Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 288/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 2, art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 1, 2, 2a i 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 10, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Protokolant Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 28 września 2011 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją opisaną w sentencji niniejszego wyroku – wydaną po załatwieniu wniosku zainteresowanego o ponowne rozpatrzenie sprawy – Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] r., ostatecznie odmawiając stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne łącznie w wysokości – [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał na sytuację życiową skarżącego, podkreślając, że zgodnie z przedłożoną dokumentacją, T. S. prowadzi działalność gospodarczą, zamieszkuje wraz z [...] i [...], osiąga łącznie z [...] dochód w kwocie ok. [...] zł netto, na który składają się świadczenie emerytalne zobowiązanego oraz wynagrodzenie [...]. Zakład Ubezpieczeń podkreślił, że co prawda we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany wskazał na zerowy dochód z działalności gospodarczej za okres od [...] r. do [...] r. jednak nie zostało to udokumentowane. Organ drugiej instancji przyjął zgodnie z wyjaśnieniami zobowiązanego, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego T. S. wynoszą około [...] zł: w tym czynsz [...] zł, gaz [...] zł oraz energia elektryczna [...] zł., koszt zakupu stale stosowanych leków w kwocie [...] zł.

W dalszej części uzasadnienia Zakład przypomniał, że zobowiązany złożył wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty i w jego sprawie wyrażona została zgoda na spłatę całości zadłużenia w układzie ratalnym jednak T. S. nie skorzystał z tej możliwości. Organ drugiej instancji wskazał, że zarówno w pierwszym wniosku o umorzenie, jak również we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zobowiązany podkreślał, że powstanie zadłużenia było skutkiem braku informacji ze strony pracowników ZUS o nieprawidłowościach w zgłaszaniu i wyrejestrowywaniu działalności. Ustosunkowując się do tego argumentu Zakład stwierdził, że nie stanowi to przesłanki do umorzenia należności w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zakład przywołał w uzasadnieniu decyzji treść art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawodawcy zachodzi , gdy (art. 28 ust.3 u.s.u.s.) :

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytek. domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwość przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawe upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia a odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. • Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137,poz. 926 ze zm.),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowań . egzekucyjnym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczające wydatki egzekucyjne.

Zakład podkreślił, że nie zachodzą przesłanki określone w punktach 1,2 i 4 przedmiotowego artykułu. Organ orzekający wyjaśnił, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż działalność gospodarcza nadal jest prowadzona w związku z czym nie zachodzi przesłanka określona w punkcie 3. W opinii organu administracji publicznej nie można też w rozpatrywanej sprawie uznać, że zachodzi przesłanka określona w punkcie 4a. Dokonując dalszych ustaleń Zakład podkreślił, iż w stosunku do zobowiązanego nie było jak dotąd prowadzonego postępowania egzekucyjnego i brak jest podstaw do stwierdzenia, że zachodzi przesłanka ujęta w art.28 ust. pkt 6 u.s.u.s. Podsumowując ZUS stwierdził, że w sytuacji T. S. nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności.

Kontynuując organ przywołał § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) zwanego w dalszej części uzasadnienia w skrócie rozporządzeniem, w którym określone zostały przesłanki umorzenia należności zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że wyniku ponownej analizy sytuacji skarżącego, po wszechstronnym rozważeniu materiału dowodowego aktualnie nie zachodzą przesłanki prawne wynikające z treści art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które uzasadniają umorzenie zadłużenia.

W ocenie organu rozstrzygającego fakt, że zobowiązany posiada stałe źródło dochodu, zasadnym było rozłożenie na raty kwoty długu i ustalenie wysokości raty do aktualnej sytuacji finansowej dłużnika. Zakład pokreślił, że istotną okolicznością w sprawie było, iż możliwości płatnicze zobowiązanego zostały pod kątem układu ratalnego ocenione pozytywnie, a T. S. nie skorzystał z tej możliwości uregulowania zadłużenia.

Podsumowując Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że wskazane przez zobowiązanego zarówno we wniosku o umorzenie jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, argumenty nie są wystarczającymi przesłankami do umorzenia należności. Jednocześnie Organ orzekający nie stwierdził wystąpienia innych przesłanek uzasadniających uchylenie lub zmianę decyzji pierwszej instancji.

T. S. nie godząc się z ostatecznym rozstrzygnięciem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę na decyzję Organu II instancji.

Uzasadniając skarżący wskazał, że zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności zarówno z tytułu składek jak i odsetek, powołując się na trudną sytuację majątkową i rodzinną, zły stan zdrowia i wiek. Skarżący powołał się również na fakt, że był wprowadzany w błąd przez pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do możliwości wyrejestrowywania i ponownego rejestrowania do ubezpieczeń społecznych, gdyż pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyjmowali od skarżącego druki ZUS ZWUA i ZWPA - wyrejestrowanie z ubezpieczeń i później ponowną rejestrację. Skarżący pokreślił, że nie może ponosić konsekwencji niekompetencji pracowników Zakładu, którzy przez wiele lat wprowadzali w błąd petentów. Skarżący wskazał, że 20 września 2008 roku ustawodawca znowelizował ustawę o swobodzie działalności gospodarczej, w której wprost określił możliwość zawieszenia działalności gospodarczej. W opinii skarżącego wcześniejsze przepisy nie zakazywały zawieszania tej działalności i stwierdzenie, że działał z zamiarem obejścia przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych była dla niego krzywdząca. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, że z zasad wynikających z Kodeksu Postępowania Administracyjnego zakład administracji ma obowiązek działać bez zbędnej zwłoki, natomiast ZUS po otrzymaniu od niego informacji o wyrejestrowaniu i późniejszej rejestracji nie zarzucał skarżącemu nieprawidłowości. T. S. oświadczył, że gdyby Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopatrzył się wcześniej tych nieprawidłowości jego należność z tytułu odsetek byłaby o wiele niższa. W ocenie skarżącego Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopatrzył się luki dopiero po wejściu w życie nowej ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i wtedy dopiero zaczął analizować dokumenty składane przez skarżącego w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej. Podsumowując T. S. stwierdził, że nie może ponosić odpowiedzialności za opieszałość pracowników urzędu.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał dotychczas zajmowane w sprawie stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy przyjął co następuje;

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153. poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracyjnej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne na co wskazuje treść art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr `153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a"), w tym także na decyzje wydawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzje administracyjne uchybiające prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 §1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcie dotknięte wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b) , a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c).

Podkreślenia wymaga, że wojewódzkie sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej i nie prowadzą postępowania dowodowego we własnym zakresie, Sąd wskazuje, że jako sąd administracyjny kompetentny był więc jedynie do oceny legalności zaskarżonej decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Należy również podkreślić, że Sąd nie ocenia zaskarżonej decyzji z punku widzenia jej celowości czy słuszności.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, to jest oceniając czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego Sąd nie dopatrzył się naruszeń, które dawałyby podstawę do wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego.

Podstawa materialno-prawna morzenia należności z tytułu składek przewidziana została w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11. poz. 74 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.s.u.s."), nadto w myśl art. 32 u.s.u.s przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i składek zdrowotnych. Pod pojęciem należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s).

Analizując przepisy dotyczące umorzenia należności z tytułu składek Sąd zauważa, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s należności te mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczenie to stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Natomiast w art. 28 ust. 2a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia tych należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednak wyłącznie należności ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek ( art. 4 pkt 2 u.s.u.s. zawiera definicję płatnika składek). Przesłanki umorzenia należności w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

– gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych;

– poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu

– składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

– przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Podkreślenia jednak w tym miejscu uzasadnienia wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 1 , ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia mamy doczynienia z uznaniem administracyjnym, gdyż ustawodawca wyraźnie podkreśla, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład" (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.), "mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności" (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.), "mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Powyższe oznacza, że organ przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym czy składki powinny być umorzone czy też nie rozstrzyga nie Sąd, a Zakład, który może ale nie musi je umorzyć. Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. i § 3 rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W uchwale z dnia 6 maja 2004 (sygn. akt IIUZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Wskazać także należy, że w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji ogranicza się do zbadania, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. W szczególności Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.), a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art.107 § 3 k.p.a. uzasadnienie jest bowiem szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w ramach uznania administracyjnego, zwłaszcza przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualne okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia jej właściwą kontrolę ze strony sądu (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2715/08; por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 1320/01, LEX nr 137809).

Na podstawie analizy zebranego materiału dowodowego Sąd nie dopatrzył się jednak, aby organy nie dopełniły formalności wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny. Zdaniem Sądu w uzasadnieniu decyzji odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego opisanej przez niego w trakcie postępowania administracyjnego. Wnioskom wyciągniętym z ustaleń co do sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny nie można zarzucić, że są dowolne. Niekwestionując trudnej sytuacji skarżącego i jego rodziny organy wskazały jednak, że skarżący łącznie z [...] osiąga miesięcznie dochód w wysokości [...] zł. netto, dodatkowo prowadzi również działalność gospodarczą, natomiast wydatki skarżącego związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego zamykają się w kwocie około [...] zł. miesięcznie.

W opinii Sądu, nie ulega wątpliwości, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności. Ustalony w toku postępowania stan majątkowy skarżącego wskazywał bowiem na miesięczny dochód, który pozwala na prowadzenia egzekucji należności z tytułu składek. W tym zakresie nie było więc możliwości zastosowania instytucji uznania, o której to mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

W odniesieniu natomiast do sytuacji skarżącego ocenianej z punku widzenia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003, w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stwierdzić należy, że w uzasadnieniu decyzji odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego opisanej przez niego w trakcie postępowania administracyjnego. Wnioskom wyciągniętym z ustaleń co do sytuacji majątkowej skarżącego, nie można zarzucić, że są dowolne. Sytuacja skarżącego została rozważona w sposób wnikliwy i szczegółowy. Wszystkie elementy tej oceny znalazły odzwierciedlanie w treści uzasadnienia. Zakład dokładne poddał ocenie sytuację majątkową skarżącego i prawidłowo wskazał, że posiada on stałe źródło dochodu, a istotną okolicznością w sprawie jest fakt, że możliwości płatnicze skarżącego zostały ocenione na podstawie przedłożonych przez niego dokumentów. którym organ dał wiarę. Dodatkowo ZUS podkreślił, że ocena stanu majątkowego skarżącego pozwoliła na pozytywne zaopiniowanie możliwości rozłożenia zadłużenia skarżącego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne na raty. Zakład wskazał, też, że pomimo zainicjowania postępowania w sprawie rozłożenia zaległych należności na raty skarżący nie podpisał układu ratalnego. Należy więc zgodzić się, że sytuacja skarżącego nie pozwala na przyjęcie że w jego przypadku zachodzą przesłani umorzenia nieopłaconych składek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003, w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W tym miejscu uzasadnienia należy dodatkowo podkreślić, że przy podjęciu decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi być uwzględniony nie tylko interes zobowiązanego, ale również interes publiczny. W tym kontekście trzeba stwierdzić, że nadmiernie szerokie stosowanie instytucji umorzenia składek, wobec ich powszechności mogłoby spowodować zagrożenie dla stabilności finansowania systemu ubezpieczeń społecznych w kraju, jak powszechnie wiadomo stale mającego problemy z niedoborem środków. Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, uwzględniając cele na które są przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobowiązane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli więc właściwy organ dostrzeże jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne rozstrzygnięcie dla wnioskodawcy nie może być uznane za dowolne (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III S.A./Wa 2426/06, Lex nr 328891).

Należy również wskazać, że z treści podnoszonych przez skarżącego okoliczności, którymi uzasadnia prośbę o umorzenie zaległych należności powstałych tytułu niepłacenia składek na ubezpieczenia społeczne wynika, że argumentem, poza sytuacją majątkową skarżącego jest pozostawanie przez niego w uzasadnionym przekonaniu, że w trakcie zawieszania przez skarżącego działalności gospodarczej nie miał on obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Swoje przekonanie skarżący uzasadniał zachowanie pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którzy przyjmowali od niego druki wyrejestrowanie z ubezpieczeń, a później ponowną rejestrację. Tymczasem ponownie podkreślenia wymaga, że regulacje prawne pozwalające na umorzenie zaległych składek określają jako przesłanki umorzenia całkowitą nieściągalność, która bezspornie nie zachodzi w sprawie skarżącego (art 28 ust. 2 u.s.u.s.) oraz sytuację, gdy ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną strona nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (§ 3 ust. 1-3, powołanego rozporządzenia). Brzmienie wymienionej powyżej przesłanki oraz ugruntowane na tym tle orzecznictwo sądowe wskazują, że o możliwości zastosowania wnioskowanej instytucji decyduje przede wszystkim aktualna sytuacja rodzinna, bytowa, finansowa i majątkowa płatnika, podana ocenie na dzień wydania przez organ decyzji. Należy więc uznać, że przesądzające znaczenie dla treści zapadłego rozstrzygnięcia miały okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i ekonomicznej strony. Natomiast sposób powstania zaległości z tytułu składek, wynikający z przekonania skarżącego, że jest zwolniony z obowiązku ich uiszczania, nie mógł automatycznie przemawiać za umorzeniem zaległych składek. Okoliczności powstania zaległości nie wpływają bowiem bezpośrednio na udzielenie bądź odmowę udzielenia umorzenia. Analizując przyczyny powstania zaległości z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób przekonujący umotywował zajęte stanowisko. Sąd przychylił się do wywiedzionej przez organ oceny, że fakt, iż powstanie zadłużenia był skutkiem braku informacji ze strony pracowników ZUS o nieprawidłowościach w zgłaszaniu i wyrejestrowywaniu działalności gospodarczej nie stanowi uzasadnionej podstawy dla ich umorzenia na podstawie obowiązujących Zakład przepisów prawa, które odnoszą się do możliwości umorzenia zaległości powstałych z powodu nieopłaconych składek.

Zauważyć należy, że płatnik, podejmując autonomiczne decyzje co do rozpoczęcia i prowadzenia działalności gospodarczej, ponosi ich konsekwencje. Natomiast przewidziana w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych instytucja umorzenia nie może stanowić rekompensaty za skutki finansowe tych decyzji.

(podobnie wyrok WSA w Olsztynie z dnia 3 września 2009 r., sygn. akt 489/09).

W opinii Sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych był uprawniony do twierdzenia, że płatnik, który nie dokonuje wpłaty należności, nie wywiązuje się z podstawowego obowiązku, który nakłada na niego ustawodawca i narusza tym samym zasadę równości obywateli odnośnie ponoszenia obciążeń na rzecz Państwa. Organ orzekający w sprawie umorzenia należności tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest bowiem zobowiązany wydając decyzję do wzięcia pod uwagę interesu ogólnospołecznego, ponieważ zasadą jest uiszczanie wszelkich zobowiązań stanowiących podstawowe źródło dochodów budżetowych, z których realizowane są przecież cele ogólnospołeczne.

Reasumując należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w powołanych przepisach prawa. Przed wydaniem decyzji Zakład umożliwił stronie wypowiedzenie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego i zgłoszonych żądań, realizując tym samym prawo skarżącego do czynnego udziału w postępowaniu i dając możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Jednocześnie stwierdzić należy, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. nie ma zatem podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Przyczyną uchylenia decyzji nie może być bowiem niezadowolenie strony z zawartego w niej rozstrzygnięcia nawet jeśli w jej ocenie sytuacja materialna, finansowa, życiowa uzasadniają umorzenie należności. O uchyleniu tego rodzaju decyzji nie mogą też decydować okoliczności w jakich doszło do powstania zaległości.

Na końcu Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego, skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie zadłużenia.

Ponieważ sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia prawa według art. 145 § 1 p.p.s.a. należało, zgodnie z dyspozycją art. 151 p.p.s.a., orzec jak w sentencji wyroku.