie art. 162 § 1 O.p., zgodnie z którym, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia pełnomocnika wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 ww. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei na podstawie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W świetle treści wskazanego przepisu oraz przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie Sąd, korzystając z dyspozycji art. 119 pkt 3 p.p.s.a., mógł z urzędu rozpoznać przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że jest ono prawidłowe, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie, było postanowienie organu odwoławczego podjęte na podstawie art. 162 O.p. odmawiające skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia Wójta Gminy R. z dnia [...] o nałożeniu kary porządkowej. Wskazać w tym miejscu należy, iż analogiczne sprawy ze skargi tej samej strony były już przedmiotem rozpoznania przez tutejszy Sąd, który wyrokami z dnia 24 kwietnia 2018 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 176/18 oraz z dnia 21 maja 2018 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 174/18 oddalił skargi. W dalszych rozważaniach Sąd posłuży sięw znacznej mierze argumentacją zawartą w ww. orzeczeniach albowiem w pełni ją podziela i przyjmuje za własną.

Spór w sprawie sprowadzał się do dwóch zagadnień, a to:

- po pierwsze, prawidłowości doręczenia postanowienia organu I instancji,

- po drugie, zgodności z prawem odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia.

W zakresie pierwszego zarzutu pełnomocnik zakwestionował prawidłowość doręczenia postanowienia akcentując, że przesyłka winna być doręczona skarżącemu według zasad doręczania pism procesowych osobom fizycznym, tj. według przepisów art. 148 - 150 O.p. Organ przyjął zaś, że skarżący nie występował w sprawie własnego zobowiązania podatkowego, ale miał być przesłuchany w sprawie nieruchomości należących do stowarzyszenia, zatem doręczenie postanowienia winno nastąpić w trybie art. 151 O.p., a więc na adres siedziby stowarzyszenia.

W tym miejscu ponownie zaznaczyć trzeba, iż przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie, mocą którego odmówiono stronie skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia środka zaskarżenia w postaci zażalenia. Uwaga ta jest o tyle istotna, że przeważająca część argumentów skargi koncentruje się na wykazaniu, iż ww. postanowienie nie weszło do obrotu prawnego z uwagi na wadliwość doręczenia, a zatem skarżący nie uchybił terminowi. Zdaniem Sądu tak sformułowane zarzuty nie są adekwatne do treści zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Stąd też niejako komplementarnie Sąd stwierdza, iż w tej kwestii podziela stanowisko Kolegium.

Stosownie do treści art. 151 O.p. osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej pisma doręcza się w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności. Z uwagi na użycie przez ustawodawcę łącznika "lub", wyrażającego alternatywę rozłączną, wskazane miejsca należy uznać za równorzędne co do stosowania i skuteczności doręczeń.

W badanej sprawie skarżący był wzywany jako organ stowarzyszenia do stawienia się w organie I instancji celem złożenia wyjaśnień i zeznań koniecznych do ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości gruntów położonych w obrębie geodezyjnym K. Bezsporne jest, że przesłuchanie to miało dotyczyć nieruchomości będących w posiadaniu stowarzyszenia. Oczywistym jest przy tym, że stowarzyszenie jako osoba prawna nie może stanowić osobowego źródła dowodowego, gdyż ta cecha przysługuje wyłącznie osobom fizycznym. Osoby prawne reprezentowane są w takich przypadkach przez uprawnione do tego organy lub przedstawicieli będących osobami fizycznymi. To, że skarżący jest osobą fizyczną nie oznacza jeszcze, że pisma w sprawie jego przesłuchania winny być kierowane na adres jego zamieszkania. Organ w toku postępowania dotyczącego podatku od nieruchomości wzywał bowiem w charakterze świadka w celu złożenia zeznań dotyczących nieruchomości należących do [...] prezesa tegoż [...], którym w analizowanym okresie był skarżący. W takiej sytuacji pisma procesowe kierowane są na adres siedziby osoby prawnej, do rąk uprawnionego organu/przedstawiciela.

Dodatkowo wskazać należy, że stowarzyszenie jest obowiązane posiadać zarząd i organ kontroli wewnętrznej. [...] został wpisany do KRS w dniu [...]. Zgodnie z wypisem z tego rejestru skarżący jest prezesem stowarzyszenia, a to oznacza, że pełni funkcję w jego organie.

Jak już podniesiono, do stawiennictwa w charakterze świadka wzywano skarżącego jako prezesa stowarzyszenia a to przesądza o tym, że właściwym sposobem doręczania korespondencji był tryb określony w art. 151 O.p. Stosownie do tego przepisu, w sytuacji gdy nie jest możliwe doręczenie pisma w lokalu bądź siedzibie lub w miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji lub prokurentowi, odpowiednie zastosowanie mają przepisy art. 146, art. 148 § 2 pkt 1 oraz art. 150 i art. 150a O.p.

Jak z kolei wynika z art. 150 § 1 O.p., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany powyżej, możliwe jest doręczenie pisma w sposób zastępczy, poprzez przyjęcie "fikcji doręczenia". W takiej sytuacji, stosownie do art. 150 § 1 pkt 1 i § 2 O.p., poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej, a zawiadomienie o pozostawieniu pisma w placówce na okres 14 dni umieszcza się w skrzynce oddawczej adresata. Przesyłka powinna być dwukrotnie awizowana, powtórne zawiadomienie adresata następuje w razie niepodjęcia przesyłki w terminie 7 dni (§ 1a). W przypadku niepodjęcia pisma przez adresata w terminie 14 dni, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.

Taka też sytuacja miała miejsce w badanej sprawie. Przesyłka pocztowa zawierająca postanowienie z dnia [...], została skierowana na adres siedziby stowarzyszenia – C., ul. [...]. Doręczyciel - wobec niezastania nikogo - pozostawił w oddawczej skrzynce adresata pierwsze awizo w dniu [...], powtórne zaś w dniu [...]. Pełnomocnik skarżącego nie kwestionował tych okoliczności.

Zasadnie zatem w tych okolicznościach Kolegium przyjęło, że przesyłka została doręczona w trybie zastępczym w dniu [...], a termin do złożenia zażalenia upłynął bezskutecznie w dniu [...]. Prawidłowo także przyjęto, że adresem do doręczeń dla skarżącego jako prezesa stowarzyszenia była jego siedziba, a ta konstatacja przesądza o niezasadności zarzutu naruszenia przez organ art. 151 O.p. w zw. z art. 148 O.p.

Oceniając drugi z zarzutów, tj. brak uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, Sąd w pierwszej kolejności odwoła się do normatywnej treści art. 162 O.p. Zgodnie z art. 162 § 1 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z kolei w myśl art. 162 § 2 O.p. podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

Dalej wyjaśnienia wymaga, że powołana powyżej norma nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To zaś oznacza, iż jakiekolwiek niedbalstwo wnioskującego, każdy - nawet najlżejszy stopień jego zawinienia w uchybieniu terminu - dyskwalifikuje możliwość zastosowania wobec niego przedmiotowej instytucji. Kryterium braku winy jako przesłanka wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, na który powołuje się organ odwoławczy, iż przeszkody powodujące uchybienie terminu muszą mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego. Przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Trzeba przy tym brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły dokonanie czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Do takich okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się miedzy innymi przerwę w komunikacji, chorobę wymagającą hospitalizacji, czy inną nagłą i obłożną chorobę, która nie pozwoliła na dokonanie czynności procesowej lub posłużenie się osobą trzecią w celu dokonania czynności w zakreślonym terminie. Przyczyną niezawinionego niedokonania w terminie czynności procesowej mogą być także klęska żywiołowa czy katastrofa (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2012r., sygn. akt I FSK 2179/11).

Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd, że przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2008 r., sygn. akt I FSK 695/07).

Należy także podkreślić, że z treści art. 162 § 1 O.p. wynika dla wnioskodawcy obowiązek uprawdopodobnienia wystąpienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. To zainteresowany posiada bowiem najpełniejszą wiedzę o przyczynach takiego uchybienia i powinien je przejrzyście i wiarygodnie przedstawić. Obowiązkiem organu jest natomiast dokonanie oceny przedstawionej argumentacji w oparciu o obiektywne przesłanki (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1289/10).

W niniejszej sprawie skarżący zmierzając do uprawdopodobnienia, że nie ponosi winy w nieterminowym wniesieniu zażalenia, wywodził, że nie wiedział i nie mógł wiedzieć o wydanym postanowieniu. W [...] przebywał poza C., gdyż jako prezes [...] zaangażowany był w organizację konferencji [...], a nadto w przygotowanie [...] we W., które odbyły się w dniach [...].

Zdaniem Sądu, a wbrew twierdzeniom skarżącego, powyższe okoliczności nie stanowiły przeszkody nie do przezwyciężenia. Skarżący mając wiedzę o organizowanych w miesiącu lipcu imprezach sportowych, które wymagały długotrwałego przebywania poza C., winien tak zorganizować funkcjonowanie stowarzyszenia, aby przynajmniej zapewnić odbiór korespondencji kierowanej do siedziby stowarzyszenia przez wyznaczoną przez niego osobę. Tego zaś nie uczynił.W tych okolicznościach nieodbieranie przesyłek kierowanych do prezesa stowarzyszenia nie można uznać za niezawinione, a to obciąża skarżącego jako prezesa zarządu.

Podsumowując w ocenie Sądu skarżącemu można przypisać niedbalstwo, zważywszy, że podnoszone okoliczności nie miały charakteru nagłego, niemożliwego do przewidzenia zdarzenia. Tym samym skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia, pomimo że obciążał go ciężar uprawdopodobnienia. Organ odwoławczy natomiast dokonał wszechstronnej analizy i oceny wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia złożonego przez pełnomocnika skarżącego, co znajduje wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Z powodów wyżej wskazanych, Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a to obligowało do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.