Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 976/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-08-03 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

| | | , Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka masy upadłości V.S.A. w upadłości z siedzibą w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości V. S.A. w upadłości z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do maja oraz od września do grudnia 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Syndyk masy upadłości V. S.A. w upadłości z siedzibą w P. (dalej jako "Skarżący"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy Skarżący uzasadnił brakiem środków na pokrycie kosztów sądów, ze względu na wysokość zobowiązań zarówno wobec organów państwowych jak i podmiotów prywatnych oraz ze względu na nieosiąganie przychodów z bieżącej działalności operacyjnej wobec ogłoszenia upadłości spółki.

Skarżący wskazał, że szacunkowa wysokość zobowiązań finansowych V. S.A. w upadłości wynosi ok. [...] zł, w tym zobowiązania publiczno-prawne w kwocie nie mniejszej niż [...] zł, zadłużenie z tytułu kredytów i pożyczek w wysokości ok. [...] zł, natomiast pozostałe zobowiązania wynoszą ok. [...] zł. Skarżący jednocześnie oświadczył, że biegły sądowy rzeczoznawca majątkowy w toku prowadzonego postępowania upadłościowego dokonał opisu i oszacowania majątku spółki. Łączna wartość środków trwałych to kwota [...] zł powiększona o wartość stanów magazynowych wyrobów hutniczych [...] zł. Ponadto, na dzień sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, masa upadłości posiadała środki pieniężne w łącznej kwocie [...] zł. Skarżący podał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa upadłościowego majątek upadłej spółki przeznaczony jest na spłatę roszczeń wierzycieli i na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego.

Skarżący oświadczył, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. Stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiła łącznie [...] zł, natomiast stan środków finansowych w kasie to kwota [...] zł. Skarżący oświadczył ponadto, że miesięczne koszty postępowania upadłościowego to kwota ok. 100.000 zł, w tym podatek od nieruchomości, wieczyste użytkowanie, podatek od środków transportowych, ubezpieczenie składników masy upadłości, wynagrodzenia, koszty utrzymania składników masy upadłości.

W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2018 r. wezwano Skarżącego do złożenia dokumentów źródłowych obrazujących sytuację majątkową Spółki poprzez nadesłanie:

- kserokopii ostatniego sprawozdania finansowego,

- kserokopii opisu i oszacowania majątku spółki przez biegłego sądowego rzeczoznawcę majątkowego sporządzonego w toku postępowania upadłościowego,

- wyciągów z wszystkich posiadanych przez spółkę rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące,

- spisu wierzytelności oraz wszystkich zobowiązań spółki.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący nadesłał wyciągi z rachunków bankowych spółki, zestawienie zgłoszonych roszczeń do listy wierzytelności na łączną kwotę [...] zł oraz kopię wydruku zobowiązań spółki na dzień ogłoszenia upadłości na łączną kwotę [...] zł.

Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13– wszystkie powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji prawa do sądu.

W rozpoznawanej sprawie należy podkreślić, że syndyk masy upadłości działa we własnym imieniu, ale na rzecz upadłego. Oznacza to, że syndyk wchodzi w sytuację prawną upadłego. Na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom procesowym co upadły, a jednym z nich jest obowiązek pokrycia kosztów postępowania. Tak więc wszczęcie postępowania upadłościowego nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania syndykowi prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 11 czerwca 2008 r., sygn. akt II FZ 204/08, z 17 sierpnia 2010 r. sygn. akt I GZ 249/10).

Wymaga więc podkreślenia, że ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Jedynie wykazanie – zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 p.p.s.a. – zasadności przyznania prawa pomocy, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jedynym zaś kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, również w przypadku podmiotu w upadłości, jest kryterium finansowe.

Zgodnie z art. 343 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe (Dz.U. z 2016 r., poz. 2171 ze zm.) z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania upadłościowego, a jeżeli fundusze masy upadłości na to pozwalają – również inne zobowiązania masy upadłości, o których mowa w art. 230 ust. 2, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum.

W orzecznictwie przyjmuje się, że koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. A zatem koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo tego, że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego (por. postanowienia NSA z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 430-441/12, postanowienie NSA z dnia 5 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 318/13, postanowienie NSA z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 931/14, postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 20/15, postanowienie NSA z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn. akt I GZ 877/15). Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi kasacyjnej do sądu administracyjnego. Skoro zatem syndyk wniósł w sprawie skargę kasacyjną, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości.

Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że realizacja celu postępowania upadłościowego nie może korzystać z pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi są w tym przypadku opłaty związane z prowadzeniem zainicjowanego postępowania sądowego. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia tego typu koncepcji (por. postanowienie NSA z 28 września 2011 r., I FZ 267/11).

Zdaniem referendarza sądowego, nieuzasadnione jest stwierdzenie, że syndyk masy upadłości, posiadając środki pieniężne na rachunkach bankowych w kwocie [...] zł oraz w kasie [...] zł, jak również posiadając majątek opisany i oszacowany przez biegłego sądowego rzeczoznawcę na kwotę [...] zł oraz będąc w stanie ponieść koszty związane z prowadzeniem postępowania upadłościowego (w tym podatek od nieruchomości, wieczyste użytkowanie, podatek od środków transportowych, ubezpieczenie składników masy upadłości, wynagrodzenia, koszty utrzymania składników masy upadłości), nie może jednocześnie ponieść kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa, do których zalicza się wpis od skargi kasacyjnej. Referendarz sądowy zauważa, że tylko na rzecz kancelarii prawnej Skarżący miesięcznie dokonuje wpłat w wysokości [...] zł tj. dwukrotnie wyższych od należnego w sprawie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Nadto, pomimo twierdzeń Skarżącego, że spółka nie prowadzi działalności operacyjnej i nie osiąga nowych przychodów, na bieżącym rachunku bankowym spółki (konto biznes w [...]) w okresie od kwietnia do czerwca 2018 r. odnotowano wpływy w łącznej kwocie [...] zł, przy czym w tym samym okresie obciążenia tego konta wyniosły [...] zł. Z powyższego wynika, że saldo końcowe na rachunku bieżącym spółki zwiększyło się o kwotę [...] zł (saldo początkowe w dniu 1 kwietnia 2018 r. wynosiło 327.423,16 zł a saldo końcowe w dniu 30 czerwca 2018 r. wynosiło [...] zł). Nadto, spółka posiada również lokaty terminowe na łączną kwotę [...] zł.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy, w oparciu o przedstawiony wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłane dokumenty, bezpodstawne jest twierdzenie o nieposiadaniu przez syndyka środków na pokrycie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W ocenie referendarza sądowego, Skarżący dysponując środkami umożliwiającymi pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, jest również w stanie uiścić należy w sprawie wpis sądowy od skargi kasacyjnej, który wynosi zaledwie 4.480 zł.

Na marginesie jedynie referendarz sądowy zwraca uwagę, że Skarżący nie wykonał w pełni wezwania z dnia 26 czerwca 2018 r., bowiem nie nadesłał ostatniego sprawozdania finansowego spółki jak również kserokopii opisu i oszacowania majątku spółki przez biegłego sądowego rzeczoznawcę majątkowego sporządzonego w toku postępowania upadłościowego. Przypomnieć w związku z tym należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.