Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 521/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia NSA Adam Mikusiński Protokolant referent Izabela Auguścik-Michułka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2006 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] roku Nr [...], Kierownik do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 142, poz. 950 ze zm.), odmówił przyznania J. K. uprawnień kombatanckich, podając w uzasadnieniu, że strona nie przedstawiła dokumentów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdziłyby działalność kombatancką.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. podniósł, że udokumentował swoją działalność w organizacji konspiracyjnej za pomocą zeznań świadków.

Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] Kierownik do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 22 ust. 1 oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 142, poz. 950 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną.

W uzasadnieniu organ podał, że wnioskodawca ubiegał się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności na rzecz Armii Krajowej w okresie od [...] roku do [...] roku oraz z tytułu osadzenia w obozie pracy w okresie od [...] roku do [...] roku. J. K. przedstawił oświadczenia świadków: A. W., L. M., W. S., B. D., E. K., rekomendację stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej oraz życiorys. Oceniając okoliczności przedstawione we wniosku, organ opierając się na instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r., która w punkcie 5 "a" stanowiła, że członkiem ZWZ-AK mógł być każdy Polak (każda Polka) nieposzlakowanej czci, poczynając od wieku 17 lat (w późniejszym okresie tą granicę obniżono do ukończenia 16 roku życia), który cele organizacji przyjmie za swoje, podda się bez zastrzeżeń jej regulaminowi oraz złoży "przypisaną przysięgę" przyjął, że strona nie mogła składać przysięgi i nie mogła wchodzić w skład podziemnej organizacji wojskowej. Przedstawione dowody i oświadczenia świadków nie zawierają informacji o przydziale organizacyjnym wnioskodawcy, pseudonimie, przeszkoleniach konspiracyjnych, a także jego zaprzysiężeniu. Odnosząc się do wydarzenia wynoszenia broni z Twierdzy O. organ przyjął, że nosiło ono znamiona pomocy organizacji, a tego zaś rodzaju działalność nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień.

Na skutek skargi J.K., wyrokiem z dnia 6 lutego 2003 roku, sygn. akt II SA/Ka 824/01, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach uchylił zaskarżoną decyzję wskazując na potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego oraz rozważenia konieczności przesłuchania wskazanych przez wnioskodawcę świadków.

Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 124 ust. 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 22 ust. 1 i art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) oraz na podstawie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 r. nr 106, poz. 1154) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] roku o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

W wyniku rozpoznania skargi J. K., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 5 lipca 2005 roku, sygn. akt 4 II SA/Ka 2574/03 uchylił zaskarżoną decyzję podając, że sprawa nie została wyjaśniona co do istoty, a zwłaszcza co do faktów mających wykazać istnienie tytułu skarżącego do uprawnień kombatanckich. W tym zakresie nie przesłuchano żadnego ze świadków, ich zeznania pominięte zostały przy ocenie dowodów. Stanowisko organu oparto natomiast na tezie wykluczającej możliwość pełnienia służby przez 14 latka, nie przeszkolonego, nie posiadającego pseudonimu i nie znającego nazwiska dowódców. W uzasadnieniu wskazano na konieczność uzupełnienia materiału sprawy o dalsze środki dowodowe (w szczególności zeznania świadków), które pozwolą na jej pełne wyjaśnienie oraz dokonania wnikliwej oceny wiarygodności dowodów pod kątem istnienia tytułu do uprawnień kombatanckich.

Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 1 ust. 2 pkt 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c, art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] roku Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

Organ po przytoczeniu okoliczności faktycznych i przywołaniu przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie, uznał, że zgromadzone w sprawie dowody w postaci pisemnych relacji strony, treści złożonych zeznań, oświadczeń pisemnych świadków: E. K. na okoliczność pobytu strony w obozach w G., O., N. i nad Zalewem W., B. G. na okoliczność pracy strony na terenie twierdzy O., W. S., L. M., E. P., A. W. i Z. J.na okoliczność współpracy strony z organizacją ruchu oporu pochodzące sprzed [...] roku i rekomendacji Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych Zarządu Wojewódzkiego w K., nie potwierdzają w sposób nie budzący wątpliwości służby wnioskodawcy w strukturach organizacji konspiracyjnej.

Organ wskazał, że B. D. zeznał, że wspólnie z wnioskującym pracował na przymusowych robotach w Twierdzy O. od [...] roku do [...] roku, jednak nie podał, że on sam lub wnioskodawca wynosił broń lub amunicję, względnie dokonywał aktów sabotażu. Podał, że J.K.został zabrany z pracy do obozu w G., podczas gdy strona w swych relacjach utrzymywała, że z twierdzy uciekła i ukrywała się w lasach. Organ wyjaśnił również, że nie można było poddać weryfikacji oświadczeń W. S., który zmarł w [...] roku i nie posiadał uprawnień kombatanckich. Natomiast zeznania E. K. pozostają w sprzeczności, w zakresie jakim działał w organizacji, która walczyła przeciwko hitlerowskiemu najeźdźcy i brała udział w likwidacji radiostacji niemieckiej. Wnikliwa ocena oświadczeń świadków L. M., E. P. i A. W. wskazuje, że osoby te były w okresie od [...] r. do [...] r. członkami ruchu oporu i pełnili służbę w oddziale por. J. M., należącej do grupy sierż. C. J. jednak relacje te nie są wiarygodne, co do przynależności wnioskującego do organizacji konspiracyjnej.

W kwestii wieku i wykazania przez J. K. podstawowych atrybutów, których ustalenie pozwala na przyjęcie, że konkretna osoba pełniła służbę w organizacji konspiracyjnej, organ podał, iż w rzekomej dacie wstąpienia J. K. do Armii Krajowej tj. w [...] roku nie miał on ukończonych 14 lat. Instrukcja gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r. określiła cenzus wieku członków ZWZ-AK, przyjmując jako granicę 17 lat, którą następnie obniżono do lat 16. Inny dokument pochodzący od Komendanta Głównego Armii Krajowej gen. Stefana Roweckiego z dnia 28 lipca 1942 roku w przedmiocie przyjmowania członków do Polskiego Związku Powstańczego (wewnętrzny kryptonim AK) dotyczył osób dorosłych. Organ nadto zwrócił uwagę na opinię Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, w której odróżniono współdziałanie ludności z polską konspiracją niepodległościową od rzeczywistego uczestnictwa w organizacji konspiracyjnej. Działanie w tych ramach nie było jednak tożsame z faktyczną służbą w szeregach ZWZ-AK. Organ zaznaczył, że dla uzyskania uprawnień kombatanckich konieczne jest wykazanie, że osoba wnioskująca pełniła służbę w organizacji, a możliwość pełnienia służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Służba jest zaś sformalizowanym stosunkiem łączącym uczestnika organizacji konspiracyjnej z tą organizacją. Dla jej zaistnienia wymagane jest złożenie przysięgi, uzyskanie pseudonimu, stopnia wojskowego i stałego przydziału mobilizacyjnego oraz poddanie rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowej. Z tych też względów organ wykluczył możliwość pełnienia służby w formacjach opisanych w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), przez dzieci. Nie przesądza to jednak o niemożliwości świadczenia przez te osoby czynności pomocniczych. W świetle zgromadzonych w sprawie dowodów poza sporem jest, że wnioskujący przysięgi nie złożył. Osiągnięcie przez niego wieku 16 lat w 1944 roku nie powoduje za sobą automatycznie przyjęcia danej osoby do Armii Krajowej, gdyż dla uzyskania członkowstwa konieczne jest zaprzysiężenie. W świetle zgromadzonych w sprawie dowodów, organ stwierdził, że może przyjąć, że J. K. przebywając na terenie Twierdzy O. wykonywał czynności pomocnicze na rzecz organizacji stawiającej sobie za cel wyzwolenie Polski spod okupacji. Czynności tych nie można utożsamiać z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. nr 42, poz. 371 ze zm.). W rozpatrywanej też sprawie nie można mówić o służbie strony w organizacji podziemnej, jeżeli wnioskujący o przyznanie uprawnień kombatanckich nie złożył przysięgi.

Odnosząc się do załączonej do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich rekomendacji Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych Zarządu Wojewódzkiego w K., organ stwierdził, że zawiera ona subiektywną i mało krytyczną ocenę relacji J. K.

W zakresie pobytu w okresie od [...] roku do końca [...] roku w obozie w N., organ podał, że nie jest władny do samodzielnych ustaleń, czy konkretny obóz posiada cechy określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy o kombatantach, gdyż o tym rozstrzyga wydane na podstawie wymienionej ustawy rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154). W przepisach wskazanego rozporządzenia nie wymieniono miejsc odosobnienia zlokalizowanych w miejscowościach G., O., N. w powiecie łomżyńskim jako obozów o cechach określonych w powołanej ustawie o kombatantach. Miejsc tych nie można zaliczyć do kategorii obozów koncentracyjnych, nie były to również karne lub wychowawcze obozy pracy.

W tych okolicznościach po przeanalizowaniu materiału dowodowego, organ uznał, że nie można przyjąć, że wnioskujący prowadził działalność kombatancką w rozumieniu przepisów powołanej ustawy o kombatantach.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. K. wniósł o zmianę decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych poprzez przyznanie mu uprawnień kombatanckich. Podał, że działał na rzecz organizacji ruchu oporu, wynosił broń i amunicję i wykonywał pracę łącznika przenosząc tajne dokumenty dla dowódcy operacyjnego za namową ojca. W [...] roku wstąpił do organizacji ruchu oporu i i rozpoczął pracę na jej rzecz współpracując do [...] roku. Skarżący podniósł, że po raz kolejny nie może się zgodzić, że ze względu na młody wiek, a także z uwagi na niespełnienie pozostałych przesłanek tj. złożenia przysięgi, uzyskania pseudonimu, stopnia wojskowego, stałego przydziału mobilizacyjnego oraz poddania rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej nie mógł być członkiem organizacji, a także pełnić w niej służby. Skarżący powołując się na przepisy ustawy oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 1995 roku, który za kombatanta uznał osobę, która z racji wieku uczestniczyła w walce lub działaniach zbrojnych ale wykonywała czynności usługowe. Skarżący podał, że jako dziecko narażał swoje życie pełniąc funkcje łącznika w zamkniętym obozie i przenosił najwięcej tajnych informacji dla wywiadu, który działał na terenie twierdzy.

Skarżący zakwestionował również przeprowadzoną przez organ ocenę zebranych w sprawie dowodów w postaci pisemnych relacji własnych strony, a także treści złożonych zeznań. Sprowadzenie zaś skarżącego do roli osoby, która jedynie pomagała organizacji konspiracyjnej jest dla niego krzywdzące.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, gdyż ogranicza się ona do dowolnej polemiki z dokonaną przez organ administracji oceną materiału dowodowego oraz zapatrywaniami prawnymi. Organ podkreślił, że po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie uznać należało, że skarżący nie przedstawił dostatecznych dowodów potwierdzających działalność kombatancką. Relacje strony nie znajdują potwierdzenia w innych dowodach w tym w szczególności w oświadczeniach świadków. Organ wskazał, że wydając rozstrzygnięcie w sprawie nie mógł pominąć okoliczności wynikających z zasad regulaminowych obowiązujących w Armii Krajowej w kwestii wieku członków organizacji konspiracyjnej i zasad zaprzysięgania. W ich świetle skarżący ze względu na wiek nie mógł być członkiem Armii Krajowej i nie mógł w niej pełnić służby, mógł co najwyżej wykonywać czynności pomocnicze na rzecz partyzantów, ale działalność w tym kształcie nie upoważnia do uzyskania uprawnień kombatanckich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżona decyzja spełnia wymogi legalności, a tylko pod tym względem odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153 z 2002 r. poz. 1269). W szczególności decyzja ta, wydana po kolejnym rozpatrzeniu sprawy, w pełni uwzględnia wskazania Sądu wyrażone w poprzednich wyrokach. Mianowicie organ administracyjny z urzędu uzupełnił materiał dowodowy w możliwym do przeprowadzenia zakresie, a zapadłe rozstrzygnięcie jest wynikiem wszechstronnej i wnikliwej oceny tego materiału, spełniającej całkowicie wymogi z art. 80 kpa oraz prawidłowego zastosowania prawa materialnego. Wprawdzie skarżący zarzuca organowi przewlekłość postępowania, jednakowoż trudności w zebraniu stosownych dowodów wiązały się głównie z tym, że formalnie o uprawnienia kombatanckie skarżący zaczął się ubiegać dopiero pod koniec [...] r., opierając się przy tym głównie na własnych relacjach oraz lakonicznych oświadczeniach świadków. Po wskazanym uzupełnieniu postępowania dowodowego zaistniała jednak możliwość dokonania stosownych ustaleń. W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia organu orzekającego nie budzą zastrzeżeń.

W pierwszej kolejności należy zaaprobować stanowisko organu o braku podstaw do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 3 i 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Wprawdzie tej kwestii skarżący nie poruszył już w skardze, ani też w poprzednim postępowaniu sądowym, jednak w ramach całościowego rozpoznania sprawy przyjdzie podzielić wniosek organu, iż wskazanych przez skarżącego miejsc odosobnienia nie można zakwalifikować do tych rodzajów miejsc przebywania, o których mowa w wymienionych przepisach.

W ramach swobodnej oceny dowodów organ orzekający miał też pełne podstawy do przyjęcia, że skarżący nie pełnił służby określonej w art. 1 ust. 3 ustawy kombatanckiej, a w każdym razie, że okoliczność taka w ramach przeprowadzonego postępowania nie została udowodniona. Podkreślić należy szczególną wnikliwość organu w ocenie każdego zebranego dowodu, która doprowadziła do wychwycenia tak rażących sprzeczności między tymi dowodami, że dokonanie ustalenia, iż skarżący pełnił służbę w podziemnej organizacji, byłoby nie do przyjęcia. Odnośnie pełnienia funkcji łącznika, na jaką skarżący się powoływał i o której wywodzi także w skardze, należy zauważyć, że podczas przesłuchania go w charakterze strony w dniu [...] r. skarżący w ogóle na ten temat nic nie wspomniał przy relacjonowaniu swojej działalności konspiracyjnej, którą miał wówczas szczegółowo opisać. Tym samym jego twierdzenia należy w tym zakresie uznać za gołosłowne, a przynajmniej nieudowodnione, zwłaszcza przy uwzględnieniu dalszych okoliczności wskazanych przez organ orzekający przy analizie relacji poszczególnych świadków. Mianowicie według skarżącego świadkowie ci mieli potwierdzić fakt jego służby w Armii Krajowej. Najbardziej charakterystyczne są w tym względzie relacje świadka L. M., który w pisemnym oświadczeniu potwierdzał działalność skarżącego w Ruchu Oporu, a w toku przesłuchania oznajmił, że osoba skarżącego nie jest mu znana podobnie jak i jego działalność w okresie wojennym. Jak przy tym organ prawidłowo ustala, świadek ten ubiegając się o status kombatanta wskazał na swoją służbę w organizacji "Polska Niepodległa", a nie Armia Krajowa. Podniósł przy tym, że był najmłodszym członkiem tamtej organizacji, chociaż jest starszy od skarżącego o prawie 7 lat. Okoliczności te całkowicie podważają wiarogodność owego pisemnego oświadczenia złożonego przez świadka w dniu [...] r., notabene oświadczenia nawet w formie wypowiedzi identycznego jak oświadczenia innych świadków. Organ orzekający podważył wiarygodność także tych innych oświadczeń. Okoliczności, które uzasadniają taką ocenę dowodów organ szczegółowo przedstawił w motywach decyzji. Nie jest rzeczą Sądu, by dokonywać ponownie oceny dowodów, lecz by ocenić prawidłowość ustaleń organu administracyjnego. Sąd stwierdza zatem, że wszystkie ustalenia zamieszczone w zaskarżonej decyzji a odnoszące się do poszczególnych dowodów, mają pełne oparcie w materiale sprawy i prowadziły do przyjętego przez organ wniosku, że dowody te nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia, iż skarżący prowadził działalność uznaną przez ustawodawcę za działalność kombatancką. Powyższe wywody poczynione zostały niejako z urzędu, bowiem sama skarga w istocie nie precyzuje konkretnych zarzutów odnośnie ustaleń zaskarżonej decyzji. Prezentując odmienną wersję stanu faktycznego stanowi ona zasadniczo bezskuteczną polemikę z tymi prawidłowymi ustaleniami. Bezprzedmiotowe są natomiast te wywody zarówno zaskarżonej decyzji, jak i skargi, które tyczą się możliwości służby w organizacji konspiracyjnej przez osoby małoletnie. Byłyby one aktualne wówczas, gdyby organ ustalił, że skarżący wykonywał określone czynności w ramach określonej organizacji, ale odmówiłby mu przyznania uprawnień kombatanckich z powodu braku cech służby w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy kombatanckiej. Taka sytuacja jednak nie zachodzi w niniejszym przypadku. W świetle trafnych ustaleń organu administracyjnego w żadnym razie nie można mówić o takiej działalności skarżącego, która nosiłaby znamiona służby w podziemnej organizacji. Godne aprobaty jest stanowisko organu, który nie neguje całkowicie patriotycznej postawy skarżącego w okresie wojennym, lecz kwalifikuje jego działania w kategoriach współdziałania ze zbrojnym podziemiem, które nie jest jednak wystarczające do nabycia uprawnień kombatanckich, bez względu na wiek osoby realizującej taką współpracę.

W końcu za chybiony należy uznać podniesiony przez skarżącego, zwłaszcza w piśmie z dnia [...] r., zarzut, że zgromadzony materiał dowodowy był pozytywnie uwzględniony przez Sąd we wcześniejszych postępowaniach. Jest to twierdzenie całkowicie nieprawdziwe, bowiem w poprzednich wyrokach Sąd nie przesądził, jakie mają być ustalenia stanu faktycznego, lecz nakazał usunięcie braków postępowania dowodowego.

W tym, stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.

SW