Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 241/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Sędzia WSA Teresa Cisyk Protokolant Referent stażysta Alicja Prusak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2017 r. sprawy ze skargi P. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. O. (dalej jako wnioskodawca, skarżący, strona) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 kwietnia 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z 17 września 2015 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu o umorzenie należności wobec ZUS, z uwagi na brak środków na ich uiszczenie. Uzasadniając wniosek wskazał, że w następstwie pobytu w Zakładzie Karnym od [...] do [...] jego sytuacja finansowa uległa załamaniu, gdyż nie mógł w tym czasie prowadzić działalności i popadł w olbrzymie zadłużenie.

Decyzją z 31 grudnia 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm. - dalej: usus) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w kwocie ogółem 46.346,25 zł, obejmującej:

I. składki własne zobowiązanego w wysokości 43.900,25 zł, w tym: na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 10/2014 r. do 05/2015 r. w łącznej kwocie 39.897,72 zł, (z tytułu składek – 37.839,72 zł i odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 04.11.2015 r. - 2.058,00 zł), na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 11/2014 i od 01/2015 r. do 11/2015 r. w łącznej kwocie 3.531,48 zł, (w tym: składki - 3.316,88 zł i naliczone odsetki 87,00 zł), na Fundusz Pracy i FGŚP za okres 11/2014 r. w kwocie 3,20 zł oraz na Fundusz Emerytur Pomostowych za okres: 11/2014 r.-05/2015 r. w łącznej kwocie 467,85 zł (w tym składki - 460,85 zł i naliczone odsetki 7,00 zł),

II. odsetki za zwłokę w części finansowanej przez ubezpieczonych, w wysokości ogółem 2.446,00 zł, w tym: na ubezpieczenia społeczne za okres: 10/2014 r. - 05/2015 r. w wysokości 1.624,00 zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 11/2014 r.- 05/2015 r. w wysokości 822,00 zł.

Odnosząc się natomiast do należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, organ decyzją nr [...] z 31 grudnia 2015 r., odmówił wszczęcia postępowania z uwagi na fakt, iż należności finansowane przez ubezpieczonych nie podlegają merytorycznemu rozpoznaniu.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że decyzja odmawiająca mu umorzenia należności jest niezasadna i sprzeczna ze znajdującymi się w aktach dokumentami. Wskazał, że jest wobec niego obecnie prowadzone postępowanie o ogłoszenie upadłości, przy czym sąd nie postanowił jeszcze o oddaleniu wniosku bądź umorzeniu postępowania (w postępowaniu tym została wydana opinia biegłej, co do możliwości poniesienia kosztów postępowania, jednakże skarżący nie zna jej treści, gdyż nie została mu ona doręczona).

Decyzją z 19 kwietnia 2016 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 83 ust. 4 usus utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Rozpatrując ponownie zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy podzielił ocenę organu I instancji, że w przypadku skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 usus. Zaznaczył, że skarżący pozostaje w zatrudnieniu osiągając dochód w wysokości 2.500 zł brutto, w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą A i posiada większościowy udział w Spółce z o.o. B. Ponadto jest właścicielem nieruchomości [...], [...] oraz posiada w wieczystym użytkowaniu nieruchomość [...]. Wobec skarżącego zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne, przy czym w wyniku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej łączne postępowanie egzekucyjne prowadzi komornik sądowy. Wprawdzie skarżący poinformował, iż do sądu został zgłoszony wniosek o przeprowadzenie upadłości, jednakże do dnia 05.04.016 r. nie wskazał czy przedmiotowy wniosek został rozpoznany.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją Zakładu P. O. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który wyrokiem z 21 października 2016 r., sygn. akt I SA/Op 267/16 uchylił zaskarżoną decyzję.

Ponownie rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wezwał zobowiązanego do dostarczenia dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową oraz poinformował o możliwości przedstawienia nowych dowodów w sprawie.

Skarżący przedłożył wymagane dokumenty. Ponadto podtrzymał stanowisko wyrażone we wniosku o umorzenie zaległości, że w jego ocenie trudności w zakresie płynności finansowej wynikały przede wszystkim z tymczasowego aresztowania skarżącego, uniemożliwiające mu regulowanie zobowiązań.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazał, że nadal prowadzi działalność gospodarczą; w okresie od 2014 r. do 2016 r. prowadził inną formę sprawozdań; pracuje zarobkowo na umowę o pracę w B SP. z o.o. od dnia 01.12.2014 r. i osiąga wynagrodzenie w wysokości 2500,00 zł brutto; nie pobiera świadczeń; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie korzysta również z innych form pomocy. Stałe wydatki związane z utrzymaniem ponosi w łącznej wysokości 2000,00 zł, w tym: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) - 1000,00 zł, opłaty eksploatacyjne - 700,00 zł oraz koszty związane z leczeniem - 300,00 zł. Wnioskodawca wskazał również na posiadane zobowiązania: z tytułu podatku za okres 2013 r. w wysokości 32.000.000 zł, zaciągniętych kredytów za okres 2013 r. w wysokości 35.000.000 zł, w bankach w wysokości 3.000.000 zł, w instytucjach za okres 2013 r. w wysokości 1.000.000 zł, u osób fizycznych za okres 2014 r. w wysokości 500.000 zł oraz inne zobowiązania za okres 2014 r. w wysokości 500.000 zł. Wskazał, że powyższe zobowiązania nie są regulowane. Zobowiązany oświadczył, że posiada nieruchomości: gospodarstwo rolne (rola, łąki, pastwiska) w [...] o powierzchni 2,1400 ha objęte księgą wieczystą [...]; nieruchomość (rodzaj zabudowy: inne) o powierzchni 0,5000ha, w [...] objęta księgą wieczystą o nr [...].

Jako prognozy wyjścia z kryzysu wskazał na uzyskanie pomocy, która sprawi zaspokojenie wierzytelności. Natomiast w części przedmiotowego oświadczenia tj. "proponowany sposób uregulowania należności" zobowiązany wskazał na raty z jak najniższą wysokością.

Po ponownym rozpoznaniu wniosku, uwzględniając zebrany materiał dowodowy Zakład stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 usus. W ocenie organu inna przesłanka całkowitej nieściągalności nie wystąpiła.

Następnie organ dokonał analizy przesłanek rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003.Nr 141 poz. 1365) i uznał, że w sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek określona w § 3 ust. 1 tego rozporządzenia. Zdaniem organu opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zobowiązany nie spłaca zadłużenia, które jak wskazał w oświadczeniu o stanie majątkowym wynosi obecnie około 70.000.0000 zł, otrzymuje wynagrodzenie za pracę, które nie podlega zajęciu w trybie egzekucji, nie korzysta z pomocy społecznej, a jego wydatki przekraczają uzyskiwane dochody. W związku z tym organ uznał, że złożone oświadczenie o stanie majątkowym nie jest rzetelne. Organ uwzględnił także fakt, że zobowiązany w złożonym oświadczeniu wskazał na możliwość regulowania zadłużenia w ratach, a zatem istnieje szansa, że zobowiązany podoła spłacie zaległości, która w porównaniu z zadłużeniem wobec innych wierzycieli jest niewielka.

W ocenie organu nie wystąpiły także przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 powołanego rozporządzenia.

Organ stwierdził, że powołane przez skarżącego okoliczności, tj: przeprowadzenie kontroli przez Urząd Kontroli Skarbowej oraz pobyt w areszcie nie można utożsamiać z "nadzwyczajnymi zdarzeniami", na które wnioskodawca nie miał żadnego wpływu. Wskazał, że prowadzenie kontroli przez organy zewnętrzne nie wpływa negatywnie na prowadzoną działalność gospodarczą, nie wymusza całkowitego zakończenia lub zawieszenia działalności gospodarczej na czas kontroli. Również pobyt w areszcie nie spowodował "poniesienia strat materialnych w wyniku innych nadzwyczajnych zdarzeń". Zobowiązany w trakcie pobytu w areszcie mógł i w dalszym ciągu prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskiwał przychody.

Zaznaczył przy tym, że wbrew argumentom skarżącego, pobyt w areszcie nie pozbawia możliwości prowadzenia działalności, gdyż jest możliwe ustanowienie pełnomocnika, podobnie nie pozbawia możliwości otrzymywania korespondencji.

Organ stwierdził także, że wnioskodawca, mimo wskazanych w oświadczeniach dolegliwości zdrowotnych, nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej przebyte schorzenia, zabiegi, przebieg leczenia, żadnego dokumentu potwierdzającego, iż z uwagi na wskazane schorzenia i stany chorobowe jest niezdolny całkowicie lub częściowo do pracy ani także orzeczenia o ustalonym stopniu niepełnosprawności. Nie wskazywał też na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiałaby mu uzyskiwanie dochodów. Nie było więc podstaw do uznania, że wskazywane przez skarżącego schorzenia uniemożliwiają lub ograniczają mu możliwości uzyskiwania dochodu.

Rozważając celowość umorzenia należności w ramach uznania administracyjnego organ odwoławczy zauważył, że przy podjęciu decyzji w tym przedmiocie w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi być uwzględniony nie tylko interes zobowiązanego, ale również interes publiczny. Odmowa umorzenia należności jest w przypadku skarżącego uzasadniona. Skoro bowiem wnioskodawca zaproponował spłatę zadłużenia w jak najniższych ratach, umorzenie zobowiązania byłoby przedwczesne. Uwzględniając interes wnioskodawcy, Zakład stwierdził, że umorzenie należności z tytułu składek nie spowoduje, iż zobowiązany prowadząc nadal działalność gospodarczą odzyska płynność finansową i zacznie regulować swoje zobowiązania. Pomoc państwa w formie rezygnacji z poboru składek, nie ułatwi zobowiązanemu w żaden sposób wyjścia z obecnej trudnej sytuacji, w której się znalazł, gdyż kwota zadłużenia z tytułu składek w stosunku do ogólnej sumy zadłużenia stanowi zaledwie tu 0,14%.

Organ odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych podniósł, że za interes strony uznaje się sytuację, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych, takich jak: utrata możliwości zarobkowania, losowa utrata majątku, zobowiązany nie jest w stanie uregulować swoich zaległości. W analizowanej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła, ponieważ zobowiązany podejmuje zatrudnienie i osiąga dochody, jak również nie utracił majątku z przyczyn losowych. Wprawdzie majątek zobowiązanego podlega licznym egzekucjom, lecz jest to skutkiem podejmowanych przez niego decyzji gospodarczych, w wyniku których popadł w zadłużenie.

Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, uwzględniając cele na które są przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobowiązane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli więc właściwy organ dostrzeże jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne rozstrzygnięcie dla wnioskodawcy nie może być uznane za dowolne (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2426/06). Organ podniósł także, że odmowa umorzenia zadłużenia dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych zatrudnionych (byłych) pracowników. Należności te finansowane są co prawda przez płatnika składek, jednakże mają wpływ na prawo i wysokość przyszłych świadczeń emerytalno-rentowych zatrudnionych przez zobowiązanego pracowników.

Zakład dodał, że poprzez zatrudnienie na umowę o pracę zobowiązany zapewnił sobie zarówno ubezpieczenie społeczne, jak również ubezpieczenie zdrowotne, natomiast zatrudnieni przez skarżącego pracownicy w okresie od 10/2014 r. do 05/2015 r. pozostają bez opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FPiFGŚP oraz Fundusz Emerytur Pomostowych, zatem zasadne jest w analizowanym przypadku uwzględnienie nie tylko słusznego interesu strony, ale przede wszystkim interesu publicznego.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie, o umorzenie należności z tytułu składek i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że zaskarżona decyzje jest błędna z uwagi na to, że skarżący przedłożył szereg dokumentów wskazujących na jego trudną sytuację finansową. Podniósł również, że w głównej mierze do jego złej sytuacji majątkowej przyczyniło się losowe i nieprzewidywalne zdarzenie w postaci tymczasowego aresztowania w okresie od [...] do [...]. W tym czasie skarżący nie miał realnego wpływu na prowadzoną działalność gospodarczą – był całkowicie odizolowany od bieżących spraw. Brak obecności w firmie spowodował, że zobowiązania, które na nim ciążyły nie były realizowane. Nie wiedział o toczących się wobec niego postępowaniach sądowych i egzekucyjnych, gdyż wszelka korespondencja przesyłana była nie do zakładu karnego, a na adres domowy. Nie mógł też ustanowić pełnomocnika, który mógłby zarządzać jego sprawami związanymi z działalnością gospodarczą. Zarzucił również, że organ niezasadnie odmówił umorzenia należności skoro spełniono została przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 2 – sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze.

Podkreślił, że nie posiada żadnego majątku, co potwierdzone zostało decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 25 stycznia 2016 r. o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] z dnia 24 listopada 2015 r., którą określono skarżącemu zobowiązanie w podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2012 r. do marca 2013 r. w kwocie 31.382.246 zł. Mając powyższe na uwadze, w szczególności uwzględniając wynik zakończonego postępowania upadłościowego, a także szereg dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wnosił o uwzględnienie skargi.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za niezasadną.

W myśl art. 145 § 1 ppsa, zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, oraz mając na uwadze wiążące wytyczne i ocenę zawartą w prawomocnym wyroku WSA w Opolu z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I SA/Op 267/16, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art.153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia.

Ocena ta może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane były zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później.

Zdaniem Sądu, organy orzekające w przedmiotowej sprawie uwzględniły ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powołanym wyżej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 21 października 2016 r. W wyroku tym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z uwagi na to, że organ nie zebrał niezbędnych dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego dowodów; nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, przez co naruszył art. 7 i art. 77 kpa. W konsekwencji organ doszedł do nieprawidłowego wniosku, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ nie odniósł się bowiem w należyty sposób zgłaszanej przez skarżącego okoliczności o toczącym się wobec niego postępowaniu upadłościowym. Wprawdzie w momencie złożenia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postępowanie upadłościowe pozostawało w toku i nie było znane jego rozstrzygnięcie, jednakże w dacie wydawania przez organ rozstrzygnięcia postępowanie to zostało zakończone wydaniem przez Sąd Rejonowy w [...] postanowienia z [...], mocą którego oddalono wniosek wierzyciela skarżącego na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r.-Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz. U z 2015 r., poz. 233 ze zm.) -/dalej w skrócie upup/. Ponadto Sąd stwierdził, że również ocena organu wiążąca brak całkowitej nieściągalności z okolicznością pozostawania w toku prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego została dokonana bez rzetelnej, wnikliwej analizy co do realnych możliwości spłaty przez skarżącego zaległych zobowiązań. W ocenie Sądu, ocena stanu całkowitej nieściągalności winna być poprzedzona analizą realnych możliwości dokonania spłaty przez skarżącego zobowiązań, objętych wnioskiem o umorzenie.

W rozpoznawanej sprawie kontroli sądowej została poddana decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 kwietnia 2017 r., którą utrzymano w mocy decyzję wydaną w I instancji z 31 grudnia 2015 r., odmawiającą stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Przypomnieć trzeba, że zgodnie ze stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia przepisem art. 28 ust. 1 usus, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 -4. W ust. 2 wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przepis art. 28 usus umożliwia umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek (ust. 1), w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), który w art. 28 ust.3 w punktach od 1 do 6 stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Natomiast możliwość umorzenia tych składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a usus stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ ponownie rozpoznający sprawę będąc związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu tut. Sądu z 21 października 2016 r., sygn. akt I SA/Op 267/16 prawidłowo uznał, że nastąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 2 usus. Uwzględnił bowiem, że Sąd Rejonowy w [...] Wydział [...] Gospodarczy, Sekcja Upadłościowa postanowieniem z [...] oddalił wniosek wierzyciela skarżącego o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 13 ust.1 i 2 upup.

Jednocześnie organ zasadnie nie stwierdził innych przesłanek całkowitej nieściągalności, w szczególności wskazując na wniosek zobowiązanego zawarty w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą złożonym w dniu 16 lutego 2017 r.- o możliwości regulowania przez niego spłaty należności w ratach z jak najniższą wysokością.

Dla porządku dodać trzeba, że z powołanych przepisów wynika, że w sytuacji, gdy organ stwierdzi całkowitą nieściągalność, nie ma obowiązku analizowania przesłanek rozporządzenia - tylko - w ramach uznania administracyjnego - podejmuje decyzję o umorzeniu lub odmowie umorzenia przedmiotowych należności.

W niniejszej sprawie organ dokonał jednak rozważenia istnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia i stwierdził, że nie zostały spełnione w niniejszej sprawie. W tym zakresie dokonał wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej zobowiązanego i doszedł do słusznego przekonania, że skoro wykazywane przez zobowiązanego wydatki w kwocie 2.000 zł przewyższają zeznany przez niego dochód netto w wysokości około 1.460 zł przy jednoczesnym braku wsparcia z pomocy społecznej oraz podnoszonej przez zobowiązanego możliwości spłaty zaległości w ratach – dane wskazane przez wnioskodawcę są niewiarygodne.

Trafnie również stwierdził organ, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka z pkt 2 i 3 ust. 1 § 3 powołanego rozporządzenia. Przede wszystkim nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że przeprowadzenie kontroli podatkowej może być postrzegane jako nadzwyczajne zdarzenie powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności. W stosunku do podatników prowadzone są kontrole nie tylko organów skarbowych i każdy podmiot, w szczególności prowadzący działalność gospodarczą, może być nimi objęty. Nie oznacza to jednak, że zobowiązany w okresie kontroli pozbawiony był możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Podobnie szczególnie mocno akcentowana przez zobowiązanego okoliczność związana z pobytem w areszcie (od [...] do [...]) nie może być postrzegana jako skutkująca "poniesieniem strat materialnych w wyniku innych nadzwyczajnych zdarzeń". Jak wykazał organ strona prowadziła działalność gospodarczą w trakcie pobytu w areszcie i uzyskiwała przychody, działalność ta w dalszym ciągu jest prowadzona, nie została wyrejestrowana. Wielomilionowe zaległości zobowiązanego, zwłaszcza dotyczące zaległości podatkowych (VAT) nie powstały w związku z pobytem w areszcie, a wcześniej – w latach 2012 – 2013. Ponadto porównanie kwoty zadłużenia z tytułu należności wobec ZUS z kwotą innych zaległości (70.000.000. zł według oświadczenia strony) nie oznacza, że fakt opłacenia należności z tytułu składek (stanowiących 0,14 % ogólnego zadłużenia strony) mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości prowadzenia działalności gospodarczej.

Na aprobatę zasługuje również dokonana przez organy, ocena kolejnej przesłanki zawartej w ww. rozporządzeniu, że w sprawie nie wystąpił przypadek przewlekłej choroby zobowiązanego. Nie złożono też żadnych dokumentów na tę okoliczność.

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia, określone w pkt 1, pkt 2 i pkt 3 ust. 1 § 3 ww. rozporządzenia. Wprawdzie, jak już poniesiono powyżej, w sytuacji stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności organ nie był obowiązany do analizy przepisów rozporządzenia, niemniej jednak ustalenia poczynione w tym zakresie nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia, przyczyniły się natomiast do wszechstronnego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego i w dużej części odnosiły się do argumentacji przedstawionej przez stronę w toku postępowania.

Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd zauważa, że skarżący - jak wynika z treści skargi – błędnie uznaje, że wystąpienie w sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności zobowiązuje organ do umorzenia zaległych należności zobowiązanego. Uregulowana w powołanych przepisach instytucja umorzenia zaległości stwarza potencjalną możliwość umorzenia zaległości w razie zaistnienia wskazanej ustawowej przesłanki. Jest ona oparta na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje zwrot "należności z tytułu składek mogą być umarzane ". Oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, nie zaś prawny obowiązek ich umorzenia. Decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 usus, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 usus wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 usus, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 usus pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, stwierdził, że decyzja, o której stanowi przywołany art. 28 ust. 1 usus ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. Nie budzi więc wątpliwości, że ustawodawca pozostawił organowi swobodę w stosowaniu analizowanej instytucji nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie. Swoboda ta polega na tym, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ułomny w tym sensie, że sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. Nie może też takiego rozstrzygnięcia narzuć organowi. W pełnym zakresie sądowa kontrola obejmuje natomiast przestrzeganie przez organy procedury normowanej w kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny w myśl wskazań zasady swobodnej oceny dowodów obowiązującej w postępowaniu administracyjnym (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 780/12 ).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy uznać należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy, wyjaśnił także – w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie – stan faktyczny, wypełniając normę art. 7 kpa oraz określony w przepisie art. 77 § 1 kpa obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne wskazuje, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległych składek. Organy wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody i prawidłowo je oceniły w ramach swobodnej oceny dowodów. Nie można więc przypisać znamion dowolności ocenie dokonanej przez organy orzekające. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Podkreślić bowiem należy, że instytucja umorzenia jest wyjątkiem od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. Nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym charakterze. Skarżący podejmując działalność gospodarczą powinien bowiem liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne, w tym zdrowotne.

Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że trudna sytuacja skarżącego była spowodowana nadzwyczajną okolicznością, na którą skarżący nie miał wpływu, związanej z pobytem strony w areszcie. Z materiału dowodowego wynika, że w trakcie pozbawienia wolności działalność gospodarcza była w dalszym ciągu prowadzona, skarżący zatrudniał pracowników, uzyskiwał przychody, sam też otrzymywał wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę. Fakt, że nie ustanowił pełnomocnika do zarządzania firmą, odbioru korespondencji czy do spłaty bieżących zobowiązań było wynikiem wyboru strony. Tym bardziej, że korzystał z pomocy pełnomocnika w postępowaniu przed organami skarbowymi, na co zasadnie zwrócił uwagę organ w zaskarżonej decyzji, odwołując się do postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 23 lutego 2016 r., z którego wynika, że to właśnie pełnomocnik skarżącego wniósł zażalenie. Ponadto w ocenie Sądu, co już zostało podkreślone powyżej, zadłużenie skarżącego nie powstało jak sugeruje skarżący w wyniku jego pobytu w areszcie, było skutkiem podejmowanych przez zobowiązanego działań w prowadzonej działalności gospodarczej. Zauważyć trzeba, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem, spoczywa na przedsiębiorcy i nie może być przerzucane na budżet państwa. Zwłaszcza, że skarżący prowadził działalność gospodarczą związaną ze sprzedażą paliw (a więc towaru "wrażliwego") i winien szczególnie wnikliwie zwracać uwagę na dobór kontrahentów zwłaszcza dostarczających mu olej napędowy czy olej rzepakowy. Zakres i przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej przez skarżącego znana jest Sądowi z urzędu, bowiem przed tut. Sądem zawisła sprawa (sygn. akt I SA/Op 123/17) ze skargi skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2012 r. do marca 2013 r., w której organy podatkowe zakwestionowały prawo strony do odliczenia podatku naliczonego w kwocie 19.601.716,51 zł oraz stwierdziły zaniżenie przez tę stronę podatku należnego o kwotę 15.830.174,54 zł. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na Zakład, który ma obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek.

Organ dokonał ważenia obu interesów: ważnego interesu skarżącego i interesu społecznego i szczegółowo uzasadnił dlaczego dokonując wyboru rozstrzygnięcia polegającego na odmowie umorzenia dochodzonych należności dał prymat interesowi publicznemu.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że organ prowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 kpa, nie przekraczając granic uznania.

Jak już podkreślono, sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. Jeśli zatem Sąd nie dopatrzy się uchybień organów w sposobie procesowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji) to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego. Tym bardziej Sąd administracyjny nie może nakazać organom ZUS umorzenia zaległości, jak i we własnym zakresie w zastępstwie ZUS umorzyć zaległości, gdyż wykraczałoby to poza wskazany na wstępie rozważań zakres kompetencji sądu

W konsekwencji należało uznać, iż zaskarżoną decyzją organ trafnie odmówił umorzenia składek. Dlatego też Sąd - działając na podstawie art. 151 ppsa - oddalił skargę.