Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 833/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54 par. 1, art. 79 par. 1, par. 2, par. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Asesor WSA Monika Krywow (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako organ odwoławczy, Dyrektor) po rozpoznaniu zażalenia A.W. (dalej jako zobowiązana lub skarżąca), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej jako k.p.a.) oraz art. 17, art. 18 i art. 54 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej jako u.p.e.a.), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. (dalej jako organ egzekucyjny) z dnia [...]r. nr [...] o oddaleniu skargi z dnia 9 stycznia 2021 r. na czynność egzekucyjną zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, dokonaną z dnia [...]r. nr [...] oraz o odmowie wstrzymania dalszej realizacji ww. zajęcia.

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ egzekucyjny prowadzi wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia [...]r. nr [...], obejmującego zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 r. w kwocie należności głównej [...] zł, wynikającą z zeznania PIT-37 za 2019 r. W oparciu o ww. tytuł wykonawczy organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...]r. nr [...] zajął świadczenie emerytalne wypłacane zobowiązanej przez ZUS Oddział w S. Odpis tytułu wykonawczego i ww. zawiadomienie o zajęciu doręczono zobowiązanej za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu [...]r.

Odrębnymi pismami zobowiązana wniosła zarzuty na postępowanie egzekucyjne oraz skargę na czynność egzekucyjną zajęcia świadczenia emerytalnego w ZUS Oddział w S. na podstawie art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w brzmieniu od 30 lipca 2020 r.

W skardze na czynność egzekucyjną podniosła zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wskazała, że Sąd orzekł jej świadczenia alimentacyjne z art. 27 i art. 28 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a nie mające podstawy formalnoprawnej działania organu egzekucyjnego wobec niej ograniczają jej możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (wysokie koszty egzystencji Strony spowodowane orzeczoną niepełnosprawnością w stopniu znacznym).

Wniosła zatem o uwzględnienie skargi w całości i uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej w całości, oraz na podstawie art. 54 § 7 u.p.e.a. w brzmieniu od 30 lipca 2020 r. o wstrzymanie dalszej realizacji tego środka egzekucyjnego do dnia, w którym postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną stanie się ostateczne.

Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] organ egzekucyjny oddalił skargę zobowiązanej z dnia 9 stycznia 2021 r. na czynność egzekucyjną zajęcia emerytury zobowiązanej, dokonaną własnym zawiadomieniem z dnia [...]r. nr [...] oraz odmówił wstrzymania dalszej realizacji ww. zajęcia.

W zażaleniu na powyższe postanowienie zażalenie skarżąca zarzuciła rażącą obrażę przepisów prawa materialnego i naruszenie przepisów prawa formalnego, które w istotny sposób wpłynęły na treść postanowienia. Nie zgodziła się ze stanowiskiem organu egzekucyjnego, iż nie dokonała rozliczenia rocznego podatku za 2019 r., bowiem takiego rozliczenia, według niej prawidłowego, dokonał ZUS Oddział w S. w PIT-40A za 2019 r. Jednocześnie ZUS Oddział w S. sporządził informację PIT-11A obejmującą alimenty, które jej zdaniem nie podlegają opodatkowaniu i z tego powodu organ egzekucyjny nie może kwestionować rocznego rozliczenia podatku sporządzonego przez ZUS Oddział w S.

Tym samym tytuł wykonawczy nie zawiera podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku, nie została bowiem wydana decyzja w przedmiocie jej zobowiązania w podatku za 2019 r., ponadto alimenty są wyłączone z właściwości organów podatkowych z mocy art. 2 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i art. 2 § 4 Ordynacji podatkowej. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, uwzględnienie podniesionych przez nią zarzutów i umorzenie postępowania egzekucyjnego

Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie organ odwoławczy wskazał na treść art. 1a pkt 12a tiret 2, art. 54 § 1, § 2 i § 4 oraz art. 79 u.p.e.a. Zaznaczył, że skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora może być wnoszona na czynności zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc na czynności o charakterze wykonawczym i to tylko wtedy, gdy u.p.e.a. nie przewiduje innych środków zaskarżenia. Jednocześnie powinna dotyczyć zatem konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ egzekucyjny dokonuje w tym trybie oeeny zgodności z prawem czynności faktycznych w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego. W postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego przedmiotem kontroli jest prawidłowość zakwestionowanych czynności. Dokonując zatem oceny czynności egzekucyjnych organ egzekucyjny bada, czy w ramach zastosowanego środka, czynności zostały dokonane zgodnie z przepisami u.p.e.a. W związku z powyższym przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną mogą być wyłącznie zarzuty formalnoprawne dotyczące prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego, bądź egzekutora, w świetle przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnej, a więc w świetle obowiązujących w tej materii przepisów u.p.e.a. i wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych lub uciążliwość zastosowanej czynności egzekucyjnej. W tym nie jest uprawniony do badania istnienia dochodzonej należności i jej wymagalności. Nie jest bowiem możliwe podniesienie w postępowaniu skargowym zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a., które zobowiązana wniosła odrębnym pismem.

Dyrektor wskazał, że zawiadomienie z dnia [...]r. o zajęciu emerytury zobowiązanej w ZUS Oddział w S. wraz z odpisem tytułu wykonawczego z dnia [...]r., doręczono zobowiązanej za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu [...]r. Wnosząc więc w dniu 11 stycznia 2021 r. skargę na powyższą czynność egzekucyjną zobowiązana dochowała ustawowo terminu.

Wskazując na treść pism skarżącej (skargi oraz zażalenia) Dyrektor stwierdził, że zobowiązana nie zakwestionowała poprawności czynności egzekucyjnej, a podnoszone przez nią zarzuty dotyczące nieistnienia obowiązku nie podlegają rozważaniom w trybie określonym w art. 54 u.p.e.a. Jedyny zarzut jaki podlega rozpoznaniu to zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Dyrektor, rozpoznając powyższy zarzut, zaznaczył, że w postępowaniu egzekucyjnym obowiązują zasady: prawnego obowiązku prowadzenia egzekucji, racjonalnego działania, stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie i celowości. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zasada ta rządzi wyborem konkretnego środka egzekucyjnego. W przypadku, gdy istnieje możliwość wyboru spośród kilku środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, należy zastosować te, które są najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego będzie mogło mieć miejsce jedynie wówczas, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie. Co więcej, przy wyborze odpowiedniego środka egzekueyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Ocena stopnia dolegliwości poszczególnych środków egzekucyjnych należy do organu egzekucyjnego - to on jest bowiem "gospodarzem" postępowania egzekucyjnego. Ponadto środki egzekucyjne mogą zostać zastosowane równocześnie, jeśli tylko cel egzekucji tego wymaga. Przy czym, dokonując wyboru między kilkoma środkami egzekucyjnymi, organ powinien uwzględnić rodzaj środków, jakie ma do dyspozycji oraz okoliczności faktyczne danej sprawy. Zobowiązany może wskazać inny środek egzekucyjny, o mniejszej w odczuciu strony uciążliwości, zaś organ egzekucyjny nie ma możliwości odstąpienia od prowadzenia egzekucji administracyjnej z jedynego środka egzekucyjnego. Jeśli organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie jest on uprawniony, ale wręcz zobowiązany do jego zastosowania. W sytuacji zaś, gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować nawet wszystkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie.

Wskazał zatem, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny w trakcie postępowania egzekucyjnego toczącego się do majątku zobowiązanej dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego. Podkreślił także, że zobowiązana nie wskazała alternatywnego składnika majątkowego zapewniającego przeprowadzenie skutecznej egzekucji.

Stwierdził, że zobowiązana poza świadczeniem emerytalnym posiada jednak dodatkowe źródło utrzymania w postaci przyznanego świadczenia alimentacyjnego. W konsekwencji nie zgodził się z twierdzeniem, że egzekucja przebiega przy użyciu środków zbyt uciążliwych, zwłaszcza, że w przypadku zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego ustawodawca wprowadził ograniczenie egzekucji w celu zabezpieczenia minimum materialnego zapewniającego dłużnikowi możliwość funkcjonowania. Z powyższych więc względów skargę na czynność egzekucyjną zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, oddalił.

W skardze na powyższe postanowienie zobowiązana zarzuciła rażące naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz zasady praworządności poprzez obrazę:

- art. 2, art. 7 i art. 8 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie się do ich treści;

- art. 7 § 2 u.p.e.a. - poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego uciążliwego dla osoby, która nie posiada w świetlę prawa egzekwowanego "zobowiązania" podatkowego;

- art. 7 § 3 u.p.e.a. - stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy;

- art. 10 § 4 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie, a także błędy w ustaleniach faktycznych lub błędna ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wadliwe zastosowanie prawa materialnego. Na tej podstawie skarżąca wiosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i o umorzenie postępowania w sprawie oraz obciążenie organu kosztami postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym wymagających pomocy osób trzecich. Otrzymuje świadczenie emerytalne, a płatnikiem podatku jest ZUS Oddział w S. Oświadczyła także, że posiada status wierzyciela alimentacyjnego od swojego męża (również emeryta), przy czym wraz z nim zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe. Wskazała, że otrzymywane przez nią świadczenie jest i stosunkowo niskim wymiarze. Z uwagi na jej stan i postawę małżonka zainicjowała ona postępowanie sądowe celem zinstytucjonalizowania relacji ekonomicznych pomiędzy nią i jej mężem w drodze sądowej, w trybie przepisu art. 28 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W jego wyniku, a także następnie zawartych ugód sądowych otrzymuje ona powyższe świadczenie alimentacyjne. W jej ocenie świadczenie to wyłączone jest z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych, a tym samym nie było podstaw do uwzględnienia w jej rozliczeniu rocznym za 2019 r. PIT-11A wystawionego przez organ emerytalno-rentowy. Tym samym nie powstało zobowiązanie podatkowe objęte tytułem wykonawczym. W tych okolicznościach, w jej ocenie, każdy środek egzekucyjny stosowany przez organ egzekucyjny będzie zbyt uciążliwy dla zobowiązanej. Podniosła, że organ obliczył jakoby na małżonków przypadała kwota po ok. [...] zł miesięcznie, po odliczeniu kosztów. Jednakże nie wziął pod uwagę, że w warunkach pandemicznych zobowiązana nie mogła podać wszystkich kosztów. Np. brak było wystawionych e-recept, których nie miała jak udokumentować. Tymczasem skarżąca od lat poddawana jest terapii farmakologicznej, a jej mąż obecnie. Nie uwzględniono także kosztów związanych z jej niepełnosprawnością, w tym tego, że skarżąca porusza się na wózku inwalidzkim i musi korzystać ze środków medycznych (higienicznych) przeznaczonych dla dorosłych, których koszt wynosi minimum [...] zł. Nie uwzględniono także wskaźnika inflacji. Podtrzymała także dotychczasową argumentację w tej oraz w drugiej ze spraw wniesionych do tutejszego Sądu (sprawa ze skargi w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Gl 532/21).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał także stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest postanowienie organu odwoławczego oddalające skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego zobowiązanej. W ramach skargi zobowiązana wskazuje, że zastosowany został wobec niej zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Podnosząc powyższy zarzut skarżąca twierdzi, że każda czynność egzekucyjna podjęta przez organ egzekucyjny jest uciążliwa, bowiem zobowiązanie wskazane w tytule wykonawczym nie istnieje. Nadto w skardze podnosi argumentację dotyczącą nieuwzględnienia wydatków jakie ponosi wraz z mężem przy ustalaniu wysokości środków jakie pozostają w ich dyspozycji.

Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Środek ten ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 3396/14, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2014r. sygn. akt II GSK 1377/13).

W postępowaniu w zakresie skargi na czynność egzekucyjną ocenia się zatem konkretną czynność egzekucyjną (w tym wypadku zajęcia świadczenia emerytalnego) wskazaną przez zobowiązaną. Zaznaczyć przy tym należy, że skarżąca nie neguje prawidłowości dokonania konkretnej czynności egzekucyjnej, ani w skardze, ani w zażaleniu, ani też w skardze do sądu. Jedynym zaś argumentem wskazanym w skardze na ww. czynność egzekucyjną było zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Sąd stwierdza, że dokonana w tej sprawie przez organy, ocena poprawności zaskarżonej czynności egzekucyjnej, nie wykazała nieprawidłowości.

W rozpatrywanej sprawie skarga dotyczy dokonanego przez organ zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego, które zostało uregulowane w art. 79 u.p.e.a. i następnych. Zgodnie z § 1 powołanego powyżej artykułu organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zgodnie z § 2 powyższego artykułu zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa powyżej. Z § 4 natomiast wynika, że wraz z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa powyżej, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego świadczenia, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile ten nie został wcześniej doręczony, i odpis wezwania przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób.

Z akt sprawy wynika, że organ przesłał zawiadomienie o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i zostało ono odebrane zarówno przez ten organ, jak i skarżącą.

Zastosowany środek egzekucyjny znajduje się w katalogu środków wymienionych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Jednocześnie granice potrąceń ze świadczeń emerytalnych zostały określone w art. 140 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.). W myśl pkt 3 ust. 1 tego przepisu potrącenia ze świadczeń emerytalnych mogą być dokonywane w przypadku innych egzekwowanych należności - do wysokości 25% świadczenia. Zatem to ustawodawca określił granice w jakich możliwe jest zajęcie świadczenia emerytalnego, co oznacza, że przy ocenie zastosowanego środka nie bada się wydatków ponoszonych w rzeczywistości. Fakt, że skarżącej przysługuje także świadczenie alimentacyjne od męża powoduje, że nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem, że środek ten jest zbyt uciążliwy.

W niniejszej sprawie zawiadomienie zawierało również wszystkie niezbędne elementy, o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny dokonał zatem zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego zgodnie z przepisami prawa.

Kwestia zaś nieistnienia obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym wykracza poza granice rozpoznania niniejszej sprawy i tym samym nie jest możliwe wypowiedzenie się co do podnoszonej argumentacji. Jednocześnie kwestia ta będzie oceniana w postępowaniu pod sygn. akt I SA/Gl 1158/21, albowiem zobowiązana wniosła skargę na postanowienie organu odwoławczego w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2019. 2325, ze zm.) skargę oddalił.