Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 990/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2, 4
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) del. WSA Robert Sawuła Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2012r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 1229/10 w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę J.P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2010 r. w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., działając na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o świadczeniu pieniężnym, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 (Dz.U. z 2009 r. Nr 220, poz. 1734), odmówił skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w powołanej ustawie.

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że skarżący pracował w Jarkach, w niewielkim oddaleniu od miejsca swojego zamieszkania (miejscowość Bród Kamienny). Zdaniem organu nie nastąpił więc fakt deportacji wskazany w ustawie o świadczeniu pieniężnym. Praca ta nie przybrała szczególnie dotkliwej formy, której dotyczył wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., tzn. nie była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska.

Pismem z dnia 24 lutego 2010 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu skarżący wywodzi, że został deportowany w 1939 r. wbrew własnej woli i woli rodziców, wyrwany z dotychczasowego środowiska i pracował przymusowo ponad swoje siły u gospodarza niemieckiego. Ponadto, dotkliwym przeżyciem było rozdzielenie z rodzicami i rodzeństwem.

Ponownie rozpatrując sprawę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2010 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2010 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podzielił wcześniej zaprezentowane stanowisko wywodząc, że przepisy ustawy o świadczeniu pieniężnym nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do tych spośród nich, wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie (deportacja) w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy.

Pismem z dnia 30 marca 2010 r. skarżący wniósł o "uchylenie negatywnych dla niego decyzji w przedmiocie przyznania uprawnienia". Organ potraktował pismo skarżącego jako wniosek w trybie art. 154 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] marca 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2010 r. Organ podniósł, że wnioskodawca nie wskazał, żeby za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Okoliczności, na które powołuje się strona takiej oceny nie uzasadniają, ponieważ od dnia wydania decyzji o odmowie przyznania przedmiotowego uprawnienia stan prawny i orzecznictwo organu nie uległy zmianie.

Skarżący wniósł podanie o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] września 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2010 r. Organ podkreślił, że słuszny interes strony nie może prowadzić do obchodzenia innych przepisów prawa, tj. w niniejszej sprawie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym.

Skarżący wniósł skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Oddalając skargę Sąd I instancji wyjaśnił, że w swoim podaniu strona nie powołała się na ustawowe podstawy do wznowienia postępowania ani też na podstawy do wszczęcia postępowania w celu stwierdzenia nieważności decyzji. Wobec powyższego, stosownie art. 235 § 1 k.p.a., organ prawidłowo zakwalifikował podanie jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 k.p.a.

Sąd I instancji wyjaśnił ponadto, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem – w przeciwieństwie do postępowania głównego – nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Sąd I instancji podkreślił przy tym, że zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 k.p.a. nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem.

W ocenie Sądu I instancji, wnioskodawca nie wskazał, żeby za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Ponadto okoliczności, na które powołuje się skarżący takiej oceny nie uzasadniają. W związku z tym Sąd I instancji podzielił stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Sąd I instancji wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 stwierdził, że art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku Trybunał podniósł, że ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Trybunał ponadto wskazał, że obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy fizycznych możliwości), były one poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, z reguły nieprzyjaznym miejscu pobytu. Wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter takiej represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania, można wymienić m.in.: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej), co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi, trudny klimat i warunki przyrodnicze (dotyczy to zwłaszcza osób wywiezionych do części azjatyckiej ZSRR). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, ogólnie słuszny cel zaskarżonej ustawy (symboliczne zadośćuczynienie dla osób wywiezionych do pracy przymusowej) został wypaczony przez niepełne określenie kategorii osób uprawnionych do świadczenia deportacyjnego przewidzianego w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu. Z przepisu tego wynika, że beneficjentami świadczeń mogą być wyłącznie osoby wywiezione z terytorium państwa polskiego (i to definiowanego na dwa różne sposoby – w granicach przedwojennych lub powojennych) na terytorium ZSRR, III Rzeszy lub terenów przez nie okupowanych. W taki sposób do rangi warunku uzyskania świadczenia (cechy relewantnej jego adresatów) podniesione zostało przekroczenie granicy państwa polskiego (nie zawsze zresztą istniejącej w sensie prawnym i faktycznym oraz zmieniającej swój przebieg w trakcie działań wojennych). Spowodowało to wykluczenie możliwości przyznania świadczeń deportacyjnych osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej w ramach terytorium państwa polskiego.

W opinii Trybunału Konstytucyjnego, tak sformułowane, bardzo rygorystyczne przesłanki dostępu do świadczeń deportacyjnych w istotny sposób naruszają zasadę równości. Kryterium przekroczenia granic państwowych nie jest adekwatne do celu ustawy. Powoduje ono arbitralne zróżnicowanie prawa do świadczenia deportacyjnego. Osoby wywiezione do pracy przymusowej są bowiem dzielone na dalsze dwie kategorie, w zależności od tego, czy miejsce ich zamieszkania i miejsce wywiezienia dzieliła granica państwa polskiego, czy też nie. Tym samym cechą relewantną osób uprawnionych do świadczenia deportacyjnego jest nie tylko szczególna dolegliwość represji (wywiezienia do pracy przymusowej), lecz także sztuczne w istocie kryterium "geograficzne".

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z tak zrekonstruowaną (w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego) normą prawną, Sąd I instancji wskazał, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka szczególnej dolegliwości represji w formie deportacji. Organ administracyjny zbadał (co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia), czy obowiązek pracy przymusowej skarżącego podczas II wojny światowej przybierał szczególnie dotkliwą formę tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsc pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Organ administracyjny ocenił więc charakter deportacji skarżącego nie w oparciu o kryterium terytorialne (geograficzne), lecz – uwzględniając treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego – w oparciu o kryterium szczególnej dolegliwości represji. Prawidłowo, zdaniem Sądu I instancji, uznając, że wykonywanie pracy przymusowej w miejscowości położonej w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania skarżącego, nie miało charakteru szczególnie dotkliwego. Zmiana bowiem miejsc pobytu nie musi oznaczać, że jednocześnie nastąpiło "wyrwanie" z dotychczasowego środowiska czego efektem było zerwanie z nim więzi. Jeżeli więc praca była wykonywana w niewielkim oddaleniu od dotychczasowego miejsca zamieszkania, to nie sposób uznać, że nastąpiło wyrwanie z dotychczasowego środowiska, praca bowiem była wykonywana w znanej okolicy, w niewielkiej odległości od dotychczasowego miejsca zamieszkania. Ponadto skarżącego nie dotknęły inne utrudnienia charakterystyczne dla deportacji: zmiana w warunkach klimatycznych czy społecznych, bariera językowa czy obyczajowa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący.

Zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 154 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym. W ocenie strony skarżącej nie do przyjęcia jest stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym skarżący nie wykazał, że za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Wskazał, że trudno się zgodzić, iż od dnia wydania decyzji ostatecznej o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego, nie zmienił się stan prawny i orzecznictwo organu, skoro skarżący po prostu tego orzecznictwa nie zna.

Skarżący zarzucił ponadto naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 23, art. 77 i art.145 ust. 1 pkt 4 k.p.a., art. 149 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a.

Ponadto skarżący wskazał, że skoro organem był Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, to istnieją poważne wątpliwości, czy właściwym do rozpoznania skargi nie powinien być Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie bądź Naczelny Sąd Administracyjny.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu Sądowi I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie.

Po pierwsze odnieść się należy do zarzutu najdalej idącego, a więc zarzutu naruszenia przepisów o właściwości. W ocenie skarżącego, skoro organem administracji jest Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów, którego siedzibą jest Miasto Stołeczne Warszawa, to sądem właściwym miejscowo i rzeczowo do orzekania w sprawie powinien być Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie bądź Naczelny Sąd Administracyjny. Właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego określona została w art. 15 § 1 p.p.s.a, zgodnie z którym Sąd ten:

rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, stosownie do przepisów ustawy;

podejmuje uchwały mające na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych;

podejmuje uchwały zawierające rozstrzygnięcie zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej;

rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4;

rozpoznaje inne sprawy należące do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego na mocy odrębnych ustaw.

Stosownie więc do cytowanego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w żadnym przypadku nie jest Sądem I instancji właściwym do rozpoznawania skarg na decyzje czy postanowienia organów administracji publicznej, niezależnie od miejsca siedziby tych organów.

Natomiast właściwość wojewódzkich sądów administracyjnych określona została w art. 13 § 1 – 3 p.p.s.a. Właściwość rzeczowa sądów wojewódzkich została wskazana jako klauzula generalna i obejmuje ona wszystkie sprawy niezastrzeżone do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 13 § 1 p.p.s.a.). Natomiast właściwość miejscowa określana jest na podstawie siedziby organu administracji, którego działania bądź bezczynności dotyczy skarga (art. 13 § 2 p.p.s.a.). Jednocześnie jednak, w art. 13 § 3 p.p.s.a., przewidziano wyjątek od tej zasady, bowiem Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może w drodze rozporządzenia przekazać niektóre sprawy innym niż to wynika z ich właściwości miejscowej wojewódzkim sądom administracyjnym, jeżeli wymagają tego względy celowości. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (Dz.U. z 2003 r., Nr 72, poz. 653), rozpoznawanie spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w których stroną skarżącą są osoby zamieszkałe poza obszarem właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości osoby te zamieszkują. Z tego względu, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, właściwym w niniejszej sprawie był Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy.

Po drugie wskazać należy, że zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 154 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym, został nieprawidłowo sformułowany. Sąd I instancji nie stosuje przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę orzekania przez organy administracji, a jedynie dokonuje kontroli legalności zastosowania ich w postępowaniu administracyjnym.

Odnosząc się natomiast do stwierdzenia skarżącego, że Sąd I instancji błędnie przyjął, iż skarżący nie wykazał, żeby za uchyleniem decyzji z dnia [...] marca 2010 r. przemawiał interes społeczny bądź słuszny interes strony, wskazać przede wszystkim należy, że zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia z dnia [...] września 2010 r. oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...] sierpnia 2010 r., wydane zostały w trybie nadzwyczajnym postępowania administracyjnego, w oparciu o art. 154 § 1 k.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Oznacza to, że postępowanie organu administracji (oraz ocena Sądu I instancji zgodności tego postępowania z prawem), zmierzało do ustalenia, czy interes społeczny lub słuszny interes strony przemawiały za uchyleniem bądź zmianą decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 marca 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2010 r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie o świadczeniu pieniężnym. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną doszedł do przekonania, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy prawidłowo dokonał kontroli zastosowania przez organ administracji publicznej przepisów wskazanych jako podstawy skargi kasacyjnej.

Ustalenie czy skarżący został deportowany (wywieziony) stanowiło kluczowe zagadnienie w niniejszej sprawie. Świadczenie określone w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym, mogą otrzymywać bowiem tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Sąd I instancji prawidłowo podzielił stanowisko organu administracji, zgodnie z którym w przypadku strony skarżącej nie został spełniony, wynikający z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym, warunek deportacji do pracy przymusowej na teren III Rzeszy. Nie ulega wątpliwości, że skarżący zmuszony został do opuszczenia miejsca zamieszkania, jednak wykonywanie tej pracy nie miało charakteru szczególnie dotkliwego, biorąc pod uwagę, że była ona wykonywana w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania przez skarżącego jak i nie nastąpiło całkowite zerwanie z nim więzi, czy też nie nastąpiła zmiana warunków klimatycznych, społecznych, bariery językowej oraz obyczajowej.

Z tych też przyczyn na uwzględnienie nie zasługiwał wskazany wyżej zarzut kasacyjny. Bez wpływu jest przy tym okoliczność powoływana w skardze kasacyjnej, że stan prawny oraz "linia orzecznicza" organu administracji nie uległy zmianie od czasu wydania decyzji z 12 lutego 2010 r. skoro skarżący orzecznictwa tego nie zna. Skarżący nie miał obowiązku zapoznawania się z treścią decyzji wydawanych w analogicznych sprawach przez organ administracji publicznej, a powyższe stwierdzenie organu stanowiło jedynie wyjaśnienie w zakresie treści oraz wykładni obowiązujących przepisów stanowiących podstawę procedowania przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Po trzecie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy prawidłowo uznał, że ustalenia organu administracji w niniejszej sprawie, dokonane zostały zgodnie z zasadami postępowania dowodowego wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponadto należy zaznaczyć, że stan faktyczny sprawy był bezsporny, a organy dokonywały jego oceny jedynie w kontekście subsumcji do normy wynikającej z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym, z uwzględnieniem wykładni tego przepisu ustalonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z 2009 r. Nr 220, poz. 1734). Ocena ta, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego była prawidłowa, co oznacza, że nieuzasadnionym był zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. (błędnie powołanego bez wskazania jednostki redakcyjnej jako art. 77 k.p.a.). Brak było bowiem podstaw do uznania, że praca przymusowa świadczona przez skarżącego, była wykonywana w warunkach deportacji w świetle dyspozycji art. 2 pkt 2 lit. a tejże ustawy. To z kolei oznacza, że Sąd I instancji zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami oddalił skargę, wywodząc, że prawidłowo organ administracji odmówił zmiany decyzji ostatecznej z dnia [...] marca 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2010 r. Brak jest bowiem możliwości zastosowania przepisu art. 154 § 1 k.p.a. i zmiany bądź uchylenia decyzji ostatecznej w oparciu o interes społeczny bądź słuszny interes strony, jeśli ta zmiana sprzeczna byłby z obowiązującymi przepisami prawa. Stąd też na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 154 § 1 i 2 k.p.a.

Po czwarte, na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (błędnie powołanego jako art. 145 ust. 1 pkt 4 k.p.a.) i art. 149 k.p.a. poprzez brak wznowienia postępowania, z uwagi na okoliczność, że strona bez swojej winy nie brała udziału w postępowaniu. Prawidłowo wskazał Sąd I instancji, że w swoim podaniu strona nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania (w szczególności na podstawę wznowienia określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.) ani też na podstawy do wszczęcia postępowania w celu stwierdzenia nieważności decyzji. Z tej też przyczyny i zgodnie z art. 235 § 1 k.p.a., organ prawidłowo zakwalifikował podanie jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 k.p.a. W skardze kasacyjnej nie wskazano także, z jakich przyczyn skarżący, bez swojej winy, nie brał udziału w postępowaniu. Ponadto analiza akt sprawy nie pozwala na takie stwierdzenie, bowiem skarżący aktywnie uczestniczył w każdym stadium postępowania administracyjnego objętego kontrolą Sądu I instancji. Z tych też przyczyn brak było podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., który stanowi podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji na skutek stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Z powyższych względów i na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż to wynagrodzenie, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), pełnomocnik powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie