Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2440/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art 230  ust 2 w zw z art 343 ust 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2344
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe.
article: art 276 ust 1, art 284 ust 1, art 285 ust 2
journal: Dz.U. 2018 poz 799
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, Protokolant ref. Joanna Kicińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi Syndyka masy upadłości M. B. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Syndyka masy upadłości M. B. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Z. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 2440/18

UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2018 r. po rozpatrzeniu odwołania L. R. Syndyka Masy Upadłości Zakład Usług [...] utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] Nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r" znak: [...], wymierzającą L. R. Syndykowi Masy Upadłości Zakład Usług [...] opłatę podwyższoną w wysokości 2.340,00 zł za korzystanie ze środowiska z tytułu magazynowania odpadów bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania na terenie bazy technicznej przy ul. [...] w [...] za 2016 r.

Decyzja była wynikiem następujących ustaleń i oceny prawnej.

Marszałek Województwa [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. wymierzył L. R. Syndykowi Masy Upadłości Zakład Usług [...] opłatę podwyższoną w wysokości 2.340.00 zł za korzystanie ze środowiska za 2016 r.

Od decyzji odwołanie wniósł L. R. Syndyk Masy Upadłości Zakład Usług [...].

W odwołaniu wskazano, że organ I instancji winien był zawiesić postępowanie bowiem zgłaszanie wierzytelności może nastąpić tylko w toku postępowania upadłościowego. Ponadto zdaniem skarżącego nie zapewniono mu czynnego udziału w postępowaniu, jak również nie umożliwiono mu wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 273 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2013 roku poz. 1232 ze zm.). oplata za korzystanie ze środowiska jest ponoszona za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, przydzielone uprawnienia do emisji na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych oraz składowanie odpadów.

Według art. 275 powołanej ustawy do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych są obowiązane, z zastrzeżeniem art. 284 ust. 2, podmioty korzystające ze środowiska.

Stosownie zaś do art. 284 ust. 1 ustawy podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. Opłatę ustala się według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce i wnosi się ją do dnia 31 marca następnego roku. W przypadku gdy w danym roku kalendarzowym na składowisku odpadów umieszczono odpady oraz wydobyto z niego odpady tego samego rodzaju, podmiot korzystający ze środowiska wnosi opłatę do dnia 31 marca następnego roku (art. 285).

Natomiast art. 276 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, iż podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska.

Zasadę tę precyzuje przepis art. 293 ust. 2 i 3 powołanej ustawy według którego magazynowanie odpadów bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania traktuje się jako składowanie odpadów bez wymaganej decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska, z zastrzeżeniem ust. 3. Za składowanie odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym podmiot korzystający ze środowiska ponosi opłaty podwyższone w wysokości 0,7 jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku za każdą tonę odpadów i za każdą dobę składowania.

Zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2018 r., poz. 992 ze zm.) prowadzenie zbierania odpadów i prowadzenie przetwarzania odpadów wymaga uzyskania zezwolenia. Natomiast stosownie do art. 232 ust. 1 i 2 ww. ustawy zezwolenia na zbieranie odpadów oraz zezwolenia na odzysk lub unieszkodliwienie odpadów wydane na podstawie przepisów dotychczasowych stają się odpowiednio zezwoleniami na zbieranie odpadów i zezwoleniami na przetwarzanie odpadów, w rozumieniu przepisów niniejszej ustawy. Zezwolenia na zbieranie odpadów oraz zezwolenia na odzysk lub unieszkodliwianie odpadów, wydane na podstawie przepisów dotychczasowych, zachowują ważność na czas, na jaki zostały wydane, nie dłużej jednak niż przez trzy lata od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, że w dniach [...] lutego 2016 r. - [...] marca 2016 r. [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska przeprowadził w Zakładzie Usług [...] kontrolę przestrzegania przepisów ustawy o odpadach podczas której stwierdzono, że kontrolowany podmiot magazynuje odpady o kodzie 20-02-03 oraz 17- 02-01 bez wymaganego zezwolenia.

M. B. posiadał decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] marca 2012 r. udzielającą pozwolenia na wytwarzanie odpadów oraz odzysk, zbieranie i transport odpadów na terenie nieruchomości przy ul. [...] w [...]. Decyzja ta jednak, na mocy art. 232 ustawy o odpadach straciła ważność z dniem [...] stycznia 2016 r. Tym samym wobec braku decyzji odpady były składowane bez wymaganego prawem zezwolenia. Jak wynika z akt sprawy zostały one usunięte w dniu [...] marca 2016 r.

Konieczne zatem stało się ustalenie podwyższonej opłaty za korzystanie ze środowiska, zgodnie z art. 293 ustawy Prawo ochrony środowiska. Uwzględniając czas składowania odpadów - [...] stycznia 2016 r. - [...] marca 2016 r. oraz ich wagę ustalono podwyższoną opłatę za korzystanie ze środowiska na kwotę 2.340 zł.

Organ odwoławczy ocenił, że decyzja Marszalka Województwa [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. jest zasadna.

Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazał, że wierzytelność związana z podwyższoną opłatą za korzystanie ze środowiska powstanie z chwilą uostatecznienia się decyzji ustalającej tę opłatę. Wierzytelność do tej chwili nie powstała, a zatem w tym zakresie zarzuty odwołania nie są zasadne.

Zdaniem organu odwoławczego nie można uznać, że skarżącemu nie zapewniono czynnego udziału w postępowaniu. Zawiadomieniem z dnia 27 listopada 2017 r., doręczonym w dniu 5 grudnia 2017 r., poinformowano o toczącym się postępowaniu i możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Z tej możliwości nie skorzystano. W orzecznictwie natomiast przyjmuje się, że zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 Kpa może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, na stronie stawiającej zarzut spoczywa zatem ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. Tego w odwołaniu tego nie wykazano.

Skargę na decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył syndyk masy upadłości M. B. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Zakład Usług [...] wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Marszałka Województwa [...] Nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) art. 145 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (zwanej dalej: "PrU"), tj. niedopuszczalność wydania decyzji w trybie niniejszego postępowania,

2) art 144 i art 145 PrU przez wskazanie w decyzji syndyka, jako osoby winnej popełnienia zarzucanego w decyzji czynu,

1) art. 145 i art. 230 ust. 2 PrU przez obciążenie karą. pieniężną syndyka masy upadłości L. R. za zdarzenie mające miejsce przed dniem ogłoszenia upadłości M. B..

2) art. 28 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 144 ust. 1 i 2 oraz w zw. z art. 160 ust. 1 PrU przez przyjęcie, że postępowanie w niniejszej sprawie dotyczy mienia wchodzącego w skład masy upadłości.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że bezsprzeczny pozostaje fakt, że postanowieniem z dnia [...] września 2017 roku Sąd Rejonowy [...], [...] Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych w sprawie o sygn. Akt [...] postanowił ogłosić upadłość M. B. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Zakład Usług [...]. Bezsprzecznym pozostaje również fakt składowania odpadów przez M. B. bez wymaganego prawem zezwolenia.

Skarżący wskazał, że kwestionuje dopuszczalność wydania decyzji w niniejszej sprawie o zaskarżonej treści, wskazania syndyka jako winnego dokonania naruszenia prawa i obciążenia syndyka, a nie upadłego M. B., karą pieniężną za czyn popełniony przez niego przed dniem ogłoszenia upadłości. Naruszenie powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów ustawy prawo ochrony środowiska miało miejsce przed dniem ogłoszenia upadłości, a winnym ich naruszenia był upadły M. B., a nie syndyk L. R.. A zatem to M. B. winien zostać obciążony podwyższoną opłatą za korzystanie ze środowiska. Należy podkreślić, że M. B. nie utracił podmiotowości prawnej w wyniku ogłoszenia upadłości nie utracił zdolności prawnej.

W myśl art. 144 ust. 1 i ust 2 PrU jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu (ust. 1). Postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk i prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (ust. 2). Postępowanie dotyczy masy upadłości, jeżeli jego wynik mógłby mieć wpływ na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia się z niej (tak wyrok SN z dnia 16 stycznia 2009 r. sygn. akt III CSK 244/08). Stosownie zaś do art. 145 ust 1 PrU postępowanie' sądowe lub administracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście i wierzytelności.

Masa upadłości stanowi część majątku, który służy zaspokojeniu wierzycieli w postępowaniu upadłościowym. Decyzja w przedmiocie nałożenia kary finansowej za czyn, który miał miejsce przed ogłoszeniem upadłości, wydana po ogłoszeniu upadłości nie dotyczy masy upadłości, bowiem nie oznacza przysporzenia majątkowego, a zatem nie dotyczy masy upadłości.

W świetle art 185 ust. 2 PrU ogłoszenie upadłości nie ma wpływu na zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych upadłego. Upadły traci jedynie prawo zarządu i rozporządzania majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości, jednakże może swobodnie dysponować majątkiem, który do masy nie wchodzi (np. wynagrodzeniem za pracę w części nie podlegającej zajęciu). Zdaniem Skarżącego organy administracyjne nieprawidłowo zastosowały art. 144 PrU, a kara podwyższona oplata za korzystanie ze środowiska została nałożona na osobę niebędącą stroną w sprawie w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Co więcej, należy stwierdzić, że nieprawidłowo wymieniono syndyka z imienia i nazwiska, co było niedopuszczalne, gdyż L. R., będący syndykiem, nie miał nic wspólnego z naruszeniem przepisów o ochronie środowiska, ponieważ naruszenie to miało miejsce jeszcze przed wszczęciem postępowania upadłościowego. W przypadku, gdyby L. R. z jakichkolwiek względów przestałby być syndykiem w toku postępowania upadłościowego, to powstałby problem z prawidłowym wykonaniem takiej decyzji nakładającej opłatę w sytuacji, gdy decyzja wymienia go imiennie jako zobowiązanego od uiszczenia tej kary.

Z powyższego jasno wynika, że w sprawach niedotyczących majątku wchodzącego do masy upadłości upadły może występować w każdym postępowaniu bez ograniczeń, bowiem w tym zakresie przysługują mu wszystkie uprawnienia, zarówno o charakterze prawnomaterialnym, jak i procesowym.

Należy stanąć na stanowisku, że nałożenie po dniu ogłoszenia upadłości administracyjnej kary pieniężnej jaką jest podwyższona opłata za korzystanie ze środowiska, nie mogło dotyczyć masy upadłości, co powodowało, że stroną tego postępowania nie mógł być syndyk, lecz podmiot wobec, którego przepis prawa materialnego (art 292 ustawy Prawo ochrony środowiska) nakładał obowiązek wymierzenia kary pieniężnej, czyli M. B..

Stosownie do art. 292 ustawy Prawo ochrony środowiska w przypadku braku wymaganego pozwolenia to podmiot korzystający ze środowiska ponosi opłaty podwyższone. A zatem adresat decyzji w tym przedmiocie jest wprost określony przez przepisy prawa i organy administracyjne nie mogą uznaniowo rozszerzać tego kręgu osób. A zatem organ administracyjny w zaskarżonej decyzji błędnie przyjął, że postępowanie w niniejszej sprawie dotyczy mienia wchodzącego w skład masy upadłości. Zaskarżona decyzja w konsekwencji stanowi naruszenie art. 342 PrU w zakresie kolejności zaspakajania wierzycieli.

Zaskarżonej decyzji zarzucił również naruszenie art. 342 PrU oraz 230 ust. 2 PrU, bowiem organ pierwszej instancji w zaskarżonym rozstrzygnięciu wyznaczając czternastodniowy termin płatności zmierzał do zaspokojenia wierzytelności jako innego zobowiązania masy upadłości, o którym mowa w art 230 ust. 2 PrU. Przedmiotowa opłata nie może został zakwalifikowana do zobowiązań tego rodzaju, bowiem w szczególności nie wynika z czynności syndyka.

Zgodnie z art. 2 Konstytucji, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W świetl zaś art. 6 Kp.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W zaistniałym stanie prawnym decyzja administracyjna, a w szczególności, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, nakładająca na podmiot karę, musi być oparta na obowiązującym przepisie prawa i zgodna z jego treścią. Tych wymogów nie spełniają zaskarżone decyzje administracyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W ocenie sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2018 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Marszałka Województwa [...] z [...] grudnia 2017 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy dokonał nieprawidłowej wykładni art. 230 ust. 2 w zw. z art.. 343 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, zwanej dalej również ustawą lub pr.u. (Dz.U. z 2016 r., poz. 2171 j.t.) co spowodowało, że nie zastosował art. 145 wskazanej ustawy w zw. z art. 105 k.p.a., choć był do tego zobligowany, co doprowadziło do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, w sytuacji istniejącej przeszkody uniemożliwiającej jej rozpoznanie. Tym samym nieprawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., a wydana przez organ decyzja prowadzi do obejścia przepisów prawa tj. art. 236 ust. 4 ustawy Prawo upadłościowe dotyczącego trybu ustalania wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.

Organ wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 28 k.p.a. nieprawidłowo oznaczając w niej stronę postępowania poprzez wskazanie jako podmiotu na który nałożono obowiązek określonego z imienia i nazwiska syndyka masy upadłości zakładu usług [...], zamiast upadłego. Zdaniem sądu naruszenie to jednak nie mogło skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, gdyż ze względu na specyfikę statusu syndyka i występujące rozbieżności dotyczące wykładni pojęcia strony w postępowaniu administracyjnym, sądowym i sądowoadministracyjnym w odniesieniu do podmiotu w upadłości na tle art. 144 ustawy Prawo upadłościowe, nieprawidłowe zastosowanie tego przepisu nie może być traktowane jako rażące naruszenie prawa.

Sąd wskazuje także, że organ wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., gdyż sporządzone uzasadnienie nie spełnia standardów określonych w tym przepisie. Organ w istocie nie przedstawił żadnej argumentacji wskazującej na zasadność wydanego rozstrzygnięcia dotyczącej zasadniczej w tej sprawie kwestii, a mianowicie zarzutu prowadzenia postępowania administracyjnego z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, w sytuacji istniejącej przeszkody do rozpoznania sprawy dotyczącej ustalania obowiązku (a zatem ustalania wierzytelności poza trybem postępowania upadłościowego). Nie jest z pewnością wystarczające jednozdaniowe stanowisko, że wierzytelność powstanie z chwilą uostatecznienia się decyzji wymierzającej opłatę i taki sposób prezentacji stanowiska organu świadczy o zlekceważeniu zasady przekonywania wynikającej z art. 11 k.p.a., do przestrzegania której organ jest zobligowany.

Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest kwestia dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie wymierzenia opłaty podwyższonej za składowanie odpadów po ogłoszeniu upadłości podmiotu, którego działania dotyczył obowiązek ponoszenia opłaty, a zatem relacja pomiędzy prowadzonym przez organy postępowaniem administracyjnym, a postępowaniem upadłościowym prowadzonym wobec podmiotu.

Z przepisów ustawy Prawo upadłościowe wynika, że z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego (art. 61). W jej skład wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, z wyjątkami określonymi w art. 63-67a. (art. 62). Upadły zaś traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim (art. 75).

Syndyk masy upadłości będący organem w postępowaniu upadłościowym przejmuje od upadłego zarząd majątkiem, który wchodzi w skład masy upadłości i przystępuje do jego likwidacji według reguł określonych w przepisach wskazanej ustawy.

Konsekwencją utraty zarządu majątkiem przez upadłego i roli syndyka w postępowaniu upadłościowym jest art. 144 ustawy określający w sposób szczególny legitymację procesową w odniesieniu do postępowań dotyczących masy upadłości. Według art. 144 ust. 1 po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu.

W ust. 2 tego przepisu zawarto regulację z której wynika, że wskazane postępowania syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym.

Oznacza to, że syndyk jest stroną w postępowaniach dotyczących masy upadłości, gdyż jest wyłącznym podmiotem, któremu przysługuje legitymacja procesowa. Syndyk jest więc stroną w znaczeniu formalnym ( procesowym), co skutkuje koniecznością jego udziału w postępowaniu i możliwością swobodnego działania we własnym imieniu. Tak określone uprawnienie nie powoduje, że następuje zmiana strony w znaczeniu materialnym, gdyż pomimo ogłoszenia upadłości upadły nie traci tego przymiotu. To on przecież pozostaje podmiotem stosunku prawnego, którego dotyczy spór. Syndyk w postępowaniu, które tego sporu dotyczy działa na rzecz upadłego, który został pozbawiony legitymacji procesowej (por. komentarz do art.144 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, Andrzej Jakubecki, LEX, wyrok SN z 16.01.2009 r., sygn. III CSK 244/08, LEX nr 523687). Dlatego też jeżeli postępowanie zostało zasadnie zainicjowane, zasądzenie świadczenia lub ustalenie obowiązku powinno nastąpić na rzecz lub od upadłego, nie zaś od syndyka masy upadłości.

W przedmiotowej sprawie skoro zostało wszczęte postępowanie dotyczące masy upadłości, jego stroną w znaczeniu formalnym powinien być syndyk, jak miało to miejsce, jednak nie on powinien zostać wskazany w sentencji decyzji jako strona w znaczeniu materialnym (co więcej przez oznaczenie imienne). To naruszenie ma jednak nieistotne znaczenie dla wyniku sprawy, bowiem zdaniem sądu nie powinno dojść do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia.

Z dniem ogłoszenia upadłości likwidacyjnej wyłącznym trybem dochodzenia wierzytelności jest tryb przewidziany w postepowaniu upadłościowym, a więc zgłoszenie jej sędziemu-komisarzowi. Zasadą jest, że prowadzenie żadnego z postępowań wskazanych w art. 144 pr.u nie jest dopuszczalne, z wyjątkiem sytuacji przewidzianej w art. 145 pr.u.

Stosownie do treści art. 145 ust 1 pr.u. postępowanie sądowe lub administracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności.

Wskazany wyjątek dotyczy wyłącznie możliwości podjęcia wszczętego już przed ogłoszeniem upadłości postępowania i to w ściśle określonym przypadku, a więc gdy postępowanie dotyczy ustalenia wierzytelności, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości (a więc na listę wierzytelności), wyczerpano właściwy tryb, a mimo to wierzytelność na liście nie została umieszczona.

Jeżeli jednak postępowanie administracyjne lub sądowe nie zostało wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, to choć wierzytelność podlegałaby zgłoszeniu do masy upadłości wierzyciel może jej dochodzić w innym niż upadłościowym trybie wyłącznie po umorzeniu albo zakończeniu postępowania upadłościowego.

Ewentualna odmowa uznania wierzytelności w postępowaniu upadłościowym otwiera więc drogę do jej dochodzenia we właściwym trybie dopiero w przyszłości, nie zaś, gdy równocześnie toczy się postępowanie upadłościowe (art. 263 pr.u.).

W ocenie sądu wbrew stanowisku organu i syndyka postępowanie toczące się przed organami administracji w sprawie wymierzenia opłaty podwyższonej jest postępowaniem dotyczącym masy upadłości oraz wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do tej masy.

W przywołanym już wyroku Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2009 r. sygn. III CSK 244/2008 wskazano, że postępowanie wówczas dotyczy masy upadłości, jeżeli jego wynik mógłby mieć wpływ na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia się z niej.

Wierzytelnością upadłościową jest zarówno wierzytelność pieniężna, jak i wierzytelność niepieniężna, która wskutek ogłoszenia upadłości na podstawie art. 91 ust. 1 zmieniła się w wierzytelność pieniężną, a zaspokojenie wierzytelności upadłościowych następuje przez podział (ogólny lub odrębny) funduszów masy upadłości.

Postępowanie w niniejszej sprawie ze względu na jego przedmiot i wpływ, jaki ewentualny wynik postępowania mógłby mieć na stan masy upadłości, mieści się w hipotezie art. 144 pr.u.

Ustalenie wysokości opłaty wiąże się bezpośrednio ze stanem masy upadłości i wpływa na realną możliwość zaspokojenia wierzycieli. Dlatego udział syndyka w roli strony postępowania był konieczny.

Obowiązek uiszczenia opłaty powstał przed dniem ogłoszenia upadłości, a podmiot korzystający ze środowiska zobowiązany był z mocy ustawy do jej poniesienia, obliczenia i uiszczenia na rachunek urzędu marszałkowskiego w określonym w ustawie terminie.

Stosownie do treści art. 276 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska.

Według art. 284 ust. 1 w/w ustawy podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. Obowiązek ten powinien zrealizować do 31 marca następnego roku (art. 285 ust. 2 ustawy).

Dla ustalenia i uznania wynikającej z powyższych przepisów wierzytelności po stronie organu nie było konieczne wydanie decyzji administracyjnej. Decyzja wymierzająca opłatę podwyższoną ma charakter wtórny do powstania samego obowiązku. Na podmiocie (upadłym) ciążyła już z mocy prawa powinność uiszczenia opłaty. Nie ma więc racji organ odwoławczy, że dopiero z chwilą wydania ostatecznej decyzji powstała wierzytelność.

Opłata podwyższona stanowi daninę publiczną do której na podstawie art. 281 ust. 1 w/w stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, a zatem należy do drugiej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z masy upadłości.

Wymierzona w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym opłata nie jest zobowiązaniem masy upadłości powstałym po ogłoszeniu upadłości (art. 230 ust. 2 pr.u.), a zatem wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem obowiązujących przepisów, zaś pozostawienie jej w obrocie prawnym zmierzałoby do obejścia przepisów ustawy Prawo upadłościowe dotyczących kolejności zaspokajania wierzytelności (art. 343 i 344 pr.u.).

Obowiązujące przepisy szczególne tj. art. 145 pr.u. w zw. z art. 263 pr.u. zakazujące wszczęcia postępowania administracyjnego dotyczącego ustalenia wierzytelności podlegającej zgłoszeniu na listę wierzytelności w postępowaniu upadłościowym i zaspokojeniu w odpowiedniej kolejności stanowiły przeszkodę uniemożliwiającą wszczęcie przez organ postępowania administracyjnego. Organ administracji publicznej nie był uprawniony do podjęcia działania, a zatem skoro wszczął jednak postępowanie, to ze względu na brak przedmiotu postępowania (nie istniał cel dla którego postępowanie mogłoby się toczyć) powinien to postępowanie umorzyć. Zamiast wszczynać postepowanie administracyjne organ I instancji obowiązany był do zgłoszenia wierzytelności do sędziego komisarza na podstawie art. 236 pr.u.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższą ocenę prawną.

Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 j.t.).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.