Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1141/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.6 i art.11
journal: Dz.U. 1959 nr 14 poz 78
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa z dnia 30 stycznia 1959 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art.11
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie: NSA Anna Szkodzińska WSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) Protokolant: Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2014 r. przy udziale Prokuratora Rejonowego dla K. w K. sprawy ze skargi Z.F. na decyzję Wojewody [....] z dnia 19 lipca 2013 r., znak: [....] w przedmiocie odmowy uznania za współwłaścicieli nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 października 2012 r., znak [.....] Starosta K. na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 11 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14 poz. 78 z późn. zm.) oraz art. 104 k.p.a. - po rozpoznaniu wniosku Z.F. , działającej w imieniu swoim i jako opiekun prawny J.H. i A.H. oraz jako pełnomocnik J.H. orzekł o odmowie uznania za współwłaścicieli: J.H. s. [.....] , etc....., nieruchomości oznaczonej jako działka nr [.....] o pow. 2,1250 ha, obr. W. jedn. ewid. I.

W uzasadnieniu wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie wskazuje, że w operacie ewidencji gruntów i budynków dla obr. W. jedn. ewid. I. , w rejestrze z dnia 24 kwietnia 1974 r. dla działki nr [.....] o pow. 2,1250 ha, J.H. i J.H. zostali ujawnieni jako władający. Przedmiotowa działka nie jest również objęta żadną księgą wieczystą.

W toku postępowania wezwano ewentualne osoby, którym przysługuje prawo własności lub inne prawa rzeczowe do wymienionej nieruchomości do zgłoszenia się w dniach 27 lutego 2012 r. do 12 marca 2012 r. w Wydziale Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w K. , celem potwierdzenia tego tytułu. Powyższe zawiadomienie zostało również wywieszone na tablicach ogłoszeń: Starostwa Powiatowego w K. [.....] , Urzędu Gminy I. oraz na stronie internetowej Starostwa Powiatowego w K.

W zakreślonym wyżej terminie nie zgłosił się żaden ewentualny właścicieli przedmiotowej nieruchomości.

Podstawę wydania decyzji o uznaniu za właściciela nieruchomości stanowi art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14 poz. 78 z późn. zm.), w myśl którego: rolników gospodarujących na nieruchomościach państwowych uznaje się za właścicieli tych nieruchomości, jeżeli oni lub ich poprzednicy prawni uzyskali posiadanie tych nieruchomości na podstawie: 1) umowy zawartej przed dniem 13 września 1944 r., a na Ziemiach Odzyskanych -przed dniem 9 maja 1945 r. z zamiarem nabycia na własność lub 2) umowa o dział, zawartej przed dniem I września 1945 r. albo 3) orzeczeniu o zatwierdzeniu projektu parcelacji nieruchomości państwowych i wykazu nabywców wydanego przed dniem J września 1939 r. Z kolei art. 2 cytowanej ustawy stanowi, że przepisy ust. l stosuje się bez względu na zachowanie formy umowy, a art. 3 w przypadkach gospodarczo uzasadnionych starosta może zezwolić na uznanie rolnika za właściciela nieruchomości, na której gospodaruje, choćby objęcie nieruchomości w posiadanie nastąpiło na podstawie umowy zawartej już po dacie określonej w ust. 1 pkt 1, jeżeli nabywca działał w dobrej wierze.

Mając powyższe na uwadze w pierwszej kolejności należy ustalić czy rolnicy gospodarujący nieruchomościami uzyskali posiadanie tych nieruchomości na podstawie wyżej wskazanych umów lub orzeczenia.

Dokumentów, o których mowa powyżej poszukiwano w Archiwum Państwowym w K. , który pismem z dnia 17 listopada 2010 r. nr [.....] poinformował, że archiwum kwerendą objęło akta Państwowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych w M. z lat 1963 - 1968, Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z lat 1945 - 1947, Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. z lat 1950 - 1963, Starostwa Powiatowego w M. z lat 1943-1954, Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z lat 1945 - 1977 i na tej podstawie stwierdziło, że nie odnaleziono materiałów dotyczących nadania ziemi w miejscowości W. dla Państwa J.H. i J.H. .

Ponadto w dowodach zmian zawartych w archiwum Wydziału Geodezji, Kartografii i Katastru Starostwa Powiatowego w K. nie odnaleziono umowy nadana działki nr [.....] , obr. W. jedn. ewid. I. , zawartej już po dacie określonej w ust. 1 pkt 1, jeżeli nabywca działał w dobrej wierze. Ponadto brak jest również dokumentów potwierdzających, że wyżej wymieniona działka, stanowiła własność Skarbu Państwa.

Nabycie nieruchomości na własność następuje z mocy prawa, a decyzja administracyjna wydana na podstawie cytowanego dekretu jest jedynie aktem deklaratoryjnym. Z przepisu wynika także, iż uwłaszczenie następuje wobec rolnika (następców prawnych), który gospodarował na nieruchomości państwowej zarówno w dacie wejścia w życie dekretu, tj. 29 kwietnia 1955 r. jak i w dacie wydania decyzji. Z nazwy rozdziału 2 dekretu (uwłaszczenie posiadaczy nieruchomości z innych tytułów) oraz treści powołanego przepisu wyraźnie wynika, iż uwłaszczenie dotyczy wyłącznie tych rolników, którzy uzyskali posiadanie nieruchomości państwowych w określonych warunkach i którzy nadal te nieruchomości posiadają i na nich gospodarują.

Z treści pisma z dnia 26 października 2009 r. Z.F. wynika, że J.H. i J.H. byli posiadaczami samoistnymi działki nr [.....] , obr. W. jedn. ewid. I. , i wchodziła w skład gospodarstwa rolnego, a więc można uznać, iż przedmiotowa nieruchomość była przez nich zagospodarowana. Poprzedni właściciele zmarli, ich sądowni ustaleni spadkobiercy aktualnie mieszkają i przebywają poza gminą I. oraz położeniem działki nr [.....] , obr. W. jedn. ewid. I. , więc nie można uznać, że w dniu wydania przedmiotowej decyzji J.H. , A.H. , J.H. i Z.H. jako rolnicy zagospodarowują przedmiotową nieruchomość.

Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia organ prowadzący postępowanie uznał, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art 6 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem, tj. brak jest dokumentu potwierdzającego nabycia (nadania) działki nr [.....] , obr. W. jedn. ewid. I. , przez J.H. i J.H. brak jest dokumentu potwierdzającego, że przedmiotowa działka stanowiła własności Skarbu Państwa oraz brak jest użytkowania przedmiotowej działki przez spadkobierców poprzednich posiadaczy samoistnych (władających). Wobec powyższego, należy odmówić uznania za współwłaścicieli: J.H. , A.H. , J.H. i Z.H. , nieruchomości oznaczonej jako działka nr [.....] , obr. W. jedn. ewid. I.

Odwołanie od tej decyzji złożyła Z.F. , działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik J.H. , a także jako opiekun prawny A.H. oraz J.H. W odwołaniu podniesiono, że nie chodzi o uwłaszczenie wnioskodawców, lecz o wydanie decyzji deklaratoryjnej, że z mocy prawa J.H. stał się właścicielem opisanych we wniosku nieruchomości.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Wojewoda [.....] decyzją z dnia 19 lipca 2013 r., znak [.....] na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 5 i pkt 7 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 306 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty K.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Wojewoda [.....] w pierwszej kolejności uzasadnił swoją właściwość w sprawie i wskazał, że stosownie do art. 11 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym : "o nabyciu własności nieruchomości oraz o ustaleniu ceny nabycia lub o zwolnieniu od obowiązku jej zapłacenia orzeka starosta". Z kolei w świetle obowiązujących przepisów prawa oraz mając na uwadze aktualne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, organem właściwym do rozpatrzenia odwołań od tego typu decyzji starosty, jest właściwy miejscowo wojewoda. Wskazała przy tym na takie właśnie stanowisko wyrażone przez NSA w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OW 14/11 (Lex nr 990312).

W drugiej kolejności odnosząc się do zgłaszanych w odwołania zarzutów o niewłaściwym potraktowaniu zgłoszonego wniosku przez organ I instancji poprzez wydanie decyzji niezwiązanej z treścią tegoż wniosku, wskazał, że nie są one zasadne. We wniosku z dnia 26 października 2009 r. Z.F. , jako podstawę prawną swego żądania wskazała art. 11 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Tymczasem, jak już wskazano przepis ten wskazuje jedynie na organ właściwy do orzekania w przedmiocie spraw zawartych w rozdziale 2 tego aktu prawnego (obejmującym artykuły od 6 do 11) tj. "Uwłaszczanie posiadaczy nieruchomości z innych tytułów". Zasadniczym zaś przepisem materialnym regulującym tryb i zasady postępowań w tym zakresie jest art. 6 w/w dekretu (art. 7 dotyczy bowiem sytuacji osób gospodarujących na nieruchomościach położonych na Ziemiach Odzyskanych, zaś art. 8, 9 i 10 odnoszą się do kwestii opłat za nabycie nieruchomości na podstawie art. 6). W świetle powyższego nie można podzielić podniesionego w odwołaniu zarzutu, iż decyzja Starosty K. z dnia 22 października 2012 r. nr [.....] orzeka w przedmiocie innym, niż ten zgłoszony we wniosku Pani Z.F. . Skoro zaś wnioskodawcy nie wykazali w żaden sposób, iż spełnione zostały przesłanki określone w art. 6 omawianego dekretu, co więcej, pomimo podjętych w tym zakresie starań, dowodów na powyższe okoliczności nie udało się odnaleźć także organowi I instancji, a tym samym brak było podstaw do wydania decyzji uznającej J.H. s. [.....] , A.H. s. [.....] , J.H. s. [.....] i Z.F. c. [.....] za współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej jako działka nr [.....] o pow. 2,1250 ha, obr. W. jedn. ewid. I. Tym samym zaskarżona decyzja jest prawidłowa, wobec czego należało utrzymać ją w mocy.

Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Z.F. , zarzucając jej rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 11 oraz art 6 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez stwierdzenie nabycia nieodpłatnie własności przedmiotowych nieruchomości J.H. i J.H. na zasadzie ustawowej wspólności małżeńskiej.

W uzasadnieniu skargi podano, że okolicznością bezsporną w sprawie jest, że skarżąca składała do Sądu Rejonowego dla [.....] wniosek w sprawie o uregulowanie własności gospodarstwa rolnego objętego niniejszym postępowaniem w trybie ustawy z dnia 26.11.1971 r. Postępowanie w tej sprawie zakończyło się prawomocnym postanowieniem oddalającym wniosek z jednoznacznym stwierdzeniem, że uregulowanie to może nastąpić tylko na podstawie art. 11 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem.

J.H. wraz ze swym mężem J.H. przedmiotową nieruchomość otrzymała na podstawie dekretu o reformie rolnej, jednakże wszelkie zapisy i księgi wieczyste zaginęły. Zgromadzony materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie wskazuje, że w operacie ewidencji gruntów i budynków obr. W. jedn. ewid. I. w rejestrze z dnia 24 kwietnia 1974 r. dla działki nr [.....] J. i J. małż. H. zostali ujawnieni jako władający. J.H. od chwili przekazania jej i jej mężowi przedmiotowej nieruchomości uiszczała wszelkie świadczenia publicznoprawne wynikające z samoistnego posiadania również na rzecz Skarbu Państwa. Od chwili śmierci J. i J. małż. H. skarżąca przejęła gospodarstwo wyłącznie w samoistne posiadanie i zarządza nim nieprzerwanie do chwili obecnej jako spadkobierca ustawowy. Nie można zgodzić się z twierdzeniem organu, że brak jest użytkowania przedmiotowej działki przez spadkobierców poprzednich posiadaczy samoistnych.

Wskazując na fakt, iż spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1995 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem, odmowa uznania J. i J. H. jako współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej jako działka nr [.....] obr. W. jedn. ewid. I. jest nieuzasadniona i nie znajduje oparcia w przepisach prawa i ustalonych stanie faktycznym.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [.....] wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).

Zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja organu są prawidłowe, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi dekret z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14 poz. 78 z późn. zm.). Rozdział 1 tego dekretu reguluje kwestie związane z uwłaszczeniem dzierżawców i co do zasady dotyczy nieruchomości państwowych użytkowanych przez rolników na podstawie umów dzierżawy, natomiast rozdział 2 dotyczy "uwłaszczenia posiadaczy nieruchomości z innych tytułów". Art.6 dekretu stanowi, że:

"1. Rolników gospodarujących na nieruchomościach państwowych uznaje się za właścicieli tych nieruchomości, jeżeli oni lub ich poprzednicy prawni uzyskali posiadanie tych nieruchomości na podstawie:

1) umowy zawartej przed dniem 13 września 1944 r., a na Ziemiach Odzyskanych - przed dniem 9 maja 1945 r. z zamiarem nabycia na własność lub

2) umowy o dział, zawartej przed dniem 1 września 1945 r., albo

3) orzeczenia o zatwierdzeniu projektu parcelacji nieruchomości państwowych i wykazu nabywców wydanego przed dniem 1 września 1939 r.

2. Przepis ust. 1 stosuje się bez względu na zachowanie przepisanej formy umowy.

3. W przypadkach gospodarczo uzasadnionych prezydium wojewódzkiej rady narodowej starosta może zezwolić na uznanie rolnika za właściciela nieruchomości, na której gospodaruje, choćby objęcie nieruchomości w posiadanie nastąpiło na podstawie umowy zawartej już po dacie określonej w ust. 1 pkt 1, jeżeli nabywca działał w dobrej wierze.

4. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio również do osób pozostających w stosunku pracy, rencistów i rzemieślników, chociażby na nieruchomościach nie gospodarowali".

Oznacza to, że dla wydania decyzji administracyjnej na podstawie której wnioskodawca uzyskuje w trybie przywołanego dekretu prawo własności nieruchomości, niezbędne jest wykazanie kilku przesłanek. Po pierwsze przedmiotem nabycia ma być nieruchomość państwowa. Po wtóre konieczne jest wykazanie, że wnioskodawca ( lub jego poprzednik prawny) uzyskał posiadanie tych nieruchomości na podstawie tytułów wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt. 1 - 3. Kolejna przesłanka, to złożenie wniosku przez "rolnika gospodarującego" na wnioskowanej do nabycia nieruchomości, przy czym obowiązek ten doznaje ograniczeń na podstawie ust. 4 art. 6 dekretu. Możliwe jest uzyskanie prawa własności przez osoby pozostające w stosunku pracy, rencistów i rzemieślników, nawet jeśli na nieruchomościach nie gospodarują. Jednakże przepis ten nie zwalnia wnioskodawcy z wykazania pozostałych wyżej wymienionych przesłanek tj. w szczególności tytułu (umowy) na podstawie którego nastąpiło objęcie nieruchomości w posiadanie oraz oczywiście wykazanie, że jest to "nieruchomość państwowa".

W niniejszej sprawie organ nie mógł wydać innej decyzji niż zaskarżona, gdyż nie pozwalał na to materiał dowodowy zebrany w sprawie, nawet pomimo przeprowadzonej z urzędu kwerendy w Archiwum Państwowym. Najwcześniejsza udokumentowana informacja o spornej nieruchomości pochodzi z 1974r. i jest to zapis w ewidencji gruntów i budynków, gdzie tylko jako posiadacze spornej nieruchomości wskazani zostali rodzice wnioskodawców tj. J. i J. H. . Brak jest jakiegokolwiek dokumentu lub innego dowodu, który choćby pośrednio wskazywałby, że objęli oni tę nieruchomość w posiadanie na podstawie umowy zawartej przed dniem 13 września 1944 r.,. z zamiarem nabycia na własność lub umowy o dział, zawartej przed dniem 1 września 1945 r., albo orzeczenia o zatwierdzeniu projektu parcelacji nieruchomości państwowych i wykazu nabywców wydanego przed dniem 1 września 1939 r.

Nieruchomość ta nie ma także urządzonej księgi wieczystej i nie jest tym samym znana historia jej własności. Jednakże starosta k. – organ I Instancji – będący również organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami z mocy art. 11 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t. jednolity Dz.U. z 2010 nr 102 poz.651 ze zm.) nie dopatrzył się własności tej nieruchomości po stronie Skarbu Państwa.

W tej sytuacji fakt gospodarowania (lub nie) przez wnioskodawców na przedmiotowej nieruchomości jest bez znaczenia, gdyż z braku spełnienia przesłanek podstawowych nie jest możliwe rozważanie możliwości zastosowania art. 6 ust. 4 dekretu.

Z wszystkich wyżej wymienionych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.