Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1453/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 128 ust. 4, art. 120, art. 124/126
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant: sekretarz sądowy Justyna Łaskawska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2020 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 października 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 984/17 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 października 2017 r. (sygn. akt II SA/Sz 984/17), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie – orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ("p.p.s.a.") – oddalił skargę A. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] o ustaleniu na rzecz A. B. odszkodowania w wysokości [...] zł z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości o powierzchni [...]ha, stanowiącej działkę nr [...], położoną w obrębie ewidencyjnym [...], gmina [...] na skutek założenia i przeprowadzenia dwutorowej napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV relacji [...] i zobowiązaniu do wypłaty ww. odszkodowania [...] Sp. z o.o. w [...].

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, A. B. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego ( art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), w postaci: art. 128 ust. 4 w związku z art. 124 ust, 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz § 43 ust. 1- 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego - poprzez niewłaściwą ich interpretację, polegającą na uznaniu, że w niniejszej sprawie zmniejszeniu uległa wyłącznie wartość gruntu a wartość budynku mieszkalnego znajdującego się na działce nr 161/2 nie uległa zmianie a także na uznaniu, że momentem decydującym o zmniejszeniu wartości budynku było uchwalenie planu zagospodarowania przestrzennego a nie oddanie do użytku linii elektroenergetycznej,

2. przepisów procesowych (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) – to jest: art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez:

- uznanie, że nie było konieczne uzupełnienie przez biegłego operatu szacunkowego o wycenę dotyczącą zmniejszenia wartości budynku mieszkalnego znajdującego się na działce nr [...], co doprowadziło do zmniejszenia wysokości odszkodowania należnego skarżącemu,

- brak uznania, że organ administracji powinien wystąpić do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o dokonanie oceny operatu szacunkowego,

- uznanie, że nie było konieczne zażądanie uzupełnienia operatu szacunkowego poprzez uwzględnienie w tym operacie nieruchomości, które posiadają podobne cechy jak nieruchomość skarżącego.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o (cyt.): "uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zasądzenie od organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych".

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania - [...]spółka z o.o. w [...] wnosiła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało więc wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty te - opierały się na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest na obrazie prawa materialnego i istotnym naruszeniu przez Sąd I instancji przepisów proceduralnych i nie tylko okazały się nieuzasadnione, ale również nie zostały w pełni prawidłowo przedstawione. Zgodnie bowiem z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przytoczenie zaś podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu konkretnego przepisu prawa, to jest podaniu właściwej, szczegółowo sprecyzowanej jednostki redakcyjnej oraz aktu prawnego, w którym przepis ten figuruje. Wskazując zaś na konkretny akt prawny, należy podać nie tylko jego nazwę, ale i datę wydania aktu oraz miejsce jego publikacji. Tych ostatnich dwóch wymogów nie spełnia zaś przedmiotowa skarga kasacyjna a powyższe ma zaś dodatkowo o tyle istotne znaczenie, że zarzut kasacyjny dotyczył przepisu ustawy o gospodarce nieruchomościami a zatem ustawy, która wielokrotnie podlegała nowelizacji. Pomimo jednak tego uchybienia, skład orzekający uznał, że posiłkując się datą wydania zaskarżonej decyzji, można było w tym przypadku rozpoznać merytorycznie powyższy zarzut kasacyjny.

W analizowanej sprawie kluczowe zagadnienie sprowadzało się do rozstrzygnięcia kwestii prawnomaterialnej. Istotne było bowiem to, że zaskarżona do Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie przez A. B. decyzja odszkodowawcza (decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...]), będąca następstwem wydania w dniu [...] listopada 2010 r. przez Starostę [...] ostatecznej i prawomocnej decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z części nieruchomości położonej w Gminie [...], stanowiącej własność A. B. (działka nr [...]) poprzez zezwolenie na założenie i przeprowadzenie napowietrznej dwutorowej linii elektroenergetycznej 110 kV, polegającej na podwieszeniu przewodów, wybudowaniu na działce słupa oraz funkcjonowaniu tej linii po wybudowaniu, została wydana w specyficznym stanie faktycznym. Sprowadzał się on do tego, że w/w inwestycja ujęta była w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (uchwała Rady Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. [...] w sprawie uchwalenia zmiany w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego Miasta i Gminy [...]), który nie przewidywał na terenie działki nr [...] budowy budynku mieszkalnego. Zgodnie bowiem z postanowieniami w/w planu, działka należąca do skarżącego oznaczona była symbolem RP/EE, przez co należało rozumieć, iż została przeznaczona pod uprawy polowe i pod budowę napowietrznej linii energetycznej 110 KV (§ 2 pkt 7 planu).

Biorąc powyższe pod uwagę skład orzekający zatem uznał, iż inwestor, planujący budowę inwestycji objętej planem ma uzasadnione prawo do działania w zaufaniu do treści takiego planu – jako podstawowego aktu prawa miejscowego na danym obszarze. W związku z tym jest więc upoważniony do przyjęcia, że koszty tego rodzaju inwestycji będą odpowiadały warunkom wynikającym z w/w planu. Plan zagospodarowania przestrzennego jest bowiem – jak wyżej wspomniano – podstawowym prawem miejscowym na obszarze jaki obejmuje, a zatem muszą z nim pozostawać w zgodzie wszelkie akty prawne, wydawane na danym terenie w sprawach indywidualnych.

Z tego powodu, choć oczywiście zgodzić się trzeba ze skarżącym, że nie wszystkie inwestycje, ujęte w planie zagospodarowania przestrzennego, są w rzeczywistości realizowane, to jednak fakt ten nie wpływa na regułę, że osoba, która działa niezgodnie z postanowieniami planu, działa niejako "na własne ryzyko".

Odnosząc zatem powyższe do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że skoro w dniu 1 stycznia 2004 r. wszedł w życie wspomniany wyżej plan zagospodarowania przestrzennego, to skarżący, który wybudował na działce nr [...] budynek - w oparciu o pozwolenie na budowę wydane w okresie późniejszym bo w dniu 19 października 2004 r. - nie może skutecznie w takiej sytuacji podnosić, że przyznane mu odszkodowanie z tytułu wspomnianego wyżej ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, nie obejmowało również okoliczności, iż utraciła ona swoją atrakcyjność poprzez umieszczenie bezpośrednio nad budynkiem linii elektroenergetycznej.

Wskazać też wypada, że zgodnie z art. 128 ust. 4 u.g.n., odszkodowanie przysługuje za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124 – 126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.

Jak zatem z treści wyżej przytoczonego przepisu wynika, odszkodowanie, przyznawane w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z prawa własności nieruchomości, dokonanego na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n., ustalane jest generalnie w odniesieniu do poniesionej przez właściciela nieruchomości szkody. To ostatnie pojęcie jest zaś instytucją prawa cywilnego, a w związku z tym nie w ma przeszkód by w takiej sytuacji zastosować wykładnię systemową przez co należy rozumieć zastosowanie w omawianej sytuacji ogólnych, generalnych zasad regulujących kwestie przyznawanie poszkodowanemu odszkodowania. Obejmują one zarówno instytucję przyczynienia się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody ( art. 362 kodeksu cywilnego) oraz regułę, iż zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynika (art. 361 § 1 k.c.) a także, iż w powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógł osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (art. 361 § 2 k.c.).

Z tych przyczyn zatem w zaistniałej sytuacji należy przyjąć, iż skoro w planie miejscowym przedmiotowa działka nr [...] była przeznaczona pod m. in. budowę napowietrznej linii energetycznej i jednocześnie nie była przeznaczona pod zabudowę budynkiem mieszkaniowym, to właściciel nieruchomości, który wybudował na niej taki budynek po wejściu w życie wspomnianego planu, nie mógł skutecznie domagać się od inwestora linii energetycznej odszkodowania, które obejmowałoby również zmniejszenie atrakcyjności nieruchomości polegające na umieszczenie bezpośrednio nad budynkiem linii elektroenergetycznej. Jak wyżej to bowiem wyjaśniono inwestor, który działał w tym przypadku zgodnie z postanowieniami planu zagospodarowania przestrzennego, nie odpowiadał za niegodne z tym planem działania właściciela nieruchomości.

Dodać też w tym miejscu trzeba, że brak było podstaw prawnych do obciążania inwestora odpowiedzialnością za działanie organu administracji, który w opisanej sytuacji wydał w październiku 2004 r. decyzję o zezwoleniu na budowę budynku.

Odnosząc się natomiast do zarzutów procesowych, wyjaśnić należy, że - po myśli art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - skarga kasacyjna może być oparta na tej podstawie kasacyjnej, ale tylko w sytuacji w której wskazywane uchybienie procesowe mogło by mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zaś, że tego rodzaju sytuacja zachodzi wówczas, gdy jeśliby w sprawie nie doszłoby do zarzucanego uchybienia przepisom postępowania to wynik jej mógłby być całkowicie odmienny. Taka zaś sytuacja w analizowanym stanie faktycznym nie zachodzi, gdyż prawidłowa wykładnia prawa materialnego nie pozwala w tym przypadku na nadanie istotności zarzutom procesowym.

W rezultacie zatem, chociaż uzasadnienie zaskarżonego wyroku, w którym Sąd Wojewódzki, oddalając skargę A. B., położył w zasadzie tylko nacisk na dopuszczalność dokonywania jedynie formalnej oceny operatu szacunkowego oraz na fakt, iż graniczenie sposobu korzystania z nieruchomości przez A. B. pozostawało bez wpływu na lokalizację i stan techniczny budynku a zatem nie nastąpiła zmiana jego przydatności, co w konsekwencji – zdaniem Sadu I instancji - uzasadniało pominięcie w operacie szacunkowym kwestii ewentualnej utraty atrakcyjności nieruchomości, nie w pełni było prawidłowe, tym niemniej wyrok ten odpowiadał prawu. W realiach bowiem rozpoznawanej sprawy, z uwagi na wyżej przedstawioną jej specyfikę, kwestie te nie miały znaczenia prawnego.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie była usprawiedliwiona co – z mocy art. 184 p.p.s.a. – skutkowało jej oddaleniem.

-----------------------

6