Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2193/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1, 2, 3
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Skiba sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2019 r. sprawy ze skargi M. L. i J. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2018r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu [...] sierpnia 2005 r. M. L. i R. P. złożyli do Wojewody [...] wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Państwa Polskiego, przez J. P. w S. i T., województwo [...].

Postanowieniem z dnia [...] marca 2002 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...] uznał za zmarłego J. P. i oznaczył chwilę jego śmierci na dzień [...].12.1947 r. godz. 24.00.

Postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] lipca 2003 r. sygn. akt [...] spadek po J. P. urodzonym w dniu [...].05.1889 r. w [...], zmarłym w dniu [...].12.1947 r., ostatnio stale zamieszkałym w [...] przy [...], na podstawie dekretu z dnia [...] października 1946 r. - prawo spadkowe nabyli: córka K. P., córka M. L. i syn R. P. każdy w 1/3 części spadku.

Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2007 r. sygn. akt [...] spadek po R. P. zmarłym w dniu [...].11.2006 r. w [...] w H., na podstawie testamentu z dnia [...] listopada 2001 r. nabył syn spadkodawcy J. P.

Na podstawie uwierzytelnionego tłumaczenia zaświadczenia z Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...].12.2003 r. ustalono, że w latach 1920-1930 J. P. posiadał majątek [...] z folwarkiem [...] w powiecie [...], województwo [...].

Z oświadczenia R. P. z dnia [...].08.2005 r. wynika, że jego ojciec J. P. został aresztowany przez NKWD w [...][...].09.1939 r., prawdopodobnie zamordowany w kwietniu 1940 r. i pochowany w [...] koło [...]. Z w/w oświadczenia wynika również, że pod koniec września 1939 r. większość dworu w [...] zajął sztab jednej z dywizji Armii Czerwonej, a [...].10.1939 r, usunięto R. P. jego matkę i siostry z domu. Ponadto R. P. oświadczył, że mieszkał z rodziną w [...] do [...].04.1940 r., kiedy to wywieziono ich do Związku Radzieckiego.

Postanowieniem z dnia [...] października 2005 r. Wojewoda [...] zawiesił postępowanie na wniosek stron, które zostało podjęte postanowieniem Nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r.

Z pisma z dnia [...] stycznia 2005 r. pełnomocnika stron wynika, że J. P. został aresztowany i rozstrzelany przez NKWD i że jest ofiarą tzw. [...]. Z w/w pisma wynika również, że K. P. po deportacji w 1940 r. opuściła ZSRR razem z armią generała Andersa i nie powróciła na obecne tereny Państwa Polskiego. Ponadto z w/w pisma wynika, że R. P. i M. L. nigdy po deportacji nie posiadali stałego bądź tymczasowego miejsca zamieszkania w Polsce. W związku z tym nie posiadają karty ewakuacyjnej ani innych dowodów, bowiem od 1945 r. zamieszkują poza granicami Polski.

Z oświadczeń M. L. z dnia [...].01.2006 r. oraz R. P. z dnia [...].01.2006 r. wynika, że miejscem zamieszkania J. P. jak również całej rodziny w dniu 1 września 1939 r. był [...], powiat [...].

Na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] września 1937 r. repertorium [...] organ I instancji ustalił, że J. P. zamieszkiwał w majątku [...] o powierzchni około 224 ha wraz z przynależnym doń folwarkiem "[...]" zawierającym około 164 ha łąk i około 42, 5 ha lasu.

Z uwierzytelnionej kopii tłumaczenia poświadczonego zaświadczenia z Archiwum Okręgu [...] z dnia [...].05.2009 r. wynika, że według stanu na październik 1939 r. właścicielem majątku [...] był J. P. (całkowita powierzchnia majątku wyniosła 231, 45 ha, z czego ziemie uprawne zajmowały 180, 20 ha, a łąki 51,25 ha).

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia posiadania przez M. L. i J. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w [...] i [...].

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] uchylił powyższą decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2014 r. Wojewoda [...] odmówił J. P. i M. L. potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] uchylił powyższą decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] października 2015 r. Wojewoda [...] zawiesił z urzędu postępowanie.

Po przedłożeniu postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] stycznia 2016 r., sygn. akt [...] z którego wynika, że spadek po M. P. (znanej również jako K. P.) z domu P., córki J. i R., urodzonej w dniu [...].10.1922 r. w [...], zmarłej w dniu [...].03.2014 r. w [...] ([...]), ostatnio stale zamieszkałej w [...] ([...]), na podstawie ustawy nabyli: siostra M. L. z domu [...], bratanek J. P., syn R. i A. w 1/2 części każde z nich, organ postanowieniem Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. podjął zawieszone postępowanie .

Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. Wojewoda [...] stwierdził, że M. L. i J. P. posiadają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej majątku ziemskiego [...], a także folwarku [...].

Strony postępowania przedłożyły operat szacunkowy z dnia [...].04.2017 r., z którego wynika, że wartość majątku ziemskiego [...] z folwarkiem [...], gm. [...], powiat [...], województwo [...] wynosi [...], a następnie skorygowany operat szacunkowy z dnia [...].08.2017 r., z którego w wynika, że wartość w/w nieruchomości wynosi [...] zł. Kolejny operat szacunkowy z dnia [...].11.2017 r. wskazał, że wartość w/w nieruchomości wynosi [...] zł.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. Wojewoda [...] uchylił postanowienie Nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r.

Wojewoda [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. odmówił potwierdzenia M. L. i J. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. majątku ziemskiego [...] i folwarku [...]. Organ I instancji stwierdził, że właściciel pozostawionej nieruchomości i jego następcy prawni nie powrócili na obecne terytorium RP.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli M. L. i J. P.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, zarówno strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości muszą spełnić łącznie wszystkie przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a niespełnienie choćby jednej z przesłanek skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest ustalenie, czy J. P. przed wybuchem lI Wojny Światowej zamieszkiwał na byłym terytorium RP, opuścił to terytorium w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. oraz powrócił na obecne terytorium RP lub w przypadku jego śmierci w trakcie działań wojennych na obecne terytorium RP powrócili jego następcy prawni.

Organ odwoławczy, na podstawie całokształtu materiału dowodowego przychylił się do stanowiska organu I instancji w kwestii dotyczącej ustalenia, że J. P. opuścił byłe terytorium RP we wrześniu 1939 r. w związku z II Wojną Światową. Podkreślił, iż strony postępowania w swoich oświadczeniach oraz w odwołaniu stwierdzają, że J. P. został aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu w [...] i zamordowany w [...] koło [...], na początku kwietnia 1940 r., jako jedna z ofiar [...]. Ponadto w aktach znajduje się wprawdzie postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] lipca 2003 r., sygn. akt [...], jednakże obowiązujące wówczas przepisy dotyczące uznania za zmarłego zobowiązywały sąd do określenia daty zgonu osoby zaginionej w przeciągu 2 lat od daty zakończenia działań wojennych. Z wielkim prawdopodobieństwem Sąd nie posiadał wówczas wiedzy historycznej dotyczącej mordu katyńskiego. Postanowienie o uznaniu za zmarłego Pana J. P. było konieczne do uzyskania przez strony postępowania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. P. Organ podkreślił, iż miejsce i data śmierci J. P. w [...] nie pozostaje w sprzeczności z dokumentami zgromadzonymi w sprawie i nie jest kwestionowane przez strony postępowania.

Ponadto z całokształtu materiału dowodowego wynika, że J. P. zmarł nie powróciwszy na obecne terytorium RP. Z akt sprawy wynika również, że na obecne terytorium RP nie powrócili również jego następcy prawni, tj. M. P., M. L. i R. P. oraz następcy prawni M. P. i R. P., tj. M. L. i J. P.

Minister wskazał, iż prawo do rekompensaty jest publicznoprawnym prawem majątkowym o charakterze socjalnym, które nie wchodzi w skład spadku i jest niezbywalne. Jego celem było umożliwienie obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponownego startu życiowego po utracie majątku pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. Zobowiązania wynikające z umów republikańskich nie obejmowały zatem osób niebędących obywatelami polskimi ani też osób, które nie zostały repatriowane na terytorium Rzeczypospolitej w granicach ustalonych w 1945 roku (tak: wyrok Trybunały Konstytucyjnego z dnia 15.12.2004 roku, sygn. akt K 2/04; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10.04.1991 roku., sygn. akt III CZP 84/90, OSNC, z. 8-9/1991, poz. 97). Zgodnie zaś z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19.12.2002 r, (sygn, akt K 33/02): "prawo zaliczenia wartości mienia utraconego przez obywateli Polski pozostawionego poza jej obecnym terytorium na poczet ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat z tytułu użytkowania wieczystego ma szczególny charakter jako prawo majątkowe o charakterze publicznoprawnym. Stanowi, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, w pewnym zakresie swoisty surogat prawa własności, nie będąc jedynie ekspektatywą prawa do rekompensaty. Ma przy tym wyraźnie pomocowy, socjalny aspekt w odniesieniu do osób, którym zostało przypisane. (,..)W szczególności wskazać tu należy na bezwzględny wymóg posiadania we wrześniu 1939 r. obywatelstwa polskiego (narodowości polskiej lub żydowskiej) oraz wymóg przemieszczenia się tychże obywateli polskich na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych, powojennych granicach z zamiarem stałego zamieszkania. Ratio legis unormowań służących uzyskaniu kompensacji za utracone mienie nieruchome pozostawało w nierozerwalnym związku ze spełnieniem obu tych warunków i to kumulatywnie".

Przyjęcie takiej koncepcji rekompensaty wynika z faktu, iż nie miała ona być stricte odszkodowaniem za utracone mienie, a jedynie "pomocą" dla obywateli polskich w rozpoczęciu w miarę normalnego bytowania na jej nowym terytorium. Warunkiem przyznania tego świadczenia był fakt manifestowania przywiązania do obywatelstwa polskiego (tj. polskiej przynależności państwowej), wyrażający się wolą przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych (i obecnych) granicach lub, co najmniej, wyrażeniem na to zgody. Kompensacja wartości pozostawionego mienia przez państwo polskie nie miała i nadal nie ma natury i cech odszkodowania (w znaczeniu cywilnoprawnym) za mienie wywłaszczone de facto (lub bez podstawy prawnej), ale charakter sui generis publiczno-prawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach.

Wykładnia celowościowa obecnie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wskazuje, że właściciel nieruchomości pozostawionych powinien był przybyć na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Rekompensata ma charakter socjalny i celem jej było zapewnienie środków na zagospodarowanie się osobom w nowych warunkach w związku z utratą całego majątku (orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9.10.2014 r. sygn. akt I OSK 2763/13).

Ponadto Minister podkreślił, że gdyby celem ustawodawcy było przyznanie uprawnień do uzyskania rekompensaty za pozostawione nieruchomości wszystkim osobom, które w następstwie okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. zmuszone zostały do opuszczenia terenów II Rzeczypospolitej (czego konsekwencją była utrata przez nich znajdujących się tam nieruchomości), niezależnie od tego czy po ich opuszczeniu przybyli oni do kraju w granicach ukształtowanych po II wojnie światowej czy nie, zbędne byłoby nawiązywanie w brzmieniu art. 1 ust. 1 powołanej ustawy do układów i umowy, w oparciu o które następowały pierwsze sformalizowane ewakuacje obywateli polskich zamieszkałych na Kresach do Polski. Wystarczająca w tym względzie byłaby (przy odpowiedniej modyfikacji) regulacja zawarta w ust. 2 tego artykułu. Zbędne również, z punktu widzenia założonego celu ustawodawczego, byłoby nałożenie na wnioskujących o rekompensatę spadkobierców właścicieli pozostawionych nieruchomości obowiązku dokumentowania miejsca zamieszkania tych właścicieli (lub współwłaścicieli) "po ich przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" - o czym stanowi art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy - skoro do takiego przybycia w ogóle nie musiałoby dojść.

Odnośnie zarzutów strony dotyczących jakoby uznania przez Ministra Skarbu Państwa w uprzednich decyzjach kasacyjnych spełnienia przez strony wszystkich przesłanek określonych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., organ wskazał, że Wojewoda [...] wypełniając zalecenia Ministra Skarbu Państwa zawarte w w/w decyzjach (z dnia [...].07.2012 r., z dnia [...].11.2014 r.) wykazał, że przesłanka dotycząca powrotu na obecne terytorium RP nie została spełniona (por. orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7.07.2017 r., sygn. akt I OSK 2488/16).

Biorąc zatem powyższe pod uwagę, w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji słusznie odmówił potwierdzenia M. L. i J. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. majątku ziemskiego [...] i folwarku [...].

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M. L. i J. P. zarzucając jej:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a to naruszenie:

1. art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nieuwzględnienie, że prawo do rekompensaty przysługuje także "osobom wypędzonym" , a więc innej kategorii osób, niż repatrianci, a więc osoby, które zostały zmuszone opuścić byłe tereny RP na podstawie układów republikańskich i późniejszych umów repatriacyjnych, co wprost wynika z treści i brzmienia art. 1 ust. 1 in principio ustawy, a nadto co potwierdził TK w wyroku z 23 X 2012 r., SK 11/12, OTK-A nr 9/2012, poz. 107, pkt 4.3.3.1 uzasadnienia, spr. Wojciech Hermeliński, przy czym oczywistym jest, że w stosunku do "wypędzonych" ustawa w żadnym miejscu nie przewidziała obowiązku repatriowania, czyli przemieszczenia się na obecne terytorium RP ;

2. art. 1 ust. 2 art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskie poprzez błędne przyjęcie, że ustawa nie miała zastosowania do J. P. (ofiary [...]), który jak stanowi przepis art. 1 ust. 2 ustaw)- "na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. byt zmuszony opuścić byłe terytorium RP" oraz "z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić" (art. 2 pkt 1 ustawy), podczas gdy z ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji obu instancji wprost wynika, że J. P. (przedwojenny [...]) został aresztowany przez NKWD w rodzinnym majątku [...] (teren RP), wywieziony poza granice RP na teren ZSRR do [...] i tam zamordowany, a jego spadkobiercy zesłani w głąb ZSRR (rejony [...]) posiadając obywatelstwo polskie spełniają wymóg nabycia prawa do rekompensaty;

3. art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego błędną i niedopuszczalną rozszerzającą wykładnię contra legem i jednocześnie bezpodstawne (sprzeczne z dominującym orzecznictwem sądów administracyjnych: por. wyrok NSA z 20 III 2003 r., I SA 3228/01, nie publik., ale cyt. w wyrokach TK w sprawach K 33/02 i K/04; wyrok WSA w Gorzowie w wyroku z 26 VIII 2010 r., II SAB/Go 20/10, LEX nr 737823, spr. Ireneus

YornaRk, wyrok WSA w Warszawie z 10 V 2006 r., I SA/Wa 1280/05, LEX nr 232227, spr. Iwona Kosińska; wyrok NSA z 9 III 2018 r., I OSK 1038/16, LEX nr 2486257, spr. Marcin Kamiński a zwłaszcza wyrok NSA z 1 X 2009 r., I OSK 182/09, opublikowany w oficjalnym zbiorze orzeczeń ONSAiWSA nr 1/2011 poz. 16, spr. Janina Antosiewicx oraz wyroku TK z 23 X 2012 r., SK U/12, OTK-A nr 9/2012, poz. 107, pkt 3.3.1 , 4.3.1 uzasadnienia, spr. Wojciech Hermeliński.) przyjęcie, że koniecznym warunkiem dla uzyskania prawa do rekompensaty było przybycie uprawnionego właściciela pozostawionej nieruchomości (lub jego spadkobierców) na obecne terytorium RP w granicach ustalonych po II wojnie światowej i zamieszkanie na stale, podczas gdy art. 2 ustawy zabużańskiej, wymieniając enumeratywnie przesłanki konieczne do uzyskania prawa do rekompensaty, nie przewiduje takiego pozaustawowego warunku;

4. art. 1 ust. 2 w zw. z art. 2 i w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym przyjęciu, że warunkiem przyznania skarżącym prawa do rekompensaty było stałe zamieszkanie na obecnym terytorium RP przez J. P. (ofiarę [...]) lub jego spadkobierców, podczas gdy z samego brzmienia i celu tych przepisów wyraźnie wynika, że takiego wymogu ustawa zabużańska z 2005 r. nie zawiera, a nadto skarżący spełnili wszelkie ustawowe warunki nabycia prawa do rekompensaty, a więc jako obywatele polscy są spadkobiercami zamieszkałego przed wybuchem wojny na byłym terytorium RP, właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Polski, posiadającego w dniu 1 września 1939 roku i w chwili śmierci obywatelstwo polskie, który został zmuszony (aresztowany przez [...]) opuścić byłe terytorium RP (przewieziony został na teren ZSRR — do więzienia w [...] i tam zamordowany) na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r.

5. art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 roku Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 roku (Dz.U. z 1995 roku Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku, a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 roku Nr 61, poz. 284) poprzez pozbawienie skarżących decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji chronionego konwencją "mienia" oraz prawnie uzasadnionego oczekiwania uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie z nieruchomości (por. wyrok Wielkiej Izby ETPCz z 22 czerwcu 2004 r. w spra wic Jerzy Broniowski v. Polska (skarga nr 31443/96); uzasadnienie decyzji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 27 stycznia 2000 roku, nr 33752196, IJ:iX nr 41130, orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 23 listopada 2000 roku w sprawie nr 25701 /94 - Case of the Former King oj Greece and Others vs. Greece — dostępne na stronie internetowej Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasbourgu — www.ecbr.coe.int, w którym Trybunał stwierdził, że dokonane w latach 60-tych XX wieku wywłaszczenie byłego króla Grecji z jego majątku prywatnego bez odszkodowania jest niezgodne z normami międzynarodowymi i naruszą podstawowe prawa obywatelskie; tak samo Trybunał w Strasbourgu w orzeczeniu z lutego 2001 roku w sprawie Dan Brumarescu vs. Rumunia)-,

6. art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego nieuprawnione zastosowanie i uznanie przez organ II instancji zasadności uchylenia przez wojewodę prawidłowo wydanego wcześniej, w ramach związania oceną prawną wyrażoną w kasatoryjnej decyzji MSP z [...] listopada 2014 roku (znak: [...]), w trybie art. 7 ustawy postanowienie Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. potwierdzające nabycie prawa do rekompensaty przez skarżących, a w konsekwencji wydanie merytorycznej decyzji odmownej.

7. art. 64 ust.1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji w zw. z art. 2 i art. 32 Konstytucji oraz w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy rekompensacyjnej poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy w orzecznictwie sądowoadmintstracyjnym dominuje pogląd o konieczności dokonywania prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy- zabużańskiej z uwzględnieniem konstytucyjnych zasad ochrony praw majątkowych (art. 64 ust.l i 2 Konstytucji) i zakazu naruszania istoty chronionego prawa jakim jest prawo do rekompensaty (art. 31 ust. 3 Konstytucji) oraz możliwie najszerszego określania kręgu osób uprawnionych do świadczenia zabużańskiego (zob. uchwały NSA OPS 11/13.

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z 138 § 2 k.p.a. poprzez całkowite pominięcie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że Wojewoda [...] nie zastosował się przy kolejnym ponownym rozstrzyganiu sprawy do wiążących Wojewodę [...] wytycznych i zaleceń zawartych w dwóch wcześniejszych decyzjach kasatoryjnych Ministra Skarbu Państwa: pierwszej z daty [...] lipca 2012 r. (Znak: [...]) oraz drugiej z daty [...] listopada 2014 roku (Znak: [...]), z których wynika, że oboje skarżący spełnili wszelkie przesłanki przyznania im prawa do rekompensaty zabużańskiej, co dodatkowo potwierdzone zostało kończącym pierwszy etap postępowania zabużańskiego postanowieniem Wojewody [...] nr [...] z [...] stycznia 2017 r. wydanym w trybie art. 7 ust. 1 ustawy z 2005 r. o prawie do rekompensaty i stwierdzającym nabycie przez skarżących prawa do rekompensaty za pozostawiony na kresach majątek [...] z folwarkiem [...];

2. art. 365 k.p.c. w zw. art. 76 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez sprzeczne z treścią dokumentu urzędowego, jakim jest prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego [...] w [...] z [...] lipca 2003 r,, sygn. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J. P. (ur. w 1889 r.) właścicielu utraconego majątku, na zasadzie wiążącej organ administracji tzw. fikcji prawnej ustalenie, że nie przybył on na tereny obecnej Polski, podczas gdy z treści samego orzeczenia wynika, że ostatnio zamieszkiwał w [...] przy [...], na co zresztą zwrócił już uwagę organ odwoławczy w swojej decyzji z [...] listopada 2014 r. na str. 12;

3. art. 6 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 7 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez wydanie decyzji w oparciu nie o przepisy, ale o pozaustawową niedopuszczalną i rozszerzającą ich wykładnię contra legem, podczas gdy źródłami powszechnie obowiązującego prawa w Polsce są ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, a organy administracji publicznej działać mają na podstawie przepisów prawa, zgodnie z zasadą legalizmu;

4. naruszenie art. 7, 80, 10 § 3 w związku z art. 140 k.p.a. przez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy oraz materiału w niej zgromadzonego i pominięcie okoliczności, że w świetle orzeczenia Sądu Rejonowego [...] w [...] z [...] lipca 2003 r., sygn. [...] właściciel utraconego majątku - na zasadzie wiążącej organ administracji tzw. fikcji prawnej, przybył na tereny obecnej Polski i zamieszkał w [...] przy [...], a także i tej okoliczności, że całkowicie wystarczającą przesłanką merytoryczną nabycia prawa do rekompensaty (art. 1 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 1 in fine ustawy rekompensacyjnej) w przypadku utraty mienia zabużańskiego na skutek "innych okoliczności" było przymusowe opuszczenie byłych terenów kresów wschodnich RP (art. 1 ust. 2 ustawy) i niemożność powrotu do Polski z przyczyn związanych z wybuchem wojny w 1939 r. (art. 2 pkt 1 in fine ustawy), co też miało miejsce w okolicznościach niniejszej spraw)-, albowiem J. P. został zamordowany przez [...].

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 14 grudnia 2018 r. skarżący uzupełnili skargę poprzez zarzucenie zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 ust. 1 ustawy zabużańskiej w zw. Z art. 110 i 126 k.p.a. w zw. z art. 142 k.p.a. poprzez błędne ich zastosowanie, a w konsekwencji niedopuszczalne uchylenie korzystnego dla skarżących postanowienia z [...] stycznia 2017r., a także art. 1 ust. 1a w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej poprzez mylne ich niezastosowanie i tym samym niedostrzeżenie, że zarówno J. P. (zamordowany przez [...] w [...]) jak i jego dzieci zostali wypędzeni przez [...] ze swojego majątku i z tego powodu nie mogli już nigdy powrócić do swego majątku w [...].

W piśmie procesowym z dnia 12 marca 2019r. skarżący uzupełnili skargę poprzez zarzucenie zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 ust. 1 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 110 i 126 k.p.a. w zw. z art. 142 k.p.a. poprzez błędną ich wykładnię i zastosowanie, a w konsekwencji niedopuszczalne naruszenie zasady trwałości orzeczeń administracyjnych, bo bez stosownego wniosku osób uprawnionych uchylenie korzystnego dla nich, niezaskarżalnego i zawierającego treść materialnoprawną postanowienia wojewody z [...] stycznia 2017r., którym to postanowieniem organy obu instancji były związane od chwili jego doręczenia stronom, naruszenie art. 1 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 1 in fine i pkt 2 ustawy zabużańskiej poprzez błędną wykładnię art. 1 ust. 2 ustawy polegającą na zastosowaniu niedopuszczalnej contra legem rozszerzającej wykładni tego przepisu polegającej na przyjęciu w sposób jedynie dorozumiany istnienia przesłanki przesiedlenia, gdy tymczasem prawidłowa gramatyczna wykładnia tego przepisu wymogu takiego w stosunku do skarżących nie przewiduje. Nadto za brakiem ustawowego wymogu przesiedlenia przemawia wykładnia celowościowa tego przepisu uwzględniająca zwłaszcza nowelizację ustawy z 12 grudnia 2013r. oraz fakt jego włączenia do projektu ustawy nie na etapie projektu rządowego, a dopiero w drugim czytaniu, a nadto wynika to wprost ze stanowiska TK zawartego w wyroku z 23 października 2012r. SK 11/12, jak również z uchwały siedmiu sędziów NSA z 16 grudnia 2013r. I OPS 11/13, naruszenie art. 1 ust. 1a w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej poprzez mylne ich niezastosowanie i tym samym niedostrzeżenie, że zarówno J. P. jak i jego dzieci zostali wypędzeni ze swojego majątku i wyłącznie z powodu wybuchu II wojny światowej nie mogli już nigdy powrócić do [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Marterialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.; dalej: "ustawa zabużańska"). Zakres podmiotowy i przedmiotowy tej ustawy, którą uregulowano kompleksowo prawa zabużan i ich następców prawnych, określony został w art. 1, 2 i 3. Tak więc określa ona zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust. 1 pkt 1 -3), umowie z dnia 6 lipca 1945 r. (art. 1 ust. 1 pkt 4) bądź umowy granicznej z 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a). Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). W myśl art. 2 tej ustawy (przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. SK 11/12) prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1. Artykuł 3 ust. 2 zd. 1 stanowi zaś, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym wskazanych przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie).

W rozpoznawanej sprawie organy orzekające uznały, że skarżącym nie przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich poprzednika prawnego nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej z tego powodu, że ani właściciel mienia J. P., ani jego spadkobiercy po opuszczeniu byłego terytorium Polski nigdy nie powrócili na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej powojennych granicach.

Okolicznością niesporną jest, że J. P. w związku z okolicznościami związanymi z wojną rozpoczętą w 1939 r. w warunkach przymusu opuścił tereny byłej Rzeczypospolitej Polskiej. Został bowiem aresztowany przez [...] i wywieziony do więzienia w [...], a następnie w 1940r. stał się jedną z ofiar [...]. Jego żona i dzieci zostały wywiezione do [...], skąd następnie wyjechali wraz z armią [...]. Do Polski nigdy nie powrócili. R. P. zmarł w [...], K. P. zmarła w [...], a M. L. zamieszkuje w [...].

Sąd w obecnym składzie podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 9 października 2014r. sygn. akt I OSK 2763/13 i z dnia 7 lipca 2017r. sygn. akt I OSK 2488/16, że niezbędną przesłanką uprawniającą do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest powrót właściciela nieruchomości bądź jego spadkobierców na terytorium Polski w jej powojennych granicach. Tym samym nie podziela poglądów tego Sądu i wojewódzkich sądów administracyjnych przedstawionych w przywołanych przez skarżących wyrokach.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 9 października 2014r. i z dnia 7 lipca 2017r. wskazał, że w wyniku tzw. umów republikańskich: układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego ( dalej: " PKWN") a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad, układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy PKWN a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad, układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy PKWN a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, uzupełnionych umową z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR a także umowy pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich z 15 lutego 1951 r. o zamianie odcinków terytoriów państwowych (Dz. U. Nr 11, poz. 63) i umową między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich z 25 marca 1957 r. w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. z 1957 r., Nr 47, poz. 222) przeprowadzona została ewakuacja obywateli polskich narodowości polskiej i żydowskiej z terytoriów republik sowieckich oraz Litwinów, Białorusinów, Rusinów i Ukraińców mieszkających na dawnych terenach Rzeczypospolitej Polskiej. Umowy te, co wynika wprost z ich treści stanowiły, że ewakuacja dotyczy "wszystkich Polaków i Żydów będących obywatelami polskimi mieszkających w zachodnich okręgach odpowiednich republik i chcących się przesiedlić na terytorium Polski" (art.1 układów). Oczywistym jest, że mimo sformułowania " chcących się przesiedlić" Polacy znaleźli się w sytuacji przymusowej i doznawali z tego tytułu różnorakiego rodzaju krzywd. Niezależnie jednak od oceny tych okoliczności, która jest jednoznaczna, z treścią wszystkich wskazanych na wstępie umów republikańskich wynika, że ich celem było przemieszczenie osób narodowości polskiej i żydowskiej na terytorium Polski w jej powojennych granicach.

Umowy republikańskie nie stanowiły wprost podstawy prawnej dla roszczeń kompensacyjnych z tytułu utraty mienia pozostawionego poza granicami państwa polskiego, lecz kreowały zobowiązanie władz państwa polskiego do uregulowania w prawie wewnętrznym rozliczeń z obywatelami polskimi, którzy utracili mienie w związku ze zmianą granic. To stanowisko jest już utrwalone w orzecznictwie (por. uchwała SN z 17 października 1991 r., sygn. akt III CZP 99/91, publ. OSNCP 1992, nr 4, poz. 61; wyrok SN z dnia 21 listopada 2003 r., sygn. akt I CK 323/02, publ. OSNC 2004, nr 6, poz. 103; wyrok SN z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt V CK 245/04, publ. Lexis nr 370701, a także wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2002 r., sygn. K 33/02, publ. OTK ZU nr 7/A/2002, poz.97; Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004, sygn. K 2/04, publ. OTK-A 2004/11/117, z dnia 23 października 2012 r., sygn. SK 11/12, publ. OTK-A 2012/9/107).

W okresie powojennym kwestie rozliczeń za nieruchomości zabużańskie były początkowo uregulowane przez ustawodawcę w kilku aktach prawnych (dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279, ze zm.), dekret z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 71, poz. 389, ze zm.); dekret z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ( Dz.U. 46, poz. 340 ze zm.); dekret z dnia 10 grudnia 1952 r. o odstępowaniu przez Państwo nieruchomego mienia nierolniczego na cele mieszkaniowe oraz na cele budownictwa indywidualnych domów jednorodzinnych (Dz. U. Nr 49, poz. 326); dekret z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107, ze zm.); ustawa z dnia 28 maja 1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (Dz. U. Nr 31, poz. 132, ze zm.);ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159, ze zm.), ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99, ze zm.); ustawa z dnia 10 czerwca 1994 r. o zagospodarowaniu nieruchomości Skarbu Państwa przejętych od wojsk Federacji Rosyjskiej (Dz. U. Nr 79, poz. 363, ze zm.); ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741); ustawa z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. Nr z 2001 r., Nr 120 , poz. 1299 ze zm.).

Wszystkie wskazane powyżej regulacje miały na celu pomoc osobom przesiedlonym i zamieszkującym w Polsce ( " nadziały" ziemi z reformy rolnej, akty nadania na terenach Ziem Odzyskanych, odstępowanie osobom fizycznym państwowego nieruchomego mienia nierolniczego na indywidualne potrzeby mieszkaniowe, zaliczenie wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa na pokrycie ceny sprzedawanych przez państwo nieruchomości lub na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste).

Odnośnie do wskazanych regulacji prawnych, w zakresie omawianego zagadnienia, zapadały uchwały Sądu Najwyższego. Już w uchwale 7 sędziów z dnia 30 maja 1990 r., sygn. III CZP 1/90, publ. OSNCP 1990, z.10-11, poz.129) Sąd Najwyższy wywiódł, że na równi z osobami, które powróciły do kraju na podstawie wymienionych umów zawartych w latach 1944 - 1957, powinny być traktowane osoby, które nie mogły się poddać "procedurze" określonej w tych umowach, zwłaszcza zaś w układach "republikańskich", gdyż w tym okresie z przyczyn od siebie niezależnych nie przebywały w ZSRR, a w przypadku pozostawania na terytorium tego państwa nie mogły z prawa do ewakuacji czy repatriacji skorzystać. Dotyczyło to osób, które pozostawiły swoje mienie nieruchome na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, zamieszkiwały na tych terenach przed dniem 1 września 1939 r. i opuściły ZSRR przed rozpoczęciem ewakuacji - zbiegły na obecne terytorium Polski z obawy przed deportacjami, zsyłkami czy wręcz likwidacją, zostały wywiezione na roboty przymusowe do Niemiec - skąd powróciły do kraju, wreszcie przybyły do Polski w szeregach wojska.

Następnie w uchwale z dnia 5 czerwca 1990 r., sygn. III CZP 4/90 (Lexis pl 420176) Sąd Najwyższy stwierdził, że: "Uprawnienia do ekwiwalentu z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. przysługują również osobie, która przed dniem 1 września 1939 r. zamieszkiwała na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, miała obywatelstwo polskie, pozostawiła na tych terenach majątek nieruchomy, który utraciła, a nie mogła poddać się ewakuacji w trybie przewidzianym w układzie z dnia 9 września 1944 r. zawartym przez PKWN z Rządem Ukraińskiej SRR, gdyż wcześniej została wywieziona na roboty przymusowe do Rzeszy Niemieckiej, skąd - po zakończeniu działań wojennych - powróciła do kraju".

Również w uchwale 7 sędziów z dnia 10 kwietnia 1991 r., sygn. III CZP 84/90, publ. OSNC 1991/8-9/97, Sąd Najwyższy - dokonując wykładni art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. jednoznacznie stwierdził, że brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że prawo do rekompensaty uzależnione zostało od treści wiążących Państwo umów międzynarodowych, a " przewidziane w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości prawo do zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkują w Polsce". Zwrócono przy tym uwagę, że ograniczenie tego uprawnienia do osób zamieszkałych w Polsce podyktowane jest troską Państwa o warunki bytowe jego obywateli zamieszkujących w kraju, w celu umożliwienia im odzyskania standardu życiowego zbliżonego do uprzednio posiadanego.

W sposób całościowy problematykę tzw. roszczeń zabużańskich regulowała natomiast ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz. 39). Przepisy tej ustawy były przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego pod względem ich zgodności z Konstytucją. W wyroku z dnia 15 grudnia 2004, sygn. K 2/04, publ. OTK-A 2004/11/117 Trybunał Konstytucyjny wyraził stanowisko, że w sytuacji gdy umowy republikańskie wiązały jednoznacznie przyrzeczoną kompensację z wymogiem posiadania obywatelstwa polskiego oraz faktem przemieszczenia się celem zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej nowych granicach, ustawodawca, regulując kwestie zakresu podmiotowego prawa zaliczenia (służącego urzeczywistnieniu prawa do kompensacji), mógł zasadnie nawiązać do wymogów objętych zobowiązaniami wskazanymi w umowach republikańskich. W szczególności mógł i nadal może ograniczyć kompensację do kręgu obywateli polskich i to tylko tych, którzy zostali objęci przemieszczeniem (repatriacją) na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach. Fakt przemieszczenia się i zamieszkania na obszarze państwa polskiego bezpośrednio po przemieszczeniu (repatriacji) mógł być zasadnie uznany za warunek korzystania z uprawnień kompensacyjnych. Ponadto Trybunał podkreślił, że kompensacja wartości pozostawionego mienia przez państwo polskie nie miała i nadal nie ma natury i cech odszkodowania (w znaczeniu cywilnoprawnym) za mienie wywłaszczone de facto (lub bez podstawy prawnej), ale charakter sui generis publiczno-prawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach.

Oceny tej nie zmienia ani późniejszy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. SK 11/12, ani dokonana na podstawie wskazań tego wyroku nowelizacja ustawy zabużańskiej z 2005 r., a w szczególności treść art.1 ust.2 tej ustawy po jej nowelizacji, w aktualnym brzmieniu.

Zdaniem NSA należy mieć na uwadze, że w dotychczasowym orzecznictwie tak Sądu Najwyższego, jak też Trybunału Konstytucyjnego zgodnie przyjmowano, że podmiotami uprawnionymi z tytułu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego były te osoby, które przemieściły się celem zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej nowych powojennych granicach. Powstaje zatem pytanie, czy obecnie obowiązująca ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zawiera takie regulacje, które pozwalają na odstępstwo od ukształtowanego już orzecznictwa.

Oczywistym jest, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. K 2/04, dokonywał oceny zgodności z Konstytucją przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Jednak obecnie obowiązująca ustawa z 2005 r., tak samo jak ustawa z 2003 r. w art.1 nawiązuje do umów republikańskich stanowiąc, że: ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych układów i umów republikańskich. Różnica polega na tym, że w miejsce prawa do zaliczenia ustawa z 2005 r. wprowadza pojęcie prawa do rekompensaty. W tym względzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2012 r., sygn. SK 11/12 zwrócił uwagę, że: " Wspólna dla wszystkich umów republikańskich była deklaracja PKWN, że ewakuowani rolnicy "otrzymają ziemię w rozmiarach przewidzianych ustawą o reformie rolnej", natomiast "włościanie, którzy przesiedlają się na terytorium Polski, jeżeli nawet nie posiadają ziemi w chwili ewakuacji, otrzymają, w razie życzenia, przydział ziemi na zasadach ogólnych" (art. 1 tych umów in fine). Nakazano ponadto, aby "domy w miastach i wiejskich osiedlach, opróżnione na skutek przesiedlenia (Niemców), były zostawione w pierwszym rzędzie do dyspozycji przesiedlonych" (art. 3 ust. 6 in fine umów republikańskich).

Celem ustawy z 2005 r. jest zatem udzielenie rekompensaty osobom przesiedlonym w trybie wymienionych umów republikańskich i tym, którzy opuścili dawne ziemie R.P. poza procedurę ewakuacyjną w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Z treści art.1 wynika także, że rozszerzyła ona krąg podmiotów uprawnionych do rekompensaty, gdyż w ustępie 2 ustawa ta stanowi, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Niewątpliwie ustęp 2 art.1 nawiązuje do ustępu 1 tego przepisu. Wykładnia ustępu 2 art.1 nie może prowadzić do innego wniosku, jak stwierdzenia, że skoro do wymienionych w tym przepisie osób stosuje się przepisy ust.1, a te przepisy nawiązują do umów republikańskich, to ratio legis tej ustawy, tak samo jak poprzednio obowiązującej ustawy z 2003 r., jest zrekompensowanie strat za mienie pozostawione na dawnych ziemiach polskich osobom, które pozostawiając mienie na Kresach Wschodnich przemieściły się na terytorium Polski w jej powojennych granicach. Nie wyklucza to, z uwagi na znaczący upływ czasu, że osoby te, tak jak i ich spadkobiercy, obecnie zmienili miejsce zamieszkania. Przewidziany w art. 2 ust. 2 ustawy z 2003 r. o zaliczeniu, wymóg, aby uprawnieni zamieszkiwali na stałe w Polsce co najmniej od dnia wejścia w życie tej ustawy, tj. od 30 stycznia 2004 r. został uznany za niekonstytucyjny w powołanym już wyroku z 15 grudnia 2004 r., sygn. K 2/04, OTK ZU nr 11/A/2004, poz. 117.

Jednakże czym innym jest wymóg, aby po wielu latach od zakończenia wojny uprawnieni zamieszkiwali w Polsce, a czym innym wymóg przemieszczenia się po wojnie na tereny polskie w obecnych granicach. Zwrócił na to uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyrokach z dnia 19 grudnia 2002 r., sygn. K 33/02 (publ. OTK ZU nr 7/A/2002, poz.970) oraz w powołanym już wyroku z 2004 r., sygn. K 2/04, wskazując, że konsekwencją charakteru prawa zaliczenia, jako prawa majątkowego mającego charakter publicznoprawny było uznanie przez Trybunał Konstytucyjny w obu powołanych orzeczeniach, że (podobnie jak inne prawa majątkowe o charakterze publicznoprawnym) może ono być limitowane na zasadach przewidzianych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. W szczególności, za dopuszczalną uznano "możliwość ustawowego ograniczenia publicznych praw majątkowych obywateli m.in. ze względu na interes publiczny i (...) barierę zdolności realizacyjnych państwa, będącego "dobrem wspólnym" (art. 1 Konstytucji), oraz z uwagi na (...) wzgląd na zdolność państwa do wywiązania się z jego podstawowych powinności" (wyrok K. 2/2004). Tę ocenę podzielił także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2012 r. , sygn. SK 11/12. Badając zgodność z Ustawą zasadniczą przepisów ustawy z 2005 r., Trybunał stwierdził, w uzasadnieniu wyroku , że " prawo zaliczenia zostało uznane we wskazanych wyrokach z 2002 r. i 2004 r. za publicznoprawne prawo majątkowe o charakterze przede wszystkim socjalnym (a nie czysto odszkodowawczym), podlegające ochronie na podstawie art. 64 Konstytucji. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, konstatacja ta znajduje odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie, pomimo że na podstawie zaskarżonej ustawy osoby uprawnione mogą otrzymać rekompensatę nie tylko w formie prawa zaliczenia, ale także (alternatywnie) w formie pieniężnej ze środków Funduszu Rekompensacyjnego. Rekompensata za utracone mienie zabużańskie wypłacana na podstawie zaskarżonej ustawy nie jest odszkodowaniem za wywłaszczenie w rozumieniu art. 21 ust. 2 Konstytucji. Pozbawienie obywateli polskich mieszkających na kresach wschodnich własności w związku z ich przesiedleniem w obecne granice państwa nie zostało bowiem dokonane z inicjatywy i na rzecz państwa polskiego, lecz było wynikiem "narzuconych" okoliczności geopolitycznych. Prawo do tego świadczenia jest prawem "pochodnym" względem utraconego prawa własności nieruchomości zabużańskich jedynie w tym sensie, że posiadanie takiego tytułu prawnego do pozostawionego mienia jest jednym z warunków otrzymania rekompensaty".

Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny podtrzymał pogląd, wyrażony w wyroku sygn. K 2/2004, że świadczenie przyznawane na podstawie ustawy rekompensacyjnej ma charakter mieszany: zdecydowanie dominuje w nim element socjalny (udzielenie "pomocy na zagospodarowanie" osobom, które przesiedlały się do państwa w obecnych granicach), a mniejsze znaczenie ma element odszkodowawczy, przy czym funkcje te należy oceniać uwzględniając upływ czasu, jaki upłynął od pozbawienia zabużan własności. Analiza uzasadnienia wyroku Trybunału z 2012 r. prowadzi do wniosku, że w zakresie, mającego znaczenie w niniejszej sprawie zagadnienia przemieszczenia się uprawnionego na terytorium Polski w powojennych granicach, aktualne są poglądy wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w opisanym powyżej wyroku z 2004 r. NSA zwrócił uwagę, że powoływany w skardze kasacyjnej wyrok NSA z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt I OSK 182/09 zapadł przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r.

Kolejny argument przemawiający za kontynuacją poglądu dotyczącego zagadnienia przemieszczenia uprawnionego na tereny polskie w obecnych granicach wyrażonego tak w przytoczonych powyżej wyrokach i uchwałach Sądu Najwyższego, jak również w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego wynika z uzasadnienia rządowego projektu ustawy z 2005 r. ( druk sejmowy 3793/IV kadencja Sejmu s. 1 uzasadnienia projektu). W uzasadnieniu projektu wskazano, że proponowane przepisy w głównej mierze kontynuują rozwiązania obecnie obowiązujące, ponieważ warunki, jakie muszą spełniać osoby uprawnione, zostały ukształtowane z zachowaniem postanowień uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 r. (III CZP 84/90), zgodnie z którą "prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkują w Polsce." Proponowane regulacje uwzględniają również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., zgodnie z którym warunek, że tzw. umowy republikańskie jednoznacznie wiązały przyrzeczoną kompensację z wymogiem posiadania obywatelstwa polskiego oraz faktem przemieszczenia celem zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, uprawniał ustawodawcę do nawiązania do wymogów objętych zobowiązaniami wskazanymi w umowach republikańskich. Podkreślono, że zaproponowane przepisy "w dużej mierze kontynuują rozwiązania obecnie obowiązujące", ponieważ warunki, które muszą spełniać osoby uprawnione, zostały ukształtowane z "zachowaniem postanowień" uchwały Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 1991 r., III CZP 84/90 (wyżej już omówionej).

Norma zawarta w art.1 ust.2 ma na celu uwzględnienie praw osób, które z różnych względów nie repatriowały się z dawnych Kresów do Polski w procedurze ewakuacyjnej przewidzianej w układach republikańskich bądź umowie z dnia 6 lipca 1945 r. zawartej między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, o której mowa w art. 1 ust. 1 pkt 4 ustawy. Przyczyną zaś uzasadniającą rozszerzenie zakresu działania ustawy na te osoby była konieczność respektowania konstytucyjnej zasady równości obywateli Rzeczypospolitej Polskiej wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) .

Sąd dodał, że gdyby celem ustawodawcy było przyznanie uprawnień do uzyskania rekompensaty za pozostawione nieruchomości wszystkim osobom, które w następstwie okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. zmuszone zostały do opuszczenie terenów II Rzeczypospolitej (czego konsekwencją była utrata przez nich znajdujących się tam nieruchomości), niezależnie od tego czy po ich opuszczeniu przybyli oni do kraju w granicach ukształtowanych po drugiej wojnie światowej czy nie, zbędne byłoby nawiązywanie w brzmieniu art. 1 ust. 1 powołanej ustawy do układów i umowy, w oparciu o które następowały pierwsze sformalizowane ewakuacje obywateli polskich zamieszkałych na Kresach do Polski. Wystarczająca w tym względzie byłaby (przy odpowiedniej modyfikacji) regulacja zawarta w ust. 2 tego artykułu. Zbędne również, z punktu widzenia założonego celu ustawodawczego, byłoby nałożenie na wnioskujących o rekompensatę spadkobierców właścicieli pozostawionych nieruchomości obowiązku dokumentowania miejsca zamieszkania tych właścicieli (lub współwłaścicieli) "po ich przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" - o czym stanowi art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy - skoro do takiego przybycia w ogóle nie musiałoby dojść.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na względzie tak wykładnię literalną (powiązanie art.1 ust.2 z ustępem 1 tego artykułu i przyjęcie, że przesłanki podmiotowe zostały określone przez ustawodawcę w art.1 i art.2 ustawy) , jak też ratio legis ustawy z 2005 r., konieczne jest spełnienie - przez osobę opuszczającą w związku z wybuchem drugiej wojny światowej dawne tereny Rzeczypospolitej Polskiej - warunku przesiedlenia się na terytorium Polski w granicach powojennych.

Wyżej przedstawiony pogląd sąd w składzie orzekającym w całości podziela. Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy zgodzić się z wykładnią przepisów ustawy zabużańskiej zaprezentowana przez organy obu instancji. Tym samym za trafne należy uznać stanowisko, że J. P. i jego spadkobiercy nie spełnili wymogu przemieszczenia się na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w obecnych powojennych granicach z zamiarem stałego zamieszkania. W konsekwencji nie spełnienia tego warunku, nie mogli uzyskać przewidzianego ustawą uprawnienia.

Jeśli chodzi o zarzut skargi dotyczący związania na podstawie art. 365 k.p.c. prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] lipca 2003r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J. P., w którym wskazano jego ostatnie miejsce zamieszkania w [...] przy [...], należy uznać go za chybiony. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., który zgodnie z art. 13 § 2 kpa ma zastosowanie również w postępowaniu nieprocesowym, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Oznacza to, że inne sądy, organy państwowe oraz organy administracji publicznej, rozstrzygające w sprawach innych niż karne (art. 365 § 2 K.p.c.) nie mogą dokonać odmiennej oceny prawnej roszczenia, ale także nie mogą dokonać odmiennych ustaleń faktycznych (P. Telenga, Komentarz aktualizowany do art. 365 K.p.c., Lex). Z kolei art. 366 k.p.c. stanowi, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Określone w art. 365 § 1 k.p.c. związanie stron, sądów oraz innych organów i osób treścią prawomocnego orzeczenia wyraża nakaz przyjmowania przez nie, że w objętej nim sytuacji stan prawny przedstawiał się tak, jak to wynika z sentencji wyroku. Jednakże mocy wiążącej prawomocnego wyroku w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. nie można rozpatrywać w oderwaniu od art. 366 k.p.c., który przymiot powagi rzeczy osądzonej odnosi tylko "do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami." W ocenie Sądu zasada związania prawomocnym orzeczeniem dotyczy istotnych w sprawie kwestii, a więc w przypadku postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku określenia spadkobierców i ich udziałów, nie zaś miejsca zamieszkania, które nie jest przedmiotem rozstrzygnięcia. Powyższe potwierdza treść art. 679 k.p.c., zgodnie z którym po spełnieniu warunków w nim wskazanych postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku może zostać zmienione w zakresie określenia spadkobierców i ich udziałów.

Ostatnie miejsce zamieszkania w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku ma znaczenie w celu określenia właściwości miejscowej sądu, nie stanowi natomiast istotnego elementu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Istotnymi elementami tego postanowienia są jedynie kto jest spadkobiercą oraz w jakim udziale.

Powyższe stanowisko sądu koreluje z okolicznością podaną przez pełnomocnika skarżących na rozprawie w dniu 22 marca 2019r. Wskazał on bowiem, że spadkobiercy J. P. wskazali jako ostatnie jego miejsce zamieszkania [...] wyłącznie w celu określenia właściwości sądu polskiego.

Ponadto w akcie zgonu J. P. sporządzonym na podstawie postanowienia o uznaniu za zmarłego jako ostatnie jego miejsce zamieszkania wskazano [...]. (k. 577 akt administracyjnych oraz zupełny akt zgonu złożony na rozprawie).

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że J. P. nie zamieszkiwał w [...], a w swoim majątku w [...], co w wielu pismach, odwołaniu i skardze potwierdzają skarżący. Jednoznacznie też wskazują, że jest on ofiarą [...] dokonanej w 1940r.

W postanowieniu Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] marca 2002r. sygn. akt [...] J. P. został uznany za zmarłego i chwilę jego śmierci oznaczono na dzień [...] grudnia 1947r. zgodnie z art. 14 § 3 dekretu z dnia 29 sierpnia 1945r. Prawo osobowe (Dz.U. nr 40, poz. 223), w którym stwierdzono, że kto zaginął będąc w czasie wojny lub działań wojennych przymusowo wywieziony poza granice państwa, może być uznany za zmarłego po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym według istniejących wiadomości jeszcze żył, nie wcześniej jednak niż po upływie 2 lat od końca roku kalendarzowego, w którym działania wojenne zostały zakończone. Przepis ten został wskazany jako znajdujący zastosowanie do oznaczenia chwili domniemanej śmierci zaginionych przed dniem 1 października 1950r. przez art. XXXIII § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r.-Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 94).

Uznanie za zmarłego w niniejszej sprawie stanowi zatem pewną fikcję prawną, co zresztą potwierdzają sami skarżący, wielokrotnie podnosząc, że J. P. został zamordowany i pochowany w [...] koło [...], co miało miejsce w kwietniu 1940r.

Organ administracji publicznej ma zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia i rozpatrzenia sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy w jego całokształcie. Nie może zatem bezkrytycznie opierać się na wskazanym w postanowieniu Sądu ostatnim miejscu zamieszkania J. P. w [...], w sytuacji gdy pozostały materiał dowodowy powyższemu przeczy, w tym sami skarżący.

Odnosząc się do zarzutu o braku możliwości uchylenia postanowienia z [...] stycznia 2017r. przez organ I instancji z uwagi na związanie organu jego treścią, należy uznać go za bezzasadny.

Postępowanie w sprawie rekompensaty ma charakter dwuetapowy. Pierwszy etap kończy się wydaniem postanowienia, o jakim mowa w art. 7 ust. 1 ustawy.

Postanowienie określa spełnienie wymogów formalnych, o których mowa w przepisach wymienionych w art. 7 ust. 1 ustawy, co pozwala na przejście do etapu drugiego. Jednakże stwierdzenie wskazanych wymogów ustawowych w postanowieniu nie oznacza automatycznego ustalenia prawa do rekompensaty, gdyż z żadnego przepisu ustawy nie wynika związanie organu treścią przedmiotowego postanowienia. Takie związanie naruszałoby dyrektywę racjonalności. Otóż, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone organ ma obowiązek prowadzić je z uwzględnieniem dowodów, jakie będą konieczne do rozpoznania sprawy, więc dotychczasowych, jak i nowo pozyskanych. Przyjmując rozumowanie takie, jak prezentują skarżący, prowadziłoby do sytuacji, w której po wydaniu postanowienia w każdym przypadku organ zobowiązany byłby do wydawania decyzji ustalającej prawo do rekompensaty.

Postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. zostało wydane na podstawie art. 7 ust.1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowienie to nie potwierdza prawa do rekompensaty, bo to następuje decyzją wydaną w wyniku przeprowadzenia postępowania ( art.5 ust.3 ustawy), lecz ma charakter incydentalny, w którym wojewoda dokonuje jedynie wstępnej oceny spełnienia przesłanek do uzyskania rekompensaty. Zasadą postępowania administracyjnego jest orzekanie przez organ w drodze decyzji po przeprowadzeniu postępowania według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili orzekania. Jeśli zatem, jak w niniejszej sprawie już po wydaniu postanowienia, o którym mowa w art.7 ust.1 wskazanej wyżej ustawy, organ stwierdzi istnienie okoliczności uniemożliwiających potwierdzenie prawa do rekompensaty, to wydaje decyzję odmawiającą. Pozostałoby wówczas w obrocie prawnym niezaskarżalne postanowienie wydane na podstawie art.7 ust.1 powołanej wyżej ustawy. W ocenie Sądu organ pierwszej instancji w takiej sytuacji, przed wydaniem decyzji odmownej powinien uchylić postanowienie wydane na podstawie art. 7 ust.1 ustawy zabużańskiej, co też w niniejszej sprawie uczynił. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2016r. sygn. akt I OSK 2369/15).

Również zarzut dotyczący związania organów wytycznymi zawartymi w decyzjach Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2012 r. i z dnia [...] listopada 2014r. uchylających wcześniejsze decyzje Wojewody [...] nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Należy bowiem zauważyć, że decyzja kasacyjna jest rozstrzygnięciem procesowym, a zatem nie kształtuje ona stosunku materialnoprawnego. Zatem, przekazując sprawę, w oparciu o art. 138 § 2 kpa, do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, organ odwoławczy nie tylko nie może w jakikolwiek sposób narzucać temu organowi treści rozstrzygnięcia, lecz także nie może w inny sposób, niż tylko przez wskazanie okoliczności, jakie organ pierwszej instancji powinien wziąć pod rozwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, wpływać na zakres postępowania wyjaśniającego przed organem pierwszej instancji.

Nie doszło również w niniejszej sprawie do naruszenia wskazanych przez skarżących przepisów Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z uwagi na to, że kompensacja wartości pozostawionego mienia nie ma natury i cech odszkodowania za mienie wywłaszczone.

Reasumując Sąd uznał, że zarzuty skargi są nieuzasadnione, postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami kodeksu postępowania administracyjnego, a uzasadnienie rozstrzygnięcia sporządzone zostało zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Oczywiście, przedstawienie przez skarżących operatów szacunkowych zgodnie ze zobowiązaniem organu nie powinno w realiach niniejszej sprawy nastąpić, jednakże przedwczesne wydanie przez organ postanowienia z [...] stycznia 2017r., a następnie jego uchylenie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018r. nie stanowi uchybienia, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.