Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2141/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7, art. 11, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 83 par. 1, 2 i 3, art. 86 par. 1, art. 107 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 7, art. 47 par. 1, art. 49 par. 1, art. 57 par. 1, art. 99, art. 106 par. 3, art. 109
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 92a, art. 92b ust. 1 pkt 1 i 2, art. 92c ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2200
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 60 poz 1 art. 33, art. 41
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie  drogowym i uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym oraz  zmieniające rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych  odnoszących się do transportu drogowego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Zabłocka sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) sędzia del. WSA Elżbieta Kowalik- Grzanka Protokolant Sylwia Nerkowska po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 1330/15 w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od S. B. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 900 (dziewięćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 1330/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę S. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu [...] listopada 2014 r. na drodze krajowej nr [...], poddano kontroli zespół pojazdów składający się z ciągnika samochodowego marki [...] o nr rej. [...] i naczepy marki [...] o nr rej. [...]. W wyniku kontroli stwierdzono, że kierowcą pojazdu był S. S., który w chwili zatrzymania wykonywał, w imieniu S. B., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą A. w S., międzynarodowy transport drogowy rzeczy na trasie [...]. Na okazanej podczas kontroli wykresówce z dnia [...] listopada 2014 r. stwierdzono nieprawidłowości dotyczące wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi od godziny 16:50 do 19:20. Załadunku towaru na kontrolowany pojazd dokonano bowiem w dniu [...] listopada 2014 r. w godz. od 18:29 do 18:38 w firmie B. SA, załadunek ten poprzedzony był wjazdem i wyjazdem tego pojazdu z firmy, natomiast w tym czasie na wykresówce rejestrował się odpoczynek. Kierowca pojazdu, przesłuchany w trakcie kontroli w charakterze świadka, potwierdził fakt ingerencji w pracę urządzenia za pomocą magnesu przyłożonego do impulsatora skrzyni biegów.

W związku z powyższym [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., działając na podstawie art. 92a ust. 1, art. 93 ust. 1 oraz lp. 6.2.1 załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1414 ze zm. – powoływanej dalej jako u.t.d.), nałożył na S. B. karę pieniężną w wysokości 5000 zł za nierejestrowanie za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że nie dopatrzył się podstaw do odstąpienia od ukarania strony w trybie art. 92c ust. 1 u.t.d., bowiem wykresówka z dnia [...] listopada 2014 r., poddana szczegółowej analizie wraz z dokumentem przewozowym, nie pozostawia wątpliwości, że zlecenie transportowe zostało przez przedsiębiorcę nieprawidłowo zorganizowane, co wpłynęło na powstanie naruszenia. W dokumencie przewozowym wydanym przez firmę podano datę i godzinę dokonania załadunku: [...].11.14 godz. 18:37:19 oraz planowaną datę dostawy na [...].11.14. Kierowca rozpoczął pracę w dniu [...] listopada 2014 r. o godz. 3:00, co oznacza, że przy zachowaniu przepisów o czasie prowadzenia pojazdów, przy odebraniu co najmniej 9-godzinnego odpoczynku dobowego, kierowca powinien zakończyć pracę w tym samym dniu o godz. 18:00. Zdaniem organu, tak zorganizowany przewóz oraz zaplanowany rozładunek wymusił na kierowcy użycie magnesu w celu zrealizowania powierzonego mu zadania transportowego. Organ dodał, że z zeznań kierowcy złożonych podczas kontroli drogowej jednoznacznie wynika, iż przedsiębiorca wiedział o używaniu magnesu przez kierowcę.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, że dołożyła należytej staranności przy organizacji przewozu, a naruszenie prawa przez kierowcę nastąpiło wskutek nieprzewidzianych okoliczności, na które strona nie miała wpływu. Oświadczyła, że nie była świadoma, że w dniu kontroli kierowca nieprawidłowo posługuje się urządzeniem rejestrującym. Podała, że kierowca złożył pisemne oświadczenie, w którym przyznaje się do popełnienia naruszenia.

Decyzją z dnia [...] września 2015 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że kierowca podczas kontroli zeznał, iż przedsiębiorca był świadomy i wiedział o niedozwolonych działaniach, a także że wbrew kierowcy nakazano mu stosowanie niedozwolonego urządzenia pod groźbą utraty pracy. W oświadczeniu z dnia 10 lutego 2015 r., załączonym do odwołania kierowca podjął próbę zaprzeczenia swoim wcześniejszym zeznaniom, wyjaśniając, że skłamał zeznając pod odpowiedzialnością karną, a przedsiębiorca nie wiedział o jego bezprawnych działaniach, a także nie groził mu i nie nakazywał stosowania niedozwolonego urządzenia w celu fałszowania zapisów. Jednak, zdaniem organu odwoławczego, moc dowodową należy przyznać wyłącznie zeznaniom kierowcy złożonym w toku kontroli, gdyż te składane były po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, a pod taką groźbą nie było składane oświadczenie z dnia 10 lutego 2015 r.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie S. B. podniósł m.in., że kierowca w sposób nieuprawniony został pouczony podczas kontroli o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, w sytuacji gdy kierowca ten występował w podwójnej roli – sprawcy wykroczenia i świadka w postępowaniu administracyjnym. Zdaniem skarżącego, kierowca nie miał obowiązku składania zeznań (wyjaśnień) i mógł bez żadnych konsekwencji odmówić ich składania, co miało istotny wpływ na wynik postępowania, jako że zeznania kierowcy, złożone pod wpływem presji nieprawidłowego pouczenia, stanowiły niemalże wyłączną podstawę do uznania odpowiedzialności skarżącego w niniejszej sprawie.

Skarżący zarzucił również organowi zaniechanie wszechstronnego zebrania i zbadania materiału dowodowego w sprawie oraz nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań: kierowcy, podmiotów uprawnionych do reprezentacji nadawcy ładunku oraz osób odpowiedzialnych za załadunek na okoliczność planowanych terminów załadunku, opóźnień w rozładunkach i załadunkach w dniu [...] listopada 2014 r., w tym tych dotyczących pojazdu skarżącego, na które skarżący nie miał wpływu i których, przy zachowaniu należytej staranności, nie mógł przewidzieć.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", wyrokiem z dnia 29 grudnia 2015 r. oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji podkreślił, że nie sposób uznać, aby poprzez odebranie od kierowcy w dniu kontroli zeznań w charakterze świadka, w postępowaniu dotyczącym deliktu administracyjnego, doszło do naruszenia jego konstytucyjnego prawa do obrony. Kierowca, przyjmując mandat karny, dobrowolnie zrezygnował bowiem z drogi sądowej w sprawie dotyczącej wykroczenia.

Sąd I instancji podzielił dokonaną przez organ ocenę mocy dowodowej oraz wiarygodności zeznania kierowcy i jego oświadczenia załączonego przez skarżącego do odwołania. Kwestionowane przez skarżącego zeznania zostały złożone w toku kontroli, co minimalizuje zagrożenie podawania faktów tworzących pewną taktykę zmierzającą do uwolnienia przedsiębiorcy transportowego od odpowiedzialności za popełnione przez kierowcę naruszenie.

Zdaniem Sądu I instancji, organy dokonały prawidłowej oceny co do braku przesłanek do wyłączenia odpowiedzialności skarżącego za stwierdzone naruszenie w trybie art. 92b ust. 1 pkt 1 i art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Wbrew twierdzeniom skarżącego, organy nie naruszyły przy tym przepisów dotyczących gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Ciężar dowodu, że w sprawie wystąpiły przesłanki przewidziane w tych przepisach spoczywa bowiem na przedsiębiorcy, gdyż to on wywodzi z tych przepisów skutki prawne.

Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie podał żadnych okoliczności, które obiektywnie pozwalałyby na wyłączenie jego odpowiedzialności za powstałe naruszenie. Skarżący nie przedstawił organom dokumentów, na podstawie których można by stwierdzić, że zapewnił on właściwą organizację i dyscyplinę pracy w swoim przedsiębiorstwie.

W ocenie Sądu I instancji, opóźnienia w rozładunku i załadunku towaru nie są okolicznościami, których przedsiębiorca transportowy nie jest w stanie przewidzieć. Tym samym, niezasadne byłoby przeprowadzanie w niniejszej sprawie dowodów z zeznań podmiotów uprawnionych do reprezentacji nadawcy ładunku oraz osób odpowiedzialnych za załadunek na okoliczność planowanych terminów załadunku, opóźnień w rozładunkach i załadunkach w dniu [...] listopada 2014 r.

S. B. złożył od wyroku WSA w Olsztynie z dnia 29 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1330/15 skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący złożył wniosek o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego o następującej treści:

1. "Czy przepis art. 83 § 1, 2 i 3 k.p.a., w zakresie w jakim upoważnia organ administracji publicznej do pouczenia przesłuchiwanego sprawcy wykroczenia - kierowcy, podejrzewanego o popełnienie wykroczenia z art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym - o obowiązku składania zeznań oraz odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań na podstawie przepisu art. 233 § 1 k.k., jest zgodny z przepisem art. 42 ust. 2 Konstytucji RP, ustanawiając de facto obowiązek składania zeznań pod rygorem odpowiedzialności karnej przez osobę, której odpowiedzialność z tytułu wykroczenia jest w danym postępowaniu rozstrzygana?,

2. Czy przepis art. 92, art. 92a, art. 92b, art. 92c ustawy o transporcie drogowym w kontekście procedury ustalania odpowiedzialności na podstawie ww. przepisów, w tym przede wszystkim w kontekście art. 83 k.p.a., jest zgodny z konstytucyjną zasadą równości, statuowaną w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz z zasadą niedyskryminacji, statuowaną w art. 8 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej?"

Ponadto skarżący wniósł na podstawie art. 267b Traktatu o funkcjonowaniu UE o skierowanie pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przedmiocie wykładni przepisów art. 33 oraz art. 41 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym i uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) Nr 3821/85 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym oraz zmieniającego rozporządzenie (WE) Nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego w kontekście stanu faktycznego niniejszej sprawy oraz traktatowej zasady równości.

Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 109 p.p.s.a., art. 99 p.p.s.a. oraz art. 7 p.p.s.a., poprzez nieodroczenie rozprawy w przedmiocie rozpoznania skargi, wyznaczonej na dzień 29 grudnia 2015 r., pomimo że zawiadomienie o rozprawie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 21 grudnia 2015 r. oraz pomimo niezwłocznego złożenia przez pełnomocnika skarżącego wniosku o odroczenie rozprawy ze względu na okres świąteczny i planowany urlop, co w konsekwencji doprowadziło do nieobecności skarżącego i jego pełnomocnika na rozprawie w dniu 29 grudnia 2015 r. i pozbawiło stronę tym samym możności aktywnej obrony swojego stanowiska przed Sądem, co w ocenie skarżącego stanowi przesłankę nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.),

2. art. 57 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 oraz art. 47 § 1 p.p.s.a. poprzez niewezwanie skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi w postaci brakujących załączników do skargi, co w konsekwencji doprowadziło do nierozpoznania twierdzeń, na dowód których ww. dokumenty zostały przez skarżącego powołane,

3. art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie wnioskowanego przez skarżącego w skardze uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie dokumentów z akt pracowniczych kierowcy, pomimo że dowód taki był istotny dla rozstrzygnięcia i nie spowodowałby wydłużenia rozpoznania sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do nieuwzględnienia twierdzeń skarżącego o braku wpływu na powstanie naruszenia, za które wymierzona została kara pieniężna,

4. art. 83 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w kontekście art. 42 ust. 2 Konstytucji poprzez oddalenie skargi pomimo nieuprawnionego pouczenia kierowcy przez organ kontrolujący podczas czynności w dniu [...] listopada 2014 r. o obowiązku składania zeznań i odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań na podstawie art. 233 § 1 k.p.a., podczas gdy kierowca ten występował w niniejszej sprawie w dwojakiej roli - sprawcy wykroczenia oraz świadka w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie odpowiedzialności skarżącego, w związku z czym - wobec konstytucyjnego prawa do obrony osoby w każdym postępowaniu o charakterze represyjnym, w tym również w postępowaniu o wykroczenia - kierowca nie miał obowiązku składania zeznań (wyjaśnień) i mógł bez żadnych konsekwencji odmówić ich składania, co miało istotny wpływ na wynik postępowania, jako że zeznania kierowcy, złożone pod wpływem presji nieprawidłowego pouczenia, stanowiły wyłączną podstawę do uznania odpowiedzialności skarżącego za naruszenie z art. 92a ust. 1, wskazane w punkcie 6.2.1 załącznika nr 3 do u.t.d.,

5. art. 6, art. 7, art. 75 § 1 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo niedokonania przez organy obu instancji wszechstronnego zebrania i zbadania materiału dowodowego w sprawie tj.: nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań kierowcy po złożeniu przez niego oświadczenia odwołującego wcześniejsze zeznania (załącznik do odwołania skarżącego od decyzji organu I instancji), nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań podmiotów uprawnionych do reprezentacji nadawcy ładunku oraz osób odpowiedzialnych za załadunek na okoliczność planowanych terminów załadunku, opóźnień w rozładunkach i załadunkach w dniu [...] listopada

2014 r., okoliczności dokonania rozładunku i załadunku pojazdu kierowcy oraz przyczyn opóźnienia w tym zakresie,

6. art. 86 § 1 k.p.a. i art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo nieprzeprowadzenia przez organy obu instancji dowodu z przesłuchania strony, pomimo osobistego stawiennictwa skarżącego w siedzibie organu, celem weryfikacji zeznań złożonych przez kierowcę, co miało istotny wpływ na wynik postępowania, jako że nie został ustalony w sposób wyczerpujący i precyzyjny stan faktyczny sprawy,

7. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo przekroczenia przez organy obu instancji ram zasady swobodnej oceny dowodów tj.:

- przyznania mocy dowodowej i wiarygodności zeznaniom kierowcy, złożonym podczas kontroli w dniu [...] listopada 2014 r., podczas gdy zeznania te nie mogą zostać uznane za element materiału dowodowego sprawy wobec ich odebrania w sytuacji naruszającego konstytucyjne prawo do obrony pouczenia kierowcy o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania na podstawie art. 233 § 1 k.k.,

- odmowę przyznania wiarygodności i mocy dowodowej oświadczeniu kierowcy, stanowiącemu załącznik do odwołania od decyzji organu I instancji, pomimo że oświadczenie takie - w świetle odebrania wcześniejszych zeznań kierowcy w warunkach uniemożliwiających mu skorzystanie z prawa do obrony, a tym samym w warunkach powodujących konieczność wykluczenia takich zeznań z materiału dowodowego - stanowi jedyne dostępne dla organu źródło informacji od ww. kierowcy,

- odmowę przyznania wiarygodności twierdzeniom skarżącego podnoszonym w złożonych wyjaśnieniach w toku postępowania pierwszoinstancyjnego oraz w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz dowodów na ich poparcie,

co miało istotny wpływ na wynik sprawy, jako że ww. zeznania kierowcy stanowiły wyłączną podstawę do uznania odpowiedzialności skarżącego za naruszenie kierowcy, wbrew twierdzeniom i dowodom przeciwnym,

8. art. 11 k.p.a. oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo niewskazania przez organy obu instancji w treści uzasadnienia wydanych decyzji, z jakich względów, na podstawie jakich dowodów organy te uznały twierdzenia skarżącego oraz dowody na ich poparcie za niewiarygodne i niemogące stanowić podstawy ustaleń w sprawie, tj. w zakresie w jakim skarżący wywodził, że planuje on transporty w sposób zapewniający dochowanie wszelkich przepisów prawa, co uniemożliwiło skarżącemu poznanie motywów dla odmowy uwzględnienia tych okoliczności.

Z ostrożności procesowej skarżący postawił również zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego:

1. art. 92b ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. poprzez jego niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy i uznanie, że nie zachodziły przesłanki do uznania, iż skarżący dochował należytej staranności zarówno w zakresie organizacji transportu, jak i doboru pracowników poprzez zorganizowanie transportu w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami, z zastosowaniem składników wynagrodzenia niemotywujących do dokonywania naruszeń przez kierowców i nie miał wpływu na powstanie naruszenia, które powstało wskutek niespodziewanych okoliczności, które spowodowały wydłużenie czasu transportu, i doprowadziło do użycia przez kierowcę magnesu bez wiedzy skarżącego, celem uniknięcia ewentualnej osobistej odpowiedzialności z tytułu niedochowania wymogów w zakresie odpoczynku dobowego,

2. art. 92a ust. 1, ust. 2 i ust. 6 u.t.d. w zw. z l.p. 6.2.1 załącznika nr 3 do u.t.d. poprzez jego zastosowanie oraz wymierzenie skarżącemu kary z tytułu nierejestrowania za pomocą cyfrowego urządzenia rejestrującego wskazań co do prędkości pojazdu, aktywności kierowcy oraz przebytej drogi, podczas gdy skarżący nie miał jakiegokolwiek wpływu na powstanie naruszenia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że wysoce wątpliwe jest stosowanie procedury, w której kontrolowany kierowca jest jednocześnie podmiotem, którego odpowiedzialność karna jest rozstrzygana, jak i świadkiem, zeznającym na korzyść lub niekorzyść osoby trzeciej. Stosowanie w takich przypadkach art. 83 k.p.a. oraz pouczanie kierowcy - który jest świadkiem, jak i obwinionym - o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, godzi w konstytucyjne prawo odmowy zeznań każdej osoby, której odpowiedzialność karna jest rozstrzygana. Jednocześnie moc dowodowa takich zeznań musi zostać w znacznym stopniu ograniczona lub wręcz wyłączona. Fakt składania w trakcie kontroli zeznań przez kierowcę, obciążających przedsiębiorcę transportowego - mimo pouczenia o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań - uzasadnia stwierdzenie, że zeznania takie składane są w toku kontroli w strachu przed grzywną, jaka może na kierowcę zostać nałożona na podstawie art. 92 u.t.d. Wysoce prawdopodobne jest, że kierowca w trakcie składania zeznań w toku kontroli próbował będzie maksymalnie zmniejszyć lub wręcz wykluczyć własną odpowiedzialność.

W ocenie skarżącego, zasadna jest wątpliwość co do konstytucyjności treści przepisu art. 83 § 1, 2 i 3 k.p.a. w kontekście postępowania w sprawie z art. 92 u.t.d. Sprawca naruszenia (wykroczenia) zeznaje bowiem jednocześnie w swojej sprawie, w której waży się jego odpowiedzialność karna szeroko pojęta, oraz w sprawie odpowiedzialności administracyjnej przedsiębiorcy transportowego. Ról tych nie sposób rozdzielić, w związku z czym konieczne jest stosowanie gwarancji prawa do obrony sprawcy wykroczenia w odniesieniu do wszelkich zeznań takiego sprawcy, co najmniej do czasu zakończenia postępowania.

Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do postawionego w skardze kasacyjnej wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w zakresie zgodności art. 83 § 1, 2 i 3 k.p.a. oraz art. 92, art. 92a, art. 92b, art. 92c ustawy o transporcie drogowym z Konstytucją RP, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie widzi podstaw do wystąpienia z tego rodzaju pytaniem. Przede wszystkim NSA nie ma wątpliwości co do konstytucyjności art. 83 § 1, 2 i 3 k.p.a. Postępowanie w sprawie o wykroczenie popełnione przez kierowcę jest odrębne i niezależne od postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Brak jest zatem przeszkód, aby w tej sprawie przesłuchać kierowcę jako świadka z zastosowaniem wymienionych przepisów k.p.a., a zastosowanie tych przepisów nie stanowi naruszenia art. 42 ust. 2 Konstytucji RP. Brak jest również jakichkolwiek podstaw do uznania, że art. 92, art. 92a, art. 92b, art. 92c u.t.d. naruszają konstytucyjną zasadę równości, zaś skarżący swojego stanowiska w tym zakresie przekonywająco nie uzasadnił.

Naczelny Sąd Administracyjny nie uznaje także za zasadny wniosek o wystąpienie z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w trybie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, o dokonanie wykładni art. 33 oraz art. 41 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 165/2014. Zdaniem NSA, przepisy te są jasne i nie wywołują w rozpoznawanej sprawie trudności interpretacyjnych.

Przechodząc do oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa procesowego dotyczących nieodroczenia rozprawy pomimo wniosku pełnomocnika skarżącego w tym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jako niezasadny należało ocenić zarzut naruszenia art. 109 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Urlop pełnomocnika nie może być jednak uznany za nadzwyczajne wydarzenie lub przeszkodę, której nie można przezwyciężyć. W związku z tym nie było podstaw do uznania urlopu wypoczynkowego pełnomocnika za ważną przyczynę w rozumieniu art. 99 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd nawet na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny. Art. 99 p.p.s.a. koresponduje z art. 7 p.p.s.a., według którego sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu.

Jako niezrozumiały należy ocenić zarzut naruszenia art. 57 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 oraz art. 47 § 1 p.p.s.a. poprzez niewezwanie skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi. Skarga zawierała bowiem wszystkie niezbędne elementy określone w powyższych przepisach, nie była zatem obarczona brakami formalnymi. Sąd I instancji nie miał więc podstaw do wzywania strony do uzupełnienia braków formalnych skargi.

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W rozpoznawanej sprawie przeprowadzenie wnioskowanych przez stronę dowodów nie było niezbędne, bowiem w sprawie nie zaistniały istotne wątpliwości, które uniemożliwiłyby wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Sąd I instancji dysponował pełnym materiałem dowodowym, na którym oparł się organ, wydając zaskarżoną decyzję, znał również wielokrotnie wyrażane w toku postępowania stanowisko skarżącego odnośnie okoliczności, które jego zdaniem przesądzały o braku odpowiedzialności przewoźnika za powstałe naruszenia.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 83 § 1 i 3 k.p.a., należy zauważyć, że w myśl tego przepisu, nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonka strony, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa strony oraz jej powinowatych pierwszego stopnia, jak również osób pozostających ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Przed odebraniem zeznania organ administracji publicznej uprzedza świadka o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Należy ponownie podkreślić, że postępowanie w sprawie o wykroczenie popełnione przez kierowcę i postępowanie administracyjne w sprawie naruszenia przez przewoźnika przepisów ustawy o transporcie drogowym nie są od siebie zależne, w tym znaczeniu, że prowadzenie wobec kierowcy postępowania w sprawie o wykroczenie nie stoi na przeszkodzie przesłuchaniu go w charakterze świadka w sprawie administracyjnej, w trybie art. 83 k.p.a. Ponadto, w rozpoznawanej sprawie kierowca przyjął mandat karny, a zatem nie zakwestionował okoliczności będących przedmiotem postępowania. Z tej przyczyny zarzut naruszenia art. 83 § 1 i 3 k.p.a. nie jest uzasadniony.

Na uwzględnienie nie zasługiwały również zarzuty naruszenia art. 6, art. 7, art. 75 § 1 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. Organ wziął bowiem pod uwagę oświadczenie kierowcy dołączone przez stronę do odwołania, w którym zaprzeczył on składanym uprzednio zeznaniom, jednak organ uznał to oświadczenie za niewiarygodne. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni akceptuje stanowisko Sądu I instancji, który uznał za wiarygodne zeznanie kierowcy złożone w dniu kontroli. Kierowca oświadczył wówczas m.in., że "użycie magnesu spowodowane było chęcią ukrycia swoich aktywności. Szef w mojej firmie był świadomy i wiedział o takim postępowaniu. Informowałem mojego szefa, że nie godzę się na takie postępowanie, lecz ze względu na konieczność utrzymania pracy i rodziny nie miałem innego wyjścia." Należy zauważyć, że oświadczenie kierowcy dołączone do odwołania zostało złożone dopiero po upływie ponad dwóch miesięcy od dnia kontroli. Z kolei przesłuchanie reprezentanta załadowcy i osób odpowiedzialnych za załadunek nie miało, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem to przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za prawidłowe zorganizowanie zadania transportowego, a ewentualne opóźnienia podczas procesu załadunku nie zwalniają go od tej odpowiedzialności, gdyż powinny być przez niego przewidziane.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 86 § 1 k.p.a. i art. 75 § 1 k.p.a. W świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie było bowiem potrzeby przeprowadzania dowodu z przesłuchania strony.

Na uwzględnienie nie zasługiwał też zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy prawidłowo oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, uznając za wiarygodne zeznania złożone przez kierowcę podczas kontroli. Skarżący nie przedstawił natomiast żadnych dowodów na okoliczność, że w rozpoznawanej sprawie nie ponosi odpowiedzialności za powstanie naruszenia.

Z przytoczonych powodów jako niezasadne należało również ocenić zarzuty naruszenia art. 11 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., gdyż organ wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dlaczego uznał za wiarygodne zeznania kierowcy złożone w trakcie kontroli.

Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny za nieuzasadnione uznaje także postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 92b ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. i art. 92a ust. 1, ust. 2 i ust. 6 u.t.d. w zw. z l.p. 6.2.1 załącznika nr 3 do u.t.d.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zastosowania art. 92b ust. 1 u.t.d., należy wyjaśnić, że z treści tego przepisu wynika jednoznacznie, iż dotyczy on wyłącznie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o czasie prowadzenia pojazdów, wymaganych przerwach i okresach odpoczynku. W rozpoznawanej sprawie na skarżącego nałożono karę pieniężną za naruszenie w postaci nierejestrowania za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi. Naruszenie to zostało wymienione w lp. 6 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, w którym uregulowano kary za naruszenie przepisów o stosowaniu urządzeń rejestrujących lub cyfrowych urządzeń rejestrujących samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i postoju. Natomiast naruszenia dotyczące czasu prowadzenia pojazdów, wymaganych przerw i okresów odpoczynku zostały wymienione w lp. 5 załącznika nr 3 do u.t.d. Skoro zatem na skarżącego nie została nałożona kara za naruszenie przepisów o czasie prowadzenia pojazdów, wymaganych przerwach i okresach odpoczynku, to w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 92b ust. 1 u.t.d.

Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., należy stwierdzić, że odpowiedzialność podmiotu wykonującego przewóz drogowy, o której mowa w art. 92a ust. 1 u.t.d., ma charakter obiektywny, jest odpowiedzialnością za skutek w postaci naruszenia prawa, co oznacza, że jest niezależna od winy podmiotu dopuszczającego się tego naruszenia.

Wyjątek od zasady odpowiedzialności obiektywnej podmiotu wykonującego przewóz został uregulowany w art. 92c ust. 1 u.t.d. Zgodnie z pkt 1 tego przepisu, nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki obligujące organ do zastosowania tego przepisu i umorzenia postępowania. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie można uznać, że skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszenia oraz że popełnienia tego naruszenia nie mógł przewidzieć. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedsiębiorca powinien wykazać, że dołożył należytej staranności, a zatem uczynił wszystko co do niego należy jako podmiotu zatrudniającego kierowcę, aby kierowca prawidłowo rejestrował swoją aktywność za pomocą urządzenia rejestrującego. Przedsiębiorcę zobowiązują do tego i jednocześnie uprawniają relacje prawne łączące go z kierowcą wykonującym przewóz w jego imieniu i na jego rachunek. Kierowca był pracownikiem wykonującego przewóz drogowy. Do pracodawcy należy zarówno odpowiednie zorganizowanie pracy pracownika, jak i sprawowanie kontroli wykonywania tej pracy. W związku z tym pracodawca ponosi ryzyko niewłaściwego wykonania pracy przez pracownika. Niewątpliwie pracodawca dysponuje środkami organizacyjnymi, technicznymi i motywacyjnymi, które mogą być skuteczne w zapobieganiu, aby kierowca nie naruszał tak istotnych obowiązków związanych z wykonywaniem przewozów.

W rozpoznawanej sprawie przedsiębiorca nie wykazał, że dopełnił należytej staranności w zorganizowaniu i kontrolowaniu pracy kierowcy i że mimo tego kierowca dopuścił się ingerencji w urządzenie rejestrujące. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, kierowca zeznał, że skarżący wiedział o popełnianych naruszeniach i nie uczynił nic, aby im przeciwdziałać. W świetle powyższego nie można zatem uznać, by przedsiębiorca wykazał, że nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Prawidłowo Sąd I instancji ocenił więc, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia postępowania na podstawie art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.

Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach NSA orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).