Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 610/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2007-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Asesor WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2007r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...][...]/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postepowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...]r. K. K. zwrócił się do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu przynależności do Armii Krajowej oraz represji w latach 1955 – 1959. Do wniosku dołączył oświadczenia dwóch świadków; M. M. i L. G. z dnia [...]r., oraz zaświadczenie z [...] r., według którego dowódca placówki Armii Krajowej [...], [...]. A. J. potwierdzał, że K. K. "jako młodociany został zaprzysiężony w 1944 r. i przeszkolony do działań specjalnych. Jako młodociany z powierzonych rozkazów i poleceń wywiązywał się w sposób zdumiewający. Był dzielnym i odważnym żołnierzem Armii Krajowej." Ponadto do wniosku dołączone zostało zaświadczenie weryfikacyjne Nr [...] z dnia [...] r., podpisane przez [...] B. M. N. – O. – byłego dowódcy Inspektoratu Rejonowego ZWZ i AK [...], stwierdzające, że K. K. ps. "[...]" był żołnierzem Armii Krajowej w okresie od [...] 1944 do [...] 1945 r. Wraz z wnioskiem przedłożono rekomendację Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych z dnia [...]r., zgodnie z którą K. K. należał w latach 1944 – 1945 do oddziału konspiracyjnego Armii Krajowej [...] pod dowództwem [...]. A. J. i był prześladowany przez aparat bezpieczeństwa. Następnie powyższa dokumentacja została uzupełniona o opinię Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej z dnia [...]r., według której K. K. był zaprzysiężony i przeszkolony do zadań specjalnych jako młodociany i wykonywał polecenia dowódcy Placówki Terenowej [...][...]. A. J..

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach, odmówił przyznania K. K. uprawnień kombatanckich z tytułu służby w Armii Krajowej od [...] 1944 do [...] 1945. W uzasadnieniu wskazał, że według źródeł historycznych granicą wieku dla osób wstępujących do Armii Krajowej było ukończone 16 lat życia. Wnioskodawca w wymienionym wyżej okresie był [...] – [...] letnim dzieckiem. Czynności pomocnicze wykonywane przez niego na rzecz organizacji konspiracyjnej nie stanowiły wystarczającej podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 cytowanej ustawy.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy K. K. wskazał, że jego działalność w okresie wojny polegała na wykonywaniu poleceń dowódcy Placówki Armii Krajowej. Z uwagi na zaangażowanie w walkę z okupantem jego rodziny, w tym ojca i braci ojca, pełnił istotną rolę w organizacji konspiracyjnej, wykonywał wiele zadań, których nie mógłby wykonać żaden partyzant.

Po rozpoznaniu wniosku K. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] r., na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zwanego dalej w skrócie K.p.a., oraz art. 1 ust. 2 pkt 3, art. 21 ust. 1, art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu podniósł, że K. K., z uwagi na młody wiek (niespełna [...] lat), nie mógł pełnić służby w organizacji konspiracyjnej, ale co najwyżej pomagać partyzantom wykonując określone czynności (np. przenoszenie przesyłek). Wskazał, że zgodnie z Instrukcją gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r., ukończone 17 lat stanowiło dolną granicę wieku członków ZWZ – AK. Według opinii wyrażonej dla potrzeb innego postępowania przez Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej współdziałanie ludności z polskim ruchem oporu należy odróżnić od rzeczywistego uczestnictwa w organizacji konspiracyjnej. Na znacznych obszarach ziem polskich organizacja miała szerokie poparcie ludności i istotna jej część świadczyła przysługi na rzecz ZWZ – AK. Wobec tego zaprzysięganie małoletnich jako żołnierzy AK nie było praktykowane. W poszczególnych okręgach zaprzysięgano osoby w wieku powyżej 16 roku życia. Organ orzekający podniósł, że z uwagi na to, z ogromną rezerwą i nie dającymi się usunąć wątpliwościami należało odnieść się do okoliczności podnoszonych przez wnioskodawcę i powołanych przez niego świadków oraz treści oświadczeń. Ponadto nie sposób oprzeć się wrażeniu, że wiedza świadków pochodziła wyłącznie z ogólnej relacji K. K. lub po prostu wspomnień innych osób. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 23 listopada 2004 r. (sygn. akt IISA/Bk 636/04), wskazał, że dowody z zeznań świadków, dotyczące zdarzeń sprzed około 60 lat mają niską wartość dowodową zarówno ze względu na znaczny upływ czasu, subiektywizm świadków, a często i zamiar pomocy w uzyskaniu świadczeń związanych ze statusem kombatanta. Organ podniósł, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje ewentualnie podstawę do stwierdzenia, że K. K. współpracował z Armią Krajową. Jednak zgodnie z przepisami ustawy o kombatantach i orzecznictwem sądowym, współpraca z organizacją podziemną nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. Było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową. Mogło polegać na wykonywaniu wyłącznie czynności usługowych, zawsze jednak było uzależnione od przynależności do określonej formacji, cechującej się podporządkowaniem służbowym, wyznaczeniem stanowiska służbowego i wykonywaniem zakreślonych czynności. Pomoc partyzantom nie stanowi podstawy przyznania uprawnień kombatanckich.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K. K. podniósł, że był represjonowany po wojnie – do roku 1956. Z powodu przynależności do Armii Krajowej, śmierć poniosło wielu jego najbliższych krewnych. W czasie wojny roznosił lekarstwa, "[...]". Brał udział w działaniach dywersyjnych, np. przy [...].

Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżący podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa.

Rozpoznając skargę K. K., Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., nie będąc - w zakresie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że przy wydaniu rozstrzygnięcia, decydujące znaczenie miał wiek K. K. w okresie wskazanej w jego wniosku działalności tj. w latach 1944 – 1945. Organ wskazał, że zgodnie z Instrukcją gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r., ukończone 17 lat stanowiło dolną granicę wieku członków ZWZ – AK oraz przytoczył stanowisko wyrażone w innym postępowaniu przez Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej, z którego wynika, iż do oddziałów Armii Krajowej nie przyjmowano osób, które nie miały ukończonych 16-tu lat.

Organ podniósł jednocześnie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje "ewentualnie podstawę do stwierdzenia, że K. K. współpracował z Armią Krajową."

Jednakże organ nie uzasadnił powyższego stanowiska, nie dokonał żadnych ustaleń w tym zakresie. Przedłożone przez skarżącego oświadczenia świadków; M. M. i L. G., dotyczące charakteru wykonywanych przez niego czynności nie zostały poddane ocenie.

Nie stanowi bowiem oceny dowodu teza z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że "z ogromną rezerwą i nie dającymi się usunąć wątpliwościami należało odnieść się do okoliczności podnoszonych przez wnioskodawcę i powołanych przez niego świadków oraz treści oświadczeń".

Stwierdzenie powyższe nie odpowiada warunkom przeprowadzenia przez organ oceny wiarygodności dowodu, nie precyzuje przyczyn, które mają pozbawiać mocy dowodowej oświadczenia wymienionych świadków.

Zarówno L. G. jak i M. M. potwierdzili w oświadczeniach z [...]r., że skarżący został w 1944 r. zaprzysiężony i pełnił funkcję [...], brał także udział w akcjach sabotażowo- dywersyjnych na terenie działania oddziału Armii Krajowej pod dowództwem [...]. A. J.. Zgodnie z oświadczeniami obydwu świadków, skarżący uczestniczył wraz z nimi w akcji [...].

Pomimo treści powyższych oświadczeń, organ orzekający wydając zaskarżoną decyzję nie uzasadnił stwierdzenia, że "nie sposób oprzeć się wrażeniu, że wiedza świadków pochodziła wyłącznie z ogólnej relacji K. K. lub po prostu wspomnień innych osób". Jest to tym bardziej rażące, że przecież obaj świadkowie potwierdzili, że wraz ze skarżącym brali udział np. w opisanej wyżej akcji. Organ był wobec tego zobowiązany do wskazania podstaw twierdzenia, że wyżej wymienieni, nie byli bezpośrednimi świadkami co do okoliczności podanych w ich oświadczeniach. Podstawę oceny w tym zakresie powinna stanowić analiza ich oświadczeń pisemnych, a w razie uznania powyższego za niewystarczające, organ powinien przeprowadzić uzupełniające czynności, tj. przesłuchać świadków co do powyższych okoliczności.

Nie stanowiła również oceny wiarygodności oświadczeń świadków teza z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, w wyroku z dnia 23 listopada 2004 r. (sygn. akt IISA/Bk 636/04) wskazał, że "dowody z zeznań świadków, dotyczące zdarzeń sprzed około 60 lat mają niską wartość dowodową zarówno ze względu na znaczny upływ czasu, subiektywizm świadków, a często i zamiar pomocy w uzyskaniu świadczeń związanych ze statusem kombatanta".

Pomijając kwestię oczywistą, że cytowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wypowiedź sądu administracyjnego, jest wyrwana z kontekstu sprawy, w której została wyrażona, podkreślić należało, że z istoty postępowania, którego przedmiotem, według treści wniosku jest działalność kombatancka w latach 1944 – 1945, wynika, że zeznania świadków dotyczą zdarzeń sprzed 60 lat. Nie może to stanowić podstawy odmowy wiarygodności zeznań świadków, bez przeprowadzenia ich szczegółowej analizy i oceny.

Ponadto organ nie wskazał wniosków z analizy zaświadczenia z [...] r. (k. [...]), według którego dowódca placówki Armii Krajowej [...],[...]. A. J. potwierdził, że K. K. "jako młodociany został zaprzysiężony w 1944 r. i przeszkolony do działań specjalnych". Nie przeprowadził oceny powyższego dowodu, pomimo, że w dalszej części, zaświadczenie zawierało potwierdzenie, że skarżący "jako młodociany" podlegał rozkazom i poleceniom.

Organ pominął całkowicie ocenę powyższego dowodu. Stwierdził brak przesłanek przyznania K. K. uprawnień kombatanckich nie wskazując analizy dowodów, na podstawie których dokonał ustaleń. Wbrew wymaganiom art. 77 K.p.a., nie rozpatrzył całego zebranego materiału dowodowego i nie ocenił - pomimo regulacji art. 80 K.p.a. - na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy poszczególne okoliczności zostały udowodnione. Naruszył zatem przepis art. 7 K.p.a., według którego organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje – pomimo wymagań art. 107 § 3 k.p.a., które dowody zostały uznane za wiarygodne i z jakich powodów, a którym odmówiono wiary i na jakiej podstawie.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ orzekający uwzględni wyżej wskazane wytyczne zarówno w zakresie oceny dowodów jak i wskazań co do dalszego postępowania. Przede wszystkim uzupełni materiał dowodowy poprzez przesłuchanie skarżącego na okoliczność charakteru czynności wykonywanych przez niego na rzecz Armii Krajowej w latach 1944 – 1945. Następnie rozpatrzy cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym oświadczenia świadków L. G. i M. M.. Podstawę oceny w zakresie ich wiarygodności będzie stanowić analiza ich oświadczeń pisemnych z [...] r., a w razie uznania powyższego za niewystarczające, organ przeprowadzi uzupełniające czynności, tj. przesłuchanie wymienionych świadków. Organ orzekający podda analizie zaświadczenie A. J., datowane na [...]r. Oceni na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia, które wymieniono wyżej, zostały udowodnione. W zakresie oceny dowodów wskaże wnioski z porównania pisemnych relacji świadków L. G. i M. M. oraz wnioski z porównania oświadczeń obydwu świadków z treścią zeznań skarżącego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskaże, na podstawie jakich dowodów uznał konkretne okoliczności za ustalone i z jakich powodów ocenił dowody jako wiarygodne, ewentualnie z jakich przyczyn odmówił wiary poszczególnym dowodom

W rozpoznawanej sprawie bezprzedmiotowe było rozstrzygnięcie w zakresie art. 152 P.p.s.a., gdyż zaskarżona decyzja nie miała przymiotu wykonalności.

Z uwagi na uwzględnienie skargi – zgodnie z art. 200 P.p.s.a. – zasądzono od organu orzekającego na rzecz skarżącego, kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.