Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1331/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 89
journal: Dz.U. 2016 poz 471
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 49/19 w sprawie ze skarg M. W. i P. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 2 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 49/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę M. W. i P. P. (dalej: strony, skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: DIAS) z [...] listopada 2018 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Funkcjonariusze Urzędu Celnego (dalej: UC) w Krośnie [...] grudnia 2015 r. przeprowadzili kontrolę pomieszczeń lokalu ["A."] w K., należącego do ["B."] W jej trakcie stwierdzili, że w lokalu tym znajdują się dwa automaty do gier, w tym automat o nazwie ADELL nr [...].

Na podstawie przeprowadzonego na tym automacie eksperymentu wykazano, że stanowi on urządzenie służące do urządzania gier losowych w rozumieniu art. 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2016 r., poz. 471; dalej: u.g.h.). Ustalenia, że gry rozgrywane na ww. urządzeniu są grami na automatach określonymi w art. 2 ust. 3 u.g.h. potwierdziło sprawozdanie z badania automatów przeprowadzonego przez Wydział Laboratorium Celne Izby Celnej w Przemyślu.

Ustalono też, że strony w ramach prowadzonej działalności gospodarczej ["C."] s.c. mieli, zawartą w dniu [...] stycznia 2015 r., umowę na czas nieokreślony w zakresie obsługi urządzeń do gier rozrywkowych z ["D."] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej: ["D."]). Na jej podstawie zleceniobiorca (strony) zobowiązani byli do: świadczenia usług transportowych, pobierania gotówki z urządzeń, prowadzenia stałego serwisu urządzeń, zapewniającego utrzymanie urządzeń do gier rozrywkowych w dobrym stanie technicznym. Zleceniobiorcy przysługiwało wynagrodzenia ryczałtowe, liczone od każdego aktywowanego w danym miesiącu automatu w kwocie 200 zł brutto.

Po przeprowadzeniu postępowania Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu (PUCS) decyzją z [...] czerwca 2018 r., na podstawie art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r., poz. 201 z późn. zm.: dalej: O.p.), art. 160 ust. 1 pkt 6, art. 254 ustawy z 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1948 z późn. zm.), art. 2 ust. 3 i 4, art. 3, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 14 ust. 1, art. 23a ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 u.g.h. - wymierzył solidarnie stronom – wspólnikom byłej spółki cywilnej ["C."] s.c. karę pieniężną w wysokości 12.000 zł za urządzanie w ww. lokalu, tj. poza kasynem gry, gier na automacie o nazwie ADELL nr [...].

Odwołania od powyższej decyzji strony złożyły odrębnie, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z [...] listopada 2018r, na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 O.p., art. 2 ust. 3 i 4, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 91 u.g.h. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika PUCS. Wyjaśnił, że decyzja została wydana według stanu prawnego obowiązującego w dniu ujawnienia zdarzenia oraz istniejącego w tym dniu stanu faktycznego. Wyjaśnił, że art. 89 u.g.h. został zmieniony z dniem 1 kwietnia 2017 r. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją jest względniejszy dla stron. Dlatego też w tym brzmieniu znalazł zastosowanie w sprawie.

Organ odwoławczy przyjął w oparciu o wnioski płynące z wyników przeprowadzonego eksperymentu i opinii laboratorium, że sporny automat umożliwiał prowadzenie gier, zdefiniowanych w art. 2 ust. 3 i 4 u.g.h. Automat jest bowiem urządzeniem elektronicznym o losowym charakterze urządzanych na nim gier, a grający mieli możliwość uzyskania zarówno wygranej rzeczowej jak i pieniężnej.

W kwestii urządzającego gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., stroną byli wspólnicy spółki cywilnej, których zachowanie nosiło znamiona pojęcia urządzania gier na automacie. Adresatem decyzji o nałożeniu kary pieniężnej może być każdy podmiot urządzających gry na automatach poprzez ich udostępnianie, zarządzającymi nimi, lub pobierający korzyści z tej działalności. Według DIAS urządzanie gier to nie tylko ich organizowanie rozumiane jako bezpośrednie oferowanie gier grającym. To proces obejmujący także czynności sprowadzające się do użyczenia, dostarczenia urządzeń do gier oraz ich obsługi. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w umowie łączącej spółkę cywilną stron z ["D."] określono zakres usług świadczonych przez strony na: usługi transportowe, pobieranie gotówki z urządzeń, prowadzenie stałego serwisu tych urządzeń do gier rozrywkowych, w celu utrzymania ich w dobrym stanie technicznym, jak i instalowanie oraz obsługa automatów do gier w ww. lokalu. Organ uznał takie działanie stron za urządzanie gier na automatach. Odnosząc się do wyroków Sądu Rejonowego i Sądu Okręgowego w Radomiu przedłożonych przez strony, DIAS wskazał iż wyroki te nie dotyczą urządzania gier na automatach objętych niniejszym postępowaniem. Ponadto podkreślił, że postępowanie karne i administracyjne są odrębnymi procedurami.

Za bezzasadne DIAS uznał zarzuty stron, że skoro ich spółka cywilna nie miała osobowości prawnej i nie była przedsiębiorcą, to obowiązki administracyjne nie podlegają przejściu na skutek jej przekształcenia w spółkę jawną. Uważał, że spółka cywilna, która jest umownym stosunkiem cywilno-prawnym o charakterze obligacyjnym, co do zasady nie może być podmiotem praw i obowiązków. W u.g.h. brak jest unormowań, na podstawie których można byłoby konstruować odrębną i samoistną podmiotowość spółki cywilnej. Tylko wspólnicy spółki mogą być stronami postępowania administracyjnego w sprawie urządzania gier poza kasynem gry i na nich wyłącznie może zostać nałożona kara pieniężna na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Dlatego przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną pozostaje bez jakiegokolwiek znaczenia prawnego dla oznaczenia stron postępowania. Źródłem odpowiedzialności nie jest stosunek zobowiązaniowy, a okoliczności obiektywne polegające na naruszeniu przez osoby fizyczne warunków ustawowych urządzania gier na automatach rozumieniu u.g.h.. Za brakiem następstwa prawnego w odniesieniu do obowiązku obciążenia karą pieniężną przemawia również charakter prawny tego obowiązku, gdyż jest to sankcja za naruszenie zakazu przewidzianego w u.g.h. Dlatego prawidłowe było stanowisko Naczelnika PUCS, że to właśnie wspólnicy spółki czyli strony byli podmiotami urządzającymi nielegalne gry hazardowe.

Z uwagi na to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: WSA) na rozprawie w dniu 2 lipca 2019 r. rozpatrywał skargi stron w sprawach: II SA/Rz 48/19 i II SA/Rz 49/19, postanowieniem z tego dnia na mocy art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: p.p.s.a.) połączył je do łącznego rozpoznania i odrębnego rozstrzygnięcia.

Po czym, po rozpatrzeniu odrębnych skarg stron, obie skargi jako niezasadne, wyrokiem w sprawie II SA/Rz 49/19, oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a.

Co do zarzutu wymierzenia skarżącym, jako wspólnikom byłej spółki cywilnej, solidarnie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry, WSA odwołał się do swoich wcześniejszych, dotyczących stron w sprawach: II SA/Rz 936/18 i II SA/Rz 733/18. Wyjaśnił, że podstawą odpowiedzialności skarżących był ich udział w procesie urządzania gier hazardowych, poza kasynem gry. Im też przysługiwały prawa procesowe w postępowaniu dotyczącym wymierzenia kary. Prawidłowo DIAS uznał, że z uwagi na brak zdolności prawnej, zwłaszcza na gruncie przepisów u.g.h., spółka cywilna nie była stroną kontrolowanego postępowania. Postępowanie to od początku prowadzone było w stosunku do skarżących - osób fizycznych i zakończyło się wymierzeniem im solidarnie kary pieniężnej, jako osobom fizycznym - wspólnikom spółki cywilnej. W tej sytuacji przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną pozostało bez wpływu na stronę procesową sprawy.

Skoro więc spółka cywilna nie miała zdolności prawnej na gruncie prawa administracyjnego, nie mogła zostać na nią nałożona kara na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Kara ta została więc prawidłowo nałożona na wspólników i to oni byli stronami prowadzonego w tym przedmiocie postępowania. Dlatego niezasadna była opinia, że spełniona została przesłanka nieważności z art. 247 § 1 pkt 5 O.p.

Sąd nie podzielił poglądu stron, że odpowiedzialność z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry należy kwalifikować w kategoriach obowiązku stanowiącego majątek spółki. Źródłem tej odpowiedzialności jest bowiem nie stosunek zobowiązaniowy, ale okoliczności obiektywne, tj. naruszenie przez określone osoby warunków urządzania gier na automatach. Oceny tej nie zmienił fakt, że umowę o świadczenie usług zawarli skarżący jako wspólnicy spółki cywilnej, gdyż umowa ta rodziła jedynie skutki na gruncie prawa cywilnego i nie miała wpływu na zasady ich administracyjnej odpowiedzialności z tego tytułu.

Sąd I instancji zaznaczył, że kodeks spółek handlowych (dalej: k.s.h.) stanowi ze swej istoty regulację cywilnoprawną, normującą stosunki cywilnoprawne pomiędzy jego podmiotami (osobami prawnymi i fizycznymi, a także określonymi jednostkami organizacyjnymi, nieposiadającymi osobowości prawnej), jak np. art. 2 czy art. 26 § 5 k.s.h. Odwołał się również do wyroku NSA z 27 listopada 2018 r., sygn. II GSK 1540/18. W świetle powyższego, spółka jawna nie mogła stać się stroną postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiocie nałożenia kary na osoby fizyczne będące wspólnikami spółki cywilnej.

Co do charakteru przepisów stanowiących podstawę wymierzenia kary za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, Sąd I instancji wyjaśnił, że NSA uchwałą składu siedmiu sędziów z 16 maja 2016 r. w sprawie II GPS 1/16, w sposób wiążący stwierdził, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów u.g.h., a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 u.g.h. Ponadto NSA wyraził wiążący pogląd, że urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem, podlega karze pieniężnej na mocy art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Sąd I instancji podał, że w myśl art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Ustawa ta, choć nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", to na podstawie jej wielu przepisów, zawierających to określenie, w orzecznictwie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych na automatach" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, a w szczególności: udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier, zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

Poza sporem pozostawał ustalony w postępowaniu zakres zaangażowania skarżących w proces organizowania gier na automatach, wynikający z zawartej przez nich umowy. Sąd podzielił stanowisko organów, że skarżący stanowili istotny element mechanizmu polegającego na organizowaniu gier na automatach. Na podstawie zawartej umowy świadczyli usługi, odpowiadając za logistyczną stronę nielegalnego przedsięwzięcia, w ramach którego właściciel automatów udostępnił graczom automaty do gier. Rola stron polegała na świadczeniu usług w zakresie dystrybucji urządzeń do gry i zapewnienia sprawnego ich działania za wynagrodzeniem ryczałtowym, liczonym od każdego aktywnego w danym miesiącu automatu. Bez ich udziału w przedsięwzięciu proces urządzania gier nie byłby możliwy. Zatem, mimo, że było to działalnie na zlecenie spółki, nie wyłączało odpowiedzialności skarżących, którzy, jak wynika z zawartej przez nich umowy, a w szczególności załącznika do niej, mieli pełną świadomość co do tego, że aktywnie uczestniczą w nielegalnym przedsięwzięciu. Mimo to podjęli się uczestnictwa w nim we współpracy z innymi jego uczestnikami, realizując niezwykle istotny fragment tej działalności, odnoszący się do faktycznie realizowanych czynności. Istotą umowy zlecenia dotyczącej współpracy z pozostałymi uczestnikami, niezależnie od jej nazwy, było bowiem podjęcie współpracy z pozostałymi podmiotami, których działanie łącznie składało się na efekt w postaci stworzenia warunków umożliwiających zainteresowanym osobom korzystanie z gier na automatach poza kasynem gry. Zakres obowiązków skarżących nie ograniczał się więc do samego świadczenia usług stricte serwisowych. Słusznie zatem uznano skarżących za "urządzających" gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Argumentu przemawiającego za stwierdzeniem niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a tym samym za jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego nie stanowił fakt, że skarżący został uniewinniony przez sąd karny od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 107 § 1 k.k.s. Zasady odpowiedzialności karnej i administracyjnej oparte są bowiem na zupełnie innych regułach. Sąd I instancji wyjaśnił, że zasady odpowiedzialności administracyjnej, zgodnie z którymi wymierzono skarżącym karę, nie uwzględniają działania w ramach błędu co do znamion określonego deliktu administracyjnego. Nie pozwalają też na rozróżnianie, w oparciu o wzajemne relacje i zależności, ról poszczególnych podmiotów składających się na cały proces urządzania gier wbrew przepisom ustawy, czy też stopniowanie odpowiedzialności za nie ze względu na ich doniosłość i znaczenie. W tej więc sytuacji nawet wyłączenie odpowiedzialności karnej skarżących nie pozwala na stwierdzenie, że nie powinni oni odpowiadać na podstawie przepisów u.g.h. Odwołał się też WSA do art. 11 p.p.s.a., że sąd administracyjny wiążą jedynie ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. Wyroki na które powołuje się skarżący nie są wyrokami skazującymi.

Z powyższym wyrokiem nie zgodzili się skarżący i wystąpili ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA). Skarżący zakwestionowali ww. wyrok WSA w całości. Orzeczeniu temu zarzucili:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, którym uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a in concreto naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 247 § 1 pkt 5 O.p. i art. 194 § 1 O.p. polegające na nieuwzględnieniu skargi i uznanie za prawidłowe decyzji organów I i II instancji, przy całkowitym uchybieniu art. 3 § 1 w zw. z art. 135 p.p.s.a., poprzez uznanie za prawidłowe skierowanie decyzji, do osób, które na dzień wydania decyzji w obu instancjach nie były stroną w sprawie, tj. poprzez brak kontroli legalności decyzji administracyjnej będącej przedmiotem skargi oraz akceptację nieważności decyzji poprzez zlekceważenie postanowienia Sądu Rejonowego w Rzeszowie Wydział XII Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z 8 grudnia 2016 r. pod sygn. RZ.XII NS- REJ.KRS/22865/16/914/NIP, na mocy którego doszło do zmiany formy prawnej prowadzonej działalności gospodarczej, a nie powstania nowego podmiotu, co sugerował WSA, co więcej w sprawach tych nie badano udziału osobowego (np. skarżąca nigdzie nie jest wspominana jako osoba biorąca udział w procederze);

II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego a in concreto naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na:

- oddaleniu skargi bez wskazania definicji legalnej pojęcia "urządzający", co stanowi zaprzeczenie wszelkim wartościom konstytucyjnym - takie postępowanie może powodować dowolność w zakresie karania co jest sprzeczne z zasadą państwa prawa. Z natury prawa nałożenie sankcji winno być precyzyjnie określone, tak aby obywatel wiedział ze źródeł prawa co mu grozi i za co. Należy też zważyć, że w dacie orzekania przez WSA obowiązywała już ustawa Prawo przedsiębiorców, która w art. 8 potwierdzała obowiązującą regułę wykładni "co nie jest prawem zabronione, jest dozwolone", a w art. 11 nakazywała przyjazną interpretację przepisów. W tym stanie rzeczy przyjęta wykładnia rozszerzająca była niedopuszczalna;

- oddaleniu skargi w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynika, że skarżący jako podmiot zależny świadczył usługi na rzecz podmiotu zajmującego się całkowicie urządzaniem gier hazardowych, ergo nie mieścił się w definicji "urządzającego";

- zignorowania wyroków karnych, gdzie sądy karne dokonały wykładni pojęcia "urządzający" i uznały, że skarżący nie są takowymi w rozumieniu art. 89 u.g.h., tym samym wywód WSA na str. 11 uzasadnienia godzi w system prawa, poprzez naruszenie art. 189b k.p.a. w zw. z art. 1 pkt 5 k.p.a. i w zw. z art. 8, 10 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1 UPP;

- wewnętrzną sprzeczność logiczną, polegającą na oderwaniu odpowiedzialności administracyjnej od spółki cywilnej, na rzecz odpowiedzialności osobowej, bez wskazania konkretnych czynności, które wykonywali skarżący (np. M. Wołczańska nie wykonywała żadnych czynności związanych z zarzucanym czynem);

III. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego a in concreto naruszenie art.145 § 1 pkt 1 lit. ) p.p.s.a. w zw. z art. 89 u.g.h. oraz w zw. z art. 2a O.p. poprzez interpretację przepisów na niekorzyść skarżącego, w tym usunięcie niedających się jednoznacznie rozstrzygnąć rozbieżności definicyjnych na niekorzyść podatnika, skutkujące dookreśleniem w wyroku treści normy prawnej pociągającej za sobą sankcję dla obywatela,

co spowodowało w konsekwencji orzeczenie przez WSA w Rzeszowie contra legem.

W oparciu o wskazane podstawy wnosili o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz orzeczenie, że w przedmiotowej sprawie skarżącym nie można wymierzyć kary administracyjnej wskazanej w zaskarżonych decyzjach, zasądzenie kosztów procesu oraz zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Postanowieniem z [...] listopada 2019 r., sygn. akt II GSK 1331/19, NSA odrzucił skargę kasacyjną M. W., ponieważ nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Pozostawała do rozpoznania skarga kasacyjna P.a Polańskiego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842), wobec zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA o przeprowadzeniu posiedzenia niejawnego w tym trybie.

Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw.

W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Z treści skargi kasacyjnej wynika, że skarżący odwołuje się do obu podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., a to oznacza, że stawia Sądowi I instancji zarzuty dotyczące, zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania.

Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, wskazać należy, że istota sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie dotyczy kwestii prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji DIAS, utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika PUCS w przedmiocie wymierzenia solidarnie wspólnikom byłej spółki cywilnej ["E."], czyli stronom, kary pieniężnej w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, stwierdził, że jest ona zgodna z prawem.

W pierwszym z zarzutów podniesiono, że stroną postępowania administracyjnego i adresatem decyzji w przedmiocie nałożenia kar za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry - od [...] grudnia 2016 r. - nie powinni być P. P. i M. W., ale spółka jawna "T.P.", powstała z przekształcenia, na podstawie art. 26 § 5 k.s.h., spółki cywilnej ["E."], skoro decyzja organu pierwszej instancji została wydana [...] czerwca 2018 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozstrzygającym niniejszą sprawę nie podziela tego poglądu. Zgodnie z art. 26 § 4 k.s.h. spółka, o której mowa w art. 860 k.c. (spółka cywilna), może być przekształcona w spółkę jawną. Z chwilą wpisu do rejestru spółka przekształcona staje się spółką jawną (art. 26 § 5 k.s.h.). Spółce tej przysługują wszystkie prawa i obowiązki stanowiące majątek wspólny wspólników. Spółka przekształcona pozostaje podmiotem (w szczególności) zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane spółce przed jej przekształceniem, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji albo ulgi stanowi inaczej, a wspólnicy spółki przekształcanej uczestniczący w przekształceniu stają się z dniem przekształcenia wspólnikami spółki przekształconej (art. 553 § 2 i 3 k.s.h.).

W rozpoznawanej sprawie kary pieniężne zostały wymierzone osobom fizycznym, które prowadziły działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Naruszenia przepisów u.g.h., które doprowadziło do wymierzenia kar administracyjnych na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 tego aktu dopuścili się P. P. i M. W.

Orzeczone kary nie stanowią majątku wspólnego wspólników, ani też nie można zaliczyć ich do kategorii zezwoleń, koncesji czy też ulg, o których mowa we wspomnianym art. 553 § 2 k.s.h. Dlatego przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną nie spowodowało przejścia obowiązku zapłacenia kar na tę drugą, co oznacza, że spółka jawna T.P. nie mogła stać się stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej osobom fizycznym, będącym wspólnikami spółki cywilnej ["E."]. Zwłaszcza, gdy w tym kontekście podkreślić również, że spółka cywilna, która jest umownym stosunkiem cywilnoprawnym o charakterze obligacyjnym, na mocy którego wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego poprzez działanie w sposób oznaczony, co do zasady nie może być podmiotem praw i obowiązków, a w u.g.h. brak jest unormowań, na podstawie których można byłoby konstruować odrębną i samoistną podmiotowość spółki cywilnej dla celów tej ustawy, w tym kształtujących odpowiedzialność za delikt administracyjny z art. 89 tej ustawy.

Nie jest także trafny zarzut - powiązany z tezą autora skargi kasacyjnej, że w świetle materiału dowodowego M. W. "nie brała żadnego udziału w opisywanym procederze" - jakoby WSA "wykreował rzeczywistość" uznając bezprawnie odpowiedzialność tej strony.

Wbrew temu zarzutowi, zagadnienie odpowiedzialności jednego ze wspólników omawianej spółki cywilnej przedstawia się odmiennie. Skoro bowiem P. P. i M. W. byli wspólnikami spółki cywilnej, to z tego względu – w zakresie związanym z działalnością tej spółki – stosuje się do nich przepisy kodeksu cywilnego normujące odpowiedzialność za zobowiązania wspólników (art. 864-866 k.c.). Podkreślić należy, że zobowiązania spółki są zobowiązaniami wspólników, o ile mają związek z działalnością spółki, a nadto – co istotne w sprawie – są to wspólne zobowiązania wszystkich wspólników spółki cywilnej. Zupełnie inną kwestią jest odpowiedzialność za zobowiązania osobiste, które nie są zobowiązaniami spółki.

Z tego względu, wobec bezspornego ustalenia, że umowa z [...] stycznia 2015 r. została zawarta przez wspólników w imieniu spółki, wspólnicy ci, w tym M. W., odpowiadają za zobowiązania spółki związane z wykonywaniem tej umowy, także o charakterze pozaumownym, w tym wynikające z przepisów publicznego prawa administracyjnego (zob. wyrok NSA z 27 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 566/18). Odpowiedzialność ta jest niezależna od odpowiedzialności za zobowiązania osobiste wspólników, co nie było jednak przedmiotem spornego postępowania.

Ponadto źródłem odpowiedzialności, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. są okoliczności natury obiektywnej, tj. naruszenie przez osoby fizyczne (wspólników spółki cywilnej) warunków urządzania gier na automatach w rozumieniu u.g.h. Za brakiem następstwa prawnego w odniesieniu do obowiązku obciążenia karą pieniężną przemawia więc również charakter prawny tego obowiązku, gdyż jest to sankcja administracyjna za naruszenie zakazów przewidzianych w przywołanej ustawie, która może być stosowana (wyłącznie) wobec podmiotów naruszających sankcjonowane przepisy u.g.h., a o zasadności tego stanowiska – w korespondencji do argumentów prezentowanych w odniesieniu do pierwszej spośród omówionych kwestii spornych – trzeba wnioskować również na tej podstawie, że przecież zasady odpowiedzialności, o której mowa w powołanym przepisie prawa – tak jak zresztą każdej innej – muszą być stosowane według stanu faktycznego i prawnego z daty zaistnienia deliktu administracyjnego (czynu), za który odpowiedzialność ta może być przypisana i egzekwowana (por. w tej mierze również wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego np. z dnia: 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II GSK 1089/18; 23 sierpnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1066/18; 27 listopada 2018 r., sygn. akt II GSK 1540/18).

Niezasadne są więc zarzuty naruszenia prawa materialnego. Sąd pierwszej instancji właściwie ustalił stan prawny w sprawie, który określają przepisy u.g.h. w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88).

W myśl art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie), karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Jakkolwiek u.g.h. nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługuje się tym określeniem w wielu przepisach, z których wywieźć można normatywne znaczenie tego pojęcia. Rezultat takiej interpretacji prowadzi do wniosku, że "urządzanie gier hazardowych na automatach" stanowi ogół czynności i działań tworzących zaplecze logistyczne dla realizacji działalności w zakresie gier hazardowych, w tym w szczególności: udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier; zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń; przystosowanie go do danego rodzaju działalności; umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy; utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie; wypłacanie wygranych; obsługa urządzeń w tym zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że organ trafnie zidentyfikował istotną rolę skarżących w opisanym procederze urządzania gier na automatach, a Sąd I instancji zasadnie ustalenia te zaakceptował, jako odpowiadające zebranym dowodom i zgodne z prawem. Trzeba podkreślić, że wspomniana umowa z [...] stycznia 2015 r. stanowiła podstawę świadczenia usługi na rzecz ["D."], która z kolei odpowiadała za logistyczną stronę przedsięwzięcia, w ramach którego, właściciel automatów udostępniał graczom automaty do gier. Rola skarżących polegała w szczególności na świadczeniu usług w zakresie dystrybucji urządzeń do gry i zapewnienia sprawnego ich działania, w tym pobierania z nich gotówki oraz przekazywania jej zleceniodawcy. Za te czynności Skarżący otrzymywali wynagrodzenie ryczałtowe liczone od każdego aktywnego w danym miesiącu automatu.

W tak ustalonych okolicznościach, dokonana przez organy i zaakceptowana przez WSA ocena działalności skarżących, jako spełniająca przesłanki określone w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest zdaniem NSA prawidłowa. Rola skarżących w czynnościach związanych z organizowaniem hazardu była istotna, gdyż bez ich współdziałania nie byłoby możliwe przeprowadzanie gier hazardowych w określonym przez organy czasie i miejscu oraz przy użyciu konkretnego (zindywidualizowanego) automatu do gier. Oznacza to, że skarżący byli urządzającymi gry w rozumieniu u.g.h., podlegającymi z tego tytułu karze, stosownie do art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h.

Stanowisko WSA, podzielające opinię organów co do rozumienia urządzającego gry, urządzania gier na automatach znajduje oparcie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego (por. wyroki NSA z: 9 maja 2019r. sygn. akt II GSK 1223/17; 27 kwietnia 2018 r. sygn. akt II GSK 4323/17), w tym przede wszystkim dotyczącym skarżących (por. wyrok NSA z: 19 maja 2022 r., sygn. akt II GSK 1014/18, II GSK 2077/18, II GSK 104/21; II GSK 1977/18; 23 kwietnia 2021 r.: sygn. akt II GSK 1426/18, II GSK 963/18, II GSK 634/18; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec powyższego w stanowisku WSA akceptującym argumenty organów nie ma żadnej sprzeczności, czego próbował dopatrzyć się skarżący.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w związku z art. 214 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Przy obliczaniu kosztów postępowania kasacyjnego NSA uwzględnił, że pełnomocnik organu, który występował przed Sądem pierwszej instancji, sporządził w terminie określonym w art. 179 p.p.s.a. odpowiedź na skargę kasacyjną.