Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 611/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 7 grudnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2021 roku sprawy ze skargi T. A. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] stycznia 2021 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji dotyczącej przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 z naruszeniem prawa, po wznowieniu postępowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. Dyrektor Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji tj. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] października 2020 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa .W toku postępowania ustalono następujący stan faktyczny. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. o nr [...] wydano wobec T. A. rozstrzygnięcie o przyznaniu płatności bezpośrednich, zgodnie z jej wnioskiem .Analiza wszystkich dokumentów zebranych w sprawie, już po wydaniu w/w decyzji dowiodła, że T. A. i powiązane z nim rodzinnie i kapitałowo osoby podjęły działalność zmierzającą do stworzenia sztucznych warunków uzyskania płatności bezpośrednich. Wobec powyższego, postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. wznowiono na mocy art.145 par.1 pkt 5 ,ale organ nie mógł w wyniku wznowienia uchylić ostatecznej decyzji przyznającej płatności. Zgodnie bowiem z art. 146 par.1 Kpa uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art.145 par.1 pkt 1 i 2 kpa nie może nastąpić ,jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia takiej decyzji upłynęło 10 lat, a w przypadku określonym w art. 145 par.1 pkt 5 Kpa-5 lat. W konsekwencji, zgodnie z art. 151 par.2 Kpa -jeżeli organ nie może uchylić decyzji z powodu wystąpienia przesłanek z art. 146 Kpa, wydaje wówczas decyzję stwierdzającą niezgodność zaskarżonej decyzji z prawem. Decyzja z dnia [...] stycznia 2014 roku została doręczona stronie [...] stycznia 2014 roku ,tym samym upłynęło ponad 5 lat od jej doręczenia. Decyzja ta, pomimo braku możliwości wyeliminowania jej z obrotu prawnego jest decyzją nieprawidłową, bowiem płatności pobrane na jej podstawie były nienależne. W tym zakresie organ wskazał co następuje. Do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynęły wnioski o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2013 ( w ramach wsparcia bezpośredniego, w ramach wspierania gospodarowania na terenach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz w ramach płatności rolnośrodowiskowych) osób fizycznych tj. skarżącego oraz członków jego rodziny – E. A.- matki, Z. A.- ojca, M. A.- brata . Wpłynęły także wnioski innych podmiotów, których wspólnikami bądź osobami uprawnionymi do reprezentacji są w/w osoby fizyczne [...] s.c,[...] s.c,[...] s.c,[...] s.c,[...] s.c,[...] s.c,[...] s.c, [...] s.c,[...] s.c. [...] p. z o.o. Spółki [...] s.c, [...] s.c,[...] s.c,[...] s.c,[...] s.c.[...] s.c, [...] s.c oraz [...] s.c zostały założone tego samego dnia. WW spółki cywilne należały do wymienionych powyżej członków rodziny. Skarżący wnioskował o przyznanie płatności w 2013 roku jako samodzielny rolnik, ale także jako wspólnik 5 spółek cywilnych. Rodzice skarżącego- E. i Z. A. oraz brat skarżącego- M. A. występowali o płatności jako osoby fizyczne oraz jako członkowie 9 spółek cywilnych utworzonych przez te same osoby w różnych konfiguracjach . Spółki pomimo różnej konfiguracji osobowej mają ten sam adres- tj. [...], ul. [...], udziały wspólników we wszystkich spółkach są równe. Wszystkie wnioski o przyznanie płatności na rok 2013 zarówno w imieniu osób fizycznych, jak i spółek zostały złożone przez tę samą osobę tj. M. A. pomimo tego, że nie jest on ani założycielem ani wspólnikiem takich spółek jak: [...], [...], [...] czy [...] s.c. Organ stanął na stanowisku, że złozenie w 2013 roku wniosków o przyznanie płatności do tych samych schematów pomocowych, w tym samym czasie przez wszystkie wskazane podmioty miało na celu ominięcie przepisów dotyczących określonego dofinansowania t.j. maksymalizację określonego wsparcia finansowego. Organ wskazał na umowy cywilne zawierane pomiędzy członkami rodziny przedmiotem których były te same działki zgłaszane do płatności przez poszczególne osoby skutkujące tzw. przemieszczaniem działek pomiędzy członkami rodziny. Analiza sporządzonych przez organ schematów i zestawień wykazała, że członkowie rodziny A. użyczając sobie oraz utworzonym przez siebie spółkom cywilnym działki rolne robili to jedynie w celu maksymalizacji kwot płatności w ramach wsparcia ONW i rolnośrodowiskowego dostosowując powierzchnie do założeń określonych programów. Organ stwierdził, ze nie ma ekonomicznego i technicznego uzasadnienia takiego użyczania działek aby 12 z 13-stu wskazanych przez organ podmiotów miało swoje działki położone w różnych oddalonych obszarach administracyjnych mając możliwość takiego ułożenia stosunków, aby każdy podmiot miał swój areał w jednym bądź w dwóch zbliżonych do siebie obrębach. Poszczególne spółki prowadzą działalność rolniczą o podobnym profilu , w granicach tych samych obszarów administracyjnych . Nie występuje rejonizacja ani odrębność strukturalna prowadzonej działalności, a deklaracje upraw oraz wariantów i pakietów w ramach wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych złożonych przez poszczególnych wnioskodawców pokrywają się w znacznym stopniu. Organ przeanalizował kolejne aspekty wskazujące na kreowanie sztucznych warunków: bezpłatne użyczanie działki ewidencyjnej przez ojca skarżącego do składowania plonów i przechowywanie maszyn spółkom należącym do skarżącego de facto ponosząc koszty związane z utrzymaniem terenu; powiązania finansowe pomiędzy poszczególnymi osobami i prowadzonymi przez nie spółkami polegające na sprzedaży produktów rolnych spółkom rodzinnym; brak ponoszenia kosztów za zlecane prace zewnętrzne; zgłaszanie działek ewidencyjnych przez członków rodziny i skarżącego w różnych schematach pomocowych celem uniknięcia stawek degresywnych w przypadku płatności ONW oraz płatności rolnośrodowiskowych a także limitów powierzchniowych w przypadku płatności ONW i płatności rolnośrodowiskowych. Strona reprezentowana przez pełnomocnika złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji. Zarzuciła organom naruszenia : - art. 139 Kpa w zw. z art.21 ust.1 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Środków Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich poprzez nie zawiadomienie jej o prowadzeniu postępowania, - art.4 ust.8 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 poprzez niezasadne przyjęcie ,że doszło do stwierdzenia sztucznych warunków uzyskania płatności, - art.2 lit.c rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 w zw. z art. 36 a) ppkt IV i art. 39 Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich poprzez błędną wykładnię pojęcia działalność rolnicza, a w konsekwencji uznanie, że skarżąca jej nie prowadzi, - art.21 ust.2 pkt 2 i 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Środków Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w zw. z art. 80 Kpa poprzez całkowite pominięcie dowodów przedłożonych przez skarżącego , - art. 21 ust.3 zd. drugie w/w ustawy w zw. z art. 80 Kpa poprzez nie przeprowadzenie wszechstronnego post. dowodowego i błędne poczynienie ustaleń z innego postępowania, w którym skarżąca nie brała udziału, art. 21 ust.2 pkt 2 w/w ustawy w zw. z jej art. 21 ust.3 zd. drugie w zw. z art. 80 Kpa poprzez brak właściwego dowiedzenia wskazywanych okoliczności, art. 21 ust.2 pkt 2 w/w ustawy w zw. z art. 80 Kpa poprzez przyjęcie za podstawę decyzji stanu faktycznego sprzecznego z zebranym materiałem dowodowym z pominięciem wskazanych przez stronę dowodów, a które wskazywały, że skarżąca wykonywała prace polowe za pomocą posiadanych maszyn, wypełniła warunki do przyznania płatności i uzyskiwała dochody ze sprzedaży płodów rolnych , - art.21 ust.2 pkt 2 w/w ustawy w zw. z art. 80 Kpa poprzez niezasadne przyjęcie ,że skarżąca stworzyła sztuczne warunki do przyznania płatności, podczas gdy analiza materiału dowodowego przedłożonego przez stronę dowiodła, że korzyścią uzyskiwaną przez skarżąca było utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej i pozyskiwanie z nich produkcji; skarżąca uzyskała konkretne płatności z funduszy unijnych na skutek prowadzonej działalności, - art. 21 ust.2 pkt 2 w/w ustawy poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji , na podstawie których dowodów uznał określone okoliczności za udowodnione, art. 3 i 18 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez nieuzasadnione przyjęcie ,że skarżąca sztucznie podzieliła 1500 ha, podczas gdy nigdy takiej powierzchni nie deklarowała, naruszenie art.104 Kpa w zw. z art. 11 Kpa poprzez niewskazanie w przytoczonych dowodach ,że skarżąca nie spełnia przesłanek przyznania płatności, art.7 Kpa poprzez jego niezastosowanie, art.78 Kpa w zw. z art.80 Kpa poprzez dowolne przyjęcie, że doszło do podziału i wskazanie, że miało to miejsce w roku 2013 ,podczas gdy skarżąca nie dokonała w tym okresie żadnego podziału i organ tej okoliczności nie udowodnił i nie może przerzucać ciężaru dowodowego na skarżącą. Organ II Instancji w odniesieniu do stawianych zarzutów przedstawił w formie tabeli strukturę przemieszczania działek pomiędzy członkami rodziny, a utworzonymi przez nich spółkami. W odniesieniu do opinii biegłego uzupełnił, że na badanych gruntach stwierdzono ten sam rodzaj uchybień i prowadzona była ta sama uprawa ,pomimo że działki deklarowane były przez różne podmioty. Także w odniesieniu do tego zagadnienia przedstawiono szczegółowe tabele wskazujące na położenie działek ewidencyjnych wszystkich omawianych podmiotów z wskazaniem rodzaju uprawy, a także położenia działek na terenach różnych obszarów administracyjnych .Organ jednoznacznie zakwestionował ekonomiczno-techniczny sens użyczania wzajemnego działek w oddalonych obszarach administracyjnych. Ich położenie wraz ze wskazaniem rodzaju uprawy skazano w odpowiednich tabelach. Wskazano dalej w uzasadnieniu ,że M. A. użycza bezpłatnie powierzchnie magazynowe w celu składowania płodów wszystkim członkom rodziny A. oraz dwóm spółkom cywilnym -[...] i [...] ,przy czym M. A. był wspólnikiem spółki [...]. Z kolei Zygmunt A. i M. A. użyczali spółkom cywilnym [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] oraz E. A. i T. A. park maszynowy. Także załączone do akt sprawy dokumenty finansowe wykazują powiązania ekonomiczne pomiędzy powiązanymi podmiotami, dowodzą one sprzedaży przez Z. A. na rzecz spółki [...] , w której był on członkiem zarządu .Z kolei inny członek zarządu tej spółki A. W. dokonała sprzedaży owsa do tej samej spółki. M. i T. A. dokonywali sprzedaży owsa i innych produktów rolnych spółkom [...] sp z o.o w której byli członkami zarządu, także skarżąca dokonywała sprzedaży tej spółce, a także była członkiem zarządu tej spółki. Organ II instancji podkreślił, że członkowie rodziny A. tworzyli także spółki z o.o, były to [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], czyli te same podmioty, które utworzyły spółki osobowe utworzyły spółki kapitałowe o identycznych nazwach .Zwrócono też uwagę na powierzchnie zgłaszane do płatności i sformułowano wnioski, że w 2004 roku Z. A. zgłosił do płatności 181,01 ha, jego żona w tym samym czasie 47,10 ha. W kolejnych latach funkcjonowania dopłat unijnych wzrastał deklarowany przez małżonków areał. W roku 2010 wynosił on 287,55 ha ,a w roku 2011, gdy już członkowie rodziny założyli 8 spółek cywilnych areał znów zmalał do 119,34 ha. Także żona i synowie po utworzeniu spółek deklarowali mniejsze areały niż w latach poprzedzających .Wszystkie te okoliczności, zdaniem Dyrektora ARiMR w [...] dowodzą ,że w sprawie miało miejsce kreowanie sztucznych warunków, celem uniknięcia zastosowania stawek degresywnych , a także limitów powierzchniowych. Organ przywołując treść art.30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 roku podkreślił, że nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów wobec których ustalono ,że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności ,aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Do w/w korzyści można zaliczyć sztuczne tworzenie podmiotów w celu uniknięcia zastosowania stawek degresywnych w przypadku płatności bezpośrednich oraz płatności rolnośrodowiskowej , a także limitów powierzchniowych w przypadku płatności rolnośrodowiskowej. Małżonkowie A. mając rozdzielność majątkową otrzymali odrębne numery identyfikacyjne , dzięki którym mogli każdy z osobna ubiegać się o płatności w tym samym zakresie. Z materiału dowodowego wynika, że rodzina A. i tworzone przez nich spółki w roku 2013 ubiegała się łącznie o dopłaty do 1030,78 ha. Areał ten poprzez działania polegające m. in. na tworzeniu odrębnych podmiotów został podzielony tak, aby nie przekroczyć wskazanej w rozporządzeniu powierzchni. Odnośnie płatności rolnośrodowiskowej , zgodnie z par.14 ust.1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku - w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania Program Rolnośrodowiskowy objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - w przypadku pakietów wymienionych w par.4 ust.1 pkt 1 i 2 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana w wysokości: 1. 100% stawki płatności za powierzchnię od 0.1 ha do 100 ha 2. 50% stawki płatności za powierzchnię powyżej 100 ha do 200 ha 3. 10% stawki płatności za powierzchnię powyżej 200 ha . W przypadku wariantu pierwszego pakietu wymienionego w par.4 ust.1 pkt 3 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana w wysokości: 1. 100%stawki płatności-za pow. od 0,1 do 10 ha 2. 75 %płatności -za pow. powyżej 10 ha do 50 ha 3. 50% stawki płatności -za pow. 50 ha do 100 ha 4. 10%stawki płatności -za pow. powyżej 100 ha. Łącznie rodzina A. i tworzone przez nich spółki zgłosili do płatności pakiet 2 w wys.986,83 ha, pakiet 3-14,73 ha, pakiet 4-19,84 ha, pakiet 5- 6,09 ha, pakiet 6- 82,41 ha. Gdyby wnioski składane były jedynie przez osoby fizyczne do wszystkich wskazanych wyżej pakietów, zgodnie z treścią cyt.wyzej par. 14 ust.1 i ust.2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego otrzymałyby dopłaty w znacznie niższej wysokości. Odnosząc się do kwestii gospodarstwa rolnego jako samodzielnie zarządzanej oraz technicznie i ekonomicznie samodzielnej jednostki wytwarzającej produkty rolne II załącznika do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1444/2002 z dnia 24 lipca 2002 r. zmieniającego decyzję z Komisji 2000/115/WE odnoszącą się do definicji charakterystyk , wyjątków od definicji oraz regionów i okręgów ,dotyczących przeglądów struktur gospodarstw rolnych wyszczególniono kryteria definiujące gospodarstwo rolne. Są nimi- samodzielne zarządzanie ,które uznaje się za samodzielne, nawet jeśli jest prowadzone przez działające wspólnie dwie osoby lub więcej , samodzielność techniczną i ekonomiczną, której głównym przejawem jest wspólne użytkowanie siły roboczej i środków produkcji .Z kolei w pkt II 2.1 wyjaśniono, że za samodzielne gospodarstwo uważane jest gospodarstwo nawet podzielone między dwie lub więcej osób ze względów podatkowych lub innych ,ale ciągle posiadające jeden zarząd ( jednego wspólnego zarządcę) i które z tego względu można uważać za jedną jednostkę ekonomiczną. Podkreślono, że w obowiązującym stanie prawnym utworzenie spółek ,jak i też sztuczne przemieszczanie działek ewidencyjnych między wskazanymi podmiotami byłoby przyznaniem płatności z pominięciem przepisów modulujących. Działanie takie byłoby dopuszczalne jedynie pod warunkiem ,że wszystkie stare jak i nowo powstałe podmioty obejmą w posiadanie wydzielone im działki i staną się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi , co w postępowaniu będącym przedmiotem niniejszego postępowania nie miało miejsca. Zaznaczono, że organ nie podważa obowiązującej w prawie polskim zasady odrębności podmiotów posiadających osobowość prawną ,jednak przy stworzonej strukturze własnościowej utworzonej przez rodzinę skarżącej nie jest możliwa ich odrębność gospodarcza. Zorganizowanie wielu spółek przez tych samych wspólników nie jest zdarzeniem naruszającym przepisy krajowe czy unijne , jednakże ustalony i wykazany w niniejszej sprawie związek pomiędzy poszczególnymi podmiotami stanowi pozorne działanie w celu obejścia przepisów prawa związanych z modulacją płatności .Podkreślono ,że dane zawarte w tabelach mają charakter pomocniczy mający ukazać skalę powiązań pomiędzy poszczególnymi podmiotami. Strona skorzystała z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Poznaniu. Podniosła niemal tożsame argumenty, co zawarte w odwołaniu i wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach kognicji, sąd uznał, że zaskarżona decyzja Dyrektora Oddziału nie narusza prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. takim, który oznaczałby konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Istotę sporu w kontrolowanej sprawie stanowi kwestia, czy skarżący T. A. wspólnie ze wskazanymi przez organy ARiMR podmiotami i osobami fizycznymi w sposób sztuczny wykreowała warunki wymagane do uzyskania płatności obszarowych, jako korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego i w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. W odniesieniu do dochodzonych przez skarżącego za rok 2013 płatności obszarowych, na poziomie prawa unijnego kwestia ich przyznawania uregulowana została w rozporządzeniu Rady (WE) nr 73/2019 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników ,zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005 ,(WE) nr 247/2006,(WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. U. UE L 30 z 31 .01.2009 r. , zwanego dalej rozporządzeniem nr 73. W krajowym porządku prawnym problematyka ta ujęta została w ustawie z dnia 26 stycznia 2007 r.- O płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (w wersji obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm. – dalej zwanej "ustawą"), par. 5 ust.2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r - w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania : wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) ,objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40 poz.329 ze zm.) oraz par. 23 ust.1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania :program rolnośrodowiskowy objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2013 ,poz.361 ze zm.). Regulacja zawarta w art. 30 rozporządzenia 73/2009, wprowadziła klauzulę generalną przeciwdziałającą obejściu prawa przez podmioty chcące uzyskać korzyści wbrew intencjom ustawodawcy unijnego. Przepis ten stanowi, że nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Identyczna klauzula wprowadzona została w art. 4 ust. 8 Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedury kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28.01.2011, str. 8). Ta ostatnia regulacja , której błędną interpretację zarzuca organom skarżąca w pkt 3 skargi zakłada w art. 4 ust. 1 ,że wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: a) poprawy konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa poprzez wspieranie restrukturyzacji, rozwoju i innowacji; b) poprawy środowiska naturalnego i terenów wiejskich poprzez wspieranie gospodarowania gruntami; c) poprawy jakości życia na obszarach wiejskich oraz popierania różnicowania działalności gospodarczej. Aby zastosować przepis sankcyjny o wyłączeniu płatności, organy administracji powinny drobiazgowo ustalić i udowodnić wszystkie okoliczności mogące stanowić potwierdzenie stworzenia w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania płatności. Stanowisko to znajduje odzwierciedlenie w argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu wyroków składających się na jednolitą linię orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, które w podobnych sprawach wielokrotnie odwoływały się do wykładni prawa przedstawionej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12.

W uzasadnieniu tego wyroku TSUE wskazał, że organ, dokonując oceny w konkretnych okolicznościach sprawy, jest obowiązany wykazać, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Z orzeczenia TSUE wynika, że zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku).Dokonując wykładni pojęcia "stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności", TSUE wyraził m.in. pogląd, że sąd krajowy może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. W związku z powyższym wyrokiem TSUE należy wskazać, że jakkolwiek odnosił się on do treści art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, to jednak pozostaje on w dalszym ciągu aktualny. W ocenie Sądu organy postępowanie przeprowadziły z uwzględnieniem powyższych wskazań i słusznie wywiodły , że cel popierania jakości życia na obszarach wiejskich, wskazany w art. 4 ust. 1 litera c) ww. rozporządzenia nie może być uznany za spełniony w sytuacji, gdy poszczególne działki ewidencyjne stanowiące składnik gospodarstwa rolnego są w kolejnych latach deklarowane przez kolejne podmioty, które swobodnie przenoszą między sobą posiadanie działek . Stworzenie przez osoby powiązane rodzinnie i kapitałowo wielu spółek aplikujących o płatności tego samego rodzaju do deklarowanych przez nie nieruchomości rolnych o obszarach kwalifikujących je w przedziałach o wysokich stawkach płatności, w systemie stawek degresywnych, a nawet zerowych po przekroczeniu określonej powierzchni gospodarstwa świadczy o wykreowaniu obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidujących te płatności. Organy sprostały warunkom zastosowania przepisu sankcyjnego. Podane w zaskarżonych decyzjach informacje pochodzące ze Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli, opinie biegłych ,wnioski o przyznanie płatności skarżącego, jego ojca i brata, wnioski spółek cywilnych dowiodły powiązań personalnych, majątkowych i funkcjonalnych pomiędzy poszczególnymi podmiotami, a na podstawie m. in. zapisów w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego dokonano szczegółowej analizy powiązań kapitałowych i osobowych, jak również dat i sposobów powołania podmiotów powiązanych ze skarżącą. Wnioski płynące z tej analizy potwierdzały że kolejne na przestrzeni lat 2011 - 2014 zmiany polegające na tworzeniu nowych spółek, podjęciu działalności przez rolników indywidualnych i pozyskiwaniu przez nie praw do gruntów już wcześniej należących do podmiotów związanych ze skarżącą odpowiadały zmianom legislacyjnym promującymi kwotami należnego wsparcia mniejszych producentów. Organ trafnie wskazał na korzyści finansowe płynące z dokonywanych zmian .Prawidłowo organy odczytały też przepisy prawa krajowego w tym zakresie, czyli rozporządzenia MRiRW z 13 marca 2013 r. r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013, które ustalają zasadę : mniejsza łączna powierzchnia działek deklarowanych do płatności – wyższa stawka płatności . Zebrany materiał dowodowy i uzasadnienie decyzji wykazały jednoznacznie istniejące wielorakie więzi pomiędzy podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności, przejawiające się również np. w zbieżności ich adresów, siedziby, zawierania jednego dnia wielu umów użyczenia parku maszynowego, "wymianie" między nimi działek zgłoszonych do płatności, równego udziału wszystkich wspólników we wszystkich stworzonych spółkach, położeniu deklarowanych upraw i ich rodzaju ,stwierdzeniu powtarzających się błędów upraw, sprzedaży uzyskanych płodów rolnych wzajemnie pomiędzy spółkami stworzonymi przez rodzinę A..W ocenie sądu świadczą one o koordynacji działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów, ich zmowie w dążeniu do uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu podzielonych gospodarstw o mniejszej powierzchni. Z okoliczności sprawy nie wynika bowiem, aby istniały jakieś inne racjonalne powody przemawiające za utworzeniem przez wąską grupę osób powiązanych ze sobą rodzinnie tak dużej liczby spółek prowadzących działalność gospodarczą tego samego rodzaju i ubiegających się o takie same płatności. Organ wyczerpująco wskazał w uzasadnieniu , dlaczego uznał ,że gospodarstwo skarżącego nie jest wyodrębnioną jednostką zarówno pod względem technicznym ,jak i ekonomicznym. Odniósł się w tym zakresie prawidłowo do pozostałych postępowań dotyczących członków rodziny ,a dotyczących tego samego okresu i do zawartych w nim ocen i ustaleń. Podkreślić w tym miejscu należy,że prawomocnym wyrokiem z dnia 10 września 2019 roku ,o sygn. I GSK 1312/198 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę kasacyjną Z. A. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2013. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował ustalenia organów ARiMR ,iż skarżący wraz członkami swojej rodziny i utworzonymi spółkami cywilnymi wykreował sztuczne warunki w celu uzyskania maksymalnych korzyści finansowych. Podkreślono, że z materiału dowodowego wynika ,że E. A., T. A., M. A. i Z. A. oraz utworzone przez nich spółki stworzyli personalne, majątkowe i funkcjonalne powiązania w ramach płatności na rok 2013. Oczywiście, rozstrzygnięcie to nie ma charakteru wiążącego i nie wyklucza poczynienia odmiennych ustaleń, ale analiza tego orzeczenia dowodzi ,że ustalenia te są zbieżne. Prawidłowo ustalono schemat podmiotów powiązanych występujących o płatności w roku 2013 r. Oprócz skarżącego o płatności na rok 2013 wystąpili wszyscy członkowie rodziny i powstałe przez nich spółki, a jak wyżej wskazano wszystkie wnioski złożył M. A., nawet w imieniu spółek, w których nie był wspólnikiem. Trafnie przyjęto o funkcjonowaniu skarżącej w ramach szerszego przedsięwzięcia gospodarczego i jej gospodarczej niesamodzielności w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1307/2013. Wszelkie zmiany w schemacie zależnych podmiotów w ramach jednego wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego kierowanego przez skarżącego i członków jego rodziny sprowadzały się do głównie do przenoszenia własności i użyczania sobie wzajemnego gruntów i de facto nie doprowadziły do powstania podmiotów prowadzących samodzielnie działalność rolniczą, a wszyscy członkowie rodziny A. byli członkami zarządów spółek które deklarowały produkcję rolną, posiadając jednocześnie równą ilość udziałów w ich kapitale zakładowym, wszystkie spółki osobowe i kapitałowe były zarządzane w niemal identyczny sposób, miały jednocześnie ten sam adres siedziby i korzystały z tego samego adresu do korespondencji. Sąd ustalenia i wywiedzione przez organ wnioski podziela w całości i przyjmuje jako własne. Uznaje jednocześnie za trafną ocenę, że zestawienie w/w zdarzeń z korzystnymi skutkami finansowymi polegającymi na zwiększeniu globalnej sumy płatności, uprawniało sformułowany przez Dyrektora OR ARiMR wniosek, iż opisane powyżej zdarzenia skutkujące przesunięciami gruntów wskutek których nowi beneficjenci(osoby fizyczne i nowopowstałe spółki) uzyskiwali grunty o areale ograniczonym wielkościowo do wartości optymalnej z punktu widzenia korzyści finansowych płynących ze wsparcia, jako że pozwalały na ominięcie mechanizmów zmniejszenia płatności, miały na celu korzyści sprzeczne z celami wsparcia. Sąd uznał jednocześnie, że skarżący wniosków tych skutecznie nie podważył. Organ, poprzez analizę okoliczności obiektywnych, oraz krytyczną ocenę twierdzeń skarżącego co do motywacji działań ww. osób, dowiódł , że przekształcenia korporacyjne oraz transfery gruntów rolnych służyły obejściu mechanizmów służących realizacji celu wsparcia, a wyrażających się w zmniejszeniu kwot płatności proporcjonalnie do wielkości areału. Zasadnie ustalił, że doszło do skoordynowanego działania mającego na celu maksymalizację globalnych sum wsparcia ze wszystkich tytułów przewidzianych w ramach obu filarów polityki rolnej czyli płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Wobec bezspornego wykazania przez organ przesłanek określonych w art.30 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 bez wpływu na wynik sprawy pozostają zarzuty dot. interpretacji i wykładni definicji rolnika ,gospodarstwa rolnego czy działalności rolniczej. Organy nie naruszyły też przepisów postępowania. Dla usunięcia z obrotu prawnego decyzji wadliwie przyznającej płatności w trybie nadzwyczajnym, jakim jest wznowienie postępowania (art. 145 § 1 pkt 3-8 k.p.a.) wymaganym jest nie przekroczenie czasu 5 lat od dnia doręczenia decyzji. Gdy z powodu tej okoliczności nie można uchylić decyzji organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji (art. 151 § 2 k.p.a). I takie okoliczności w zaskarżonych decyzjach organ wskazał. Ustosunkowując się zarzutu naruszenia prawa procesowego należy przypomnieć, że konstrukcja przepisów ustawy o płatnościach, w szczególności zaś art. 3 ust. 2 i 3 tej ustawy, uzasadnia pogląd, że w postępowaniach w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych na podstawie przepisów ustawy o płatnościach, obowiązek przedstawiania dowodów oraz składania wyjaśnień co do okoliczności sprawy, ciąży na stronie, natomiast organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 czerwca 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 4820/15, Lex nr 2435163). Wobec zobowiązania strony, do przedstawienia wszystkich dowodów oraz udzielania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek (vide: art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach) oraz jednoczesnego zobowiązania organu do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (vide: art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach), ustawodawca przeniósł ciężar dowodu na osobę, która z danego faktu wywodzi skutki prawne, odstępując tym samym od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. (podobnie m.in. NSA w wyroku z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 88/11, Lex nr 1148355, wydanym w oparciu o przepisy ustawy z 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich).Powyższe uwagi dotyczą też zarzutów skargi związanych z naruszeniem art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy, a więc mając na względzie to, na kim ciąży co do zasady obowiązek udowodnienia podstawy do otrzymania wnioskowanej płatności. Jak wcześniej zostało stwierdzone obowiązkiem organu jest skontrolowanie wniosku pod względem, czy wnioskowana płatność jest zgodna z celami i zasadami WPR, co też miało miejsce w tej sprawie. Organ zgromadził materiał dowodowy pozwalający na stwierdzenie, że wnioskowane przez stronę grunty rolne do płatności bezpośrednich nie wchodziły w skład samodzielnego gospodarstwa rolnego, ponieważ wnioskodawca, mimo wpisania do ewidencji producentów rolnych, nie prowadził samodzielnej działalność rolniczej (ze względu na stworzenie sztucznych warunków gospodarowania). Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a skargę oddalił.