Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 812/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 106 par. 3, art. 145 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 1 pkt 1, art. 2 pkt 4, 7 i 9, art. 6, art. 7 ust. 1, 8 ust. 1, art. 14, art. 19 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 1551
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
article: art. 6, art. 15, art. 77, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 4 ust. 1 lit. 6, art. 11 ust. 1 i 4, art. 32 ust. 2-5, art. 36 ust. 2, art. 41 ust. 4, art. 43 ust. 1 i 2
law: Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 4 ust. 8
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Dnia 13 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Szymon Widłak Protokolant: sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi S.S. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") w Poznaniu decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. po rozpatrzeniu odwołania S.S. (dalej: "strona", "producent rolny", "skarżący") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...] września 2016 r. o odmowie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...] czerwca 2015 r. strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie kontynuacyjnej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015. We wniosku producent rolny zadeklarował do płatności działki ewidencyjne o nr [...] położone w województwie [...]. Gospodarstwo zostało objęte kontrolami w zakresie kwalifikowalności powierzchni, jak również w zakresie tworzenia sztucznych warunków.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją z dnia [...] września 2016 r. odmówił stronie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu, po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazał, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, iż nie można uznać odwołującego za samodzielnie prowadzącego działalność rolniczą, posiadającego autonomię w zakresie zarządzania swoim gospodarstwem.

Skarżący zdaniem organu uczestniczył w procesie tworzenia sztucznych warunków w celu maksymalizowania wysokości otrzymywanych płatności w różnych schematach pomocowych. W grupie tej był [...] oraz szereg spółek z o. o. utworzonych przez te osoby. W ocenie organu gospodarstwa tych podmiotów były ze sobą powiązane ekonomicznie, osobowo i organizacyjnie. Działki należące do strony miały być zarządzane przez powyższe osoby, które również dzierżawiły niektóre swoje działki osobom trzecim.

W obszernym uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał bardzo szczegółowo na powiązania organizacyjne, personalne i ekonomiczne między [...] oraz szeregiem spółek z o. o. (m.in. [...]).

Skarżący nie prowadzi aktualnie działalności rolniczej, ponieważ nie jest w stanie opłacać czynszów dzierżawnych oraz ponosić kosztów uprawy ziemi wobec nieotrzymywania płatności. Uprzednio prowadził ekologiczną uprawę roślin, a jego gospodarstwo stanowiło główne źródło utrzymania. Ponadto wydzierżawiał on działki ewidencyjne. Wszystkie czynności agrotechniczne na gruntach były wykonywane przez osoby trzecie na zasadach umowy barterowej co było spowodowane odległością do gruntu, ceną, rekomendacją innych osób jak i też wcześniejszą współpracą. Ponadto strony nie interesowało, co się dzieje z sianem zebranym i wywiezionym z poła położonego w [...], siano zebrane z działek położonych w [...] był zagospodarowane przez okolicznych rolników dla zwierząt, a soczewicą z działki w [...] rozliczał się.

Organ wskazał ponadto, że Skarżący był prezesem i udziałowcem spółki X i wszelkie decyzje jej dotyczące są podejmowane w porozumieniu z innym udziałowcem, T.K.. Był także udziałowcem spółki Y.

Organ w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał na przesłanki uzasadniające tezy o tworzeniu sztucznych warunków

– powiązania osobowo – kapitałowe między powyższymi osobami i spółkami (ich pełnomocnikiem był A.J.)

- przekazywanie działek między poszczególnymi osobami i spółkami

- użyczanie parku maszynowego, zawieranie umów, zatrudnianie pracowników

- powierzchnia zgłaszana do płatności w różnych schematach pomocowych.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu podniósł, że kreowanie sztucznych warunków przez podmioty ujęte w powyższych rozważaniach nastąpiło w celu uzyskania maksymalnych kwot dofinansowania w ramach płatności.

Działanie to powodowało uniknięcie zastosowania stawek degresywnych i limitów powierzchniowych. Jak wynika natomiast z art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, w przypadku stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami ustanowionymi w sektorowym prawodawstwie rolnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z tego prawodawstwa. Kwestie związane ze stwierdzeniem stworzenia sztucznych warunków odnośnie przyznania jednolitej płatności obszarowej uszczegółowione zostały w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, z którego wynikają także systemowe cele, to jest przydzielenie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów (motyw 13 preambuły). Organ ARiMR stwierdził, że kwota przyznanej płatności stanowiłaby kwotę powyżej progu 150.000 EUR wynikającego z art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013. W związku z powyższym, w ocenie organu ARiMR, wszelkie płatności, o które ubiegał się odwołujący i powiązane podmioty uznać trzeba za korzyści uzyskane w wyniku tworzenia sztucznych warunków, stąd konieczność ich odmówienia.

W skardze od decyzji organu II instancji skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona wniosła o stwierdzenie jej nieważności lub o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz przeprowadzenie dowodów z pism wskazanych w treści skargi na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., zarzucając naruszenie art. 7, art. 8, art. 15, art. 27 ust. 1 pkt 2, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 89 § 1, art. 107 § 1 ust. 6 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), art. 27 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 poprzez nieudowodnienie tworzenia sztucznych warunków i prowadzenie postępowania dowodowego niedotyczącego osoby skarżącego, a także art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/2005, art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011, pkt 15 preambuły i art. 30 rozporządzenia 73/2009 poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie oraz art. 36 lit. a ppkt iv i art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFFROW) (Dz.Urz. UE L 277/1 z 21.10.2005 r.).

W obszernym uzasadnieniu skargi reprezentujący skarżącego radca prawny stwierdził przede wszystkim, że organ II instancji przekroczył swoje uprawnienia do uzupełniającego postępowania dowodowego, co pozbawiło stronę możliwości obrony swoich praw. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR dopuścił bowiem szereg nowych dowodów, wyręczając w tym zakresie organ I instancji. Wobec szeregu spółek nie toczyło się postępowanie dowodowe w I instancji, dopiero organ II instancji powołał się na liczne powiązania, a były to podmioty obce wobec skarżącego. Wątpliwe dla skarżącego jest zakwalifikowanie go do II konfiguracji osobowej wobec braku spokrewnienia z osobami tam wymienionymi – osobami obcymi. Skarżący swoje działki zgłaszał w innych obrębach, a nawet powiatach, niż działki wymienionych podmiotów. Organ oparł swoje rozstrzygnięcie na dowodach z lat wcześniejszych i wskazał niezmierną ilość podmiotów, nie zawsze uzasadniając takie działanie, w tym nie wykazując w jaki sposób powiązania rodzinne, towarzyskie czy kapitałowe prowadzą do pozornego tworzenia odrębnych gospodarstw rolnych, stosując przepisy w oderwaniu od normalnych zachowań ludzkich. Skarżący wielokrotnie w toku postępowania wykazywał i wyjaśniał, że gospodarstwo rolne prowadzi samodzielnie (od 2006 r.). Pełnomocnik przedstawił również zastrzeżenia co do raportów z czynności kontrolnych. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR nie przeanalizował również dat powstania przywołanych spółek na możliwość postawienia skarżącemu zarzutu stworzenia sztucznych warunków gospodarowania i nie udowodnił skarżącemu zamiaru stworzenia sztucznych warunków. Organ oparł swoje rozstrzygnięcie w oparciu o donosy, nie przeprowadzając rozprawy administracyjnej. Organ nie analizował również adresów zamieszkania i siedzib spółek. Nadto, samo stworzenie sztucznych warunków nie stanowi podstawy niedokonania płatności na rzecz beneficjentów – winno mieć ono na celu uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu w odpowiedzi na skargę i na pismo procesowe strony wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

W piśmie z dnia [...] listopada 2017 r. Skarżący domagał się przedstawienia donosów, o których wspominał Organ, w części, która dotyczy Skarżącego. Nadto podkreślił, że czynności podejmował samodzielnie, nie miał pełnomocnika, a użytkowane działki dzierżawił od osób trzecich, niezwiązanych z podmiotami wskazanymi w decyzjach Organów. Działki znajdują się również w innych miejscowościach niż osób ze wskazanych przez organ "konfiguracji osobowych".

W piśmie z dnia [...] grudnia 2017 r. Organ stwierdził, że to liczny materiał dowodowy, a nie donosy, przyczynił się do wydania niekorzystnego dla Skarżącego rozstrzygnięcia. Skarżący mógł się z nimi zapoznać w postępowaniu, z czego jednak nie skorzystał. Nadto, organ w decyzji przedstawił wyczerpująco okresy tworzenia nowych wspólnych projektów oraz przepływy nieruchomości. A.J. był nie tylko pełnomocnikiem skarżącego, ale również jego konto bankowe było wykorzystywane do obsługi spraw inicjowanych przez skarżącego, realizowanych przez ARiMR w ramach wspólnej polityki rolnej. Osoba ta była również uprzednio wspólnikiem i prezesem zarządu spółki X, w której następnie wspólnikiem i prezesem zarządu został Skarżący, zaś sam A.J. jest reprezentantem spółki od dnia wpisu do dnia dzisiejszego.

W piśmie z dnia [...] grudnia Skarżący stwierdził, że nadal nie zna donosów nt. jego osoby. Wniósł również o udostępnienie zapisów bądź sprawozdania ze spotkania dotyczącego tworzenia sztucznych warunków przez m.in. M.K. i osoby wskazane w postępowaniu. Skarżący nadal nie wie, w jaki sposób kontakty ze wspólnikiem spółki i jej poprzednim prezesem zarządu mogły wpłynąć na straty Skarbu Państwa i czy stanowią jakiekolwiek przestępstwo. Pan A.J. pomagał skarżącemu wyłącznie w sprawach formalnych, natomiast nie miał wpływu na żadne istotne decyzje związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W 2015 r. skarżący nie miał żadnego pełnomocnika. Udziały w spółce nabył (i został jej prezesem) dopiero w 2014 r., natomiast swoje gospodarstwo prowadził od 2006 r. Z konta pełnomocnika skarżący skorzystał krótkoterminowo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu z [...] sierpnia 2017 r. nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej: "P.p.s.a.") oznaczałby konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Istota sporu do jakiego doszło w ramach kontrolowanej sprawy sprowadza się do stwierdzenia, czy skarżący wespół ze wskazanymi przez organ ARiMR podmiotami sztucznie stworzył warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Spór w rozważanym zakresie powstał odnośnie dochodzonych w roku 2015 przez skarżącego, jako rolnika samodzielnie prowadzącego gospodarstwo rolne, w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Organ ARiMR przyjął, że płatności te uznać trzeba za korzyść uzyskaną w wyniku stworzenia sztucznych warunków, co implikuje – w ocenie tego organu – konieczność odmowy jej przyznania.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. 6 rozporządzenia nr 1307/2017 gospodarstwo rolne oznacza jednostkę wykorzystywaną do działalności rolniczej i zarządzaną przez rolnika, a sama działalność rolnicza obejmuje m. in. uprawę produktów rolnych i utrzymywanie użytków rolnych w stanie nadającym się do uprawy.

Wskazać należy w tym miejscu na podstawy prawne przyznawania wnioskowanych przez skarżącego płatności.

Na poziomie unijnym kwestia przyznawania płatności bezpośrednich uregulowana została w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 608 ze zm.; dalej: "rozporządzenie 1307/2013"). Natomiast na poziomie krajowym problematyka ta ujęta jest w ustawie z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 308 ze zm., dalej: "u.s.w.b.").

Płatności bezpośrednie przyznawane są rolnikowi, jeżeli spełnione są warunki przyznania tych płatności określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 u.s.w.b. – w tym w rozporządzeniu 1307/2013 – w przepisach tej ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie (por. art. 6 u.s.w.b.). Płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, na co wskazuje już art. 7 ust. 1 u.s.w.b., jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.

Jednolita płatność obszarowa – która oznacza jednolitą płatność obszarową, o której mowa w art. 36 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013 (art. 2 pkt 4 u.s.w.b.), płatność za zazielenienie – która oznacza płatność, o której mowa w tytule III rozdziale 3 rozporządzenia 1307/2013 (art. 2 pkt 7 u.s.w.b.), a także płatność dodatkowa – która stanowi z kolei płatność, o której mowa w tytule III rozdziale 2 rozporządzenia 1307/2013 (art. 2 pkt 9 u.s.w.b.) – zwane także łącznie z innymi płatnościami "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej: 1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013, zwanych dalej: "kwalifikującymi się hektarami", 2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności, 3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, 4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowany obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (por. art. 8 ust. 1 u.s.w.b.).

Jak wynika już z prawa Unii Europejskiej charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto możliwość dostosowania ułatwia większym beneficjentom gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5% część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona 150.000 EUR (por. motyw 13 rozporządzenia 1307/2013). Znalazło to wyraz w art. 11 ust. 1 tego rozporządzenia, który przewiduje, że państwa członkowskie zmniejszają kwotę płatności bezpośrednich, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdziału 1 za dany rok kalendarzowy (w tym jednolitej płatności obszarowej – przyp. tut. Sądu), o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150.000 EUR. W konsekwencji, w przypadku jednolitej płatności obszarowej ustanowiono pod tym względem – na poziomie krajowym – współczynnik redukcji wynoszący 100% (art. 19 ust. 1 in fine u.s.w.b.).

Ponadto, jednym z celów nowej wspólnej polityki rolnej (WPR) jest poprawa wyników w zakresie oddziaływania na środowisko poprzez obowiązkowy element "zazielenienia" zawarty w płatnościach bezpośrednich, który będzie wspierał w całej Unii praktyki rolnicze korzystne dla klimatu i środowiska. W tym celu państwa członkowskie powinny przeznaczyć część pułapów krajowych dla płatności bezpośrednich, aby przyznawać, oprócz płatności podstawowej, płatność roczną, która może uwzględniać wewnętrzne ujednolicenie w danym państwie członkowskim lub regionie, z tytułu obowiązkowych praktyk rolniczych zgodnych z celami polityki dotyczącej zarówno klimatu, jak i środowiska. Praktyki te powinny polegać na prostych, ogólnych, pozaumownych i corocznych działaniach, które wykraczają poza zasadę wzajemnej zgodności i są związane z rolnictwem, takich jak dywersyfikacja upraw, utrzymywanie trwałych użytków zielonych, w tym tradycyjnych sadów, na których drzewa owocowe o niewielkim zagęszczeniu porastają powierzchnię użytku zielonego, oraz ustanowieniu obszarów proekologicznych. W celu lepszego osiągnięcia celów "zazielenienia" oraz aby umożliwić jego skuteczną administrację i kontrolę, praktyki takie powinny mieć zastosowanie na całym kwalifikującym się obszarze gospodarstwa rolnego (por. motyw 37 rozporządzenia 1307/2013). Zatem na wszystkich kwalifikujących się hektarach w rozumieniu art. 32 ust. 2-5 rozporządzenia 1307/2013 rolnicy uprawnieni do płatności w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej muszą przestrzegać praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 43 ust. 1 rozporządzenia 1307/2013), które są następujące: a) dywersyfikacja upraw; b) utrzymanie istniejących trwałych użytków zielonych; oraz c) utrzymanie na użytkach rolnych obszaru proekologicznego (art. 43 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013).

Z kolei odnośnie płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) stosownie do art. 14 u.s.w.b. płatność ta jest przyznawana rolnikowi, jeżeli łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym dla tego rolnika do jednolitej płatności obszarowej jest większa niż 3 ha (ust. 1). Płatność dodatkowa przysługuje do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do jednolitej płatności obszarowej będących w posiadaniu rolnika: 1) nie większej niż 30 ha oraz 2) pomniejszonej o 3 ha (ust. 2; por. także art. 41 ust. 4 rozporządzenia 1307/2013).

Przechodząc do rozważań nad kwestią zastosowania przez organ ARiMR, w ramach kontrolowanej sprawy, klauzuli dotyczącej przypadków obchodzenia prawa, zwrócić należy uwagę na to, że klauzula ta ujęta została w przepisach unijnych. Stosownie zwłaszcza do art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 549 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1306/2013") bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa (zob. także art. 11 ust. 4 oraz art. 41 ust. 7 rozporządzenia 1307/2013).

Omawiana obecnie problematyka obchodzenia prawa była przedmiotem szerszych rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TSUE podmioty nie mogą powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (zob. m.in. wyrok z 12 maja 1998 r., w sprawie C-367/96 Kefalas i in., dostępny na stronie internetowej: https://curia.europa.eu). Przy interpretacji regulacji przewidującej klauzulę dotyczącą przypadków obchodzenia prawa sięgnąć trzeba do w wyroku TSUE z 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12 Słynczewa siła (CURIA), który odnosi się do uprzednio obowiązującego art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 – to jest przepisu o zbliżonym brzmieniu do aktualnego art. 60 rozporządzenia 1306/2013 – a zgodnie z którym, nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

W wyroku w sprawie C-434/12 Trybunał stwierdził, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. Wymaga to zatem zaistnienia po pierwsze, ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty (element obiektywny), a po drugie, woli uzyskania korzyści wynikających z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (element subiektywny; pkt 29 cytowanego wyroku, zob. także wyrok TSUE z 21 lipca 2005 r., w sprawie C-515/03 Eichsfelder Schlachtbetrieb, pkt 39, CURIA). Z orzeczenia TSUE wynika, że zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności, gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku). Nie można jednak odmówić finansowania projektu, gdy dana inwestycja może mieć inne uzasadnienie niż tylko płatność w ramach systemu wsparcia (pkt 42, zob. także wyrok TSUE z 21 lutego 2006 r., w sprawie C-255/02 Halifax, pkt 75, CURIA).

Przenosząc powyższe twierdzenia na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać trzeba, co następuje.

Nie budzi żadnych wątpliwości wyczerpanie przez skarżącego, działającego wespół z podmiotami wskazanymi przez organ ARiMR, przesłanek z art. 60 rozporządzenia 1306/2013 względem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Chociaż skarżący ubiegając się o te płatności formalnie spełnił wymogi do ich uzyskania, okoliczności te zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami wynikającymi z rozporządzeń unijnych ww.

W tym względzie organ ARiMR prawidłowo uznał, mając na względzie całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ocenionego w zgodzie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego, że chociaż skarżący oraz pozostałe wymienione przez ten organ podmioty formalnie tworzą samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa mające określonego zarządcę, i własny numer ewidencyjny to jednak gospodarstwa te pozostają ze sobą ściśle powiązane.

Wszystkie wydarzenia, które miały miejsce w roku 2015, to jest w roku, w którym skarżący ubiega się o płatności w ramach kontrolowanej sprawy stanowiły próbę dostosowania wzajemnych relacji między wszystkimi tymi podmiotami, aby uzyskać maksymalne wnioskowane dofinansowanie. Podmioty te pomimo istnienia pomiędzy nimi wykazanych przez organ ARiMR, powiązań, zwłaszcza o charakterze osobowym, ekonomicznym oraz funkcjonalnym, wystąpiły do ARiMR z oddzielnymi wnioskami o przyznanie płatności na rok 2015, działając formalnie jako samodzielni rolnicy.

Wbrew zarzutom skargi w celu uzasadnienia odmowy przyznania płatności dla skarżącego organ II instancji był zobowiązany do przedstawienia w uzasadnieniu swojej decyzji bardzo szczegółowych rozważań dotyczących całego procesu tworzenia sztucznych warunków i opisu działania wszystkich podmiotów zaangażowanych w ten proces.

W obszernym uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał bardzo szczegółowo na powiązania organizacyjne, personalne i ekonomiczne między [...], A.J., T.K., [...] oraz szeregiem spółek z o. o. (m.in. X, [...]).

W ocenie Sądu zasadnie Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu podniósł, że kreowanie sztucznych warunków przez podmioty ujęte w powyższych rozważaniach nastąpiło w celu uzyskania maksymalnych kwot dofinansowania w ramach płatności. Działanie to powodowało uniknięcie zastosowania stawek degresywnych i limitów powierzchniowych.

Zdaniem Sądu organ w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał prawidłowo i wyczerpująco na przesłanki uzasadniające tezy o tworzeniu sztucznych warunków

– powiązania osobowo – kapitałowe między powyższymi osobami i spółkami (ich pełnomocnikiem był A.J.)

- przekazywanie działek między poszczególnymi osobami i spółkami

- użyczanie parku maszynowego, zawieranie umów, zatrudnianie pracowników

- powierzchnia zgłaszana do płatności w różnych schematach pomocowych.

Odnośnie samego skarżącego organ wskazał m. in., że Skarżący nie prowadzi aktualnie działalności rolniczej, ponieważ nie jest w stanie opłacać czynszów dzierżawnych oraz ponosić kosztów uprawy ziemi wobec nieotrzymywania płatności. Uprzednio prowadził ekologiczną uprawę roślin, a jego gospodarstwo stanowiło główne źródło utrzymania. Ponadto wydzierżawiał on działki ewidencyjne. Wszystkie czynności agrotechniczne na gruntach były wykonywane przez osoby trzecie na zasadach umowy barterowej co było spowodowane odległością do gruntu, ceną, rekomendacją innych osób jak i też wcześniejszą współpracą. Ponadto strony nie interesowało, co się dzieje z sianem zebranym i wywiezionym z poła położonego w [...], siano zebrane z działek położonych w [...] był zagospodarowane przez okolicznych rolników dla zwierząt, a soczewicą z działki w [...] rozliczał się. Skarżący był nadto prezesem i udziałowcem spółki X, w której wszelkie decyzje jej dotyczące są podejmowane w porozumieniu z innym udziałowcem, T.K., a także był udziałowcem spółki Y.

Zdaniem Sądu prawidłowe i niezbędne ustalenia organu odnosiły się do powiązań rodzinnych, osobistych wskazanej wyżej grupy osób oraz ich udziału w spółkach prawa handlowego. Ich wspólnym pełnomocnikiem był A.J., który był powiązany z wieloma spółkami. Organ w uzasadnieniu szczegółowo zanalizował powiązania między tymi osobami i odniósł je konkretnie do pobieranych płatności.

Zdaniem Sądu organ poświecił osobie skarżącego w kwestionowanej decyzji stosunkowo mało miejsca, ale nie zmienia to tego, że w sprawie wydano prawidłowe rozstrzygnięcie.

Istotą dopłat ma być wspomaganie prowadzenia produkcji rolnej na danej działce, a nie dostarczanie jej posiadaczowi specyficznego źródła utrzymania siebie i swojej rodziny.

Jak wynika już z prawa Unii Europejskiej charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści w dużej skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto możliwość dostosowania ułatwia większym beneficjentom gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5% część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona 150.000 EUR (por. motyw 13 rozporządzenia 1307/2013). Znalazło to wyraz w art. 11 ust. 1 tego rozporządzenia, który przewiduje, że państwa członkowskie zmniejszają kwotę płatności bezpośrednich, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdziału 1 za dany rok kalendarzowy, o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150.000 EUR.

Powyższe okoliczności faktyczne w sposób jednoznaczny potwierdzają stworzenie sztucznych warunków pomiędzy skarżącym i wskazanymi w nich podmiotami.

Powyższe pozwala bez cienia wątpliwości stwierdzić, co prawidłowo uczynił zresztą organ ARiMR, że doszło do stworzenia wskazanych sztucznych warunków w sprzeczności z celami sektorowego prawodawstwa rolnego. Jednocześnie maksymalizacja płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego była zamierzona przez podmioty tworzące sztuczne warunki, w tym również skarżącego. Wynika to nie tylko z przedstawionych już powiązań pomiędzy tymi podmiotami, lecz nadto znajduje potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym materiale dowodowym.

Tym samym wykazane zostało przez organ, że miały miejsce elementy obiektywne i subiektywne świadczące o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do otrzymania płatności (zgodnie z treścią wyroku TS UE z 12 września 2013r. w sprawie C-434/12). Wskazane bowiem przez organ okoliczności:

- powiązania osobowe pomiędzy podmiotami (osobami fizycznymi i spółkami)

- formalnie odrębne gospodarstwa prowadzone przez wskazane podmioty były ze sobą ściśle powiązane,

- pozorne wydzielenie gruntów o areale gwarantującym uzyskanie maksymalnych dopłat

- faktyczne zarządzanie wydzielonymi gruntami przez grupę osób

- wykonywanie prac agrotechnicznych przy użyciu tego samego parku maszynowego

- położenie deklarowanych przez wszystkie podmioty, w tym skarżącego działek w połączeniu z (częściowym) brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami świadczą o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do uzyskania płatności, zaś z materiału dowodowego nadto wynika, że działania skarżącego i pozostałych podmiotów miały powodować uniknięcie zastosowania stawek degresywnych.

W powyższym zakresie nie sposób skutecznie zarzucić organowi ARiMR naruszenia art. 6, art. 77, art. 80, art. 15, art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a.") oraz przepisów prawa materialnego wskazywanych w skardze.

Organ ARiMR z urzędu przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu zbadania kwestii stworzenia przez skarżącego sztucznych warunków, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył tak zgromadzony materiał dowodowy, w tym ten dostarczony przez skarżącego, a na podstawie jego całokształtu ocenił wskazane powyżej okoliczności faktyczne, co przedstawił w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Ocena organu ARiMR w omawianym obecnie zakresie jest racjonalna, logiczna i spójna, a co najważniejsze znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Skarga i zawarte w niej twierdzenia stanowią w istocie wyłącznie polemikę z tak dokonaną oceną, jednakże przez sam fakt niezgadzania się z nią przez skarżącego nie można wysnuć wniosku o istotnym naruszeniu przez organ ARiMR przepisów procesowych w rozważanym obecnie zakresie.

Nie zasługują na uwzględnienie wnioski dowodowe. Zgodnie z treścią art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W rozpatrywanej sprawie brak jest natomiast istotnych wątpliwości, których wyjaśnieniu mogłyby posłużyć przedstawione przez skarżącego dowody.

Organ ARiMR nie dopuścił się także naruszenia art. 60 rozporządzenia 1306/2013, właściwie stosując ten przepis wobec zaistnienia wszelkich wynikających z niego przesłanek w sytuacji dochodzenia przez skarżącego w roku 2015 płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Na podstawie art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, w przypadku stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami ustanowionymi w sektorowym prawodawstwie rolnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z tego prawodawstwa.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono o oddaleniu skargi.