Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1402/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 13  par. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.
article: art. 4  ust. 2 i 4
journal: Dz.U. 2011 nr 127 poz 721
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jednolity.
article: art. 88 ust. 1 i 4, art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 32 ust. 1,  art. 69
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2016 r. sprawy ze skargi D.W. działającego przez opiekuna prawnego A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego działającego przez opiekuna prawnego A.K. kwotę 70 (siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją Starosty [...] z dnia [...]2011r. ([...]), przyznano D. W. ur. 11.07.1993r. (dalej "skarżący") wychowankowi młodzieżowego ośrodka wychowawczego pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia [...].2011r. do czasu ukończenia nauki, nie dłużej niż do ukończenia 25 roku życia.

Decyzją z dnia [...]2014r., ([...]) Starosta [...], orzekł o zmianie decyzji z [...]2011 r. w ten sposób, że odmówił skarżącemu od dnia [...]2014 r. dalszej wypłaty pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Organ uzasadnił rozstrzygnięcie zmianą sytuacji prawnej strony polegającą na całkowitym ubezwłasnowolnieniu, uznając, że osoba nieposiadająca zdolności do czynności prawnych nie jest w stanie kontynuować procesu integracji ze środowiskiem oraz realizowania indywidualnego programu usamodzielniania.

Na skutek odwołania skarżącego, działającego przez opiekuna prawnego A. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...]2014r. ([...]) utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Organ odwoławczy również uznał ubezwłasnowolnienie całkowite skarżącego za przeszkodę dla kontynuowania procesu usamodzielnienia, integracji ze środowiskiem oraz realizowania indywidualnego programu usamodzielnienia z powodu niezdolność do realizowania założeń przedmiotowego programu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 4 marca 2015r., sygn. akt II SA/Bd 24/15, uwzględniając skargę uchylił wyżej wskazaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] oraz decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd stwierdził, że organy administracji niesłusznie uznały, że całkowite ubezwłasnowolnienie skarżącego z uwagi na jego niedorozwój psychiczny stanowi samoistną przesłankę do zaprzestania świadczenia przedmiotowej pomocy. Podniósł, że organy nie wyjaśniły w sposób jasny motywów podjętych rozstrzygnięć. Nie wskazały, w jaki sposób ubezwłasnowolnienie całkowite wpłynęło na zaistnienie którejkolwiek z ustawowych przesłanek zmiany ostatecznej decyzji z dnia [...].2011r. o przyznaniu skarżącemu pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki określonych w art. 106 ust. 5 u.p.s. W ocenie Sądu pozbawienie skarżącego zdolności do czynności prawnych nie miało wpływu na ważność zawartego z nim porozumienia w postaci uzgodnienia indywidualnego programu usamodzielniania, albowiem pamiętać należy, iż orzeczenie sądowe o ubezwłasnowolnieniu wywołuje skutki ex nunc, o czym organy wydają się zapominać uzależniając aktualność przedmiotowego dokumentu od następczej przecież w stosunku do niego okoliczności.

Zdaniem Sądu w świetle przepisów prawa nie można także zaakceptować poglądu, iż zobowiązanie się osoby usamodzielnianej do realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia, opracowanego wspólnie z opiekunem usamodzielnienia (art. 88 ust. 6 u.p.s.) może polegać wyłącznie na osobistym, odręcznym złożeniu podpisu pod takim programem. Ustawa o pomocy społecznej nie czyni zastrzeżenia co do formy, w jakiej to oświadczenie woli ma być złożone, ani też nie wskazuje, że brak zdolności do czynności prawnych po stronie beneficjenta przedmiotowej pomocy stanowi bezwzględną przeszkodę przyznania tego świadczenia. Sąd wskazał również, że znalezienie zatrudnienia nie może być potraktowane jako najważniejszy cel uzgodnionego programu usamodzielniania się, konstytuujący w istocie jego zasadność i moc prawną.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...]2015r. ([...]) Starosta [...], orzekł zmienić decyzję z dnia [...]2011 r. nr [...], w ten sposób, że odmówił D. W. dalszej wypłaty pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki od dnia [...]2014 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że fakt całkowitego ubezwłasnowolnienia skarżącego sprawia, że nie posiada on zdolności do czynności prawnych, funkcjonowanie w środowisko nie daje mu szans na samodzielne życie, a tym samym uniemożliwia to dalszy proces usamodzielniania, integrację ze środowiskiem oraz realizowanie indywidualnego programu usamodzielniania. Podniósł również, że dochód skarżącego w wysokości [...] (tj. renta socjalna – [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny – [...] zł, dodatek mieszkaniowy – [...] zł oraz [...] zł z podnajmu mieszkania) przekracza 200 % kwoty kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą tj. 1.084,00.

W odwołaniu skarżącego od powyższej decyzji podniesiono, że mimo upośledzenia intelektualnego deficytem funkcji poznawczych, indywidualna praca ze skarżącym oraz nauka w szkole skupiona na różnych obszarach życia stymuluje jego rozwój a proces usamodzielniania z uwagi na jego niepełnosprawność intelektualną przebiega wolniej, jednakże zauważalne są już zmiany. Dotychczas otrzymywana pomoc na kontynuowanie nauki była wykorzystywana zgodnie z przeznaczeniem, skarżący realizował program usamodzielniania się. Dalsza edukacja skarżącego ma na celu jego integrację ze środowiskiem i życiowe usamodzielnienie się. Kwestionując sposób wyliczenia dochodu skarżącego podniesiono, że wynajęcie w zamieszkiwanym przez skarżącego lokalu pokoju matce z dwójką dzieci, zapewniło skarżącemu możliwość obserwowania jak funkcjonuje rodzina. Środki finansowe przekazywane przez wynajmującą opiekunowi prawemu (nie zaś skarżącemu) nie są zaś dochodem skarżącego, tylko udziałem wynajmującej w partycypacji kosztów utrzymania mieszkania. W ocenie opiekuna prawnego organ nie dokonał wnikliwej oceny dochodu skarżącego, na który składa się faktycznie jedynie renta socjalna, zasiłek pielęgnacyjny i ¼ dodatku mieszkaniowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...]2015 r. nr [...], na podstawie art. 240 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej (Dz.U. z 2013r. poz. 135 ze zm.) w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 2, ust. 3, ust. 6 w zw. z art. 89 ust. 5, art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015r., poz. 163 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wywiódł, że skarżący jako osoba ubezwłasnowolniona całkowicie, nie spełnia przesłanek uzasadniających przyznanie pomocy na usamodzielnienie, bowiem nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, co znajduje odzwierciedlenie w opinii sądowo-psychologicznej z dnia [...]2013 r., z której jednoznacznie wynika, że jest on niezdolny do samodzielnej egzystencji, wymaga opieki i pomocy drugiej osoby w wielu obszarach życia codziennego. Organ zwrócił również uwagę, że zdobyte umiejętności szkolne, polegające na prostych czynnościach, jak zrobienie kanapek, przygotowanie prostego posiłku, ułatwiają skarżącemu jedynie funkcjonowanie w codziennym życiu. Zdobycie zawodu przez skarżącego nie doprowadzi do uzyskania przez niego zatrudnienia.

Kolegium stwierdziło, że dochód skarżącego wynoszący [...] zł, na który składa się renta socjalna w wysokości [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł i dochód z tytułu podnajmu mieszkania w wysokości [...] zł, przekracza kryterium dochodowe ustalone dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 1.084 zł tj. 200 % kwoty 542 zł. Uznał przy tym za nietrafne twierdzenia opiekuna prawnego skarżącego, że przychód z tytułu najmu lokalu mieszkalnego i dodatku mieszkaniowego nie powinien być uwzględniony przy ustalaniu dochodu skarżącego na potrzeby ustalenia prawa do świadczenia z pomocy społecznej. Przepis art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, zawiera zamknięty katalog źródeł przychodów nie wliczanych do dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej i nie przewiduje takiego wyłączenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję, D. W. działającego przez opiekuna prawnego, podniesiono, że skarżący dzięki pomocy, a także udziałowi w zajęciach szkolnych robi postępy w zakresie nabywania umiejętności samodzielnego funkcjonowania. Zdolność do samodzielnej egzystencji, warunkująca możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia, nie oznacza, że dana osoba nie będzie wymagała określonego wsparcia w samodzielnym zaspakajaniu własnych potrzeb. Gdyby wolą ustawodawcy było wyłączenie możliwości uzyskania świadczenia przez osobę ubezwłasnowolnioną całkowicie zaznaczyłby ten warunek w przepisach lub też nie uwzględniłby domu pomocy społecznej jako placówki, której opuszczenie przez osobę pełnoletnią umożliwia, przy spełnieniu pozostałych przesłanek, uzyskanie wnioskowanego świadczenia. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki określone w przepisach art. 89 ust. 7-10 ustawy o pomocy społecznej, uzasadniające odmowę lub zaprzestanie pomocy dla skarżącego, gdyż nie przerwał nauki i realizuje indywidualny program usamodzielniania. Podkreślono, że znalezienie zatrudnienia przez skarżącego nie może być traktowane jako najważniejszy cel uzgodnionego programu.

Podobnie jak w odwołaniu, zarzucono również błędne ustalenia w zakresie dochodu skarżącego, w tym niekonsekwencję organu, wskazującego że skarżący jako osoba całkowicie ubezwłasnowolniona nie może np. wynająć mieszkania, przy jednoczesnym doliczeniu do dochodu kwoty podnajmu mieszkania. Podnajem części mieszkania był konieczny by zapewnić skarżącemu dach nad głową. Podniesiono nadto, iż dodatek mieszkaniowy był przyznawany dla 4 osób wspólnie zamieszkujących i nie powinien w całości być doliczany do dochodu skarżącego, a jedynie w 1/4. wskazano, że od [...] 2015 zmieniła się sytuacja mieszkaniowo-finansowa skarżącego. Zamieszkuje on w mieszkaniu chronionym i oczekuje na przyznanie mieszkania z zasobów komunalnych gminy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania, w stopniu skutkującym ich wyeliminowaniem z obrotu prawnego, określonym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r. poz. 270 z późn.zm., dalej jako: "P.p.s.a."). Na mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty okazały się zasadne.

Przedmiot sądowej kontroli w rozpoznawanej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]2015r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...]2015r. o zmianie ostatecznej decyzji Starosty [...] z [...]2011r. w sprawie przyznania skarżącemu pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, w ten sposób, że odmówiono dalszej wypłaty pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki od dnia [...].2014r.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z [...]2011r. organ przyznał D. W. ur. [...].1993 r. jako wychowankowi młodzieżowego ośrodka wychowawczego pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki w wysokości [...] zł miesięcznie, od dnia [...]2011r. do czasu ukończenia nauki, nie dłużej niż do ukończenia 25 roku życia. Niesporne w sprawie pozostaje również to, że skarżący w dacie orzekania organów był osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie (od [...] 2014r.), trwale całkowicie niezdolny do pracy (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...].2014 r. nr [...]), nadal kontynuował naukę w szkole z internatem, nie ukończył 25 lat i prowadził samodzielne gospodarstwo domowe.

W okolicznościach niniejszej sprawy do przyznanej skarżącemu decyzją [...]2011r. pomocy dla osób usamodzielnianych zastosowanie miały przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy Dz.U. z 2015r. poz. 163 z późn.zm.), dalej "u.p.s.", w zw. z art. 240 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012r.

W myśl art. 3 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4). Zgodnie z art. 7 u.p.s. pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu niepełnosprawności (pkt 5) oraz braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówko opiekuńczo wychowawcze (pkt 10 w brzmieniu obowiązującym w dacie przyznania skarżącemu świadczenia).

Zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, osoba pełnoletnia opuszczająca dom pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, młodzieżowy ośrodek socjoterapii zapewniający całodobową opiekę i młodzieżowy ośrodek wychowawczy, zwana dalej "osobą usamodzielnianą" zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną, a także pomocą: m.in. pieniężną na kontynuowanie nauki. Pomoc, o której mowa w ust. 1, przysługuje osobie usamodzielnianej opuszczającej dom pomocy społecznej, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy albo specjalny ośrodek wychowawczy, w przypadku gdy osoba ta jest zdolna do samodzielnej egzystencji (ust. 4). Warunkiem uzyskania tej pomocy jest zobowiązanie się osoby usamodzielnianej do realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia, opracowanego wspólnie z opiekunem usamodzielnienia, zatwierdzonego przez kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie (ust. 6). W realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia osobę usamodzielnianą wspiera opiekun usamodzielnienia (ust. 7).

W myśl art. 89 ust. 1-3 wysokość pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki w wysokości 30 % podstawy (od kwoty 1647 zł) miesięcznie przysługuje osobie usamodzielnianej kontynuującej naukę w gimnazjum, szkole ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej. Pomoc tę przyznaje się na czas nauki, do czasu jej ukończenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez osobę usamodzielnianą 25 lat. Pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki przysługuje osobie usamodzielnianej samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 200% kwoty kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą (ust. 5 pkt 1);

Przyznania przedmiotowej pomocy pieniężnej można odmówić w przypadkach określonych w ust. 7 art. 89 u.p.s., a zaprzestaje się w przypadkach określonych w ust. 8. Można ją też zawiesić w sytuacjach, określonych w ust. 9.

W dalszej kolejności wskazać przyjdzie, iż zaskarżona decyzja i decyzja, którą utrzymała ona w mocy zostały wydane w trybie nadzwyczajnym (art. 16 § 1 w zw. z art. 163 K.p.a.) zezwalającym na zmianę decyzji ostatecznej tj. na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5.

Nadto podkreślenia wymaga, że orzekając w niniejszej sprawie ponownie organy administracji, jak również Sąd, na mocy art. 153 P.p.s.a. związane są oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 marca 2015r. sygn. II SA/Bd 24/15, w zakresie w jakim nie uległ zmianie stan faktyczny sprawy lub przepisy prawa. W powyższym wyroku zostało przesądzone, że w niniejszej sprawie okoliczność całkowitego ubezwłasnowolnienia skarżącego i związana z nią utrata zdolności do czynności prawnych, nie może stanowić samodzielnej przesłanki utraty uprawnienia do przyznanej ostateczną decyzją pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, ani też przeszkody w realizowaniu indywidualnego programu usamodzielniania, który wszakże może być dostosowany do aktualnych potrzeb indywidualnych osoby usamodzielnianej. Nadto Sąd zakwestionował stanowisko organów sprowadzające się do ograniczenia wykładni pojęcia pomocy na usamodzielnianie, wyłącznie do dążenia do zdobywania kwalifikacji zawodowych i podjęcia zatrudnienia.

Sąd rozważając przesłanki przyznania osobie usamodzielnianej pomocy w trybie art. 88 ust. 1 u.p.s. wskazał, że odmówiona skarżącemu pomoc ma za zadanie umożliwić mu dostatecznie samodzielną egzystencję biorąc pod uwagę wszystkie aspekty życia społecznego. Wobec możliwych elementów indywidualnego programu usamodzielniania wymienionych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 sierpnia 2012 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie, znalezienie zatrudnienia nie może być potraktowane jako najważniejszy cel uzgodnionego programu, konstytuujący w istocie jego zasadność i moc prawną. Ponadto, ubezwłasnowolnienie całkowite nie zamyka skarżącemu do uzyskania kwalifikacji zawodowych (który to proces, zgodnie ze stanem faktycznym, efektywnie realizuje), ani podjęcia zatrudnienia (polski system prawny nie wyklucza możliwości zatrudnienia osób ubezwłasnowolnionych). Sąd powtórzył także za WSA w Warszawie, iż posłużenie się w ustawie określeniem "program usamodzielnienia" oznacza, że chodzi o zaplanowanie pewnych działań "usamodzielnianego", a nie ich "bezwzględne" zrealizowanie. Podejmowane czynności mają przede wszystkim służyć usamodzielnieniu się osoby, a nie samej idei zrealizowania programu. Program jest determinowany konkretnym celem ustawowym. Może się zatem okazać, że musi on zostać zmieniony z uwagi na to, iż przewidziane w nim kroki nie prowadziłyby - na skutek zmieniających się okoliczności - do zrealizowania celu, któremu ma służyć.

Tymczasem w uzasadnieniu w decyzji z [...]2015r. organ pierwszej instancji ponownie wywiódł, że otrzymywanie pomocy na kontynuowanie nauki jest jednym z elementów procesu usamodzielniania zmierzającym w rezultacie do uzyskania kwalifikacji, zdobycia zatrudnienia i życiowego usamodzielnienia, co w przypadku skarżącego jest niemożliwe. Zdobyte umiejętności szkolne (zrobienie kanapek, przygotowanie prostego posiłku) ułatwiają jedynie funkcjonowanie skarżącego w życiu codziennym. W tym przypadku kontynuowanie nauki i zdobywanie zawodu ogranicza się jedynie do wyuczenia prostych czynności życiowych. Zdobycie przez skarżącego zawodu nie będzie miało konsekwencji uzyskania w przyszłości zatrudnienia, co potwierdza opiekun prawny. Tylko z codzienną pomocą innych jest on w stanie poprawnie funkcjonować w środowisku. Organ stwierdził, że dalszy proces usamodzielniania i wypełnianie kolejnych etapów programu usamodzielnienia nie jest możliwy. Powyższe powtórzył w uzasadnieniu skarżonej decyzji organ odwoławczy, wskazując dodatkowo na treść opinii sądowo-psychologicznej z [...]2013r. z której wynika niezdolność skarżącego do samodzielnej egzystencji oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podkreślając odrębność niniejszej sprawy od kwestii innych form pomocy na usamodzielnianie, wobec oceny prawnej i wskazań powyższego wyroku, stwierdzić należy, iż organy dokonały ponownej oceny przesłanki realizacji celu pomocy pieniężnej na usamodzielnianie, wadliwie bowiem wbrew dyspozycji art. 153 P.p.s.a. zastosowały ponownie zawężająca wykładnię celu tej instytucji jako ograniczającego się wyłącznie do dążenia do uzyskania kwalifikacji zawodowych w celu podjęcia zatrudnienia. W ocenie Sądu, przepisy ustawy o pomocy społecznej co do zasady nakazują dostosować formy pomocy do potrzeb danej osoby, co w przypadku osoby niepełnosprawnej korzystającej z pomocy na usamodzielnianie, może w niektórych sytuacjach koncentrować się na pomocy na kontynuację nauki w formach dostosowanych do możliwości osoby niepełnosprawnej, także upośledzonej umysłowo.

Każda osoba, o której mowa w art. 88 ust. 1 powinna być objęta stosowną pomocą społeczną mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną, a w razie ujęcia w indywidualnym programie potrzeby kontynuacji nauki także pomocą pieniężną na ten cel, o ile spełnia określone prawem przesłanki.

Zdaniem Sądu, naruszeniem zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) oraz art. 69 Konstytucji RP stanowiłoby pozbawienie niepełnosprawnego skarżącego, bez wyraźnej podstawy prawnej, prawa do otrzymania pomocy na usamodzielnianie w formie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki skoro nie wykazano, że nauka która kontynuuje w szkole ponadgimnazjalnej integracyjnej nie przyczynia się do jego usamodzielniania, wsparcia w przyszłym zabezpieczaniu podstawowych potrzeb, komunikacji społecznej. Niepełnosprawność, także w stopniu znacznym, w tym związana z upośledzeniem umysłowym, nie oznacza, że dana osoba nie potrzebuje pomocy w zapewnieniu kontynuowania nauki także czynności, zadań, które dla osób pełnosprawnych są podstawowymi, elementarnymi, a które mogą ułatwić, usprawnić jej dalsze funkcjonowanie w społeczeństwie.

Z akt sprawy wynika, że skarżący kontynuował naukę w szkole ponadgimnazjalnej w roku szkolnym 2014/2015. Zgodnie z art. 13 § 1 Kodeksu cywilnego osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. Przy czym pojęcie "niemożność" rozumieć należy brak świadomego kontaktu z otoczeniem oraz brak możliwości intelektualnej oceny swojej sytuacji, swojego zachowania i wywołanych nim następstw. Całkowite ubezwłasnowolnienie, nie musi być utożsamiane z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Powyższa okoliczność, nie została w sprawie, wbrew wskazaniom Sądu, wyjaśniona dostatecznie. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala oprzeć się w tym zakresie wyłącznie na przywołanej przez organ odwoławczy treści opinii sądowo- psychiatrycznej z [...].2013r. sporządzonej w toku postępowania w sprawie ubezwłasnowolnienia całkowitego skarżącego, z uwagi na odmienny przedmiot tego postępowania. W aktach sprawy znajdują się bowiem późniejsze dokumenty, które wymagają wnikliwej oceny w tym zakresie. I tak w aktach sprawy zalega także (nieczytelna) kopia orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności o niepełnosprawności skarżącego z [...].2013r., gdzie w pkt I zaliczono go do lekkiego stopnia niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności 02-P 01-U). określono wskazanie szkolenia – kontynuacja nauki, korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (pkt 6) stwierdzono, że nie ma konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). Orzeczenie to zostało zmienione, na skutek odwołania strony, orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...]2014r. nr [...], poprzez zmianę symbolu przyczyny niepełnosprawności (02-P) oraz określenie w pkt 6, że skarżący nie wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (k. 16 i 17 akt administracyjnych). Następnie wyrokiem z dnia [...]2014r. sygn. [...] Sąd Rejonowy w [...] zmienił powyższe zaskarżone orzeczenie w ten sposób, ze zaliczył D. W. do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym z symbolem niepełnosprawności 02-P oraz 01-U, wymagającego częściowej opieki ze strony innych osób, niepełnosprawność istnieje przez 16 rokiem życia, ustalony stopień datuje się od [...]2013r. i ma charakter trwały.

Wobec powyższego nadal aktualne pozostają wskazania Sądu wyrażone w uprzednim wyroku, iż organ winien wszechstronnie ocenić cały materiał dowodowy i na tej podstawie wskazać konkretna przesłankę ustawową skutkująca pozbawieniem skarżącego prawa do pomocy na kontynuację nauki w celu realizacji jego programu usamodzielniania, jako osoby niepełnosprawnej, nawet gdy niezbędna jest pomoc innych osób. W szczególności podkreślenia wymaga, że żaden z organów nie powołał jako podstawy rozstrzygnięcia zaistnienia przesłanki wyłączającej prawo do przedmiotowej formy pomocy określonej w art. 88 ust. 4 u.p.s. – czyli niezdolność skarżącego do samodzielnej egzystencji, której zaistnienie w sprawie nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy.

W tym zakresie przywołać należy przepisy art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2011r., Nr 127, poz. 721 ze zm.). Ustawodawca wyróżnił trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany i lekki. Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych (art. 4 ust. 2). Jak wynika z dyspozycji art. 4 ust. 1 i 4, niezdolność do samodzielnej egzystencji stanowi przesłankę zakwalifikowania danej osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności. Przy czym ustawodawca zdefiniował że, pojecie "niezdolności do samodzielnej egzystencji" oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

Brak w aktach sprawy dokumentów urzędowych potwierdzających, że skarżący jest osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji.

W dalszej kolejności należy odnieść się do kolejnej spornej przesłanki odmowy skarżącemu dalszej wypłaty pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki przyznanej decyzja z [...]2011r. czyli przekroczeniem progu 200% kwoty kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą, o którym mowa w art. 89 ust. 5 pkt 1 u.p.s. W ocenie sądu, organy prawidłowo w dacie orzekania obliczyły dochód skarżącego i wskazały w tym zakresie uzasadnienie. Niezasadne są twierdzenia strony skarżącej zarówno w zakresie uwzględniania jako dochód skarżącego wyłącznie ¼ przyznanego mu decyzją dodatku mieszkaniowego. Poza zakresem niniejszej sprawy pozostaje prawidłowość tej decyzji, jak również ewentualne dysponowanie dodatkiem mieszkaniowym przyznanym skarżącemu przez jego opiekuna prawnego na rzecz osób trzecich. Prawidłowe jest również uwzględnienie w dochodzie skarżącego dochodu z tytułu podnajmu części lokalu mieszkalnego, niezależnie od motywacji takich działań i tego że służyć to miało zaspokojeniu koniecznych potrzeb mieszkaniowych skarżącego oraz obniżeniu kosztów utrzymania lokalu. Powyższe, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie dawało jednak organowi pomocy społecznej podstaw, do pozbawienia skarżącego pomocy na kontynuowanie nauki z mocą wsteczną od [...]2014r., a nadto w uzasadnieniach decyzji organów nie zostało to w jakikolwiek sposób uzasadnione.

Jak już wskazano zgodnie z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5.

Nie budzi wątpliwości, że o każdej zmianie sytuacji dochodowej mającej wpływ na przyznawane świadczenie, należy niezwłocznie poinformować organ, który oczywiście jest uprawniony i zobowiązany, w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, dokonać stosownej zmiany lub uchylić uprzednią decyzję. Powyższa norma prawna nie tworzy jednak prawa do pozbawiania prawa do świadczenia w sposób arbitralny z mocą wsteczną. Organy administracji inny przede wszystkim działań na podstawie i w granicach prawa, kierując się zasadami ogólnymi postępowania, w tym art. 6, 7, 8 i 9 K.p.a. W przypadku zmiany sytuacji dochodowej, która miałaby wpływ na dalsze prawa do świadczenia, organ uwzględniając stan faktyczny i prawny z daty orzekania winien ewentualnie orzec o uchyleniu decyzji dotychczasowej. Taka decyzja wywierałaby skutki dopiero z datą uzyskania przymiotu ostateczności.

Nadmienić należy nadto, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy zarówno umowa okazjonalnego najmu dwupokojowego lokalu mieszkalnego w [...] przez skarżącego, jak i podnajmu tego lokalu osobie trzeciej zawarte zostały [...]2015r., zatem dochód z tego tytułu z pewnością nie może skutkować zmiana sytuacji dochodowej skwarzącego od [...]2014r.

Wskazać przyjdzie, że w niniejszej sprawie WSA w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 4 marca 2015r. uchylił uprzednie decyzje organów obu instancji pozbawiające skarżącego prawa do świadczenia od dnia [...]2014r., stwierdzając ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W konsekwencji od daty wyroku decyzje zmieniające nie mogły być wykonywane, czyli odżyło prawo skarżącego do wypłaty comiesięcznego świadczenia przyznanego decyzją z [...]2011r. Nową decyzję starosty o zmianie ostatecznej decyzji "w ten sposób, że odmówić dalszej wypłaty pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki od dnia [...].2014r." została wydana w dniu [...]2015r. organ w żaden sposób nie wyjaśnił przesłanek, a przede wszystkim podstaw takiego wstecznego pozbawienia strony świadczeń przyzywanych mocą ostatecznej decyzji administracyjnej. Także samorządowe kolegium odwoławcze [...] utrzymując w mocy powyższa decyzję, całkowicie zbagatelizowało i przemilczało tę jakże istotną okoliczność.

Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zasadniczo, iż przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. znajduje zastosowanie jedynie do decyzji ostatecznej wywołującej w dalszym ciągu skutki przykładowo decyzji, na podstawie której beneficjent realizuje swoje uprawnienie. Tym samym, wydając decyzję w tym trybie, organ nie może wyeliminować decyzji przyznającej świadczenie za okres poprzedzający jej wydanie. Skutek ex nunc oznacza bowiem, że decyzja wydana w oparciu o ten przepis może wywoływać jedynie skutki od momentu uostatecznienia się takiej decyzji, nie może natomiast sięgać swoim zakresem do świadczenia pobranego przed jej wydaniem. Wskazać, przyjdzie, iż nie jest oczywiście wykluczone, że w okolicznościach danej sprawy, zaistnieją szczególne podstawy do orzeczenia ze skutkiem wstecznym, w takiej sytuacji wymaga to jednak szczegółowego uzasadnienia faktycznego i prawnego. Tym bardziej, że w niniejszej sprawie organ bez jakiegokolwiek uzasadnienia przyczyn orzekł nie o pozbawieniu prawa do świadczenia, a o "odmowie dalszej wypłaty" zatem pojęcie dalszej oznacza skutek przyszły, a nie wsteczny – co w oczywisty sposób nie daje się pogodzić ze wskazaniem daty "od [...].2014r.". Być może zamiarem organu było pozbawienie prawa do świadczenia od 1[...]2015r., ale tego typu okoliczności nie sposób domniemywać, jak również organ nie wskazał, że orzeczenie dotknięte jest omyłka pisarska w tym zakresie.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, decyzje organów obu instancji w rozpoznawanej sprawie zostały wydane z naruszeniem art. 153 P.p.s.a. oraz przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a.), które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz na skutek błędnej wykładni przepisów art. 88 ust. 1 w zw. z art. 2, art. 3 i art. 106 ust. 5 u.p.s.

Ponownie rozpatrując sprawę organ winien uwzględnić wskazania i ocenę prawną wyrażone w powyższym uzasadnieniu oraz w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 marca 2015r. II SA/Bd 24/15. Konieczne jest ponowne zweryfikowanie i ocena materiału dowodowego i jednoznaczne określenie przesłanek, które skutkować mogą pozbawieniem osoby usamodzielnianej i w jakim okresie, prawa do przyznanego ostateczną decyzją pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki.

Z tych powodów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 i art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji podlegały uchyleniu.