Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1846/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Mienie zabużańskie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 marca 2021 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz S. B. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] czerwca 2020 r., nr [...] uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] w całości, uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w całości i odmówił potwierdzenia S.B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.B. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w majątku [...] , pow. [...] , woj. [...] .

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2014 r., S.B. wystąpił na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2014 r. poz. 195, dalej: ustawa zmieniająca) do Wojewody [...] o rekompensatę m.in.za majątek [...] , wraz z dworem, zabudowaniami gospodarczymi i gorzelnią, pow. [...] , woj. [...] , pozostawiony przez A.B..

Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] , Wojewoda [...] potwierdził J.Z. w udziale [...] części prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.B. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w majątku [...] , pow. [...] , woj. [...] oraz określił wysokość przysługującej jej rekompensaty na kwotę [...] zł.

Następnie organ opisał rozporządzenia majątkowe poczynione przez A.B. za jego życia oraz na wypadek jego śmierci (Dekret Przyznania Spadku wydany przez Sąd [...] w [...] z dnia [...] grudnia 1945 r., [...], rozporządzenie ostatniej woli A.Z. z dnia [...] sierpnia 1937 r., sygn. [...] - testament, projekt podziału majątku A.Z. sporządzony w języku niemieckim, propozycją ustalenia udziałów w majątku z lipca 1938 r.).

Stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] czerwca 2010 r., sygn. akt [...] , spadek po W.B., zmarłym dnia [...] lipca 1972 r. w [...] , ostatnio stale zamieszkałym w [...] , na podstawie ustawy nabyli: żona H.B. oraz dzieci: A.B. i J.Z. z d. Z. po [...] części każde z nich. Z Aktu Poświadczenia Dziedziczenia z dnia [...] listopada 2015 r. Rep. [...] nr [...] wynika, że spadek po H.B., zmarłej dnia [...] stycznia 2006 r. na podstawie ustawy nabył w całości syn – A.B..

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2018 r., sygn. akt [...] , Sąd Okręgowy w [...] uznał za skuteczne na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenie Sądu [...] w postaci aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] maja 2009 r., stwierdzające nabycie spadku po A.B., zmarłym w dniu [...] kwietnia 2009 r. przez jego syna S.B..

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r., Wojewoda [...] dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez S.B. wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] Wojewoda [...] orzekł: w pkt 1 o potwierdzeniu S.B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.B. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w majątku [...] , w pkt 2, że zwaloryzowana wartość nieruchomości na dzień wydania decyzji wynosi [...] zł, w pkt [...] ,że wysokość rekompensaty wynosi [...] zł, zaś S.B. przysługuje rekompensata w [...] częściach, tj. kwota [...] zł oraz w pkt 4, że wnioskodawca wskazał jako formę realizacji prawa do rekompensaty świadczenie pieniężne wypłacane ze środków Funduszu Rekompensacyjnego.

Powyższą decyzję zaskarżył w pkt 2, 3 i 4 S.B., wnosząc do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji odwołanie.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną do sądu decyzją z [...] czerwca 2020 r. uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] w całości, uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. w całości i odmówił potwierdzenia S.B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.B. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w majątku [...] .

Organ odwoławczy podniósł, że kwestionowana przez skarżącego część decyzji, zawarta w pkt 2, 3 i 4 - rozstrzygająca o wartości nieruchomości oraz wysokości rekompensaty i wyborze formy realizacji nie może stanowić samodzielnego rozstrzygnięcia, zaś okoliczność ta przesądza o tym, że organ odwoławczy zobligowany jest do orzekania o całości zaskarżonej decyzji.

Następnie przytoczył przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U, z 2017 r. poz. 2097 ze zm. dalej ustawa zabużańska). Minister wskazał także, że w dniu 27 lutego 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 2 ustawy zmieniającej w terminie określonym w ust 1 (6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy) osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust 1 ustawy zmienianej w art. 1, mogą wystąpić o potwierdzenie prawo do rekompensaty, jeżeli wykażą, że no ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu [...] września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej moją wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą. Wniosek S.B. z dnia [...] sierpnia 2014 r. złożony został w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r., w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, liczonym od dnia 27 lutego 2014 r. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w czasie, w którym możliwe było składanie wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty, żył ojciec skarżącego A.B., dlatego S.B., składając wniosek w trybie ustawy nowelizującej powinien wyjaśnić dlaczego nie on, ale jego ojciec do dnia [...] grudnia 2008 r. nie złożył w ustawowym terminie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, bowiem to A.B. był osobą która nie złożyła wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Ponadto w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że miejscem zamieszkania A.B. w dniu [...] września 1939 r. była [...] . Potwierdzają to następujące dowody:

1. Akt zejścia A.B. z dnia [...] października 1940r.,w którym wpisano jako stałe miejsce zamieszkania [...] i czasowo [...] ,

2. Odpis postanowienia Sądu [...] w [...] z dnia [...] lipca 1937 r.o ubezwłasnowolnieniu właściciela – A.B., w którym wskazano, że ww. zamieszkiwał w [...] , ale przebywał wówczas w zakładzie leczniczym w [...] pod [...] . Z ww. postanowienia wynika, że od 1935 r. do 1938 r. właściciel przebywał w rożnych ośrodkach leczniczych na terenie [...] i obecnego terytorium RP,

3. wykaz gospodarstw przodujących pod względem kultury gospodarczej, w której wskazano "[...] ",

4. oświadczenie J.Z. z dnia [...] lipca 2011 r.

Z powyższych względów, w ocenie organu odwoławczego, ani S.B., ani jego ojciec – A.B. nie mieli podstaw przypuszczać, że wniosek złożony w trybie ustawy zabużańskiej z 2005 r. zostanie rozpatrzony odmownie, albowiem dokumentacja zgromadzona w postępowaniu wskazuje, że właściciel nieruchomości miał miejsce stałego zamieszkania na Kresach RP, zaś jego pobyty na obecnym terytorium RP oraz terytorium [...] miały charakter jedynie czasowy, związany z poddaniem się leczeniu w rożnych ośrodkach, a zatem nie zostały spełnione przesłanki do wystąpienia przez S.B. z wnioskiem o rekompensatę na podstawie ustawy nowelizacyjnej z dnia 12 grudnia 2013 r.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy, w której już na etapie postępowania zakończonego decyzją nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015 r., potwierdzającą J.Z. w udziale [...] części prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.B. przedmiotowej nieruchomości, nie budziło wątpliwości, że jej właściciel miał miejsce zamieszkania w [...] . Nowelizacja ustawy zabużańskiej nie zmieniła zatem sytuacji prawnej wnioskodawcy, ani jego poprzednika prawnego. Wobec powyższego organ I instancji nie powinien wydawać w niniejszej sprawie postanowienia o spełnieniu wymogów, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy zabużańskiej. Wnioskodawca składając w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie wykazał bowiem, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP mają wpływ zmiany dokonane ww. ustawą. Wobec wydania ww. postanowienia przez organ wojewódzki z rażącym naruszeniem prawa, Minister uznał, że zasadnym jest jego uchylenie w ramach postępowania odwoławczego.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odniósł się także do treści art. 139 kpa, wskazując , że przepis ten dopuszcza odstępstwa od zakazu reformationis in peius, gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020r., stanowiłoby rażące naruszenie art. 5 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, bowiem prowadziłoby do przyznania uprawnienia osobie, która nie wykazała, że zmiany dokonane ustawą miały wpływ na ocenę spełnienia przez nią wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższe rozstrzygnięcie w całości zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S.B..

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a) w pkt 1 - 3 - naruszenie art. 139 kpa poprzez naruszenie zakazu rozstrzygania na niekorzyść strony odwołującej się wyrażające się uchyleniem decyzji potwierdzającej stronie prawo do rekompensaty oraz uchyleniem postanowienia stwierdzającego spełnianie przez stronę przesłanek potwierdzenia prawa do rekompensaty i uchylenie uprawnienia przyznanego w ww. aktach administracyjnych - co do zasady, a zaskarżonego tylko co do wysokości, pomimo niewykazania rażącego naruszenia przepisów prawa czy interesu społecznego,

b) w pkt 1 - naruszenie art. 6 kpa w zw. z art. 77 § 2 kpa w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uchylenie postanowienia Wojewody [...] stwierdzającego spełnianie przez stronę przesłanek prawa do rekompensaty pomimo braku podstawy prawnej do uchylenia tego postanowienia, a powołanie się na przepis dotyczący postanowień dowodowych, którym postanowienie stwierdzające spełnianie przez stronę przesłanek prawa do rekompensaty nie jest, a więc wydanie w tym zakresie zaskarżonego aktu administracyjnego bez podstawy prawnej, tj. w warunkach określonych w art. 156 § 1 pkt 2 kpa,

c) w pkt 1 - naruszenie art. 138 §1 pkt 2 kpa w zw. z art 127 §1 kpa w zw. z art 142 kpa w zw. z art. 7 ust 1 ustawy z 2005 r, poprzez uchylenie postanowienia Wojewody [...] stwierdzającego spełnianie przez stronę przesłanek prawa do rekompensaty, pomimo, że postanowienie to nie zostało zaskarżone w odwołaniu od decyzji Wojewody [...] w zakresie potwierdzenia spełniania przez stronę przesłanek prawa do rekompensaty, a tym samym przeprowadzenie w tym zakresie postępowania odwoławczego przez Ministra z urzędu,

d) w pkt 2 - naruszenie art 138 §1 pkt 2 kpa w zw. z art 127 §1 kpa w zw. art 8 ust 1 pkt 1-4 ustawy z 2005 r. w zw. z art. 104 §2 kpa i art. 16 §1 kpa poprzez uchylenie decyzji Wojewody [...] w jej pkt 1. tj. w części niezaskarżonej przez stronę, a tym samym przeprowadzenie w tym zakresie postępowania odwoławczego przez Ministra z urzędu na skutek stwierdzenia, że zaskarżona przez stronę część decyzji nie może stanowić odrębnego rozstrzygnięcia od decyzji o przysługiwaniu stronie uprawnień, podczas gdy zaskarżona część decyzji Wojewody [...] dotyczyła kwestii ustalenia wysokości rekompensaty, nie zaś zasady roszczenia o rekompensatę, w wyniku czego zaskarżona decyzja w części w jakiej uchyla niezaskarżoną część decyzji Wojewody [...] wydana została w sprawie rozstrzygniętej decyzją ostateczną, w warunkach określonych w art. 156 §1 pkt 3 kpa,

e) w pkt 1-3 - naruszenie art 138 §1 pkt 2 kpa w zw. z art 139 kpa i art. 7 ust, 1 ustawy z 2005 r. i art. 8 ust. 1 pkt 1-4 ustawy z 2005 r. poprzez uchylenie postanowienia Wojewody [...] w części niezaskarżonej i decyzji Wojewody [...] w części niezaskarżonej oraz wydanie decyzji odmownej w zakresie prawa strony, a tym samym złamanie zakazu orzekania na niekorzyść strony z powołaniem się na rażące naruszenie prawa;

f) w pkt 1 -3 - naruszenie art. 6 kpa i art 107 §3 kpa poprzez uchylenie postanowienia Wojewody [...] w części niezaskarżonej i decyzji Wojewody [...] w części niezaskarżonej oraz wydanie decyzji odmownej w zakresie prawa strony nie w oparciu o przepisy prawa a stwierdzoną przez Ministra "konieczność" i uzasadnienie rozstrzygnięć Ministra w sposób nie odwołujący się do prawa, a tejże konieczności, a tym samym naruszenie obowiązku działania na podstawie przepisów prawa i ignorowanie proceduralnych ram postępowania administracyjnego zakreślonych przez ustawodawcę, oraz poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób uniemożliwiający w istocie stwierdzenie, które to przepisy prawa zostały - zdaniem Ministra - rażąco naruszone przez Wojewodę [...] , na skutek powołania się przez Ministra w uzasadnieniu decyzji na naruszenie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej w zw. z art. 5 ustawy z 2005 r., art. 7, 77,80 kpa, w dodatku bez wskazania, które to normy zostały naruszone i w jaki sposób, albowiem Minister nie wskazał nawet jednostek redakcyjnych powołanych przez siebie przepisów; a także sporządzenie uzasadnienia w sposób niezrozumiały w zakresie próby wywodzenia rażącego naruszenia prawa przez akty administracyjne Wojewody [...] poprzez odwołanie się do postępowania dotyczącego innej osoby,

g) w pkt 1 - 3 - naruszenie art 107 §1 pkt 4 kpa poprzez niewskazanie w osnowie decyzji przepisu prawa materialnego, który rażąco naruszyć miały postanowienie Wojewody [...] i decyzja Wojewody [...] , a tym samym niewskazanie podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, stwierdzającej przecież, że ww. akty administracyjne rażąco naruszają prawo,

h) w pkt 1 - 3 - naruszenie art. 6 kpa, art. 7 kpa, art. 8 §1 i §2 kpa, art. 11 kpa uchylenie

postanowienia Wojewody [...] w części niezaskarżonej i decyzji Wojewody [...] w części niezaskarżonej oraz stosowanie przez Ministra podwójnych standardów, a także wydanie rozstrzygnięcia bez podstaw prawnych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił także naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy:

a) w pkt 1 -3 - naruszenie art. 2 pkt 1 ustawy z 2005 r. poprzez uchylenie ww. postanowienia i decyzji Wojewody [...] oraz wydanie decyzji odmownej w oparciu o twierdzenie, że ustawa wprowadza w obecnym stanie prawnym wymóg miejsca zamieszkania na dzień 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podczas gdy ustawa wymogu takiego nie zawiera, albowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia [...] października 2012 r., [...] uznał ww. wymóg za niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji, a tym samym oparcie rozstrzygnięcia na błędnych przesłankach,

b) w pkt 1 - 3 - naruszenie art. 2 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez rozstrzygnięcie w oparciu o przepis nie znajdujący zastosowania w sprawie, nie zaś przepis, który powinien był zostać zastosowany, tj. nieuwzględnienie faktu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej stosować należy - z mocy ust. 3 - odpowiednio, a tym samym oparcie rozstrzygnięcia na błędnych przesłankach,

c) w pkt 1 - 3 - naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy z 2005 r. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej - poprzez przyjęcie, że skarżącemu należy odmówić prawa do rekompensaty z uwagi na niezłożenie przez niego wniosku w terminie, podczas gdy wniosek w terminie złożony został.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w pkt 1. jako wydanej bez podstawy prawnej lub uchylenie decyzji w pkt 1., o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w pkt 2. jako wydanej w sprawie rozstrzygniętej decyzją ostateczną lub uchylenie zaskarżonej decyzji w pkt 2 i uchylenie zaskarżonej decyzji w pkt 3. Ponadto, na podstawie art. 145a §1 p.p.s.a. wniósł o zobowiązanie organu do wydania w terminie 1 miesiąca od zwrócenia mu akt sprawy decyzji uwzględniającej żądania z odwołania skarżącego od decyzji Wojewody [...] .

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Prawo do rekompensaty w świetle art. 2 tej ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim; zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz.U. z 1932 r. poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. [...] o meldunkach i księgach ludności (Dz.U. poz. 489); oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacja granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r.; a także z innych przyczyn związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić. Art. 3 ust. 2 powołanej ustawy stanowi, iż w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy (posiadają obywatelstwo polskie)

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii spełnienia przez poprzednika prawnego skarżącego, będącego właścicielem nieruchomości ziemskiej położonej na dawnych terenach państwa polskiego (w [...] ), przesłanki domicylu określonej w art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej, warunkującej możliwość uzyskania prawa do rekompensaty, przy spełnieniu pozostałych przesłanek określonych w ustawie.

Okoliczność tę, w związku z zakwestionowaniem uprzednio obowiązujących zapisów ustawy przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z [...] października 2012 r [...] , czego konsekwencja była jej nowelizacja, oceniać należy przez pryzmat przywoływanych wyżej obowiązujących w tej materii przepisów przedwojennych wymienionych w art. 2 pkt 1 lit. a do c ustawy zabużańskiej. Z kolei art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. stanowi, iż w terminie określonym w ust. 1 (6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. do 27 sierpnia 2014 r. -) osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą.

Brzmienie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej zakłada, że osoby występujące z wnioskiem na tej podstawie są obowiązane wykazać (ciężar dowodu spoczywa zatem z woli ustawodawcy na wnioskodawcy), że na ocenę uprawnień do otrzymania rekompensaty ma wpływ zmiana w zakresie przesłanki domicylu. Nie chodzi tu wobec tego o badanie przyczyn niezłożenia wniosku zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o rekompensacie (w aspekcie ewentualnej motywacji zainteresowanego, czyli czynnika subiektywnego), a o obiektywne stwierdzenie, czy wraz ze zmianą ustawy zmieniła się sytuacja prawna wnioskodawcy, np. czy na kresach wschodnich były właściciel miał "dodatkowe" miejsce zamieszkania w rozumieniu właściwych przepisów.

W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy wskazał, że przyczyną odmowy przyznania skarżącemu prawa do rekompensaty za pozostawione przez jego poprzednika prawnego nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej był fakt złożenia w tym przedmiocie wniosku po upływie terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i niezaistnienia wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, umożliwiających skuteczne złożenie wniosku o rekompensatę w dodatkowym terminie do [...] sierpnia 2014 r. Z analizy akt wynika bowiem, że w rozpatrywanej sprawie spełnione zostały pierwsze dwa warunki (skarżący ani jego poprzednik prawny nie złożyli wniosku o rekompensatę w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r.), natomiast został złożony wniosek o rekompensatę na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. do dnia 27 sierpnia 2014 r.). Nie został natomiast spełniony trzeci warunek, czyli skarżący nie wykazał, że na ocenę uprawnień do otrzymania rekompensaty miała wpływ zmiana w zakresie przesłanki domicylu.

Jak bowiem wynika z akt sprawy, poprzednik prawny skarżącego A.Z. do września 1939 r. stale zamieszkiwali w miejscowości [...] (powiat [...] , województwo [...] ), czyli poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Tuż po wybuchu II wojny światowej, na początku września 1939 r., w obawie o swoje bezpieczeństwo a także z powodów zdrowotnych, zdecydował się wyjechać do [...] , gdzie zmarł [...] września 1939 r. Te okoliczności wynikają przede wszystkim z oświadczenia J.Z. z [...] listopada 2009 r. i z [...] lipca 2011 r., z oświadczeń M.S. i O.W. z [...] października 2009 r. oraz z aktu zejścia A.B. z dnia [...] października 1940 r. Z tych dowodów oraz również z dowodów dotyczących wielkości pozostawionego majątku przez A.B. wynika, że jego głównym, a w zasadzie jedynym miejscem zamieszkania była miejscowość [...] .

We wniosku złożonym dnia [...] sierpnia 2014 r. skarżący wyjaśnił, że wniosek nie został złożony przed końcem 2008 r. wyłącznie z tego powodu, że uważał, iż A.B. zamieszkiwał w dniu [...] września 1939 r. w [...] , co wynikało z jego aktu zgonu.

Jednak uznać należy, że organ odwoławczy zasadnie przyjął, że pozostałe dokumenty znajdujące się w aktach sprawy w sposób jednoznaczny świadczą o tym, że A,B, na stałe zamieszkiwali w [...] ([...] ), czyli na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie skoncentrowane było jego życie rodzinne i zawodowe oraz majątek, natomiast we września 1939 r. jedynie czasowo przebywał w [...] , gdzie nigdy nie przeniósł swojego centrum życiowego. Za uzasadnione uznać również należy stanowisko organów, że skarżący nie wykazał, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania przez A.B. w dniu [...] września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wpływ mają zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. Skarżący nie wykazał bowiem, że osoba pozostawiająca nieruchomość na byłym terytorium Polski miała kilka miejsc zamieszkania, w których koncentrowała swoje życie rodzinne, zawodowe lub posiadała majątek (corpus i animus) oraz że co najmniej jedno z nich znajdowało się na kresach wschodnich.

Te ustalenia organu w stanie faktycznym niniejszej sprawy mają jednak znaczenie drugorzędne. Należy bowiem zauważyć, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną w [...] złożyła w terminie ustawowym córka byłego właściciela majątku – J.Z.. Na jej wniosek została wydana przez Wojewodę [...] decyzja z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] potwierdzająca J.Z. w udziale [...] części prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.B. majątku [...] . Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do 31 grudnia 2008 r. Stosownie do art. 5 ust. 2 ustawy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. W przepisie tym nie został zawarty wymóg, aby wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożone zostały od razu przez wszystkie osoby uprawnione. Przepis wymaga jedynie złożenia w terminie do 31 grudnia 2008 r. stosownego wniosku przez jedną z uprawnionych w art. 5 ust. 2 ustawy osób. Złożenie wniosku w terminie przez jednego ze spadkobierców odnosi więc skutek wobec pozostałych. Podnieść należy, że 9 października 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę, w sprawie o sygn. akt I OPS 2/17, w której stwierdził, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że wszystkie uwarunkowania materialnoprawne i proceduralne prowadzą do stanowiska, że współwłaściciel lub spadkobierca składając wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty powoduje wszczęcie postępowania w rozumieniu art. 61 §1 k.p.a., nie tylko w sprawie przysługującego mu udziału w prawie do rekompensaty. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że wystarczającym jest by jeden ze spadkobierców lub współwłaścicieli złożył wniosek w terminie do [...] grudnia 2008 r., a organ powinien z urzędu ustalić, którym osobom przysługuje przymiot strony i umożliwić tym osobom aktywny udział w postępowaniu, bowiem posiadanie przez współwłaścicieli oraz spadkobierców interesu prawnego w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest niewątpliwe. Jeśli zaś tak zawiadomiona osoba nie przyłączy się do postępowania w charakterze strony domagającej się potwierdzenia prawa także na jej rzecz, brak będzie podstaw do przyznania jej uprawnienia. To jednak od woli osoby uprawnionej, a nie od czynności procesowych podejmowanych poza jej wiedzą, będzie zależało rozstrzygnięcie dotyczące także jej interesu prawnego. Ponadto skład siedmiu sędziów NSA wskazał na celowość załatwiania sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty jednym rozstrzygnięciem.

Skoro zatem osoba współuprawniona do ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (tu J.Z.) wystąpiła w terminie ustawowym z wnioskiem, to obowiązkiem organu - stosownie do art. 61 § 4 kpa - było powiadomić pozostałych spadkobierców byłego właściciela pozostawionego mienia o prowadzonym postępowaniu. Skoro organ tego nie uczynił, a skarżący zamanifestował w sposób wyraźny wolę uzyskania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.B. majątku [...] , to obowiązkiem organu było rozpoznać jego wniosek jako złożony w terminie. Obojętna jest przy tym forma takiego wniosku, może on być wyrażony w dowolnej formie, także przez złożenie wniosku w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r.

W tej sytuacji koniecznym stało się uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego (art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.) oraz przepisów prawa procesowego (art. 61 k.p.a.), co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając odwołanie skarżącego Minister zastosuje się do oceny prawnej i zaleceń sądu sformułowanych w niniejszym uzasadnieniu. Stąd za zbędne Sąd uznał odnoszenie się do wszystkich zarzutów skargi. Jedynie ogólnie wskazać można, że postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2019 r., wydane na podstawie art. 7 ust.1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., nie potwierdza prawa do rekompensaty, bo to następuje decyzją wydaną w wyniku przeprowadzenia postępowania ( art.5 ust.3 ustawy). Ma ono charakter incydentalny, w którym Wojewoda dokonuje jedynie wstępnej oceny spełnienia przesłanek do uzyskania rekompensaty. Zasadą postępowania administracyjnego jest orzekanie przez organ w drodze decyzji po przeprowadzeniu postępowania według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili orzekania. Jeśli zatem już po wydaniu postanowienia, o którym mowa w art. 7 ust.1 wskazanej wyżej ustawy, organ stwierdzi istnienie okoliczności uniemożliwiających potwierdzenie prawa do rekompensaty, to wydaje decyzję odmawiającą. Pozostaje wówczas w obrocie prawnym niezaskarżalne postanowienie wydane na podstawie art. 7 ust.1 powołanej wyżej ustawy. Wg stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wobec nieuchylenia tego postanowienia przez Wojewodę, organ odwoławczy może takie postanowienie, w ramach swoich kompetencji wyeliminować z obrotu prawnego.( wyroku NSA z dnia 14 maja 2013 r., sygn. II OSK 95/12 i wyrok NSA z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. I OSK 2297/12, publ. www. nsa.gov.pl.). Ugruntowany jest też pogląd, że określony w art. 139 k.p.a. zakaz reformationis in peius może zostać naruszony tylko przez organ odwoławczy przy podejmowaniu rozstrzygnięć posiadających walor rozstrzygnięć merytorycznych.

Wskazać też należy, że uprawnienia orzecznicze sądu administracyjnego określone w art. 145a §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.) mają inny charakter niż pozostałe uprawnienie do orzekania przewidziane w tej ustawie. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, o którym mowa w art. 145 §1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia, wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Wprowadzone w art. 145 a § możliwości orzekania są ograniczone, a przesłanki, przy spełnieniu których może to nastąpić, nakazują traktować te możliwości jako wyjątkowe. Zgodnie z ogólnymi regułami wykładni przepisów o charakterze wyjątkowym, że powyższą podstawę wyroku WSA uwzględniającego skargę na decyzję (postanowienie) należy interpretować ścieśniająco i nie jest dopuszczalne skorzystanie z możliwości orzeczniczych przewidzianych w tym artykule, jeśli uchylana decyzja administracyjna obok wad o charakterze materialnoprawnym, obarczona jest wadami procesowymi. Ponadto istnieje warunek "jest to uzasadnione okolicznościami sprawy", a więc powinno być stosowane w przypadkach niewykonywania wyroków sądów administracyjnych przez organy administracji publicznej, przejawiających się w przewlekłym prowadzeniu postępowania po wyroku uchylającym zaskarżoną decyzję lub niestosowania się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w orzeczeniu sądu, które – stosownie do postanowień art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.).– wiążą w sprawie organy. Z taką sytuacją nie mamy miejsca w niniejszej sprawie, dlatego sąd nie znalazł podstaw do wydania wyroku zgodnie z żądaniem skarżącego.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., w zw. z art. art. 205 § 2 p.p.s.a. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I WSA w Warszawie, wydanego w oparciu o art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), w związku z zarządzeniem Prezesa NSA z dnia 16 października 2020 r.