Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1097/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1  lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par. 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 105  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2014 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji na podstawie § 5 dekretu z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) stwierdzającej, że nieruchomość stanowiąca lasy, wchodząca w skład majątku ziemskiego "[...]", oznaczona jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w obrębie [...], powiat [...] nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

A. W., W. K. i E. T. wnioskiem z dnia 6 września 2009 r. wystąpiły o stwierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako "kpa", umorzył postępowanie wszczęte powyższym wnioskiem, jako bezprzedmiotowe. Organ wskazał, że nieruchomość ziemska "[...]" o pow. [...] ha, stanowiąca własność L. K., przejęta została na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Świadczy o tym dokument przesłany przez Archiwum Akt Nowych, stanowiący spis nieruchomości podlegających przejęciu, w którym pod poz. 91 wskazany został majątek "[...]". Zgodnie natomiast ze znajdującym się w aktach protokołem zdawczo-odbiorczym "W sprawie przekazania Ministerstwu Lasów Państwowych – lasów niestanowiących własności Państwa przewidzianych dekretem P.K.W.N. z dn. 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa" z dnia [...] października 1945 r., Komisarz Ziemski w K. przekazał na rzecz Ministerstwa Lasów Państwowych "lasy byłego majątku [...], (...) o obszarze ogólnym [...] ha, które stanowiły własność K.". Jak wskazuje treść art. 1 ust. 3 lit. b dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82), na jego własność nie przechodziły lasy i grunty leśne podzielone prawnie lub faktycznie przed dniem 1 września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha, a stanowiące własność osób fizycznych, których grunty nie są objęte przepisami art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Organ podał, że w przypadku przedmiotowej nieruchomości Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia [...] grudnia 2004 r. sygn. akt [...] orzekł, aby Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe nadleśnictwo [...] z/s w C. wydało M. K. (wstępnemu W. K.) ww. działki. Z kolei Sąd Okręgowy w [...] [...] Wydział Cywilny, prawomocnym wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2005 r. sygn. akt [...] oddalił powództwo Skarbu Państwa o wydanie ww. nieruchomości. Z ustaleń dokonanych przez sądy wynika, że przedmiotowe nieruchomości zostały przed rozpoczęciem II wojny światowej podzielone na parcele leśne o powierzchni mniejszej niż 25 ha. W ocenie organu powyższe wskazuje, że przedmiotowe parcele leśne, z uwagi na przejęcie majątku [...] w trybie dekretu o reformie rolnej przez Skarb Państwa, zostały przejęte z mocy prawa w trybie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Organ podał przy tym, że skoro Sąd Okręgowy w [...] potwierdził prawomocnym wyrokiem, że Skarb Państwa przejął przedmiotowe parcele na podstawie art. 1 dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, brak jest podstaw do orzekania w drodze decyzji przez Wojewodę na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie natomiast z treścią art. art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.) prawomocny wyrok sądu powszechnego wiąże nie tylko strony i sąd, który go wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy administracji publicznej, w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawców, decyzją z dnia [...] marca 2013 r. utrzymał powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, powołując się na treść art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz art. 1 ust. 1 dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, że lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich podlegających przejęciu na cele reformy rolnej nie przechodziły, co do zasady, na własność Państwa na podstawie tego dekretu, lecz przechodziły na własność Skarbu Państwa z mocy prawa, jeśli spełniały kryteria określone w dekrecie z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Z czynności ich przejęcia sporządzano protokół. Z akt sprawy wynika, że lasy wchodzące w skład majątku "[...]" przeszły na własność Państwa na mocy dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r., o czym świadczy protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] października 1945 r. z czynności przejęcia lasów byłego majątku [...], położonego w gminie S., powiecie [...] o obszarze ogólnym [...] ha. Do podobnych ustaleń doszedł Sąd Okręgowy w [...], który po rozpatrzeniu sprawy z powództwa M. K. przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie [...] i Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] z siedzibą w C. o wydanie nieruchomości, w uzasadnieniu powołanego wyroku z dnia [...] kwietnia 2005 r. stwierdził, że grunty leśne o pow. [...] ha przejęte zostały w trybie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że do lasów wchodzących w skład majątku [...] nie mogły mieć zastosowania przepisy dekretu o reformie rolnej, ani też rozporządzenia wykonawczego do tego dekretu z dnia 1 marca 1945 r., bowiem podlegały one nacjonalizacji na podstawie innego dekretu. Na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej przeszła natomiast pozostała część omawianego majątku, o czym świadczy znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] czerwca 1946 r. L.dz. [...]. Z tego powodu, zdaniem organu odwoławczego, zasadne było umorzenie przedmiotowego postępowania, bowiem brak było podstaw prawnych, które dawałyby wojewodzie możliwość orzekania o niepodpadaniu pod działanie dekretu o reformie rolnej innej nieruchomości niż ziemska.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. K. wniósł o uchylenie powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie:

1) art. 1 pkt 3 lit. b w zw. z 1 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa poprzez błędne uznanie, że grunty leśne będące przedmiotem postępowania nie spełniają przesłanek wyłączających ich nacjonalizację w trybie tego dekretu, podczas gdy przesłanki te zostały spełnione;

2) art. 6 kpa i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 8 i art. 9 kpa poprzez naruszenie zasady równości wynikającej z zasady legalizmu, a przez to naruszenie zasady praworządności i zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, polegające na odmiennym potraktowaniu w tożsamych okolicznościach faktycznych i prawnych kwestii przejęcia przez Państwo gruntów dawnego majątku "[...]" – tzw. dworu z pałacem (poza nieruchomościami leśnymi objętymi niniejszym postępowaniem), tj. przyjęcie w innej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., że majątek ten nie podpada pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r., zaś w zaskarżonej decyzji wywodzenie, że majątek "[...] podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej, a w konsekwencji tego uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona druga z przesłanek z art. 1 pkt 3 lit. b dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r., skutkująca włączeniem nieruchomości leśnej spod działania tego dekretu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Dokonując pod tym kątem kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 105 § 1 kpa stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz doktrynie przyjmuje się natomiast, że z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia, gdy istnieją okoliczności czyniące wydanie decyzji administracyjnej rozstrzygającej sprawę co do jej istoty prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest konkretna sprawa, w której organ administracji jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregokolwiek z elementów tego stosunku materialnoprawnego. Sprawa administracyjna jest więc bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 kpa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (por. wyroki NSA z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. akt II OSK 286/05, Lex nr 190997; z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 967/05, Lex nr 201507; B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2000, s. 426–428; M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2000, s. 577).

Z bezprzedmiotowością postępowania mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem do nieruchomości wchodzącej w skład majątku ziemskiego "[...]", oznaczonej jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w obrębie [...], powiat [...] nie mogły znaleźć zastosowania przepisy dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, skoro nieruchomość ta stanowiła lasy. Wyłączną podstawę do upaństwowienia lasów i gruntów leśnych stanowił natomiast dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, przy spełnieniu warunków w nim określonych. Skoro więc dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej w ogóle nie dotyczył lasów, to bezprzedmiotowe i niedopuszczalne byłoby orzekanie, że las nie "podpada" pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Orzekanie na podstawie tego przepisu może bowiem dotyczyć tylko takich nieruchomości, które – co do zasady – mogły podlegać działaniu tego dekretu.

Powyższe stanowisko zaprezentowano w szeregu orzeczeń zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego (por. wyroki NSA: z dnia 16 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 260/05; z dnia 17 listopada 2008 r. sygn. akt I OSK 1563/07; https://cbois.nsa.gov.pl, z dnia 6 sierpnia 1999 r. sygn. akt IV SA 138/98, Lex nr 48628, czy wyrok SN z dnia 22 kwietnia 2005 r. sygn. akt II CK 653/04, OSNC 2006/3/56).

Za niezasadne uznać należy przy tym zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy orzekające w niniejszej sprawie przepisów art. 1 pkt 3 lit. b w zw. z 1 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, art. 6 kpa, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 8 i art. 9 kpa poprzez błędne uznanie, że grunty leśne będące przedmiotem postępowania nie spełniają przesłanek wyłączających ich nacjonalizację w trybie tego dekretu, podczas gdy przesłanki te zostały spełnione. Umknęło bowiem uwadze skarżącego, że przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r., tj. postępowania prowadzonego na podstawie § 5 dekretu z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, było ustalenie wyłącznie tego, czy przedmiotowe lasy podpadały pod działanie przepisów o reformie rolnej, nie było nim natomiast ustalenie, czy lasy te przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o lasach. Ocena, czy i w jakim zakresie, lasy i grunty leśne przeszły na własność Skarbu Państwa nie należy do organów administracji publicznej oraz sądów administracyjnych, ale do sądów powszechnych (por. uchwała SN z dnia 27 kwietnia 1994 r. sygn. akt III CZP 54/94; OSNC 1994, nr 11, poz. 215). Dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa został bowiem uchylony z dniem 1 października 1990 r. Okoliczność ta wyklucza wydawanie, z powołaniem się na ten akt prawny, jakichkolwiek orzeczeń administracyjnych, nawet decyzji deklaratoryjnych. W tej sytuacji osoba kwestionująca legalność przejęcia lasów przez Skarb Państwa może dochodzić swych roszczeń wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym, w trybie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm.) (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1384/07, https://cbois.nsa.gov.pl).

W związku z tym uznać należy, że analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Skoro bowiem, jak wskazano powyżej, przedmiotowa nieruchomość nie miała charakteru ziemskiego i nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej w trybie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a mogła być, jako nieruchomość leśna, objęta dekretem z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, to nie może ulegać wątpliwości, że wszczęte w tej sprawie postępowanie administracyjne podlegało umorzeniu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.