Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 241/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), Sędziowie: WSA Anna Falkiewicz-Kluj, WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, , po rozpoznaniu w dniu 21 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) listopada 2020 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją nr [...] z [...] listopada 2020 r. - po rozpatrzeniu wniosku J. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z [...] września 2020 r., dotyczącą odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktyczny

i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] lipca 1975 r., nr [...], Naczelnik Gminy [...] orzekł o przejęciu od J. D., na własność Państwa za rentę, gospodarstwa rolnego bez zabudowań, składającego się z działek o numerach: [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, położonego we wsi [...] (obecnie w województwie [...], w powiecie [...], w gminie [...]).

Pismem z [...] kwietnia 2016 r. J. B. (dalej jako skarżący) - następca prawny J. D. - wystąpił do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Naczelnika Gminy [...] - podnosząc, że decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa do dziedziczenia, prawa do spadku i prawa do własności.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] września 2020 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Naczelnika Gminy [...].

W uzasadnieniu stwierdził, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa - w tym złożenie przez wnioskodawczynię stosownego wniosku, zakwalifikowanie jej orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w [...] z [...] kwietnia 1975 r. do jednej z grup inwalidów oraz spełnienie wymogu minimalnej powierzchni przekazywanych gruntów wynoszącej co najmniej 2 ha.

Wnioskiem z [...] października 2020 r. skarżący wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2020 r.

Wniósł, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przeanalizować legalność aktu własności ziemi nr [...] z [...] listopada 1972 r. wydanego na rzecz J. D. oraz okoliczność, że nie była ona żoną J. B.(2) - co oznacza, że współmałżonek nie mógł wyrazić zgody na przekazanie nieruchomości przez rolnika. Do wniosku załączył kopię pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] października 1998 r. skierowanego do J. B.(1) w sprawie informacji dotyczących zaopatrzenia emerytalnego J. D..

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa

i Rozwoju Wsi decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzją z [...] września 2020 r.

W uzasadnieniu wskazał, że gospodarstwo rolne stanowiące własność J. D. zostało przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118).

Przepis ten stanowił, że na wniosek rolnika Państwo mogło przejąć na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli rolnik przekazał wszystkie nieruchomości wchodzące w skład jego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych

i leśnych, a ponadto osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo został zaliczony do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Zgodnie natomiast z przepisem art. 4 wspomnianej ustawy z dnia 29 maja 1974 r., nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika, może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą. Zgoda ta nie jest wymagana, jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła ich utrzymania.

Zdaniem Ministra, okoliczności sprawy wskazują, że J. D. zajmowała się gospodarstwem samodzielnie, a jej syn - J. B.(1) przed wydaniem zaskarżonej decyzji odbywał obowiązkową służbę wojskową, co sam potwierdził

w piśmie z [...] sierpnia 2019 r. Praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła więc dla niego głównego źródła utrzymania, a zatem zgoda, o której mowa w art. 4 ustawy, nie była wymagana, aby przejąć gospodarstwo J. D..

Podniósł też, iż J. D. była właścicielką gospodarstwa rolnego

o pow. [...] ha, położonego we wsi [...] - zgodnie z aktem własności ziemi z [...] listopada 1972 r., nr [...]. W dacie wydania zaskarżonej decyzji gospodarstwo rolne J. D. obejmowało [...] ha gruntów rolnych, [...] ha użytków zielonych oraz [...] ha gruntów leśnych, łącznie [...] ha (zob. wyciąg z danych powierzchniowych z ewidencji gruntów z [...] czerwca 1975 r., znak: [...]). Spełniało więc przesłankę dotyczącą minimalnej powierzchni przekazywanego gospodarstwa na własność Państwa.

Poza tym wnioskodawczym była zaliczona do trzeciej grupy inwalidów na podstawie orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w [...] z [...] kwietnia 1975 r.

Nie budzi wątpliwości również fakt, że w dniu [...] stycznia 1973 r. J. D. złożyła stosowny wniosek do Naczelnika Gminy w [...]. Z wniosku tego wynika, iż głównym powodem przekazania gruntów na własność Państwa była niemożność dalszego prowadzenia gospodarstwa z powodu jej złego stanu zdrowia. Gospodarstwo było zadłużone, ziemia leżała ugorem, a właścicielka utrzymywała się z państwowej zapomogi. Okoliczności te znane były J. B.(1) i nie były przez niego podważane - we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zaprzecza on tym ustaleniom.

Następnie Minister wskazał - odnosząc się do zarzutu skarżącego, że okoliczność, iż J. D. nie pozostawała w związku małżeńskim z J. B.(2), świadczyła o rażącym naruszeniu prawa w sprawie przekazania gruntów na własność Państwa - że z materiału dowodowego wynika, iż J. D. w latach 1940-1945 pozostawała w związku małżeńskim z M. D., który zmarł [...] maja 1945 r. Potem zaś pozostawała w konkubinacie z J. B.(2), który zmarł w dniu [...] marca 1971 r.

Natomiast gospodarstwo rolne położone w [...], o pow. [...] ha, zostało jej przyznane aktem własności ziemi z [...] listopada 1972 r., który stwierdzał nabycie własności gospodarstwa z dniem [...] listopada 1971 r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250). Zatem nabycie przez nią tego gospodarstwa nastąpiło już po śmierci J. B.(2) i było to nabycie pierwotne (niezależne od praw przysługujących wcześniejszym właścicielom). Tak więc - w dniu wydania decyzji Naczelnika Gminy [...] - była ona wyłączną właścicielką gospodarstwa i mogła samodzielnie nim rozporządzać, w tym złożyć wniosek o przejęcie go na własność Skarbu Państwa.

Zarzut J. B.(1) - syna J. D. i J. B.(2) - sprowadza się natomiast do oceny legalności wydanego aktu własności ziemi z [...] listopada 1972 r. Jednakże ocena legalności tego aktu własności ziemi wykracza poza ramy obecnie prowadzonego postępowania.

Minister wyjaśnił także, że obecnie nie ma prawnej możliwości wzruszania przez organy administracji aktów własności ziemi, które jako decyzje administracyjne uzyskały przymiot ostateczności. Wynika to z przepisu art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2016 r., poz. 1491) - zgodnie z którym od dnia 1 stycznia 1992 r., tj. od wejścia w życie tej ustawy, do ostatecznych decyzji (w tym aktów własności ziemi) wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących m.in. stwierdzenia nieważności decyzji.

Przepisy te były przedmiotem rozpatrywania przez Trybunał Konstytucyjny, który orzekł, że okres od 1982 r. do końca 1991 r. był wystarczająco długi, aby osoby, które uważały się za pokrzywdzone przez wydane akty własności ziemi, mogły dochodzić swoich praw oraz ewentualnie stosownego odszkodowania (por. wyrok z 15 maja 2000 r., sygn. akt SK 29/99).

Następnie stwierdził - odnosząc się do załączonego do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pisma KRUS z [...] października 1998 r. dotyczącego zaopatrzenia emerytalnego J. D. - że treść tego pisma nie ma wpływu na zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Znana jest mu bowiem okoliczność, iż J. D. w kwietniu 1947 r. uzyskała prawo do renty zasadniczej inwalidy wojennego - w związku ze śmiercią jej męża M. D. w trakcie działań wojennych. Nie może to jednak stanowić o wadliwości decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] lipca 1975 r. o przekazaniu gospodarstwa rolnego J. D. na własność Państwa.

Minister podkreślił, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ ogranicza się tylko do zbadania przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Przepisy dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji, jako wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnej, nie mogą być interpretowane rozszerzające. Rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., to naruszenie oczywiste, wyraźne

i bezsporne. Koniecznym warunkiem dla ustalenia występowania przesłanki z art. 156

§ 1 pkt 2 k.p.a. jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie lub dokonanie przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzonymi dowodami lub innymi oczywistymi znanymi temu organowi faktami.

Ponadto, w postępowaniu dowodowym w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji, organ nie przeprowadza nowych dowodów, które miałyby na celu podważanie czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją, która jest przedmiotem kontroli w postępowaniu nadzorczym. Istotą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest ponowne rozstrzygnięcie sprawy co do meritum, dokonywanie po raz kolejny merytorycznej oceny dowodów czy przeprowadzenie dalszych dowodów mogących mieć w ocenie stron istotne znaczenie dla orzeczenia co do istoty sprawy rozstrzygniętej weryfikowaną decyzją, jak w postępowaniu toczącym się w trybie zwykłym.

Zdaniem Ministra okoliczności sprawy wskazują, że nie ma podstaw, aby zakwestionować spełnienie przesłanek niezbędnych do przejęcia gospodarstwa rolnego J. D. na własność Państwa.

Podniósł, iż we wniosku z [...] stycznia 1973 r. J. D. wyraźnie wskazała, że chce przekazać swoje gospodarstwo na własność Państwa, gdyż sama nie jest w stanie go prowadzić z uwagi na stan zdrowia. Nie wspomniała o następcach, którzy chcieliby i mogliby prowadzić to gospodarstwo. Zaś po wydaniu decyzji o przejęciu nie kwestionowała jej postanowień - nie wniosła środka odwoławczego od decyzji (pismo z [...] lipca 1975 r., w którym J. D. oświadcza, że nie będzie wnosić odwołania od decyzji i wyraża zgodę na przejęcie gospodarstwa). Była właścicielka nie kwestionowała także rozstrzygnięcia w trybach nadzwyczajnych.

Natomiast wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego złożony został po upływie ponad 40 lat od jej wydania, tj. dopiero w roku 2016, przez następcę prawnego J. D.. Jednakże - skoro właścicielka wyraziła zgodę na przejęcie gospodarstwa, a przejęcie nastąpiło w zamian za uzyskanie praw do renty (swoista ekwiwalentność) - to nie można uznać, aby skutki społeczno-gospodarcze decyzji były nie do pogodzenia z wymogami praworządności.

W związku z tym Minister stwierdził - biorąc pod uwagę treść art. 9 ust. 1 ww. ustawy oraz stan faktyczny i prawny przedmiotowej nieruchomości - iż wydając pierwszoinstancyjną decyzję z [...] września 2020 r., prawidłowo przyjął, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] lipca 1975 r., gdyż nie doszło do rażącego naruszenia prawa przy jej wydawaniu.

Ponadto analiza zgromadzonego materiału dowodowego, nie daje podstaw do stwierdzenia, iż decyzja z [...] lipca 1975 r. zawiera inne wady wymienione w art. 156 § 1 k.p.a., które uzasadniałyby stwierdzenie jej nieważności.

Została ona wydana przez organ właściwy w sprawie i ma podstawę prawną (art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne). Nie dotyczy sprawy uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, nie została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, jest wykonalna, jej wykonanie nie wywołuje czynu zagrożonego karą, nie ma również przepisu szczególnego, który określałby w tego typu sprawach inną przyczynę nieważności.

Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2020 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. B.(1), zarzucając zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odmowę uznania, iż brak jest przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] lipca 1975 r., nr [...] z powodu rażącego naruszenia prawa przy jej wydaniu, sprowadzającego się do tego, że Naczelnik Gminy [...] nie mógł wydać decyzji o przejęciu od J. D. na własność gospodarstwa rolnego

w zamian za rentę, bowiem w obrocie prawnym istniały dwa ważne akty własności ziemi (dotyczące tego samego gospodarstwa rolnego gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha we wsi [...]). tj.:

a) akt własności ziemi z [...] listopada 1947 r., nr [...], gdzie jako właściciel figurował J. B.(2), zaś po jego śmierci w dniu [...] marca 1971 r. uprawnionymi byli spadkobiercy J. B.(2), w tym wnioskodawca J. B.(1)

b) akt własności ziemi z [...] listopada 1972 r., nr [...], gdzie jako właścicielka figurowała konkubina J. B.(2) - J. D.

- wskutek czego zgoda spadkobierców po rolniku J. B.(2) na przejęcie gruntów przez Państwo była niezbędna, a czego zaniechano, w związku z czym decyzja o przejęciu gruntów z [...] lipca 1975 r. jest nieważna z powodu rażącego naruszenia prawa,

2) naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak zebrania w sprawie wyczerpującego materiału dowodowego, w tym poprzez nie przyjęcie w poczet materiału dowodowego aktu własności ziemi z [...] listopada 1947 r., nr [...], gdzie jako właściciel figurował J. B.(2) - wskutek czego wydano decyzję na podstawie niepełnego materiału dowodowego.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z [...] września 2020 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Wniósł również o dopuszczenie jako dowodów w sprawie dokumentów załączonych do skargi, które zostały odnalezione bądź uzyskane dopiero po otrzymaniu zaskarżonej decyzji, a więc nie mogły być uprzednio przedłożone do akt sprawy, tj.:

a) wniosku o przyznanie prawa własności z [...] czerwca 1947 r. na okoliczność złożenia przez J. B.(2) wniosku o przyznanie na własność gospodarstwa rolnego

w [...] o pow. [...] ha,

b) aktu własności ziemi z [...] listopada 1947 r., nr [...], na okoliczność przyznania J. B. prawa własności gospodarstwa rolnego w [...] o pow.

[...] ha,

c) zaświadczenia Biura [...] Rady Narodowej z [...] listopada 1972 r. na okoliczność, iż gospodarstwo rolne we wsi [...] o pow. [...] ha stanowiło masę spadkową po J. B.(2), zmarłym w dniu [...] marca 1971 r.,

d) protokołu z [...] listopada 1972r, na okoliczność uznania przez J. D.,

iż nieruchomość stanowi własność J. B.(2),

e) zaświadczenia Starosty Powiatowego w [...] z [...] grudnia 2020 r. na okoliczność, iż w rejestrze ewidencji gruntów i budynków w latach 1963-1972 jako właściciel gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha składającego się z działek nr [...], nr [...] i nr [...] położonych we wsi [...] gm. [...] figurował J. B.(2).

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi.

Postanowieniem z 21 października 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie dopuścił dowód z dokumentów dołączonych do skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja nie naruszają obowiązujących przepisów prawa.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było w trybie nieważnościowym na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie takie jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 k.p.a., stąd też ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia - a mianowicie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie jest kompetentny do rozstrzygania sprawy co do meritum, lecz ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych przez ten przepis. Organ orzeka wyłączenie kasacyjnie, stwierdzając nieważność decyzji albo jej niezgodność z prawem, a w przypadku braku przesłanek takiego orzeczenia - odmawia stwierdzenia nieważności decyzji.

Wśród przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. - ustawodawca wskazał także "rażące naruszenie prawa" (pkt 2 ww. § 1). W doktrynie i orzecznictwie utrwalił się pogląd, że naruszenie może być uznane za rażące, gdy jest ono oczywiste i koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W wyniku tego naruszenia powstają zatem skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować.

Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest wyraźne wskazanie, jaki konkretny przepis został naruszony, przy czym nie wystarczy samo tylko stwierdzenie o tym, iż doszło do takiego naruszenia prawa. Organ zobowiązany jest do wykazania, że uchybienie jakim dotknięta jest kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja, ma charakter kwalifikowany i stanowi rażące naruszenie prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji możliwe jest wtedy, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu. Przy czym nie chodzi o błędy w wykładni prawa, ale o jego przekroczenie w sposób jasny i niedwuznaczny. Tylko wówczas treść wadliwej decyzji

i czynności ją poprzedzające stanowią zaprzeczenie stanu prawnego.

Reasumując, z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde naruszenie prawa, a jedynie dyskwalifikujące decyzję w takim stopniu, iż niezbędne jest zniweczenie wszelkich jej następstw, w taki sposób, jakby gdyby od początku nie została wydana.

W postępowaniu nieważnościowym organ ogranicza się do poszukiwania uchybień i wadliwości, tak proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego, poczynionych w toku i na gruncie zwykłego postępowania. Oznacza to badanie ostatecznie zakończonej sprawy, na gruncie wyłącznie zgromadzonego tam materiału dowodowego, pod kątem naruszenia norm materialnych oraz procedury uregulowanej w k.p..a, a także przepisów o charakterze procesowym zawartych w regulacjach obejmujących prawo materialne.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2020 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] września 2020 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] lipca 1975 r., nr [...], orzekającej o przejęciu od J. D., na własność Państwa za rentę, gospodarstwa rolnego bez zabudowań, składającego się z działek ewidencyjnych o numerach: [...], [...] i v o łącznej powierzchni [...] ha, położonego we wsi [...].

Podstawę prawną kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy [...]

z [...] lipca 1975 r. stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. z 1974 r., Nr 21, poz. 118), dalej jako ustawa.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębną własność małżonka mogą być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków (ust. 1) Nie jest jednak wymagana zgoda małżonka, dla którego praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania (ust. 2).

Zaś w myśl art. 4 ust. 1 i 2 ustawy nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika, może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą (ust. 1). Zgoda zstępnych nie jest wymagana, jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła ich utrzymania (ust. 2).

Natomiast stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy Państwo na wniosek rolnika przejmie na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekaże on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Zatem przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa było możliwe po spełnieniu następujących przesłanek:

1) wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego złożył rolnik będący właścicielem tego gospodarstwa;

2) przekazanie musiało dotyczyć wszystkich nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa, obejmujących co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych;

3) rolnik osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin;

4) zgodę na przekazanie przez rolnika nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa na własność Państwa wyraził jego małżonek, jak również zstępni rolnika, gospodarujący na tej nieruchomości.

Przechodząc do oceny pierwszej przesłanki przejęcia gospodarstwa rolnego wskazać należy, że w aktach sprawy znajduje się pismo J. D. z [...] stycznia 1973 r. skierowane do Wydziału Rolnictwa Leśnictwa Prezydium PPR w [...] przez Zarząd Gminy [...], własnoręcznie przez nią podpisane, w którym jasno i wyraźnie występuje o zdanie gospodarstwa na rzecz Państwa, z jednoczesnym pozostawienia przy niej domu i działki przyzagrodowej. Podanie umotywowała tym, że jest chora (stan [...]) i na gospodarstwie nie ma kto pracować. Gospodarstwo to jest zadłużone, a ona nie jest w stanie spłacić zadłużenia, gdyż utrzymuje się z zapomogi od Państwa. Nie posiada żadnego inwentarza, oprócz [...] kur, zaś ziemia leży odłogiem.

Wynika z tego, że wnioskiem tym J. D. jednoznacznie wystąpiła

o przejęcie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa.

Zamiar przekazania gospodarstwa rolnego J. D. podtrzymała

w kolejnym piśmie z [...] lutego 1975 r. skierowanym do Naczelnika Gminy w [...], w którym zwróciła się o przejęcie gruntów na Skarb Państwa w zamian za rentę, z pozostawieniem przy niej budynków i działki o obszarze [...] ha.

W motywach wniosku wskazała, że od 1972 r. nie ma żadnej korzyści, gdyż grunty są wydzierżawione M. M.. Nie jest w stanie gospodarować na tych gruntach ornych i zielonych, ponieważ podupadła na zdrowiu. Wskazała, iż w 1970 r. przebywała w sanatorium, a następnie od kwietnia do grudnia 1971 r. również przebywała w sanatorium.

Ponadto, w aktach sprawy znajdują się własnoręcznie podpisane przez J. D. oświadczenia z [...] lipca 1975 r., w których oświadcza, że:

a) wyraża dobrowolnie zgodę na przekazanie swojego gospodarstwa na własność Państwa za rentę na zasadzie przepisów powołanej wyżej ustawy i na warunkach podanych w zawiadomieniu Urzędu Gminy [...] z [...] lipca 1975 r.,

nr [...],

b) w związku z otrzymaną decyzją Naczelnika Gminy [...] o numerze [...] w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego we wsi [...] na własność Państwa w zamian za rentę - nie będzie wnosić odwołania od tego rozstrzygnięcia i wyraża zgodę na przejęcie gospodarstwa przez Urząd Gminy.

Z powyższego wynika w sposób niewątpliwy, że J. D. wystąpiła ze stosownym wnioskiem o przekazanie gospodarstwa rolnego za rentę.

Zatem spełniona została pierwsza przesłanka przejęcia gospodarstwa rolnego.

Stwierdzić też należy, iż została spełniona także druga przesłanka przejęcia gospodarstwa rolnego - dotycząca przekazania wszystkich nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa, obejmujących co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych.

Ze znajdującego się w aktach sprawy aktu własności ziemi z [...] listopada

1972 r., nr [...], wynika, że J. D. stała się właścicielem nieruchomości (działek) oznaczonych w ewidencji gruntów pod poz. rej. [...] o numerach [...], [...] i [...]

o pow. [...] ha, położonych we wsi [...], pow. [...].

Również z wyciągu danych powierzchniowych z ewidencji gruntów według stanu na dzień [...] czerwca 1975 r., nr [...], wynika, że ogólny obszar gospodarstwa rolnego J. D. wynosi [...] ha gruntów, w tym gruntów ornych - [...] ha, użytków zielonych - [...] ha, gruntów pod lasami [...] ha.

Natomiast z kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy [...]

z [...] lipca 1975 r. wynika, iż przedmiotem przejęcia było całe gospodarstwo rolne J. D. o pow. [...] ha, składające się z działek o numerach: [...], [...] i [...].

Powyższe dokumenty świadczą jednoznacznie o tym, że przekazane zostały wszystkie nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego J. D., jak również o tym, że spełniona została przesłanka minimalnej powierzchni przejmowanego gospodarstwa rolnego - co najmniej 2 ha gruntów rolnych.

Ponadto została spełniona także trzecia przesłanka dotycząca przejęcia gospodarstwa rolnego - albowiem na mocy orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w [...] z [...] kwietnia 1975 r. J. D. została zaliczona do trzeciej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. Przy czym inwalidztwo określono jako trwałe.

Stwierdzić też należy, że w sprawie wystąpiła również czwarta przesłanka przejęcia gospodarstwa rolnego - odnosząca się do wyrażenia zgody na przekazanie nieruchomości na własność Państwa, przez małżonka rolnika, a także przez jego zstępnych, gospodarujących na tej nieruchomości.

Z akt sprawy wynika, że od dnia [...] czerwca 1940 r. J. D. była

w związku małżeńskim z M. D.. Małżeństwo zakończyło się w dniu śmierci M. D., tj. [...] maja 1945 r. Następnie pozostawała ona w konkubinacie z J. B.(2), który zmarł [...] marca 1971 r.

W dniu 4 listopada 1971 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250).

Na mocy tej ustawy wydany został akt własności ziemi z [...] listopada 1972 r.,

nr [...] - który stwierdzał nabycie przez J. D. przedmiotowego gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego w [...].

Nabycie gospodarstwa przez J. D. nastąpiło z mocy samego prawa z dniem [...] listopada 1971 r., tj. z dniem wejścia w życie powyższej ustawy

o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

Przy czym nabycie gospodarstwa rolnego na podstawie tej ustawy miało charakter pierwotny - co oznacza, że nabycie następowało niezależnie od praw przysługujących wcześniejszym właścicielom, inaczej mówiąc, nabycie własności występowało bez stosunku następstwa prawnego pomiędzy dotychczasowym i nowym właścicielem; pierwszy traci prawo, a nabywca je uzyskuje nie od niego, ale tak jakby na nowo.

Z powyższego jednoznacznie wynika, że nabycie gospodarstwa rolnego przez J. D. na podstawie akt własności ziemi nastąpiło już po śmierci J. B.(2).

Oznacza to, że w dniu wydania kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy [...] była ona wyłączną i jedyną właścicielką gospodarstwa rolnego. Mogła zatem swobodnie i samodzielnie rozporządzać tym gospodarstwem rolnym. W konsekwencji mogła złożyć wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za rentę.

Podkreślenia wymaga, że pierwotny charakter nabycia przez J. D. gospodarstwa rolnego na podstawie ww. aktu własności ziemi czyni całkowicie bezskutecznymi zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. z uwagi na występowanie dwóch aktów, tj. aktu nadania ziemi z 1947 r. i aktu własności ziemi z 1972 r. Jak wskazano bowiem wyżej, pierwotny charakter nabycia oznacza, iż nabycie następowało niezależnie od praw przysługujących wcześniejszym właścicielom; nabycie własności występowało bez stosunku następstwa prawnego pomiędzy dotychczasowym i nowym właścicielem; pierwszy traci prawo, a nabywca je uzyskuje nie od niego, ale tak jakby na nowo.

W tej sytuacji dopuszczony przez Sąd dowód w postaci dokumentów dołączonych do skargi, nie miał wpływu na ocenę kontrolowanych decyzji.

Trafnie Minister wskazał, że skarżący - syn J. D. - przed wydaniem kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy [...], odbywał obowiązkową służbę wojskową, co sam potwierdził w piśmie z [...] sierpnia 2019 r. Zatem dla skarżącego praca w przedmiotowym gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania.

Oznacza to, że stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy zgoda skarżącego na przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego nie była konieczna i wymagana.

Również prawidłowo uznał, iż kwestionowana decyzja Naczelnika Gminy [...] nie jest dotknięta innymi kwalifikowanymi wadami uzasadniającymi stwierdzenie jej nieważności.

Decyzja ta została bowiem wydana przez organ właściwy w sprawie, ma podstawę prawną, nie dotyczy sprawy uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby będącej stroną w sprawie, jest wykonalna, jej wykonanie nie wywołuje czynu zagrożonego karą, nie ma również przepisu szczególnego, który określałby w tego typu sprawach inną przyczynę nieważności.

Nie mógł także odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 7, art. 77

i art. 107 k.p.a. - gdyż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wydając decyzje obu instancji, zgromadził wyczerpujący materiał dowodowy, dokonał wszechstronnej, wnikliwej i rzetelnej analizy stanu faktycznego sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy rozstrzyganiu sprawy. Przekonująco uzasadnił swoje decyzje zgodnie z wymogami określonym w art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Na marginesie Sąd pragnie nadmienić, że w dniu 16 września weszła życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491), której art. 1 stanowi, że: "w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 156 § 2 otrzymuje brzmienie: "§ 2. Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.";

2) w art. 158 dodaje się § 3 w brzmieniu: "§ 3. Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.".

Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ww. ustawy zmieniającej, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (ust 1).

Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (ust. 2).