Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1775/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 1 i 2, art. 176
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 140aa ust. 4 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1260
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednoloty

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk (spr.) Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 740/15 w sprawie ze skargi R. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R. L. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: Sąd I instancji), oddalił skargę R. L. (dalej: Skarżący), na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu (dalej: DIC), z dnia [...] kwietnia 2015r., wydanej w przedmiocie kary pieniężnej

Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynikało, że:

W dniu [...] grudnia 2014 r., przeprowadzono kontrolę wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pięcioosiowego zespołu pojazdu, w postaci trzyosiowego pojazdu silnikowego marki [...], nr rej. [...] wraz z dwuosiową przyczepą marki [...] nr rej. [...], należącego do [...] przewoźnika R. L. W trakcie pomiaru masy całkowitej, dynamicznego obciążenia osi i wymiarów pojazdu, dokonanego w dniu [...] grudnia 2014 r., na drogowym przejściu granicznym w [...], stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej długości pojazdu o 55 cm (to jest o 2,93 %), a tym samym, że pojazd jest nienormatywny, a przejazd nim wymaga zezwolenia kategorii III, na przejazd pojazdu nienormatywnego. Okazane podczas kontroli zezwolenia kategorii III na przejazd pojazdu nienormatywnego na okres miesiąca w terminie od 5 grudnia 2014 r. do 5 stycznia 2015 r., wystawione 5 grudnia 2014 r., w Urzędzie Celnym w Zielonej Górze, Oddział Celny w Olszynie, nie zostało uwzględnione z uwagi na fakt, że pojazdem był przewożony ładunek podzielny oraz, że dane zezwolenie zostało wystawione na obywatela [...] l. B., natomiast przewoźnikiem był R. L. Z przeprowadzonej czynności kontrolnej sporządzony został protokół z [...] grudnia 2014 r.

Wobec powyższego Naczelnik Urzędu Celnego w Przemyślu, wszczął z urzędu postępowanie, a następnie decyzją z [...] lutego 2015 r., nałożył na Skarżącego karę pieniężną w wysokości 5.000 zł, zgodnie z art. 140ab ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm., dalej: p.r.d.).

Po rozpoznaniu odwołania, DIC decyzją z [...] kwietnia 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazał, że długość kontrolowanego zespołu pojazdów bez ładunku wyniosła 1930 cm i przekraczała dopuszczalną (1875 cm) o 55 cm, natomiast długość pojazdu wraz z wystającym z tyłu ładunkiem wynosiła 2130 cm, co oznacza - zachowanie warunku wystawania ładunku z tyłu pojazdu, określonego w art. 61 ust. 6 pkt 2 p.r.d. W związku z tym, że pozostałe parametry kontrolowanego pojazdu nienormatywnego mieściły się w normie, wymaganym dokumentem uprawniającym do poruszania się po drodze krajowej byłoby zezwolenie kategorii III, pod warunkiem, że przeważony tym pojazdem towar spełniałby warunek niepodzielności zdefiniowany w art. 2 pkt 35 b p.r.d.

DIC nie stwierdził jakichkolwiek nieprawidłowości przy zakwalifikowaniu kontrolowanego pojazdu nienormatywnego, do odpowiadającej jego parametrom kategorii zezwolenia. Pomiar został wykonany przez uprawnione osoby, przy użyciu stacjonarnej wagi samochodowej do ważenia pojazdów w ruchu - Ł.Z.G. Łęczyca, nr fabryczny 20, typ PD-2, która spełniała wymogi techniczne, była sprawna i posiadała ważne świadectwo legalizacji Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Przemyślu z 27 czerwca 2014 r.

Podkreślił, że art. 64 ust. 2 p.r.d., zabrania przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I lub kategorii II. Obie kategorie zezwoleń nie miały jednak zastosowania. Podczas kontroli granicznej ustalono parametry poddanego kontroli nienormatywnego zespołu pojazdów, które wskazywały na wymóg posiadania zezwolenia kategorii III. Wobec powyższego pojazdem tym dozwolony był przewóz wyłącznie ładunku niepodzielonego, tj. ładunku, który zgodnie z art. 2 pkt 35 b) p.r.d., nie może być podzielony na dwa lub więcej mniejszych ładunków, bez niewspółmiernie wysokich kosztów lub ryzyka powstania szkody. Skarżący natomiast, przewoził ładunek składający się z: dwudziestu sześciu opakowań zawierających części i akcesoria do pojazdów silnikowych oraz czterech opakowań z grzejnikami gazowymi, który nie spełniał kryterium ładunku niepodzielnego. Tym samym Skarżący dokonał przewozu z naruszeniem zakazu wynikającego z art. 64 ust. 2 p.r.d., co zgodnie z art. 140 ab ust. 2 p.r.d. skutkowało nałożeniem kary jak za przejazd bez zezwolenia. Organ odwoławczy ocenił, że Skarżący został obciążony skutkami tego przewozu - karą pieniężną, jak za przejazd bez zezwolenia kategorii III.

Skarżący złożył skargę do Sądu I instancji zarzucając naruszenie:

- art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. 2013 r., poz. 267, dalej: k.p.a), przez zakwestionowanie prawidłowości realizowanego transportu, po przedłożeniu przez Skarżącego zezwolenia Naczelnika Urzędu Celnego w Zielonej Górze kategorii III, z dnia 5 grudnia 2014 r., mimo uprzedniego wskazania w protokole kontroli z [...] grudnia 2014 r., że wymaganym do prawidłowej realizacji transportu prowadzonego przez przewoźnika, w dniu [...] grudnia 2014 r., jest posiadanie zezwolenia kategorii III oraz wbrew uprzednio uzyskanej informacji w Urzędzie Celnym w Zielonej Górze, że planowany transport z [...] grudnia 2014 r. wymaga uzyskania zezwolenia kategorii III,

- art. 7 k.p.a., przez nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności uzyskania danych z Urzędu Celnego w Zielonej Górze, w zakresie przekazanych Skarżącemu informacji, w przedmiocie zgodnego z prawem zorganizowania przewozu z dnia [...] grudnia 2014 r., celem ustalenia, czy Skarżący miał świadomość realizacji przewozu, w sposób nie zgodny z prawem obowiązującym na terytorium RP,

- art. 35 § 3 w zw. z art. 36 § 1 k.p.a. przez zakończanie sprawy z przekroczeniem dwumiesięcznego terminu do załatwienia sprawy, liczonego od dnia wszczęcia postępowania, nieprawidłowe przedłużenie terminu zakończenia prowadzonego postępowania w oparciu o art. 36 § 1 k.p.a. oraz nieprawidłowe zawiadomienie strony o nowym terminie załatwienia sprawy.

Po rozpoznaniu złożonej skargi, Sąd I instancji wyrokiem z dnia 14 stycznia 2016r., skargę oddalił.

Uznał, że naruszenie zakazu przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, określonego w art. 64 ust. 2 p.r.d. jest niewątpliwe, a w konsekwencji nałożenie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia, w wysokości 5000 zł, było prawidłowe i odpowiada prawu (art. 140 aa ust. 1 i art. 140 ab ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 140 ab ust. 2 p.r.d.).

Uznał, iż wbrew stwierdzeniom skargi, brak było możliwości zastosowania art. 140aa ust. 4 p.r.d. Nie wszczyna się bowiem postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1, wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli: 1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot, o którym mowa w ust. 3 pkt 1: a) dokonał należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia lub 2) rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu w przypadku przewozu ładunków sypkich oraz drewna.

Podzielił stanowisko organu, że zobowiązany przewoźnik posiadający uprawnienia do wykonywania międzynarodowych przewozów drogowych, jakim jest Skarżący, nie może tłumaczyć swoich niezgodnych z prawem działań nieznajomością przepisów prawa regulujących tę dziedzinę działalności gospodarczej w kraju, na terytorium którego przewóz jest realizowany. Nie może też inne podmioty, w tym organy celne, obarczać odpowiedzialnością za brak tej wiedzy w sytuacji, gdy naruszenie, którego się dopuścił zostaje ujawnione. Za nieskuteczną uznał próbę przerzucenia odpowiedzialności na organ, który wydał kierowcy kontrolowanego, w niniejszej sprawie pojazdu, zezwolenie na przejazd pojazdu nienormatywnego kategorii III. Niewiarygodne są sugestie Skarżącego aby organ ten potwierdził możliwość przewozu ładunków podzielonych, w oparciu o zezwolenie kategorii III, tym bardziej, że Skarżący powołując się na wymianę informacji z tym organem nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu.

Przewidziana w art. 140 aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. możliwość zwolnienia przedsiębiorcy od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie prawa uzależniona jest od wykazania, że dołożył on należytej staranności, a więc uczynił wszystko, czego można od niego rozsądnie wymagać organizując przewóz, a jedynie wskutek niezależnych od niego okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń doszło do naruszenia prawa. Skoro za działalność przedsiębiorstwa wykonującego transport drogowy zawsze odpowiedzialność ponosi to przedsiębiorstwo, to właśnie na nim spoczywa ciężar odpowiedzialności za ewentualne skutki działań osób, którymi w wykonywaniu działalności gospodarczej się posługuje i to niezależnie od charakteru stosunku prawnego łączącego przedsiębiorcę z tą osobą. Zatem ciężar dowodu, że w sprawie wystąpiły prawem przewidziane przesłanki do zwolnienia z tej odpowiedzialności spoczywa na przedsiębiorcy, bowiem to on wywodzi z tych przepisów skutki prawne.

W ocenie Sądu, Skarżący nie wykazał wystąpienia przesłanek do zwolnienia z odpowiedzialności za stwierdzone naruszenia, za przejazd po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia, a wymienionych w omówionym art. 140 aa ust. 4 pkt 1 i 2 p.r.d.

Zdaniem Sądu nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 i 8 k.p.a. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do przypisania organom obu instancji zaniedbania obowiązków proceduralnych, w szczególności określonych w/w przepisach.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł Skarżący, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:

1. art. 140 aa ust. 4 pkt 1 p.r.d., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji zaistnienia okoliczności uchylających odpowiedzialność przewoźnika,

2. art. 8 k.p.a, poprzez uznanie, że podanie błędnych informacji przez organ celny co do wymaganej kategorii na przejazd pojazdu nienormatywnego przez terytorium Rzeczypospolitej nie zwalnia Skarżącego ze znajomości przepisów prawa.

Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, oraz zasądzenie kosztów (w tym kosztów zastępstwa adwokackiego) według normy przepisanych.

W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw do stwierdzenia nieważności w niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Podkreślić także należy, że zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna spełniać wymogi formalne przewidziane dla pism procesowych w postępowaniu sądowym. Jej obligatoryjnym elementem, jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej) określonego aktu prawnego, który zdaniem strony został naruszony przez Sąd I instancji, wskazanie na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Warunek przytoczenia podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis prawa skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania. Przepis ten musi być wskazany wyraźnie (por. uzasadnienie postanowienia SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997, nr 6 - 7, poz. 96 oraz postanowienia NSA z dnia 8 marca 2004 r., FSK 41/04; z dnia 1 września 2004 r., FSK 161/04; z dnia 24 maja 2005 r., FSK 2302/04). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez Sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, ale i na czym naruszenie to polega (błędna wykładnia, niewłaściwe zastosowanie). Przy zarzucie naruszenia prawa procesowego należy zaś wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd I instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Skarżący formułując zarzuty skargi kasacyjnej nie wskazał podstawy na której zarzuty te opiera, a które określone są w art. 174 p.p.s.a. Nadto, nie podał konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej) określonego aktu prawnego, który jego zdaniem został naruszony przez Sąd I instancji, wskazując jedynie na przepisy, które jego zdaniem zostały naruszone przez organ.

Wskazując również na naruszenie art. 140 aa ust. 4 pkt. 1 p.r.d. nie wskazał której jednostki redakcyjnej zarzut dotyczy, bowiem pkt 1 powyższego przepisu zawiera dwie jednostki redakcyjne a i b. Z treści uzasadnienia skargi, można jedynie wywieść, iż zarzut dotyczy art. 140 aa ust. 4 pkt 1 lit. a) p.r.d.

Zauważyć należy również, że odpowiedzialność za naruszenie przepisów p.r.d. jest odpowiedzialnością administracyjną. Ma charakter obiektywny i jest odpowiedzialnością za wystąpienie zakazanego ustawą skutku i to niezależnie od tego, kto przyczynił się do powstania naruszenia. Wynika z tego domniemanie odpowiedzialności przewoźnika, które może on obalić jedynie w sytuacji spełnienia przesłanek z art. 140aa ust. 4 pkt 1 a) i b) p.r.d. Ciężar dowodu wykazania tych przesłanek spoczywa na przedsiębiorcy, gdyż to on wywodzi z tego przepisu skutki prawne (wyrok NSA z 2 czerwca 2009 r. II GSK 989/08). Istotą rozwiązania przyjętego w art. 140aa ust. 4 pkt 1 a) i b) p.r.d. w zw. z ust. 1 jest to, że kara dotyczy samego przejazdu, a organ nie ma obowiązku badania z własnej inicjatywy, czy przewoźnik dochował należytej staranności.

Skarżący zarzuca natomiast, że organ odwoławczy powinien uwzględnić podnoszone okoliczności, dotyczące dochowania przez nią należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, jak i brak jego wpływu na powstanie naruszenia, co prowadzić miałoby do wydania decyzji dla niego, pozytywnej. Tymczasem z treści uzasadnienia decyzji organu wynika zarówno, co stało się podstawą rozstrzygnięcia, co organ brał pod uwagę i dlaczego wydał decyzję nakładającą karę pieniężną. Organ odwoławczy wskazał, że nie dopatrzył się przesłanek określonych w art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a i b p.r.d., gdyż Skarżący nie przedstawił dowodów wskazujących na dochowanie należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz potwierdzających to, że nie miał wpływu na powstanie naruszenia, jego twierdzenia. Tym samym, w świetle zebranego materiału dowodowego Sąd I instancji zasadnie zaakceptował ustalenia GIITD.

Podkreślić należy, że oceniając należytą staranność podmiotu profesjonalnie zajmującego się wykonywaniem przewozów należy mieć na uwadze wyższe wymagania, które związane są z zawodowym charakterem tej działalności. Zaostrzony wzorzec staranności wpływa więc na zwiększenie wymagań wobec podmiotu wykonującego przewozy. Przewoźnik musi mieć świadomość obowiązków, jakie nakładają na niego przepisy prawa. Jakakolwiek niewiedza w tym zakresie stanowi okoliczność obciążającą przewoźnika i wyłącza możliwość zastosowania umorzenia, o którym mowa w art. 140aa ust. 4 pkt 1 a) i b) p.r.d. Naruszenie norm prawa bezwzględnie obowiązującego świadczy o niedochowaniu przez stronę należytej staranności oraz o jej wpływie na powstanie naruszenia. Należy bowiem mieć na względzie fakt, że to przewoźnik podejmuje się transportu, a tym samym może transport ten rozpocząć po upewnieniu się, czy przewożony ładunek nie powoduje naruszenia obowiązujących przepisów. Przepis art. 140aa ust. 4 pkt 1 a) i b) p.r.d. może mieć zastosowanie tylko w tych sytuacjach, w których należyta staranność w wykonywaniu czynności przewozowych i brak wpływu na powstałe naruszenia ma charakter obiektywny i nie jest skutkiem funkcjonowania przedsiębiorcy ( wyrok NSA z 23 marca 2017 r. sygn. akt II GSK 1762/15). W konsekwencji jako prawidłowe zdaniem NSA, uznać należy stanowisko Sądu I instancji, co do oceny zaskarżonej decyzji, iż Skarżący nie wykazał przesłanek (nie przedstawił dowodów) umożliwiających zastosowanie wobec niej przepisu art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a i b ww. ustawy. W świetle powyższego, brak jest również do uznania iż została naruszona zasada zaufania określona w art. 8 k.p.c.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, stąd też działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 3 i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804). Na zasądzoną tytułem kosztów postępowania kasacyjnego kwotę, składa się wynagrodzenie pełnomocnika organu, kwocie 900 złotych.