Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 297/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność postanowienia I i II instancji
Stwierdzono nieważność postanowienia I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 13, art. 17 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 19, art. 20, art. 33, art. 40 par. 2, art. 156 par. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Wierzyciel nie był uprawniony do rozstrzygania o zwolnieniu lub odmowie zwolnienia od egzekucji . Uprawniony był tylko do wydania postanowienia, w którym wyraża lub nie wyraża zgodę na wnioskowane zwolnienie. Są to odmienne przedmiotowo orzeczenia.

TEZY

Wierzyciel nie był uprawniony do rozstrzygania o zwolnieniu lub odmowie zwolnienia od egzekucji . Uprawniony był tylko do wydania postanowienia, w którym wyraża lub nie wyraża zgodę na wnioskowane zwolnienie. Są to odmienne przedmiotowo orzeczenia.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski, Sędzia WSA Tadeusz Piskozub, Protokolant Praktykant Marta Starszewska, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2011 r., sprawy ze skargi F. W. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji ; II . zasądza od Skarbu Państwa ( Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie ) na rzecz adwokata G. H. kwotę 240 ( dwieście czterdzieści ) złotych oraz należny od tej kwoty podatek od towarów i usług tytułem opłaty za pomoc prawną z urzędu .


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia "[...]" , Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego odmówił zwolnienia z egzekucji zajętej wierzytelności ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego wypłacanego zobowiązanej Pani T. W., o co wnosił F. W.

Zażalenie od tego postanowienia wniósł F. W .

Postanowieniem z dnia "[...]", organ odwoławczy Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, na podstawie art. 134 w związku z art. 17 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t.j. D.U. nr 229 z 2005r. , poz. 1954 ze zm. , dalej jako u.p.e.a. ) ,art. 141 § 1 kpa oraz art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane ( t.j. D.U. nr 243 z 2010r. , poz. 1623 ) stwierdził , że zażalenie na wymienione wyżej postanowienie jest niedopuszczalne " ponieważ brak jest delegacji prawnej do złożenia zażalenia na w/w postanowienie" .

W uzasadnieniu swego postanowienia organ odwoławczy powołał się na treść art. 17 § 1 u.p.e.a. i art. 141-144 kodeksu postępowania administracyjnego (kpa ) . Wskazał , że na postanowienia wydane w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym służy zażalenie jeżeli ustawa lub kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Uprawnienie do wniesienia zażalenia służy na postanowienia enumeratywnie wyliczone w kodeksie lub gdy wynika to z wyraźnej podstawy ustawowej. Na postanowienie zaskarżone w niniejszej sprawie , którym powiatowy inspektor odmówił zwolnienia z egzekucji zajętej wierzytelności ani kodeks postępowania administracyjnego , ani ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują zażalenia .

Ponadto organ odwoławczy podniósł , że badając dopuszczalność zażalenia , organ nie może wejść w ocenę jego zasadności . Stwierdził również ,iż błędne pouczenie zawarte w zaskarżonym postanowieniu o możliwości złożenia zażalenia , nie może wywołać skutku prawnego.

Skargę na powyższe postanowienie organu odwoławczego wniósł F.W . Z jej treści wynika , że kwestionuje jednak także postanowienie organu I instancji i wnosi i ich uchylenie .

Skarga zarzuca organom nadzoru budowlanego prowadzenie postępowania z rażącym naruszaniem prawa , w oparciu o fałszywe materiały , z pominięcie w postępowaniu stron , bezzasadne wydanie postanowienia o odmowie zwolnienia z egzekucji . Skarżący powołał przy tym art. 78 Konstytucji R.P. , który zapewnia każdej stronie prawo zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę , organ wniósł o jej oddalenie , podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., cyt. dalej jako p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Według art. 135 p.p.s.a. , sąd stosuje przewidziane ustawą środki w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy , której dotyczy skarga , jeżeli jest to niezbędne dla jej końcowego załatwienia. W art. 145§1 pkt 2 p.p.s.a. ustawodawca dopuścił zaś stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji lub postanowienia w całości lub części , jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) .

Rozpatrywana skarga na postanowienie wojewódzkiego inspektora budowlanego dotyczy kwestii procesowej związanej z postępowaniem egzekucyjnym. Z treści postanowienia oraz skargi wynika bowiem , że strony prezentują odmienne stanowiska co do dopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienie wydane przez powiatowego inspektora nadzoru budowlanego , występującego jako wierzyciel .

Niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze , stwierdzić należy , iż w ocenie sądu postanowienia organów obu instancji dotknięte są kwalifikowanymi wadami , skutkującymi ich nieważnością .

W pierwszym rzędzie zauważyć należy , że postanowienie inspektora powiatowego ( organu I instancji ) zapadło z naruszeniem właściwości rzeczowej , a więc zachodzi przyczyna nieważności przewidziana w art. 156 § 1 pkt 1 kpa.

Niesporne jest w sprawie , że organ egzekucyjny , jakim jest naczelnik urzędu skarbowego , po otrzymaniu wniosku o zwolnienie spod zajęcia świadczeń emerytalnych pani T. W. , zgodnie z art. 13 u.p.e.a. zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska ( k. 9 akt adm.) . W swym piśmie organ egzekucyjny zacytował treść art. 13 u.p.e.a. , który w § 1. stanowi , że "organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe , jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela". Przepis ten jednoznacznie określa , że wyłącznie właściwym rzeczowo do zwolnienia spod egzekucji jest organ egzekucyjny . Przed podjęciem rozstrzygnięcia co do zwolnienia musi on jednak dysponować zgodą wierzyciela . Stanowisko wierzyciela , co także wskazał organ egzekucyjny w swoim piśmie , powinno być wyrażone w formie postanowienia , zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a.

A zatem wierzyciel nie był uprawniony do rozstrzygania o zwolnieniu lub odmowie zwolnienia od egzekucji . Uprawniony był tylko do wydania postanowienia , w którym wyraża lub nie wyraża zgodę na wnioskowane zwolnienie . Są to odmienne przedmiotowo orzeczenia .

Postanowienie organu I instancji orzeka natomiast co do istoty wniosku . Organ ten postanowił bowiem " odmówić zwolnienia z egzekucji zajętej wierzytelności ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego ..." . Taka treść sentencji postanowienia ponad wszelką wątpliwość stanowi rozstrzygnięcie , do jakiego powiatowy inspektor jako wierzyciel nie był uprawniony. Rażąco naruszono zatem również przepisy art. 19 i art. 20 kpa . , zgodnie z którymi "organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej" , a " właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie działania".

Podkreślić przy tym należy , że naruszenie każdego rodzaju właściwości - w tym oczywiście także właściwości rzeczowej - w każdym przypadku stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności i to bez względu na merytoryczną trafność rozstrzygnięcia (vide: J. Borkowski w " Kodeks postępowania administracyjnego.Komentarz". , wyd.7 , W-wa 2005r., s. 727 i cyt. tam orzecznictwo sądowe ) .

Wydając z naruszeniem właściwości postanowienie o odmowie zwolnienia spod egzekucji , organ I instancji zawarł w uzasadnieniu pouczenie o sposobie i trybie zaskarżenia , które było zgodne z prawem i odpowiadało treści postanowienia. Istotnie bowiem na postanowienie o takiej treści przysługuje zażalenie o czym stanowi wprost art. 13 § 2 u.p.e.a.

Konsekwencją powyższych naruszeń prawa procesowego przez organ pierwszej instancji, niedostrzeżonych przez organ odwoławczy , stało się wydanie zaskarżonego postanowienia . To postanowienie także dotknięte jest więc kwalifikowaną wadą , skutkującą jego nieważnością . W tym przypadku doszło jednak do rażącego naruszenia prawa ( art. 156 § 1 pkt 2 kpa ) . Jak wskazuje treść rozstrzygnięcia i uzasadnienia organu odwoławczego , odnosi się ono do postanowienia całkowicie innej treści niż w rzeczywistości wydał organ I instancji . Odnosi się bowiem do postanowienia o niewyrażeniu ( odmowie ) zgody na zwolnienie spod egzekucji , a jak wyżej wskazano takiej treści postanowienia powiatowy inspektor nie wydał , orzekając w sposób właściwy organowi egzekucyjnemu . Należy przy tym zauważyć , że organ odwoławczy trafnie podnosi, że na postanowienie wierzyciela o odmowie zgody na zwolnienie spod egzekucji zażalenie nie przysługuje . Tyle jednak , że to trafne stanowisko nie koresponduje z treścią postanowienia organu I instancji , a odnosi się do postanowienia o niewyrażeniu zgody na zwolnienie z egzekucji .

Podniesienia wymaga tu także , iż w przypadku wydania postanowienia o zwolnieniu lub odmowie zwolnienia z egzekucji przez uprawniony do tego organ egzekucyjny , zażalenie od takiego orzeczenia rozpatrywałby organ nadrzędny nad tym organem . W niniejszej sprawie byłby to dyrektor izby skarbowej , a nie wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego .

Ponadto sąd stwierdził , że w toku badanego postępowania w przedmiocie zwolnienia z egzekucji zajętego świadczenia emerytalnego , organy nadzoru budowlanego dopuściły się naruszenia także innych przepisów postępowania. Nie oznaczono bowiem prawidłowo strony postępowania , co skutkowało pominięciem T. W. przy dokonywaniu doręczeń . Nie ulega wątpliwości , że grzywna w celu przymuszenia nałożona została na oboje małżonków i że każde z nich zobowiązane było do jej uiszczenia . Jak wynika z akt upomnienie skierowane było do także do obojga ( k. 3 akt adm. ) , a tytuł wykonawczy ( k.4 akt adm. ) wystawiono na skarżącego . Wniosek o zwolnienie z egzekucji wniósł jednak F. W. , działając w imieniu i na rzecz swojej żony , powołując się na pełnomocnictwo złożone do akt organ egzekucyjnego ( k. 8 akt adm.). Tego pełnomocnictwa w aktach rozpatrywanej sprawy nie ma , co jest dopuszczalne w warunkach określonych w art. 33 § 4 kpa .Z treści wydanych w postępowaniu postanowień wynika jednak , iż pełnomocnik traktowany był jak strona postępowania ( a nie jako pełnomocnik ) i całkowicie pominięto jego żonę . Strona może ustanowić pełnomocnika (art.33 § 1i2 kpa ) ale nie pozbawia to jej statusu strony i związanych z tym uprawnień . Doręczenia , zgodnie z art. 40 § 2 kpa , dokonywane są pełnomocnikowi lecz jako reprezentantowi strony . Wskazać należy , że takiego błędu nie popełnił organ egzekucyjny , który pismo skierowane do powiatowego inspektora nadzoru budowlanego ( k. 9 akt adm.) , przesłał do wiadomości stronie , tj. T. W. , reprezentowanej przez F. W .

Rozpoznając ponownie sprawę , powiatowy inspektor nadzoru budowlanego powinien prawidłowo oznaczyć stronę postępowania i wydać postanowienie o treści odpowiadającej jego właściwości rzeczowej , a więc co do zgody lub odmówienia zgody na wnioskowane zwolnienie spod egzekucji .Na tak wydane postanowienie zażalenie nie będzie przysługiwało , gdyż nie jest przewidziane w ustawie , co wynika z art. 17 § 1 u.p.e.a.

W świetle powyższego , na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji wyroku. Cytowana na wstępie treść art. 135 p.p.s.a. uzasadnia stwierdzenie nieważności postanowień organów obu instancji .

Wynagrodzenie za czynności pełnomocnika wyznaczonego w ramach prawa pomocy , przyznano na podstawie art. 250 p.p.s a. w związku z § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ...( D.U. nr 163 , poz. 1348 z późn. zm. ) .