Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2473/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 53 ust. 1
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak Protokolant asystent sędziego Katarzyna Kudrzycka po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2157/14 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 lutego 2015 r. o sygn. akt I SA/Wa 2157/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę M.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 19 listopada 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M.K., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2009 r., nr [...], odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia 18 lipca 1980 r., nr [...], mocą której przejęta została na własność Państwa, za spłaty pieniężne, nieruchomość oznaczoną jako działka ewid. nr [...], o pow. 0,4562 ha, położona w [...], stanowiąca byłą własność Pani M.K..

Minister w uzasadnieniu decyzji wskazał, że skarżącą we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 13 października 2009 r. podniosła okoliczność, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206 z późn. zm.) organem właściwym rzeczowo do orzekania w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 18 lipca 1980 r. był wojewoda nie zaś Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Odnosząc się do powyższego organ wskazał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydając decyzję z dnia 13 października 2009 r. swoją właściwość opierał na ugruntowanym zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie stanowisku w myśl którego właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności należy oceniać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanej decyzji. Jeżeli nastąpiły zmiany w strukturze administracji publicznej, wówczas należy najpierw ustalić organ, na który przeszła w danych sprawach właściwość, a następnie określić organ wyższego stopnia.

Mając powyższe na uwadze organ wskazał, że w omawianej sprawie zasadność zastosowania powyższej metody dla określenia organu właściwego do przeprowadzenia postępowania nieważnościowego w odniesieniu do decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia 18 lipca 1980 r., wynikała z dwóch względów. Po pierwsze - nie obowiązuje już akt prawny, na podstawie którego wydane zostało rozstrzygnięcie Naczelnika Miasta i Gminy [...]. Po drugie - brak jest w obecnej strukturze administracji organu o takim charakterze, jaki spełniał w dniu 18 lipca 1980 r. Naczelnik Miasta i Gminy [...].

Organ odnosząc się do pierwszej kwestii wskazał, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia 18 lipca 1980 r. wydana została na podstawie art. 53 ustawy z dnia 27 października [...]7 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Ustawa z dnia 27 października [...]7 r. została uchylona z dniem 1 stycznia 1983 r. ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268). Art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. stanowił, iż przekazywanie gospodarstw rolnych Państwu następowało w drodze decyzji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. utraciła moc z dniem 1 stycznia 1991 r. tj. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24), która obowiązuje do dziś. Minister wskazał, że w swym brzmieniu pierwotnym ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. przewidywała, iż przejęcie nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa i ustalenie z tego tytułu odpłatności następowało w drodze decyzji organu właściwego do sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi (art. 58 ust. 2). Powyższy przepis został znowelizowany ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 58, poz. 280), która weszła w życie w dniu 21 sierpnia 1992 r. Aktualne jego brzmienie, ustalone ostatnią z wymienionych ustaw, przewiduje w omawianym zakresie właściwość Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (od 16 lipca 2003r. - Agencji Nieruchomości Rolnych). Organ wskazał, że uregulowana na gruncie ustawy z dnia 27 października [...]7 r. materia dotycząca przekazywania nieruchomości rolnych na własność Państwa znajduje obecnie kontynuację w art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W myśl tego przepisu organem właściwym do wydawania decyzji w przedmiocie przejęcia nieruchomości i ustalenia z tego tytułu odpłatności jest Agencja Nieruchomości Rolnych. Jako że nadzór nad Agencją (zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa) sprawuje minister właściwy do spraw rozwoju wsi (tj. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi), jest on również - zgodnie z art. 17 pkt 3 KPA - organem wyższego stopnia wobec niej, a co za tym idzie - również podmiotem uprawnionym do prowadzenia postępowań nieważnościowych w stosunku do decyzji wydawanych przez Agencję w oparciu o art. 58 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 157 § 1 k.p.a.).

Odnosząc się do drugiej okoliczności, Minister wskazał, że określenia właściwości Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w omawianej sprawie, sprowadza się do braku w obecnej strukturze administracji organu o takim charakterze, jaki spełniał w dniu 18 lipca 1980 r. Naczelnik Miasta i Gminy [...].

Reasumując organ wskazał, że nie można zgodzić się z argumentacją zawartą we wniosku skarżącej, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2009 r., została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości w związku z wejściem w życie ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie. Art. 3 ust. 1 pkt. 5 ww. ustawy stanowi bowiem, iż wojewoda jest organem administracji rządowej w województwie, do którego właściwości należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach do właściwości innych organów tej administracji. W związku z powyższym w ocenie Ministra badana w niniejszej sprawie decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2009 r., nie została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., w związku z czym brak jest podstaw do stwierdzenia jej nieważności.

Ponadto Minister wskazał, że dokumentacja zgromadzona w toku niniejszego postępowania nie wskazuje na zaistnienie zarówno przesłanki stwierdzenia nieważności określonej w 156 § 1 pkt 1 k.p.a. jak i pozostałych przesłanek przewidzianych w art. 156 § 1 k.p.a.

Na skutek złożonego wniosku M.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 28 maja 2014 r., nr [...], utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 19 listopada 2013 r.

W uzasadnieniu swojej decyzji Minister wskazał, że niniejszej sprawie, pomimo wykorzystania wszelkich możliwych środków dowodowych oraz zebrania dostępnego materiału dowodowego, brak jest podstaw do jednoznacznego uznania, że zaistniała którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. organ wskazał, że ustawa z dnia 27 października [...]7 r. (na podstawie której została wydana decyzja Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia 18 lipca 1980 r.) utraciła moc z dniem 1 stycznia 1983 r. - z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.). W myśl art. 59 ust. 3 nowej ustawy przekazywanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało na podstawie decyzji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Organy te jednak przestały istnieć z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), zaś ich kompetencje przejęły organy gmin i organy administracji rządowej. Stosownie do postanowień art. 5 pkt 19 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.), która to ustawa weszła w życie z dniem 27 maja 1990 r., sprawy dotyczące wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo z art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przeszły do właściwości administracji rządowej. Następnie art. 5 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw, został uchylony przez art. 12 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126). Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin straciła moc na podstawie art. 122 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 1, poz. 24 ze zm.). Stosownie do treści art. 58 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 58, poz. 280) - przejęcie nieruchomości na rzecz Państwa i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych w myśl art. 12 ustawy z dnia 11 kwietnia 2002 r. o kształtowaniu ustroju rolnego - Dz. U. z 2003 r. Nr 64, poz. 592). Ustawodawca dokonując w 1998 r. reformy administracji w ustawie z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 668 ze zm.) nie wskazał organu właściwego w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości w oparciu o ww. ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. W myśl art. 3 ust. 1 pkt 5 z dnia 23 stycznia 2009 r. do właściwości wojewody jako organu administracji rządowej w województwie należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji. Przepis ten można odczytywać jedynie jako domniemanie kompetencji wojewody do załatwiania (nie należących do innego organu administracji) spraw z zakresu administracji rządowej, a więc spraw w znaczeniu materialnym.

Minister wskazał również, że w jego ocenie nie zaistniała żadna z pozostałych przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. tj. w pkt 3,4,5,6,7.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M.K..

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji podkreślił, iż w pełni podziela wyjaśnienia i wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak również poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego przytoczone w cytowanych orzeczeniach na ich poparcie, że kontrolowana decyzja zapadła z poszanowaniem przepisów o właściwości.

Dalej Sąd wskazał, iż zarzucana przez skarżącą nieprecyzyjność wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia, jakkolwiek naganna, nie wpływa jednak na prawidłowość treści decyzji.

Ponadto zdaniem Sądu I instancji, wbrew zarzutom skarżącej brak było podstaw do zakwestionowania prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w kontrolowanej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia 18 lipca 1980 r. gdyż w dacie jej wydania skarżąca nie była rolnikiem w rozumieniu przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, a ziemia będąca przedmiotem decyzji nie spełniała definicji gospodarstwa rolnego.

Stosownie do treści art. 53 ustawy z dnia 27 października [...]7 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, jeśli właściciel gospodarstwa nie spełniał warunków do uzyskania emerytury albo renty inwalidzkiej mogło być ono przejęte odpłatnie na jego wniosek w całości lub w części.

Sąd zauważył, iż z treści akt archiwalnych jednoznacznie wynika, że skarżąca w dniu 16 maja 1980 r. złożyła wniosek o przejęcie na własność Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonej numerem d [...] o pow. 0,4562 ha. Jej uprawnienie właścicielskie potwierdzał akt własności ziemi z dnia 15 stycznia [...]4 r., nr 1180/74. Pismo Starostwa Powiatowego w [...] z dnia 26 lutego 2014 r. dokumentowało, że zmiana numeracji działki (z 207 na [...]) oraz jej powierzchni nastąpiła po modernizacji operatu ewidencji gruntów w [...]8 r. Z akt sprawy wynikało także, że M.K. nie spełniała ustawowych warunków do uzyskania renty, o których mowa w art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 27 października [...]7 r. ponieważ w dacie przejęcia nieruchomości - 18 lipca 1980 r. - miała ukończone 29 lat. Ponieważ przesłanki uzyskania renty powinny być spełniane łącznie, w niniejszej sprawie nie było konieczności badania, czy była właścicielka spełniała pozostałe przesłanki zawarte w art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 27 października [...]7 r. W dokumentacji archiwalnej brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających zaliczenie skarżącej do I lub II grupy inwalidzkiej. Tym samym, brak jest podstaw do stwierdzenia, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2009 r., rażąco naruszała prawo.

Zdaniem Sądu, wbrew stanowisku skarżącej, wobec specyfiki postępowania nadzorczego prowadzonego w trybie art. 156 k.p.a. niedopuszczalne było prowadzenie postępowania zmierzającego do przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków, jak i rozszerzenie materiału dowodowego, o co wnioskowała skarżąca.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy rolnikiem był właściciel lub posiadacz gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 0,5 ha gruntów rolnych i leśnych, który nie był objęty ubezpieczeniem społecznym na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin, natomiast w badanej sprawie przejęta przez Państwo została nieruchomość o powierzchni mniejszej niż wskazane 0,5 ha, Sąd I instancji stwierdził , że nie jest on trafny. Norma obszarowa wymieniona w treści art. 75 ust. 1 pkt 1 ustawy odnosiła się bowiem do osoby rolnika występującego o przekazanie gospodarstwa za świadczenia emerytalno-rentowe. Natomiast w przepisach omawianej ustawy nie określono minimalnej powierzchni gospodarstwa (nieruchomości) przekazywanego Państwu przez właściciela za gotówkę lub jeśli dochodziło do jego sprzedaży jednostkom gospodarki uspołecznionej.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła M.K., zaskarżając go w całości zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego tj.

1) art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, mimo że zaskarżona decyzja utrzymywała wcześniejszą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 listopada 2013 r., czym naruszała:

a) art. 138 § 1 pkt 1 w z w. z art. 127 § 3 i art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, przyjmując błędnie właściwość rzeczową Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 13 października 2009 r. dla stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia 18 lipca 1980 r., gdy zgodnie z art. 3 ust 1 pkt 5 ustawy o wojewodzie właściwym był Wojewoda Małopolski,

b) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 1, art. 1 i art. 53 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, przyjmując błędnie, iż nie stanowi rażącego naruszenia prawa przejęcie na rzecz Skarbu Państwa, decyzją Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia 18 lipca 1980 r., nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,4562 ha, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego położonego w [...] i stanowiącej w dacie przejęcia własność skarżącej, w sytuacji, gdy w dacie wydania decyzji z dnia 18 lipca 1980 r. ani skarżąca nie spełniała przesłanek rolnika określonych w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym, ani też działka, stanowiąca własność skarżącej, która została przejęta na rzecz Skarbu Państwa, nie spełniała przesłanek gospodarstwa rolnego, określonych w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym.

Ponadto skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

1) art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 października [...]7 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz o innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż przepis ten ma zastosowanie także do nie-rolnika i nieruchomości niespełniającej kryteriów uznania za gospodarstwo rolne, w sytuacji gdy zgodnie z preambułą ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym ustawodawca socjalistyczny przywiązując wagę do poprawy warunków życia wszystkich ludzi pracy, uznawał za ważne wprowadzenie systemu zaopatrzenia emerytalnego oraz innych świadczeń dla rolników i ich rodzin, a zatem regulacją ustawy objął tylko rolników i ich rodziny, uznając za gospodarstwo rolne grunty o powierzchni 0,5 ha.

Skargę kasacyjną oparto również na pozbawieniu skarżącej możliwości obrony praw poprzez nieodroczenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozprawy wyznaczonej na dzień 17 lutego 2015 r. pomimo wniosku pełnomocnika skarżącej o odroczenie rozprawy z uwagi na kolizję terminów rozpraw i pomimo oświadczenia skarżącej M.K., iż nie godzi się na występowanie innego pełnomocnika, a to z uwagi na zawiłość sprawy i prezentowany pogląd prawny co do poszukiwania organu właściwego.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.

Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Wskazać zatem należy konkretne przepisy prawa, którym – zdaniem skarżącej – uchybił sąd i zamieścić uzasadnienie podstawy kasacyjnej, czyli uzasadnić uchybienia zarzucane sądowi. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd, stosując przepis, popełnił błąd w subsumcji, czyli niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autorka skargi kasacyjnej wykazać musi, jak powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź też jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu – dlaczego powinien być zastosowany. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania wykazać należy, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nie odpowiadająca powyższym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.

Powyższe wyjaśnienie jest o tyle istotne, że skarga kasacyjna stawiając pod adresem zaskarżonego wyroku zarzut opisany w jej pkt. 1 ( nie odroczenie przez Sąd I instancji rozprawy w dniu 17 lutego 2015r. ) nie wskazuje żadnego przepisu, który w ten sposób naruszył sąd. Uchybienie to wyklucza w tym zakresie kontrolę Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Analiza pozostałych zarzutów składających się na podstawy skargi kasacyjnej wskazuje, że dotyczą one dwóch zagadnień:

- właściwości Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do orzekania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia 18 lipca 1980r.,

- możliwości przejęcia działki nr. [...] wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego na podstawie art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 października [...]7r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ( Dz. U . Nr. 32, poz. 140 ).

Odnosząc się do pierwszego zagadnienia Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutów skargi kasacyjnej, kwestionujących właściwość Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do rozstrzygania w niniejszej sprawie. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie powszechnie przyjmuje się stanowisko, iż właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności należy oceniać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia (B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego CH Beck, Warszawa 1996 str. 732 oraz wyrok SN z dnia 3 września 1998 r. III RN 83/98 OSNAPiUS 1999 nr 9, poz. 293).

Ustawa, na podstawie której wydana została decyzja z dnia 18 lipca 1980r. tj. ustawa z dnia z dnia 27 października [...]7 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin w art. 52 ust. 2 przewidywała właściwość naczelnika gminy. Ustawa z dnia 27 października [...]7 r. utraciła moc z dniem 1 stycznia 1983 r., tj. z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (tekst pierwotny Dz.U. Nr 40, poz. 268). W myśl art. 59 ust. 3 nowej ustawy przekazywanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało na podstawie decyzji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Organy te jednak przestały istnieć z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), zaś ich kompetencje przejęły organy gmin i organy administracji rządowej.

Stosownie do postanowień art. 5 pkt 19 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.), która to ustawa weszła w życie z dniem 27 maja 1990 r., sprawy dotyczące wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo z art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przeszły do właściwości administracji rządowej. Następnie art. 5 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw, został skreślony przez art. 12 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz.U. Nr 162, poz. 1126). Sama ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin straciła moc na podstawie art. 122 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 7, poz. 24 ze zm.). Stosownie do treści art. 58 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 58, poz. 280) – przejęcie nieruchomości na rzecz Państwa i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych w myśl art. 12 ustawy z dnia 11 kwietnia 2002 r. o kształtowaniu ustroju rolnego – Dz.U. z 2003 r. Nr 64, poz. 592). Ustawodawca dokonując w 1998 r. reformy administracji w ustawie z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668 ze zm.) nie wskazał organu właściwego w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości w oparciu o ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r.

Dla tak przedstawionego stanu prawnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest jednolity pogląd, że organem właściwym do weryfikacji ostatecznych decyzji wydanych na podstawie art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 października [...]7r. właściwy jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (m.in. post. NSA z dnia 16 listopada 2006 r. sygn. akt I OW 55/06 i z dnia 28 września 2006 r. sygn. akt I OW 36/06 oraz w postanowieniach z dnia 29 listopada 2005 r. sygn. akt I OW 226/05 i sygn. akt I OW 236/05 ). Z uzasadnień tych postanowień wynika, że skoro od 1992 r. sprawy związane z przejęciem gospodarstw rolnych przez Państwo przeszły do właściwości Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie: Agencji Nieruchomości Rolnych), to organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji jest minister właściwy do spraw rozwoju wsi, czyli Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Z tych względów zarzuty przedstawione w pkt. 3 lit. a –b skargi kasacyjnej nie są zasadne. Dodatkowo należy podnieść, że skarga kasacyjna w ogóle nie zawiera uzasadnienia w przedmiocie wpływu podniesionego zarzutu braku właściwości Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rozstrzygnięcie sprawy, podczas gdy jest to ustawowy warunek formalny jaki powinna spełniać – art. 174 pkt. 2 P.p.s.a.

Przechodząc do drugiego zagadnienia tj. zarzutu błędnego zastosowania ( błędnej wykładni ) w sprawie art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 października [...]7 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, to również i ten zarzut okazał się nieskuteczny.

Przede wszystkim należy przypomnieć, że rozpoznawana sprawa dotyczyła wzruszenia ostatecznej decyzji z 1980r., w trybie stwierdzenia jej nieważności. Dla skutecznego postawienia zarzutu błędnego zastosowania w/wym. przepisu konieczne było jednoczesne powołanie się na zarzut naruszenia innego przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a. Skarga kasacyjna nie zawiera zaś takiego zarzutu. Zarówno organy orzekające w niniejszej sprawie jak i Sąd I instancji dokonywały oceny decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia 18 lipca 1980r. w kontekście przesłanek określonych w art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a. Postawienie tylko zarzutu błędnego zastosowania, czy błędnej wykładni art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 października [...]7r., bez powiązania go z zarzutem naruszenia art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a., w sytuacji gdy przedmiotem oceny jest decyzja wydana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, nie jest wystarczające dla uznania, że skarga kasacyjna oparta jest na prawidłowej podstawie – art. 174 pkt. 1 P.p.s.a.

Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.