Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 293/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 26 ust. 4, art. 27 , art. 44 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 130 ust. 5
journal: Dz.U. 2021 poz 709
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Władysław Kulon Sędziowie: Sędzia WSA Adam Habuda (spr.) Asesor WSA Marta Pawłowska po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 4 maja 2021 r. nr SOC-OP.6231.3.2021.MR w przedmiocie odmowy umożliwienia wykonania fotokopii aktu małżeństwa I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 22 grudnia 2019 r. G. L. (dalej jako skarżący) zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego w W. z prośbą o sporządzenie kopii (poświadczonej za zgodność z oryginałem) aktu małżeństwa jego dziadków. Załączył dokumenty poświadczające pokrewieństwo, a jako podstawę prawną swojego wniosku podał art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

W odpowiedzi datowanej na 31 grudnia 2019 r. organ oznajmił, że wykonywanie kserokopii aktów stanu cywilnego nie ma oparcia w przepisach ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, zaś skarżący może złożyć wniosek wyłącznie o wydanie odpisu aktu. Organ wskazał ponadto, że zgodnie z art. 26 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego dokumenty z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego mogą być wydawane w formie kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem na żądanie sądu, prokuratora, osoby, której akt dotyczy, lub osoby mającej interes prawny.

Następnie, pismem datowanym na 3 stycznia 2020 r. skarżący zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego o wydanie decyzji w sprawie, anonsując wniesienie na nią zażalenia do Wojewody Dolnośląskiego. Wskazał ponadto, że wnioskowana kopia nie ma waloru dokumentu urzędowego, i stanowi jedynie pamiątkę do archiwum rodzinnego.

Pismem datowanym na 9 stycznia 2020 r. organ wezwał skarżącego do wykazania interesu prawnego do uzyskania wskazanych kopii dokumentów.

W odpowiedzi skarżący ponowił wniosek o przesłanie kopii i przywołał jako podstawę prawną swojego żądania art. 23 Kodeksu cywilnego oraz art. 73 i art. 54 ust. 1 Konstytucji RP.

W piśmie z 23 stycznia 2020 r. organ stwierdził, że interes prawny nie został wykazany i uprzedził, że może to skutkować wydaniem decyzji odmawiającej wydania kserokopii dokumentów. Ponownie wezwał do wykazania interesu prawnego i poinformował, że w przypadku ksiąg, dla których nie upłynął okres przechowywania (80 lat dla aktów małżeństwa) brak jest podstaw prawnych do sporządzenia kserokopii. Organ wyjaśnił, że kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wydaje (na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego) odpisy aktów stanu cywilnego i zaświadczenia.

Skarżący odpowiedział "Stanowiskiem wnioskodawcy w toczącym się postępowaniu administracyjnym", datowanym na 4 lutego 2020 r. podtrzymując wniosek o wydanie kopii z aktu małżeństwa jego dziadków.

Decyzją z dnia 25 lutego 2020 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego odmówił wydania potwierdzonych za zgodność z oryginałem kserokopii. Organ uzasadnił odmowę tym, że skarżący nie wykazał interesu prawnego uzasadniającego wydanie kserokopii dokumentów zbiorowych na podstawie art. 26 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Ponadto organ stwierdził, odnosząc się do zarzutu odmowy wykonania poświadczonej kserokopii aktu małżeństwa, że katalog dokumentów wydawanych z rejestru stanu cywilnego jest zamknięty, i żaden przepis ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego nie przewiduje możliwości sporządzania kserokopii aktu stanu cywilnego z ksiąg, w przypadku których nie upłynął określony w art. 128 ust. 1 okres przechowywania, a więc nie podlegających przekazaniu do państwowych zasobów archiwalnych. Czynność ta zdaniem organu nie jest czynnością z zakresu rejestracji stanu cywilnego i odmowa jej dokonania nie następuje w formie decyzji lecz w zwykłej formie pisemnej.

Od wskazanej decyzji pismem z dnia 1 marca 2020 r. skarżący odwołał się do Wojewody Dolnośląskiego podnosząc, że skoro według art. 45 - jako zstępny - uprawniony jest do uzyskania odpisu aktu, to tym samym na mocy art. 130 ust. 5 Prawa o aktach stanu cywilnego ma możliwość uzyskania fotokopii aktu.

Organ II instancji podtrzymał decyzję pierwszoinstancyjną rozstrzygnięciem z dnia 15 kwietnia 2020 r. Stwierdził, że krąg podmiotów uprawnionych na podstawie art. 26 ust. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego do uzyskania m. in. kopii z dokumentów z akt stanu cywilnego poświadczonej za zgodność z oryginałem obejmuje sąd, prokuratora, osobę, której akt dotyczy lub osobę mającą interes prawny. Zatem - stwierdza organ - ustawodawca inaczej określił krąg uprawnionych podmiotów, niż w art. 45 Prawa o aktach stanu cywilnego, gdzie wskazano m. in zstępnych. Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie wnioskodawca może uzyskać kopie dokumentów z akt zbiorowych do aktu małżeństwa dziadków jedynie wówczas, gdy wykaże w uzyskaniu tych kopii interes prawny. Skoro wnioskodawca tego interesu nie wykazał, to kierownik USC ma obowiązek odmówić wydania tych dokumentów. Zdaniem organu odwoławczego powołanie się przez wnioskodawcę na dobra osobiste w postaci kultu pamięci dziadków wskazuje tylko na interes faktyczny, ale nie na interes prawny. Organ stwierdza, że nie sposób uznać, iż badania genealogiczne nad historią rodziny czy prowadzenie prywatnego archiwum domowego jest porównywalne z uprawnieniem do pochowania zwłok bliskiej osoby bądź odbywania ceremonii religijnych dotyczących zmarłych. Organ nie uwzględnił także przywołanych podstaw konstytucyjnych żądania twierdząc, że wolność pozyskiwania informacji nie oznacza zdobywania informacji wbrew prawu, natomiast prywatne badania genealogiczne nad historią rodziny trudno nazwać badaniami naukowymi.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że skoro wnioskodawca żądał zarówno wydania potwierdzonych za zgodność z oryginałem kserokopii dokumentów z akt zbiorowych do aktu małżeństwa, jak i kopii oryginału tego aktu, to organ I instancji wydał decyzję jedynie w części dotyczącej kopii z akt zbiorowych, nie zakończył zaś postępowania w części dotyczącej wydania kopii samego aktu.

Dnia 15 kwietnia 2020 r. skarżący, na podstawie art. 130 ust. 5 Prawa o aktach stanu cywilnego zawnioskował do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego o sporządzenie fotokopii aktu małżeństwa jego dziadków niemającej wartości dokumentu urzędowego.

Decyzją datowaną na 29 kwietnia 2020 r. organ I instancji odmówił wydania potwierdzonej za zgodność z oryginałem kserokopii aktu małżeństwa dziadków wnioskodawcy. Uzasadnił to tym, że czynność wydania kserokopii aktu nie ma oparcia w przepisach Prawa o aktach stanu cywilnego. Ponadto organ założył, że art. 130 ust. 5 Prawa o aktach stanu cywilnego nie ma w sprawie zastosowania, bowiem dotyczy sytuacji, gdy osoba uprawniona nie może otrzymać odpisu aktu, gdyż dany akt nie podlega już przeniesieniu do rejestru. Zastosowanie art. 130 ust. 5 organ wiąże z sytuacją, gdy osoba uprawniona do odpisu aktu nie może go otrzymać, ponieważ dany akt nie podlega już przeniesieniu do rejestru.

Od tej decyzji skarżący odwołał się do Wojewody (pismo datowane na 29 kwietnia 2020 r. ).Podkreślił, że jako zstępny jest uprawniony do uzyskania odpisu aktu, a tym samym ma prawo - na podstawie art. 130 ust. 5 Prawa o aktach stanu cywilnego - do uzyskania fotokopii tego aktu.

Decyzją z dnia 23 czerwca 2020 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Uzasadnił, że skoro przedmiotowy akt znajduje się w rejestrze stanu cywilnego, to może być wydany odpis z tego rejestru. Tym samym nie ma zastosowania przepis art. 130 ust. 5 Prawa o aktach stanu cywilnego, bowiem odnosi się on do sytuacji, gdy dany akt nie podlega już przeniesieniu do rejestru, a zatem osoba uprawniona nie może już otrzymać odpisu z tego aktu, i wówczas może wykonać fotokopię tego aktu.

Od tej decyzji wnioskodawca wywiódł skargę do sądu administracyjnego (pismo z dnia 29 czerwca 2020 r.). Prawomocnym wyrokiem z dnia 24 listopada 2020 r. (sygn. akt II SA/Wr 358/20) Sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji dopatrując się naruszeń prawa procesowego. W szczególności Sąd wytknął, że organy pochopnie przyjęły, iż skarżący dokonał zamiany pierwotnego żądania z kserokopii na fotokopię, nie wzywając do złożenia wyjaśnień w tym względzie. Taka zamiana, zdaniem Sądu zrodziła wybiórcze i niezgodne z zakresem wniosku - jego rozpoznanie.

Wykonując wyrok Sądu Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego pismem z dnia 23 lutego 2021 r. zwrócił się do skarżącego o sprecyzowanie, czy wnosi o sporządzenie poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii aktu małżeństwa swoich dziadków, czy też wnosi o sporządzenie fotokopii tego aktu niemającej wartości dokumentu urzędowego.

Skarżący odpowiedział pismem z dnia 7 marca 2021 r. oświadczając, że podtrzymuje swój wniosek o wydanie potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii aktu małżeństwa jego dziadków, jak też wnosi o wyrażenie zgody na wykonanie fotokopii tego aktu, niemającej wartości dokumentu urzędowego, którą wykonałby w siedzibie Urzędu jego pełnomocnik.

W odpowiedzi organ I instancji pismem z dnia 16 marca 2021 r. umorzył postępowanie w części dotyczącej żądania wydania potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii aktu małżeństwa stwierdzając bezprzedmiotowość postępowania ze względu na to, że przepisy prawne nie przewidują możliwości sporządzenia kopii aktu stanu cywilnego (kserokopii, skanu).

W drugiej decyzji, również datowanej na 16 marca 2021 r. organ I instancji odmówił umożliwienia wykonania fotokopii aktu małżeństwa dziadków skarżącego. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego powołał się na art. 130 ust. 5 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego argumentując, że umieszczenie przepisu w tej części ustawy, w której zawarte zostały regulacje dotyczące archiwizacji ksiąg i ich udostępniania na zasadach określonych w ustawie o narodowych zasobach archiwalnych dowodzi, że ustawodawca możliwość wykonania fotokopii przewidział jedynie w przypadku, gdy osoba uprawniona do odpisu aktu nie może go otrzymać, ponieważ dany akt nie podlega już przeniesieniu do rejestru. Dotyczy to zatem aktów, które podlegają archiwizacji, ale nie zostały jeszcze przeniesione do archiwum. Oceny, czy fotokopia może być wykonana dokonuje każdorazowo Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego mając na uwadze stan faktyczny. Organ wskazuje, że wniosek dotyczy aktu sporządzonego w 1957 r., i jeszcze nie upłynął stosowny okres przechowywania.

Pismem z dnia 31 marca 2021 r, skarżący odwołał się, a Wojewoda aktem datowanym na 4 maja 2021 r. utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Organ odwoławczy przyjął taką wykładnię art. 130 ust. 5 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, według której umiejscowienie przepisu dotyczącego możliwości wykonania fotokopii aktu w tym konkretnym miejscu oznacza, że osoba uprawniona do wykonania odpisu aktu może wykonać fotokopię aktu, o ile stan księgi na to pozwala, ale odnosi się to jedynie do tych aktów, z których już nie można otrzymać odpisu, gdyż akty te nie podlegają już przeniesieniu do rejestru. Organ uważa zatem, że skoro wnioskodawca może otrzymać odpis aktu małżeństwa swoich dziadków z rejestru, to tym samym nie ma zastosowania możliwość wykonania fotokopii aktu z księgi.

W skardze datowanej na 3 czerwca 2021 r. G. L. zwrócił się o sprawdzenie legalności decyzji organów I i II instancji, i ich uchylenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Sąd doszedł do takiego wniosku zestawiając uwidocznione w aktach sprawy okoliczności faktyczne z brzmieniem odpowiednich przepisów prawnych w zakresie swojej kognicji, przepisów prawa materialnego w postaci ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 709, dalej P. a. s. c.) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735).

Przedmiot, zakres i granice orzekania sądów administracyjnych wskazują Konstytucja RP oraz ustawy określające ustrój i postępowanie przed sądami administracyjnymi.

Według Konstytucji (art. 184) sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Jak stanowi art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako p. p. s. a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta polega na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

Granice orzekania sądu administracyjnego wyznacza art. 134 ustawy p. p. s. a.: sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawą. Jednocześnie sąd – na podstawie kompetencji z art. 145 §1 ustawy p. p. s. a. uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W badanej sprawie administracyjnej Sąd kontrolując zgodność z prawem decyzji organów administracji dopatrzył się takiego naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a ponadto dostrzegł naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wszystko to z kolei przełożyło się na konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych aktów.

Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 709, dalej jako P.a.s.c.) posługuje się pojęciem aktu stanu cywilnego, którym jest wpis o urodzeniu, małżeństwie albo zgonie w rejestrze stanu cywilnego, wraz z treścią późniejszych wpisów wpływających na treść aktu (art. 2 ust. 3). Rejestr stanu cywilnego prowadzony jest w systemie teleinformatycznym (art. 5).

Dokumenty stanowiące podstawę sporządzenia aktu stanu cywilnego lub dokumenty później złożone stanowiące podstawę dołączenia wzmianki dodatkowej stanowią akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego. W aktach zbiorowych gromadzi się dokumenty, które nie podlegają zwrotowi. Akta zbiorowe gromadzone są w rejestrze stanu cywilnego jeżeli zostały sporządzone na piśmie utrwalonym w postaci elektronicznej; może to być także odwzorowanie cyfrowe postaci papierowej (art. 26 ust. 1, 2 i 3 ustawy P.a.s.c.).

Artykuł 27 ustawy P.a.s.c. nakazuje zabezpieczać akta zbiorowe przed zniszczeniem uszkodzeniem i utratą oraz nieuprawnionym dostępem, a te utrwalone na piśmie w postaci papierowej przechowywać należy w archiwum urzędu stanu cywilnego.

Tak więc materialne dokumenty potwierdzające okoliczności życiowe i rodzinne, stanowiące podstawę do wytworzenia odpowiedniego aktu stanu cywilnego są aktami zbiorowymi, zaś relewantne prawnie okoliczności w postaci np. małżeństwa stanowią treść uwidocznioną w akcie stanu cywilnego.

Istotą sporu pomiędzy organami administracji publicznej a skarżącym są w badanej sprawie granice dostępu jednostki do informacji zawartych w rejestrze stanu cywilnego. Sąd celowo użył szerszego zakresowo pojęcia informacje, aby objąć nim nie tylko konkretny akt stanu cywilnego, ale także akty zbiorowe, stanowiące podstawę sporządzenia aktu.

Wydawanie dokumentów z rejestru stanu cywilnego jest przedmiotem regulacji rozdziału 5 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 709, dalej jako P.a.s.c). W art. 44 ust. 1 zawarty jest katalog tych dokumentów, i są nimi: 1) odpisy zupełne i odpisy skrócone aktów stanu cywilnego, 2) zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby, 3) zaświadczenia o stanie cywilnym.

Podstawową formą uzyskiwania przez jednostkę danych z rejestru stanu cywilnego jest otrzymanie odpisu aktu stanu cywilnego (zupełnego, skróconego) oraz otrzymanie zaświadczenia.

Katalog osób, którym wydaje się odpis aktu stanu cywilnego i zaświadczenie o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby tworzy art. 45 ust. 1 ustawy P.a.s.c. wymieniając: osobę, której akt dotyczy, jej małżonka, wstępnego, zstępnego, rodzeństwo, przedstawiciela ustawowego, opiekuna, osobę, która wykaże w tym interes prawny, sąd, prokuratora, organizacje społeczne, jeżeli jest to zgodne z ich celem statutowym i przemawia za tym interes społeczny, oraz organy administracji publicznej, w tym podmioty o których mowa w art. 5a ust. 1, Służbę Ochrony Państwa, Policję, Straż Graniczną i Służbę Więzienną, a także Żandarmerię Wojskową, jeżeli jest to koniecznie do realizacji ich ustawowych zadań.

Jednocześnie Sąd chce podkreślić, że krąg osób którym wydaje się dokumenty z akt zbiorowych, ukształtowany jest częściowo inaczej. Podmiotami, które mogą żądać tych dokumentów są – w myśl art. 26 ust. 4 ustawy P.a.s.c - sąd, prokurator, osoba której akt stanu cywilnego dotyczy lub osoba mająca interes prawny. Realizacja żądania następuje w: 1) formie pisemnej utrwalonej w postaci elektronicznej albo odwzorowania cyfrowego poświadczonego za zgodność z oryginałem, 2) postaci kopii albo wydruku dokumentu elektronicznego poświadczonych za zgodność z oryginałem przez kierownika urzędu stanu cywilnego podpisem własnoręcznym.

Według art. 130 ust. 5 osobie uprawnionej do otrzymania odpisu aktu można umożliwić nieodpłatnie wykonanie fotokopii aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego prowadzonej przed wejściem w życie niniejszej ustawy, jeżeli jej wykonanie nie zagraża trwałości księgi i zawartych w niej aktów stanu cywilnego. Fotokopia aktu stanu cywilnego nie ma mocy dokumentu urzędowego. Osoba ma zatem możność uzyskania odpisu aktu i nie konsumuje swojego prawa poprzez uzyskanie tego odpisu, bowiem oprócz tego może wnioskować o nieodpłatne wykonanie fotokopii aktu stanu cywilnego, pod warunkiem, że nie zagraża to trwałości księgi i zawartym w niej aktom.

W realiach kontrolowanej sprawy skarżący, w świetle przywołanych przepisów, jest uprawniony do otrzymania odpisu i zaświadczenia dotyczącego aktu małżeństwa swoich dziadków, jest bowiem ich zstępnym, co z kolei powoduje, że obejmuje go przepis art. 45 ust. 1 ustawy P. a. s. c.

Do otrzymania dokumentu z akt zbiorowych skarżący byłby uprawniony, gdyby wykazał interes prawny.

Żądanie skarżącego, które doprowadziło do postępowania przed Sądem, nie dotyczy dwóch powyższych sytuacji. Skarżący opiera swój wniosek na art. 130 ust. 5 ustawy P. a. s. c.

Sąd rekonstruując treść normy prawnej zawartej w przepisie art. 130 ust. 5 wychodzi od ustalenia podmiotów, do których stosuje się przepis. Podmiotem takim jest osoba uprawniona do otrzymania odpisu, a więc między innymi zstępny osoby, której akt dotyczy. Po drugiej stronie stosunku prawnego będzie to organ administracji właściwy w zakresie akt stanu cywilnego, któremu przepis daje kompetencję do spełnienia żądania wnioskodawcy. Kompetencja ta ma charakter uznaniowy i ograniczona jest stanem akt i ich zabezpieczeniem.

Z perspektywy przedmiotowej normę prawną tworzy żądanie udostępnienia aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze, przed dniem wejścia w życie ustawy. Treść normy to kompetencja organu do umożliwienia wykonania fotokopii, jeżeli jej wykonanie nie zagraża trwałości księgi i zawartych w niej aktów. Tym samym uznanie administracyjne organu wyrażone zwrotem "można umożliwić" doznaje ograniczenia poprzez wskazanie sytuacji, gdy zagrożona jest trwałość księgi.

Co do skutków prawnych wykonanej fotokopii, to nie ma ona mocy dokumentu urzędowego.

Z akt sprawy niewątpliwie wynika, że skarżący należy do kręgu osób, które uprawnione są do uzyskania odpisu małżeństwa swoich wstępnych (dziadków). Spełnia więc warunek wyrażony przez ustawodawcę w postaci powiązania możliwości otrzymania fotokopii z prawem do otrzymania odpisu aktu.

Spór prawny, który doprowadził do negatywnych dla skarżącego decyzji, a następnie ich kontroli przez Sąd zasadza się na rozstrzygnięciu, czy spełnienie tego warunku jest wystarczające do wykonania fotokopii.

Odpis aktu jest dokumentem, ma określoną moc prawną, i pod tym względem bezspornie przewyższa fotokopię, o której mowa w art. 130 ust. 5, i co do której prawodawca wprost stanowi, że mocy dokumentu urzędowego nie ma. Skoro zatem przepisy prawa dają możliwość zrealizowania uprawnienia o szerszym zakresie, to tym bardziej pozwalają czynić mniej, to znaczy zrealizować uprawnienie o bliskim przedmiocie, ale węższym zakresie.

W ocenie Sądu ani organ I instancji, ani organ II instancji nie wykazały wyraźnie, dobitnie i przekonywująco przyczyn, dla których odeszły od językowej wykładni art. 130 ust. 5. Organy ograniczyły się tylko do wskazania na umiejscowienie przepisu dotyczącego umożliwienia wykonania fotokopii w tym konkretnym artykule ustawy, co ma oznaczać, że: przepis dotyczy aktów z których nie można już otrzymać odpisu (organ II instancji); umiejscowienie przepisu w części ustawy, w której zawarte zostały regulacje dotyczące archiwizacji ksiąg i ich udostępniania na zasadach określonych w ustawie o zasobie archiwalnym (organ I instancji).

W konsekwencji należy zauważyć, że organy odeszły od wykładni językowej na rzecz wykładni systemowej opierającej się na miejscu przepisu w ramach ustawy (czy szerzej – w systemie prawa) oraz wykładni funkcjonalnej (próbując odkryć funkcję, jaką ma spełniać przepis).

W ocenie Sądu faktyczne pominięcie przez organ wykładni językowej jest nieuprawnione, nie spełnia wymogów praworządnego stosowania prawa i stanowi naruszenie ugruntowanych w doktrynie prawa i orzecznictwie reguł wykładni. W prawoznawstwie panuje pogląd, że jeżeli wykładnia językowa prowadzi do jednolitego wyniku, wykładnia celowościowa, systemowa, czy jakakolwiek inna jest zakazana. Zgodnie z regułami wykładni i zasadą subsydiarności, najpierw dokonuje się wykładni językowej (W. Jakimowicz, Wykładnia w prawie administracyjnym, Warszawa 2006, s. 22). Orzecznictwo sądowe wskazuje, że za niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawnym uznać należy domniemywanie podstaw ograniczenia prawa, w tym przez przyjęcie takiego rezultatu wykładni celowościowej, który podważa wyniki wykładni językowej, której rezultat prowadziłby do przyznania wnioskodawcy prawa, o które się ubiega przed organem administracji publicznej (zob. wyrok NSA z 17 grudnia 2021, III OSK 4678/21, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach).

Sąd oczywiście podziela pogląd, że w procesie wykładni nie wolno całkowicie ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej. Może się bowiem zdarzyć, że sens przepisu okaże się wątpliwy, gdy skonfrontujemy go z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej. Jest to istotne, jeśli zważy się chociażby na to, że jednym z najmocniejszych argumentów o poprawności interpretacji jest okoliczność, że wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna dają zgodny wynik (por. M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2010, s. 291 i nast. a także wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z: 17 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2715/19 i 21 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2169/19 oraz powołane tam orzecznictwo). Względy systemowe i celowościowe zostały jednak w przedmiotowej sprawie wadliwie wykorzystane przez organ i doprowadziły do rezultatu, który jest sprzeczny z pełną wykładnia (literalną, celowościową i systemową) tego przepisu, która winna zostać zastosowana w sprawie.

Ponadto Sąd dostrzegł, że przyjęta przez organy wykładnia jest na tyle swobodna i dyskrecjonalna, że może prowadzić do niemającego uzasadnienia ograniczenia pozycji prawnej jednostki. Innymi słowy organ zastosował taką wykładnię, która prowadzi do dorozumianych ograniczeń obowiązywania przepisu. Organ wywiódł takie rozumienie art. 130 ust. 5 ustawy P. a. s. c., które uniemożliwia jednostce dokonania pewnych czynności, które przepis literalnie dopuszcza. Tak wykładnia pozostaje w sprzeczności z art. 7 Konstytucji RP (wyrok TK z 15 kwietnia 2003 r., SK 4/02), organ bowiem wykracza poza działanie na podstawie prawa i w jego granicach.

Co oczywiste, Sąd zdaje sobie sprawę, że w obrocie prawnym znaczące miejsce zajmują i takie decyzje, które ograniczają prawa i wolności obywateli. Wtedy organy szczególnie powinny mieć na względzie, że decyzja w której rozstrzyga się o prawach i obowiązkach jednostki powinna być uzasadniona z należytą dbałością i starannością, tym bardziej gdy organ dysponuje pewnym zakresem władzy dyskrecjonalnej. Zdaniem Sądu argument organów o miejscu przepisu w strukturze ustawy, decydujący o negatywnym potraktowaniu wniosku obywatela, a ponadto pozostający w opozycji do literalnego brzmienia przepisu, jest niewystarczający.

W konsekwencji Sąd zauważa naruszenie także przepisów procedury administracyjnej w postaci art. 107 §1 pkt 6 ustawy k. p. a. poprzez niewystarczające uzasadnienie faktyczne i prawne. Przepis art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. obliguje organ do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wyjaśnienia stronie przyczyn takiego, a nie innego załatwienia żądania strony. Uzasadnienie decyzji winno być sporządzone w taki sposób, by możliwym było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Skoro zaś decyzja nie zawiera wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, to nie spełnia wymogów wskazanych w powołanym wyżej przepisie (Wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 maja 2021 r. sygn. III SA/Łd 117/21). Zdaniem Sądu przyjęta przez organ interpretacja przepisu prawa materialnego jest błędna, a nadto uzasadnienie dlaczego organ uznał ją za prawidłową i stosowną dla sprawy skarżącego – także jest zdecydowanie zbyt lakoniczne i powierzchowne.

Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności faktyczne i prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny działając zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt II, uzasadnione jest treścią art. 200 p. p. s. a.