Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 753/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z [...] 2021r., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] 2021 r., którą odmówiono M. Z. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką.

Wspomnianą decyzją z [...] 2021 r. Wójt Gminy G. odmówił M. Z. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wnioskowanego na A. Z..

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na dokonane w sprawie ustalenia organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskujący nie spełnia warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność jego matki nie powstała w okresie wskazanym w tym przepisie. Jak wynika z załączonego wypisu z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS u A. Z. stwierdzono niezdolność do samodzielnej egzystencji lecz data powstania niepełnosprawności nie jest określona. Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 nie usunęło kryterium wieku z ustawy art. 17 ust. 1b, który nadal wiąże organy administracji publicznej. Ponadto z pozyskanych informacji wynika, iż M. Z. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na stan zdrowia i wnioskuje o prawo do renty chorobowej. Tymczasem, zdaniem organu pierwszej instancji prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną przysługuje osobie zdolnej do pracy, która jej nie podejmuje bądź z niej rezygnuje.

W odwołaniu M. Z. zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. - u.ś.r.) bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

b) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez odwołującego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z pominięciem faktu, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, uznał, iż ww. przepis w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP;

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj: - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r, poz. 735 – k.p.a.), poprzez niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez osobę pobierającą rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy ww. decyzję wyjaśniło, że przy wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ pierwszej instancji winien uwzględnić skutki wyroku Trybunał Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, w którym Trybunał stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, zawarte w art. 17 ust. 1b u.ś.r. utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W związku z powyższym rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wiązało się ze zbadaniem, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Wskazało nadto, że w aktach sprawy znajduje się wypis z treści orzeczenia lekarskiego z [...] 2018 r., w którym stwierdzono u A. Z. okresową niezdolność do samodzielnej egzystencji do września 2020 r. W kolejnym orzeczeniu stwierdzono u badanej okresową niezdolność do samodzielnej egzystencji od nadal do listopada 2021 r. (wypis z treści orzeczenia z [...] 2020 r.). Powyższe dokumenty wystawione przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego potwierdzają spełnianie przez osobę wymagającą opieki warunku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu przepisów u.ś.r.

Kolegium dodało, że w rodzinnym wywiadzie środowiskowym z dnia 1 marca 2021 r. odnotowano, że A. Z. ma 76 lat. Potrzebuje pomocy w przygotowywaniu posiłków i czynnościach samoobsługowych (korzystanie z toalety, kąpiele, ubieranie się). Nie jest w stanie sprzątać, prać, przebierać pościeli, robić zakupów. Jak podała, zajmują się tym jej synowie. Podczas przeprowadzania wywiadu M. Z. przyznał, iż ponownie stara się o rentę z tytułu niezdolności do pracy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pobierał taką rentę do 30 września 2020 r. Złożył wniosek o jej kontynuację, jednakże otrzymał odmowę przyznania w/w świadczenia. Odwołał się od decyzji i oczekuje na kolejną decyzję ZUS. Okoliczności te potwierdza zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 marca 2021 r. Kolejny wywiad środowiskowy przeprowadzono 13 maja 2021r., ustalając, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną. W tym samym budynku zamieszkują: matka strony A. Z. oraz bracia P. Z. (właściciel domu) i J. Z.. Osoby te prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. M. Z. nie pracuje zawodowo. Ponownie wskazał, że w 2020 roku pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, następnie złożył wniosek o kontynuację świadczenia, ale otrzymał decyzję odmowną. Po wniesionym przez niego odwołaniu sprawa nadal jest w toku. W wywiadzie odnotowano, że A. Z. ma 76 lat, choruje między innymi na nadciśnienie tętnicze, tarczycę, kręgosłup, jest po dwóch udarach, po których pozostał niedowład prawej nogi, co utrudnia poruszanie się. Najczęściej przemieszcza się podpierając o meble i ściany, czasem korzysta z kul. Posiada także balkonik i wózek inwalidzki. Jest pod opieką lekarza neurologa oraz lekarza rodzinnego. M. Z. poinformował, że to głównie on sprawuje opiekę nad matką, ponieważ brat P. Z. pracuje na dwie zmiany, a brat J. Z. nadużywa alkoholu. Oświadczył, że pomaga matce w przygotowaniu posiłków, które spożywa ona samodzielnie, pomaga w korzystaniu z toalety, łazienki, w intymnej toalecie pomaga jego konkubina. A. Z. nie jest w stanie sprzątać, prać, przebierać pościeli, nie jeździ na zakupy. On się tym wszystkim zajmuje. Posiada pełnomocnictwo od matki do załatwiania spraw bankowych i urzędowych. Pracownik socjalny poinformował także pozostałych członków rodziny, w jakim celu przeprowadzany jest wywiad. W obecności pracownika socjalnego M. Z. wyjaśnił bratu, że to co poda będzie miało wpływ na to, czy on otrzyma świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad matką. Sugerował, żeby wskazał jego jako osobę zajmującą się wszystkim przy matce. Słysząc to, co syn mówi, A. Z. stwierdziła "a w czym ty mi pomagasz". M. Z. bronił swoich słów, tłumacząc że przecież pomaga w wielu czynnościach. A. Z. nie chciała dłużej kontynuować rozmowy i odwróciła się. W ocenie pracownika socjalnego, przeprowadzającego wywiad środowiskowy, stan zdrowia A. Z. nie jest na tyle zły, aby uniemożliwiał M. Z. podjęcie zatrudnienia, tym bardziej, że są inne osoby wspólnie zamieszkujące z osobą niepełnosprawną. Pracownik socjalny stwierdził ponadto, że M. Z. nie jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad matką, a wymienione przez niego czynności są możliwe do pogodzenia z pracą zawodową, przy udziale w opiece pozostałych członków rodziny. W oświadczeniu z 13 maja 2021 r. P. Z. zaznaczył, że jest osobą pracującą na dwie zmiany. Podał, że większość obowiązków w ramach opieki nad matką sprawuje brat M., bo najwięcej czasu spędza w domu. J. Z. w oświadczeniu z 15 czerwca 2021 r. poinformował, że nie zajmuje się opieką nad matką. Wskazał, że opieką nad matką zajmuje się M. Z.. W świetle dokonanych ustaleń organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Organ odwoławczy podkreślił, że związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, a w realiach niniejszej sprawy takiego rodzaju związku trudno się dopatrzyć. W ocenie Kolegium, pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego, w tym sprzątanie, robienie zakupów czy posiłków nie stanowi czynności tak bardzo czasochłonnych, które wykluczałyby podjęcie zatrudnienia. Ponadto, czynności takie jak np. zakup lekarstw czy kontaktowanie się z lekarzem, nie są czynnościami, które są wykonywane codziennie. Także opisane przez skarżącego czynności wykonywane podczas opieki nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania, czy też uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze. Nie świadczą one o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki, stanowiąc jednocześnie codzienne zajęcia osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Opisane powyżej czynności związane z opieką nad matką skarżącego nie są, w ocenie organu, czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto zebrany materiał dowodowy wskazuje, że w wykonywanie czynności opiekuńczych zaangażowane są w istotnym stopniu również inne osoby (brat P. Z. i konkubina). Na to, że skala pomocy ze strony M. Z., wbrew jego twierdzeniom, nie jest aż tak duża, wskazuje również sama A. Z. wyraźnie dając do zrozumienia, że poziom wsparcia z jego strony jest ograniczony. W świetle powyższego organ stwierdził, że M. Z. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze M. Z. zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

2. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7, w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – p.p.s.a.) wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego, a pomoc taką można traktować, jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem, mogą wypełniać cały dzień. Z okoliczności sprawy wynika, że opieka nad matką skarżącemu zajmuje znaczną część dnia. Zdaniem skarżącego organ odwoławczy nie wziął również pod uwagę, że przesłanka

warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Podkreślił, że w wywiadzie środowiskowym odnotowano, że "A. Z. ma 76 lat, choruje między innymi na nadciśnienie tętnicze, tarczycę, kręgosłup, jest po dwóch udarach, po których pozostał niedowład prawej nogi, co utrudnia poruszanie się. Najczęściej przemieszcza się podpierając o meble i ściany, czasem korzysta z kul. Posiada także balkonik i wózek inwalidzki. Jest pod opieką lekarza neurologa oraz lekarza rodzinnego". Organy nie kwestionują tym samym, że stan zdrowia osoby tego wymagającej jest zły. Zakres opieki skarżącego świadczony matce jest stały, długotrwały - a z uwagi na szczególną troskę skarżącego o dobro i zdrowie matki angażuje dodatkowo brata - który wraz ze skarżącym w razie potrzeby i w sytuacjach gdy skarżący nie jest w stanie sam sprostać niektórym czynnościom pomaga przy opiece. Tym samym skarżący w szerszym niż ustawowym zakresie wypełnia opiekę nad matką.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.

Pismem z 29 września 2021 r. organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko strony skarżącej i organu, sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Przechodząc następnie do zagadnień natury merytorycznej godzi się wyjaśnić, że sądy administracyjne stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję, sąd doszedł do przekonania, że skarga nie ma usprawiedliwionej podstawy prawnej.

Podstawę materialnoprawną prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest występowanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką, jako jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Omawiana ustawa nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, iż świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11 – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się zatem do kwestii podniesionego przez organ braku bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy okolicznością sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności pojęcia przez sprawującego opiekę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, sąd na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego uznał stanowisko Kolegium w tym zakresie za uzasadnione.

Z akt sprawy wynika, że zaskarżona decyzja jest drugą decyzją Kolegium wydaną w przedmiotowej sprawie. Poprzednią decyzją SKO uchyliło decyzję Wójta Gminy G. z [...] 2020 r., a sprawa wróciła do rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Efektem powyższego była decyzja Wójta z [...] 2021 r., utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją organu odwoławczego.

Poza tym z ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że u A. Z., orzeczeniem lekarskim z [...] 2018 r., stwierdzono okresową niezdolność do samodzielnej egzystencji do września 2020 r., przedłużoną kolejnym orzeczeniem z [...] 2020 r. do listopada 2021 r.

Z wniosków z przeprowadzonego 1 marca 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika natomiast, że A. Z. nie potwierdziła okoliczności, że tylko skarżący sprawują nad nią opiekę, albowiem taką opiekę, jak wskazała, sprawują synowie, zamieszkujący z nią w jednym domu. Zakres opieki sprawowanej nad matką przez skarżącego sprowadza się głownie do przygotowywania posiłków, pomocy w sprzątaniu, robieniu zakupów, załatwianiu spraw bankowych i urzędowych. Jak wynika z treści tego wywiadu to skarżący najczęściej przygotowuje posiłki. Pozostałe czynności A. Z. stara się wykonywać samodzielnie, choć potrzebuje do tego pomocy synów. W trakcie tego wywiadu skarżący wyjaśnił, że stara się o rentę z tytułu niezdolności do pracy, którą pobierał do 30 września 2020 r. Jednocześnie podkreślić należy, że wniosek o przyznanie świadczenia skarżący złożył 14 września, czyli jeszcze przed końcem pobierania renty.

Kolejny wywiad środowiskowy przeprowadzono 13 maja 2021 r., a z jego treści wynika, że skarżący prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną. W tym samym budynku zamieszkują także jego matka oraz bracia P. Z. (właściciel domu) i J. Z.. Osoby te prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Skarżący nie pracuje zawodowo, wniósł o kontynuację renty z tytułu niezdolności do pracy, ale otrzymał decyzję odmowną, od której się odwołał. Zarówno zakres schorzeń A. Z., jak i opieki jej świadczonej został przedstawiony w stanie faktycznym niniejszego uzasadnienia, zatem sąd nie będzie w tym miejscu tego powielał. Ponadto M. Z. poinformował, że to głównie on sprawuje opiekę nad matką, ponieważ brat P. Z. pracuje na dwie zmiany, a brat J. Z. nadużywa alkoholu. Jednak oświadczenie to zakwestionowała w trakcie wywiadu A. Z. stwierdzając "a w czym ty mi pomagasz". Pracownik socjalny stwierdził ponadto, że M. Z. nie jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad matką, a wymienione przez niego czynności są możliwe do pogodzenia z pracą zawodową, przy udziale w opiece pozostałych członków rodziny. Ponadto P. Z. w oświadczeniu z 13 maja 2021 r. potwierdził, że jest osobą pracującą na dwie zmiany, dodając że większość obowiązków w ramach opieki nad matką sprawuje skarżący, dlatego, że najwięcej czasu spędza w domu (nie pracuje). J. Z. w oświadczeniu z dnia 15 czerwca 2021 r. poinformował, że opieką nad matką zajmuje się skarżący.

W ocenie sądu, mając na uwadze poczynione ustalenia zasadnie organy stwierdziły, że w rozpoznawanej sprawie nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad matką. Związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być, jak już wskazano, bezpośredni i ścisły. W realiach niniejszej sprawy takiego rodzaju związku trudno się dopatrzyć.

Skarżący do 30 września 2020 r. pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy. Tuż przed upływem tego okresu wniósł o przyznanie przedmiotowego świadczenia, jednocześnie składając wniosek o dalsze pobieranie renty z tytułu niezdolności do pracy. Takie działanie skarżącego, w ocenie sądu wskazuje, że nie została w niniejszej sprawie spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Działanie skarżącego wskazuje raczej na poszukiwanie źródła dochodu, w obliczu upływu okresu na który miał przyznaną rentę, a takie działanie nie może być uznane za rezygnację z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nadto jak wynika z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie opiekę nad A. Z. zajmuje się kilka osób, w zależności od ich dyspozycyjności, a na ograniczony poziom wsparcia matki ze strony M. Z. wskazywała także sama A. Z.. Z chronologii zdarzeń wynika, że skarżący z racji tego, że najpierw przebywał na rencie, a następnie nie podjął żadnego zatrudnienia, z uwagi na oczekiwanie na kolejną decyzję z ZUS w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy (a nie dlatego, żeby opiekować się matką) spędzał najwięcej czasu w domu. W tym czasie pomagał w prowadzeniu gospodarstwa domowego swojej matki, przez sprzątanie, robienie zakupów czy posiłków. Jednak w ocenie sądu niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia nie było bezpośrednio związane ze sprawowaniem opieki nad matką, ale wynikało z faktu oczekiwania na zakończenie postępowania w sprawie renty. Tym samym M. Z. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest bezpośredniego związku miedzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Poza tym wykonywany przez skarżącego zakres czynności, związanych z opieką nie jest stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W konsekwencji, we wskazanych powyżej okolicznościach sąd uznał stanowisko organów za prawidłowe.

Podkreślić na koniec należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, co stanowiłoby alternatywę wynagrodzenia za pracę, a przysługuje za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca.

Odnosząc się do zarzutów skargi sąd nie stwierdził, aby przeprowadzone w sprawie postępowanie obarczone było wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów tegoż postępowania, a w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W myśl art. 7 k.p.a. statuującego zasadę prawdy obiektywnej i art. 77 k.p.a. konkretyzującego i rozwijającego tę zasadę - na organach administracyjnych spoczywa obowiązek podjęcia niezbędnych działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W rozpatrywanej sprawie organy w toku prowadzonego postępowania spełniły wymogi wynikające z powołanych wyżej przepisów. Organy nie naruszyły obowiązku zebrania wyczerpującego materiału dowodowego i dopełniły obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności z punktu widzenia podstawy materialnoprawnej decyzji, a mianowicie spełnienia określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek, od których łącznego spełnienia uzależnione jest przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia. Przy czym organ rozpatrując materiał dowodowy, nie pominął jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu. W związku z tym nie ma podstaw do przyjęcia, że w materiale dowodowym są takie braki lub luki, które uzasadniałyby konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Wobec tego prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające i ocena zgromadzonego materiału dowodowego ma walor kompletności. W ocenie sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ wyprowadził merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Natomiast fakt, że strona nie zaakceptowała zasadności przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierowały się organy przy załatwianiu sprawy, co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., nie świadczy o naruszeniu przez nie przepisów postępowania.

Na zakończenie powyższych rozważań sąd pragnie zauważyć, że w pełni podziela pogląd organu odwoławczego negujący jednocześnie stanowisko organu pierwszej instancji, iż stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa, w tym wypadku art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba, że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok w sprawie sygn. K 38/13 ogłoszono w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem wspomnianego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. (w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności) począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od 23 października 2014 r. Trafnie wobec tego przyjęło Kolegium, że powołany w decyzji organu pierwszej instancji przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego sad, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

P.J.