Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 200/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 5, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 9, art. 77 par. 1, art. 79a
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
journal: Dz.U. 2011 nr 205 poz 1212
law: Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
article: art. 95, art. 96, art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 2, art. 8 ust. 2, art. 32 ust. 1, art. 69, art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 9 listopada 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 listopada 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. ) -dalej jako: "ustawa", Wójt Gminy odmówił I. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na brata P. G. , z uwagi na ustalone prawo strony do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka.

W odwołaniu I. B. podniosła, że organ zaniechał ustalenia, czy pobierana przez nią renta rodzinna została przyznana w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno – rentowego, czyli okoliczności, mającej dla rozstrzygnięcia sprawy podstawowe znaczenie.

Decyzją z dnia 12 stycznia 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania I. B., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium wskazało, że jest niesporne, że P. G. został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym od urodzenia. Kolegium nie kwestionowało też sprawowania przez skarżącą opieki nad bratem. Stwierdziło jednak, że z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, posiadanie przez skarżącą uprawnienia do renty wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję I. B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając zaskarżonej decyzji mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów:

1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a rentą przez skarżącą uzyskiwaną, a także przez zaniechanie ustalenia, czy pobierana przez skarżącą renta rodzinna została przyznana w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego,

2) art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. różnicy wysokości świadczeń – uzyskiwanej przez skarżącą renty w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego , a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń uzasadnia przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego choćby w części stanowiącej tę różnicę, a także poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu, w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego,

3) art. 67 i art. 69 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji zastosowanie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w sposób powodujący, że tak rozumiany przepis jest niezgodny z Konstytucją RP, co skutkuje pozbawieniem osoby niepełnosprawnej ( jej brata ) zabezpieczenia społecznego i pomocy w zabezpieczeniu egzystencji z uwagi na okoliczności niezależne od tej osoby.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że pobierana przez nią renta rodzinna nie została przyznana w zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, w związku z czym pobieranie renty rodzinnej nie może być przesłanką odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto opiekun będący emerytem/rencistą z niższą emeryturą/rentą niż świadczenie pielęgnacyjne, jak i opiekun będący emerytem /rencistą, powinni być traktowani tak samo pod względem uzyskiwanych świadczeń. Wskazała również na linię orzeczniczą , w której przyjmuje się, że gdy postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie świadczenia emerytalno – rentowego, organ powinien poinformować stronę o możliwości zawieszenia świadczenia, a gdy zawieszenie to nastąpi, powinno dojść do płynnego przejścia z systemu świadczeń emerytalno – rentowych do systemu świadczeń rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie jej zarzuty można podzielić.

Problem w niniejszej sprawie dotyczył tego, czy skarżącej, pobierającej rentę rodzinną, przysługiwać może świadczenie pielęgnacyjne.

Prawo o świadczenia pielęgnacyjnego normuje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej zwana "ustawą". W myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno – rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości organów, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem, który - zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 26 października 2017 r. – jest niepełnosprawny od urodzenia.

Z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika natomiast, że organ ten odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tego względu, że ma ona ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka. Mimo podniesienia przez skarżącą w odwołaniu , że jej renta nie jest rentą przyznaną w sytuacji zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno – rentowego, organ odwoławczy , nie odnosząc się do tej kwestii, uzasadnił utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji faktem, że skarżąca ma ustalone prawo "do renty".

Zauważyć należy, że z akt administracyjnych nie wynika , jakiego rodzaju renta przysługuje skarżącej, w szczególności nie wynika to z decyzji ZUS z dnia 2 marca 2020 r. o waloryzacji renty. Jedynie w oświadczeniu z dnia 2 listopada 2020 r. skarżąca wskazała, że renta przysługuje jej "po mężu".

Organy kwestii tej, naruszając przepisy postępowania – art. 7 k.p.a. ( w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli), art. 77 § 1 k.p.a. ( organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy) - w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy - nie ustaliły i nie oceniły.

Rodzaj przysługującej skarżącej renty jest bowiem – w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, istotny. Przepis ten wyraźnie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje , gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno – rentowego (...).

Nie wchodząc w tym miejscu w rozważania, dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie , która ma ustalone prawo np. do emerytury stwierdzenia wymaga - z uwagi na istotę rozważanego problemu – że w katalogu świadczeń wymienionych w omawianym przepisie ustawodawca wymienił rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka, ale jedynie przyznaną w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno – rentowego.

Wskazać w tym miejscu należy, że wcześniej art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy stanowił, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej , zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Brzmienie tego przepisu zostało zmienione z dniem 14 października 2011 r. przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2011r., Nr 205, poz.1212 ) - na brzmienie obecnie obowiązujące.

Z uzasadnienia rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Druk Sejmowy VI kadencji Nr 3897) wynika, iż celem ustawodawcy było pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego osób mających ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno – rentowego ( emerytury albo renty). W uzasadnieniu tym stwierdzono : "Obecnie osoby pobierające rentę rodziną, przyznawaną w myśl art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w przypadku zbiegu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych mają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl powyższego przepisu osoba uprawniona do kilku świadczeń emerytalno-rentowych może wybrać świadczenie, które chce pobierać, z reguły jest to świadczenie wyższe. Zdarza się więc, że osoba mająca prawo do emerytury lub renty pobiera wyższą rentę rodzinną po zmarłym małżonku. To stwarza sytuację, zgodnie z obecnym brzmieniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, że osoba pobierająca rentę lub emeryturę nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a osoba mająca prawo do emerytury lub renty wybierająca po zmarłym małżonku wyższą rentę rodzinną ze świadczenia pielęgnacyjnego może korzystać. Wprowadzenie powyższej zmiany ujednolici sytuację prawną tych osób".

Przywołane uzasadnienie projektu ustawy nie wspomina o rencie rodzinnej unormowanej w art. 65 – 74 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( obecnie tj. Dz.U. z 2021 r. , poz. 291 ze zm., dalej jako "u.e.r.f.u.s."), co wydaje się oczywiste z uwagi na brak w stanie faktycznym definiowanym w tym przepisie zbiegu ze świadczeniami zaopatrzenia emerytalnego.

W tej sytuacji nieustalenie w niniejszej sprawie, jakiego rodzaju renta przysługuje skarżącej, nie uprawniało organów obu instancji do stwierdzenia braku prawa skarżącej do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczne bowiem było ustalenie, czy skarżąca ma prawo do renty czy do renty rodzinnej , a w tym ostatnim przypadku – czy prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka zostało przyznane skarżącej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Sytuacja zbiegu renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka z innym świadczeniem emerytalno-rentowym miałaby miejsce wówczas, gdyby skarżąca, oprócz prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, miała prawo do jeszcze innych świadczeń emerytalno-rentowych. Takich jednak ustaleń , w wyniku nieprawidłowej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy , w sprawie zabrakło. Nie wynika ono także z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, a skarżąca zaprzeczyła, że w jej przypadku wystąpił zbieg praw do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego.

Wskazać należy, że sama okoliczność przysługiwania osobie, ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli spełnione są pozostałe ustawowe warunki do przyznania tego świadczenia. Renta rodzinna nie została bowiem ujęta w katalogu rent wymienionych w art. 3 pkt 5 ustawy, a zatem brak jest podstaw do uznania, że można ją przypisać do zbioru objętego samym pojęciem "renty", które to pojęcie ustawodawca wymienił także w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w ramach wyszczególnienia okoliczności, których ustalenie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W tej sytuacji organy obu instancji nie tylko naruszyły przepisy postępowania, określone w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. , ale też naruszyły prawo materialne w sposób mający wpływ na wynik sprawy - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, co pociąga za sobą konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji.

Mając na uwadze powyższe rozważania wskazać trzeba, że rzeczą organu będzie zwrócenie się do ZUS o precyzyjne wskazanie, czy skarżąca jest uprawniona do renty czy też renty rodzinnej , a w tym ostatnim przypadku - o wskazanie, czy prawo do renty rodzinnej nabyła w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, a jeżeli tak, to z jakim świadczeniem, a także o informację, kiedy skarżąca to świadczenie nabyła. W przypadku ustalenia, że skarżącej przysługuje uprawnienie do renty rodzinnej, nabyte bez zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, nie będzie przeszkód do wydania decyzji przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, chyba że w toku ponownie prowadzonego postępowania ustalone zostaną inne okoliczności, stanowiące w myśl przepisów ustawy przesłankę negatywną do przyznania wnioskowanego świadczenia ( por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 2 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 15/19 , wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 lutego 2019 r. , sygn. akt II SA/Go 59/19, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 1968/20).

W przypadku natomiast ustalenia, że skarżącej przysługuje uprawnienie do renty, nie będącej rentą rodzinną lub do renty rodzinnej, nabyte w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, organ będzie miał na uwadze poniższe stanowisko Sądu.

Problem wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy był analizowany wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy czym ukształtowały w tym zakresie różne linie orzecznicze.

Pierwsza z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury czy renty, powołując się na wykładnię językową art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18 , z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15, z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3269/15).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się jednak potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że choć proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się do nich ograniczać. Zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić bowiem do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09 oraz M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 r., s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).

Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawa do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na kwotę 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a przykładowo emeryturą utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury. Następnie świadczenie to było waloryzowane i obecnie jest już zdecydowanie wyższe od najniższej emerytury. Intencją ustawodawcy było ustanowienie ograniczenia, by uprawniony opiekun pobierał jedno, zapewne wyższe, świadczenie. W obecnych realiach jednak świadczeniem znacznie wyższym jest świadczenie pielęgnacyjne.

Wobec powyższego ukształtowała się inna linia orzecznicza, wskazująca na potrzebę zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy. Wskazać należy przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Go 833/18 , w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 137/19, w Gdańsku z dnia 12 września 2019r. sygn. akt III SA/Gd 472/19. W wyrokach tych sądy uznały , że zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości pobieranej emerytury, podkreślając, że potrzeba takiego działania wynika m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia.

Natomiast w ostatnio wydanych wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska dotyczącego rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno – rentowego poprzez wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia a wysokością pobieranego świadczenia (netto) podkreślając, że pozostawałaby ono w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy ( wyroki NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20 ). Przepis art. 17 ust. 3 ustawy określa kwotowo wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten nie pozwala więc na samodzielne określanie wysokości tego świadczenia przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Przyjęcie rozwiązania dopuszczającego określenie wysokości świadczenia jako różnicy pomiędzy kwotą z art. 17 ust. 3 ustawy a kwotą przysługującej emerytury/renty spowodowałoby wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje przy ustalaniu przez organ wysokości świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe.

Powyższe przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

| Wskazać wobec powyższego należy, że zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej |

|przepisów rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, pozwalającej na|

|realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania |

|szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1, zdanie drugie) i osobom |

|niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji |

|publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. |

|Zdaniem Sądu wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, pozbawiająca w każdym przypadku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, |

|której przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego czy rentowego, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie |

|podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, |

|a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu|

|równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest |

|obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia |

|jednakowe traktowanie takich opiekunów. |

|Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd , że osobie uprawnionej należy umożliwić wybór jednego ze świadczeń: |

|pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę |

|wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, gdzie wskazano, że w |

|przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku |

|rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 |

|r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w|

|przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w |

|art. 95 ust. 1 u.e.r.f.u.s., zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie |

|wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. |

|Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. |

|art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy , czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym przepisem |

|dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń emerytalno – rentowych przyznawanych i |

|wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione zasady |

|konstytucyjne osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę |

|(rentę), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować |

|poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym |

|przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec |

|zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie |

|z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o |

|wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z |

|art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia rentowego, lecz z jego |

|realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do świadczenia emerytalnego lub rentowego skutkuje wstrzymaniem jego |

|wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. |

|Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że w przypadku ustalenia , że skarżącej |

|przysługuje renta bądź renta rodzinna uzyskana w zbiegu z innymi świadczeniami emerytalno – rentowymi, organy będą |

|miały na uwadze treść art. 24 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym |

|wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty, od miesiąca, w którym strona |

|przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i |

|uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować. |

|Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego |

|i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków |

|będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie |

|poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z |

|art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów|

|oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na |

|dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest|

|zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania |

|wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności |

|istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź |

|o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. Taka informacja powinna być udzielona stronie |

|wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki |

|umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty lub renty rodzinnej nabytej w zbiegu z innym świadczeniem |

|emerytalno-rentowym. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty lub renty rodzinnej nabytej w zbiegu z innym |

|świadczeniem emerytalno-rentowym , możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno – rentowych do systemu |

|świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji organem emerytalno – |

|rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej świadczenia nawet przez krótki czas. W omawianych okolicznościach |

|prawidłowo prowadzone postępowanie powinno umożliwić skarżącej zawieszenie prawa do renty i pobieranie przez nią świadczenia |

|pielęgnacyjnego od daty zawieszenia tego prawa. |

|Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić trzeba, że z powodów przedstawionych powyżej Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej o możliwości|

|przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a rentą przez nią uzyskiwaną, |

|a także- co za tym idzie nie podzielił zarzutu dotyczącego braku ustaleń związanych z ustaleniem wysokości tej różnicy. |

|Nie można też podzielić stanowiska, że wadliwe zastosowanie przez organy art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a ustawy skutkowało pozbawieniem osoby |

|niepełnosprawnej - jej brata - zabezpieczenia społecznego i pomocy w zabezpieczeniu jego egzystencji. Wskazać trzeba, że świadczenie |

|pielęgnacyjne nie jest świadczeniem skierowanym do osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki, a do osoby bliskiej, która z uwagi na |

|sprawowaną opiekę nie może pracować lub tej pracy podjąć. |

|Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd stwierdzając, że organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania w sposób mogący mieć |

|istotny wpływ na wynik sprawy oraz prawo materialne w sposób mający wpływ na wynik sprawy - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, na |

|podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. |

|Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z przedstawionego powyżej stanowiska Sądu. |

|Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów |

|Administracyjnych, dostępnej pod internetowym adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl. |