Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 36/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 84, art. 199, art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 26 października 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1352/11 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg: 1) P. O. P. "J." Spółki z o.o. w J. 2) W. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z dnia 26 października 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1352/11, odmówił W. G. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skarg P. O. P. J. Sp. z o.o. w J. i W. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2011 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

Postanowieniem z dnia 23 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. odrzucił skargi P. O. P. J. Sp. z o.o. w J. i W. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2011 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.

W. G. (dalej: skarżący) wraz ze skargą kasacyjną na powyższe postanowienie wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że gospodarstwo domowe prowadzi razem z żoną, synem, synową oraz wnukami. Na miesięczne dochody gospodarstwa składają się: emerytura skarżącego (2.567 zł), jego żony (1.207 zł), wynagrodzenie synowej (1.032 zł), zaś syn nie pracuje od 5 lat. Według oświadczenia skarżącego miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego obejmują: 300 zł za energię elektryczną, 150 zł za wodę i ścieki, 3000 zł za opał, 430 zł za środki lecznicze, 170 zł opłat za telefon i telewizję, 30 zł za wywóz śmieci, 20 zł tytułem podatku, koszty żywności i ubrania oraz środki czystości - ok. 600 zł na osobę. Ponadto skarżący spłaca kredyt z ratą w wysokości 990 zł.

Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy WSA w K. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Od tego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw, podtrzymując żądanie zwolnienia go od kosztów sądowych.

Zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2012 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia danych wynikających z wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

- przedstawienie informacji o dochodach skarżącego i wszystkich osobach pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym (zarobki lub inne, z których rodzina się utrzymuje) oraz o uzyskanych kredytach i pożyczkach, przedłożenie dowodu przelewu/przekazu emerytury skarżącego i jego małżonki, a także zaświadczenia wystawionego przez zakład pracy o rzeczywistej wysokości wynagrodzenia M. G., a także przedstawienie zeznań podatkowych za rok 2011 skarżącego i wszystkich członków jego rodziny, którzy składali takie zeznania;

- przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych i lokat bankowych skarżącego i członków jego rodziny, obrazujących historię rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz stan obecny;

- udokumentowanie miesięcznych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego, w szczególności przedstawienie kopii faktur i rachunków za media za ostatni okres rozliczeniowy, a także innych związanych z codziennym utrzymaniem rodziny (w tym podanie szacunkowej wysokości wydatków na żywność, lekarstwa, odzież itd.), dotyczących wszystkich domowników;

- przestawienie informacji o sytuacji mieszkaniowej skarżącego, w szczególności podanie, gdzie mieszka skarżący i jego rodzina, czyją własnością jest mieszkanie (lokal, dom) w którym zamieszkują, a ponadto przedstawienie spisu nieruchomości będących własnością skarżącego lub członków jego rodziny;

- wskazanie, czy i w jakim zakresie skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, korzystają z pomocy społecznej.

W odpowiedzi na to wezwanie skarżący w piśmie z dnia [...] lipca 2012 r. podał, że przebywa w szpitalu i nie może przedstawić żądanej dokumentacji, a w związku z nieobecnością ordynatora nie wystawiono mu zaświadczenia o pobycie w szpitalu. Jednocześnie skarżący wniósł o rozpoznanie wniosku w oparciu o przedstawione dotychczas materiały albo udzielenie dodatkowego terminu na złożenie dokumentacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.).

W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej, w jakiej znajduje się wnioskodawca. Po zsumowaniu bowiem dochodów gospodarstwa domowego skarżącego i przeciwstawieniu ich wymienionych we wniosku wydatkom, okazuje się, że do utrzymania rodziny brakowałoby jeszcze tysiąca złotych. Zrekonstruowana w oparciu o twierdzenia skarżącego sytuacja majątkowa przedstawia się, w ocenie Sądu I instancji, jako wyrwana ze znacznie szerszego kontekstu i nie pozwala na realną jej ocenę z punktu widzenia regulacji przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

WSA stwierdził, że to na skarżącym spoczywa ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Informacje dotyczące sytuacji majątkowej powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji, do dostarczenia której został zobowiązany na podstawie art. 255 p.p.s.a., tym samym powinien się liczyć z tym, że WSA nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Sąd wskazał, że w oparciu o sam tylko wniosek skarżącego nie ma nawet możliwości poczynienia jakichkolwiek ustaleń odnośnie sytuacji mieszkaniowej skarżącego.

W. G. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił niewłaściwie uznanie, iż jego sytuacja majątkowa pozwala na poniesienie opłat w sprawie oraz błędną interpretację przepisów ustawy dotyczących zwolnienia z kosztów sądowych, szczególnie art. 243 § 1 p.p.s.a.

W uzasadnieniu podał, że niezrozumiałe są twierdzenia Sądu I instancji, że do utrzymania rodziny brakuje jeszcze tysiąca złotych. Skarżący wyjaśnił, że wszystkie przychody rodziny przedstawił we wniosku, zaś w sytuacji gdy brakuje na konieczne wydatki, oszczędza na zakupie paliwa do pieca, jedzeniu lub lekach. Zdaniem skarżącego, Sąd I instancji oczekuje sporządzenia na potrzeby uprawdopodobnienia trudnej sytuacji majątkowej "niemal profesjonalnego audytu i rozliczenia się z każdego grosza", a zatem zakres żądanej dokumentacji był nadmierny.

Do zażalenia skarżący załączył: wypis ze szpitala, fakturę T. P. E., fakturę T. za zakup oleju opałowego, fakturę A. O. O. i M., zestawienie rat kredytu SKOK S., przelew ZUS/emerytura oraz fakturę z Zakładu Wodociągów i Kanalizacji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejność należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie zatem z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Co więcej, nadmienić należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wiarygodny i rzetelny wykazać, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym miernikiem oceny czy stronie może być przyznane prawo pomocy jest kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie uznał, iż wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego.

Zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2012 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do przedłożenia dokumentacji finansowej w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia, tj. [...] lipca 2012 r., pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W powyżej zakreślonym terminie, który upłynął w dniu [...] lipca 2012 r., ani skarżący, ani jego pełnomocnik nie dostarczyli wskazanych dokumentów. Pismem nadanym w dniu [...] lipca 2012 r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy "w oparciu o przedstawione dotychczas materiały albo udzielenie dodatkowego terminu na złożenie dokumentacji".

W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z art. 84 p.p.s.a. przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć termin sądowy z urzędu lub na wniosek strony zgłoszony przed upływem terminu, który w niniejszej sprawie upłynął w dniu [...] lipca 2012 r. W rozpoznawanej sprawie wniosek taki został złożony z uchybieniem powyższego terminu, tj. [...] lipca 2012 r.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji zasadnie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy, gdyż w wyznaczonym terminie skarżący nie odpowiedział na wezwanie do przedłożenia dokumentacji finansowej ani też skutecznie nie zgłosił wniosku o przedłużenie tego terminu.

Należy podkreślić, że zarządzenie z dnia [...] czerwca 2012 r. opatrzone było rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w przypadku jego niewykonania, w związku z czym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu.

Brak przesłania przez skarżącego żądanych przez Sąd I instancji dokumentów upoważniał zaś ten Sąd do oceny, czy skarżący spełnił warunki do przyznania prawa pomocy w oparciu o informacje zawarte we wniosku o przyznanie tej pomocy. Te informacje okazały się jednak niewystarczające do uwzględnienia wniosku, gdyż nie pozwalały na ocenę, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.