Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 910/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3 a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Organiściak, Bożena Suleja-Klimczyk, Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi K. T. (T.) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) i w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121, dalej także: u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] , znak [...] o odmowie umorzenia należności K. T. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe i wypadkowe) za okres od kwietnia 2011 r. do czerwca 2012 r. w kwocie obejmującej należność główną w wysokości 7.705,71 zł, odsetki liczone na dzień 31 grudnia 2014 r. w wysokości 2.707,56 zł oraz koszty upomnienia w wysokości 44 zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że organ I instancji rozpatrując wiosek strony o umorzenie zaległości zgromadził uznane za dowody liczne dokumenty wymienione szczegółowo na str. 2 zaskarżonej decyzji, do których wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączono zaświadczenia i pisma z Powiatowego Urzędu Pracy w P. dotyczące J. T..

Dalej podano, że organ I instancji uznał, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, że nie została spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto organ I instancji, analizując przesłanki umorzenia wyszczególnione w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 14, poz. 1365, dalej także: Rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.), uznał na podstawie posiadanej dokumentacji, że opłacenie należności z tytułu składek może pozbawić wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże korzystając z uznania administracyjnego nie wyraził zgody na umorzenie zadłużenia.

Przedstawiając następnie argumentację podniesioną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podano, że wnioskodawca wskazał, iż niezrozumiale są zawarte w przedmiotowej decyzji wyliczenia, dotyczące jego miesięcznych dochodów. Ponownie wyjaśnił, iż obecnie pracuje jako mechanik na pełnym etacie w Komendzie Miejskiej Policji w P., uzyskując miesięczne wynagrodzenie w wysokości jedynie 1 456,77 zł netto. Nieprawdą jest, iż oprócz podstawowego wynagrodzenia otrzymuje także comiesięczneagrody/dofinansowania w wysokości 415,07 zł. Nie posiada wiedzy na temat tego, na jakiej podstawie ZUS dokonał wyliczenia w/w kwoty. Z całą mocą podkreślił, iż sporadycznie przyznawane przez pracodawcę premie wynoszą maksymalnie 50 zł. Tylko jeden raz otrzymał kwotę w wysokości 1 000 zł, była to dotacja przyznana na pomoce naukowe dla małoletniego syna.

Organ II instancji po przeanalizowaniu sprawy stwierdził, że miesięczne dochody wnioskodawcy wykazane zostały w oparciu o dołączone przez stronę pismo Komendy Wojewódzkiej Policji w K. z dnia 15 września 2014 r. Z pisma tego wynika, iż wnioskodawca uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w kwocie 1 456,77 zł netto oraz nagrody/dofinansowania, które w okresie 19 miesięcy, tj. od lutego 2013 r. do sierpnia 2014 r. stanowiły łącznie kwotę 7 886,37 zł netto, co daje średnio w badanym okresie kwotę 415,07 zł miesięcznie.

Dalej wskazano, że organ I instancji, po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu, w którym zapewniono stronie czyny udział, wydał w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy rozstrzygnięcie odpowiadające obowiązującym przepisom prawa.

W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji wyjaśniono istotę uznania administracyjnego, tj. konstrukcji prawnej pozwalającej organowi uprawnionemu do podjęcia decyzji na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się dyspozycja normy prawnej. Oznacza to, że nawet zaistnienie przesłanki "całkowitej nieściągalności", jak również "ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek", do których odwołują się przepisy zawarte w u.s.u.s. nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy.

Kontynuując organ II instancji wskazał, że załatwiając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dokonano powtórnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w celu ustalenia czy zachodzą przesłanki umorzenia przewidziane w przepisach u.s.u.s. oraz Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Następnie nawiązano do podniesionego we wniosku z dnia 15 grudnia 2014 r. oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie twierdzenia dotyczącego nieopłacalności prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. W tym zakresie zauważono, że zgodnie z art. 28 u.s.u.s. powyższy argument nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem zysku, ale również z ponoszeniem strat z przyczyn obiektywnych, nieleżących po stronie przedsiębiorcy. Niewątpliwie, niezależnie od okoliczności istnieje jednak obowiązek uiszczania składek. Ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze zobowiązany, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Każdy przedsiębiorca powinien być już na wstępie świadomy wszelkich korzyści, ale także obowiązków, ciężarów jakie niesie ze sobą samodzielna działalność gospodarcza. Obowiązek opłacania składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ma charakter obligatoryjny, a kłopoty finansowe nie zwalniają z niego.

Dalej przywołano art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zacytowano także art. 28 ust. 3 tej ustawy, który zawiera zamknięty katalog przesłanek stwierdzenia całkowitej nieściągalności i stanowi, że zachodzi ona w przypadku: śmierci dłużnika, który nie pozostawił żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, oddalenia przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenia postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.), nie zaspokojenia należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślając, że dopiero zaistnienie którejkolwiek z wymienionych wyżej przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności organ II instancji stwierdził, że z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszym postępowaniu wynika, że żadna z nich nie została spełniona. Zanegowano stanowisko wnioskodawcy, że mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością należności, gdyż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować dług, wskazując, że strona posiada majątek w postaci wynagrodzenia. Zaległe składki są przedmiotem egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS w Z., który dokonał zajęcia przysługującego stronie wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę. Postępowanie egzekucyjne jest skuteczne - potrącenia egzekucyjne na rzecz ZUS wynoszą 265,57 zł miesięcznie. Ponadto zauważono, że brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję winien być poparty stosownym postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego, którego wobec wnioskodawcy nie wydano. Organ II instancji podkreślił przy tym, że "postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w loku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji." (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 969/09), a zatem brak jest możliwości umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Dalej organ II instancji wskazał, że zadłużenie będące przedmiotem wniosku o umorzenie obejmuje należności z tytułu składek ubezpieczonego, w związku z czym zbadano także pozostałe przesłanki umorzenia należności. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku całkowitej nieściągalności, a przesłanki tego umorzenia doprecyzowuje Rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany (ubezpieczony będący równocześnie płatnikiem składek) wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wyliczenie to – jak zaznaczono - w przeciwieństwie do wyliczenia zawartego w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. - nie jest wyliczeniem enumeratywnym, ma zatem charakter przykładowy, ułatwiający wykładnię tego przepisu. Jednocześnie ustalenie istnienia przesłanek, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości, nie zobowiązuje natomiast do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony.

Istotny jest także w niniejszej sprawie zapis zawarty w § 3 ust. 2 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., według którego za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku.

W tym kontekście organ II instancji stwierdził, że ponowna analiza zgromadzonych w sprawie dowodów potwierdziła, że wnioskodawca prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną i małoletnim synem. Uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w kwocie 1 456,77 zł netto oraz nagrody/dofinansowania w średniej wysokości 415,07 zł netto w okresie badanych 19 miesięcy. Co miesiąc z wynagrodzenia wnioskodawcy potrącane są kwoty 234,13 zł (z tytułu ubezpieczenia PZU, ubezpieczenia za prowadzenie radiowozu, składek i rat koleżeńskich) oraz kwota 265,57 zł wynikająca z egzekucji zaległych składek na rzecz ZUS. Po potrąceniach do wypłaty pozostaje kwota 957,07 zł + nagrody/dofinansowania, co daje razem ok. 1 372,14 zł. Żona wnioskodawcy była zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od 23 maja 2013 r. do 5 lutego 2015 r. Obecnie nie jest nigdzie zatrudniona, nie jest również zarejestrowana jako osoba bezrobotna poszukująca zatrudnienia. Według oświadczenia strony stałe wydatki związane z utrzymaniem (poza kosztami środków czystości, higieny osobistej i ubioru, na które stronę nie stać) wynoszą 662,33 zł (zimą - 770,85 zł). Pozostałe wydatki związane z zakupem wyżywienia i biletu miesięcznego dla syna strona określiła na kwotę ok. 1 077 zł, a zatem łącznie kwota wydatków wynosi prawie 1 848,00 zł i przekracza uzyskiwane dochody. Zadłużenie wynikające z najmu lokalu mieszkalnego wynosi ponad 3 000 zł. Działalność gospodarcza została zlikwidowana, przy czym w niniejszym przypadku nie poniesiono strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić wnioskodawcę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (na żadnym etapie postępowania nie przedłożono dokumentów wskazujących na takie okoliczności). Nie zachodzi również przesłanka umorzenia związana z przewlekłą chorobą lub koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu warunkującego spłacenie zaległości (strona uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia.

W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji stwierdzono, że ponowna analiza zgromadzonych w sprawie dowodów przekonała organ II instancji o trafności ustaleń dokonanych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, w ramach którego zasadnie przyjęto, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wystąpiła natomiast jedna z przesłanek określonych w

§ 3 ust. 1 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. - opłacenie należności z tytułu składek może pozbawić wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ II instancji podkreślił jednak, że ZUS nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia nawet w przypadku spełnienia przesłanek przewidzianych w u.s.u.s. oraz Rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Umorzenie należności ma – jak zaznaczono - charakter wyjątkowy, dlatego rozpatrując taki wniosek, należy brać pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniać cele, na które są one przeznaczane. Zakład, jako organ odpowiedzialny za pobór składek zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Wydając te rozstrzygnięcia organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Zakład gospodarując funduszami ubezpieczeń społecznych, aby zastosować ten nadzwyczajny środek jakim jest umorzenie zadłużenia, który stanowi wyjątek od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, musi mieć przedstawione niepodważalne dowody, że jest on uzasadniony. Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą musi brać pod uwagę przede wszystkim fakt, że jest zobowiązany pokrywać związane z prowadzoną działalności należności o charakterze publicznoprawnym i brać pod uwagę konsekwencje wynikające z niewywiązywania się z tego obowiązku.

Organ II instancji podzielił argumentację organu I instancji, że jako płatnik składek wnioskodawca zobowiązany był zgodnie z art. 46 u.s.u.s. do obliczania, rozliczania oraz opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy. Z obowiązku tego się nie wywiązał, doprowadzając tym postępowaniem do powstania wysokiego zadłużenia. Tymczasem osoba decydująca się na podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej przyjmuje na siebie odpowiedzialność i zobowiązania z tym związane. ZUS, a tym samym ogół społeczeństwa, nie może ponosić konsekwencji związanych z nieumiejętnością podejmowania decyzji czy też dokonywaniem ryzykownych bądź błędnych działań gospodarczych. Należności z tytułu składek w znaczny sposób zasilają system ubezpieczeń społecznych i przyczyniają się do unikania zaciągania zobowiązań, w celu zapewnienia stałej płynności finansowej poszczególnych funduszy, którymi dysponuje ZUS, a w konsekwencji zapobiegają powiększeniu długu publicznego.

Nadto organ II instancji podkreślił, że trudna sytuacja materialna sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie instytucji umorzenia, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem płatnika, bowiem zawsze umorzenie zaległości jest w interesie (faktycznym) płatnika. W rezultacie każdy płatnik znajdujący się w trudnej sytuacji majątkowej spełniałby przesłankę przyznania umorzenia, konieczne jest zatem wykazanie nadzwyczajności tej sytuacji.

Organ II instancji ustalił, iż wnioskodawca uzyskuje wynagrodzenie, co oznacza, iż nie jest pozbawiony środków do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, nawet jeżeli dochody te są niewysokie i pomniejszone o potrącenia egzekucyjne. Ponadto na trudną sytuację rodziny niewątpliwie ma wpływ brak zatrudnienia żony wnioskodawcy, która zdaniem organu II instancji, pomimo niepowodzeń na rynku pracy (tj. jedna oferta pracy, nieudana próba rozpoczęcia działalności gospodarczej) jako osoba młoda (35 lat) bez orzeczenia o stopniu niepełnosprawności czy też niezdolności do pracy ma realne szanse na podjęcie zatrudnienia i uzyskiwanie dochodu, co przyczyni się do poprawy sytuacji materialnej rodziny.

Jednocześnie zaznaczono, że należności składkowe jako należności publicznoprawne mają charakter uprzywilejowany i korzystają, co do zasady, z pierwszeństwa zaspokojenia. Poza zadłużeniem wobec ZUS wnioskodawca posiada również zobowiązanie pieniężne wobec innych wierzycieli (Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w P.), przez co odstąpienie od egzekucji - w ocenie organu - nie zmieni sytuacji materialnej strony, bowiem nie można wykluczyć, że należności wobec Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w P. będą przymusowo dochodzone w ramach egzekucji sądowej (poprzez zajęcie wynagrodzenia). W tym stanie rzeczy umorzenie należności składkowych doprowadziłoby do uprzywilejowania zaległości czynszowych.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności:

a) art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przez nieuprawnione przyjęcie, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności składkowych w postaci ich całkowitej nieściągalności;

b) art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez ich niezastosowanie mimo spełnienia przesłanek prawem przewidzianych oraz pomimo tego, iż za rozstrzygnięciem uznaniowym w zakresie umorzenia zaległych należności przemawia nie tylko zgromadzony materiał dowodowy, ale także zasady słuszności.

Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] r. w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podał na wstępie, że pismem z dnia

15 grudnia 2014 r. wniósł na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551). o umorzenie nieopłaconych należności na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe za okres od listopada 2000 r. do lutego 2002 r. w którym prowadził działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług transportowych pod firmą "A". Ponadto na podstawie przepisów u.s.u.s. wniósł również o umorzenie nieopłaconych należności na ubezpieczenia emerytalne. rentowe i wypadkowe za okres od kwietnia 2011 r. do czerwca 2012 r., w którym prowadził działalność gospodarczą pod firmą "B". Przedmiotowy wniosek wynikał z całkowitej nieściągalności należności, a także z faktu, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić wymienionych należności, gdyż pociąga to za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny, a ich opłacenie pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dalej skarżący wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] określił, iż należności z tytułu nieuiszczonych składek za okres od grudnia 2000 r. do lutego 2002 r. będą podlegały umorzeniu pod warunkiem spłaty bieżących należności.

Następnie, opisując pokrótce stanowisko organów obu instancji skarżący podkreślił, że przyznały one że sytuacja strony jest trudna, a opłacanie należności z tytułu składek rzeczywiście może pozbawić stronę i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych i koniecznych potrzeb życiowych.

W dalszych wywodach skargi skarżący podniósł, że prowadzona w okresie od 15 listopada 1999 r. do 25 lutego 2002 r. działalność gospodarcza w zakresie przewozu towarów nie była jednak opłacalna i nie pozwalała utrzymać rodziny. Konieczne stało się jej zakończenie, a wysokość nieopłaconych składek za ten okres wynosi wraz z odsetkami 25.225,20 zł (co potwierdza upomnienie z dnia 5 sierpnia 2014 r.).

Działalność gospodarcza prowadzona w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do

14 sierpnia 2014 r. również nie była to dochodowa (za 2014 r. przyniosła dochód w wysokości 2.251.68 zł, za rok 2012 r. – dochód w wysokości 3.653.62 zł. natomiast 2011 r. zakończył się stratą w wysokości 1.002,74 zł, a rok 2013 r. – stratą w wysokości 2.622,10 zł). Wierzytelności względem ZUS z tego okresu wynoszą wraz z odsetkami 16.159,50 zł i są przedmiotem egzekucji z tytułu wynagrodzenia za pracę, miesięczne potrącenia na rzecz ZUS wynoszą 265,57 zł, co nie pozwala zaspokajać podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych rodziny pozostającej na utrzymaniu skarżącego.

Zdaniem skarżącego niezasadne jest twierdzenie organów obu instancji, że nie zachodzi całkowita nieściągalności zaległości, skoro nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować dług.

Skarżący za niezrozumiałe uznał dokonane przez organ wyliczenie jego miesięcznych dochodów i stwierdził, że "nieprawdą jest, iż oprócz podstawowego wynagrodzenia otrzymuję także comiesięczne nagrody/dofinansowania w wysokości 415,07 zł". Sporadycznie przyznawane przez pracodawcę premie wynoszą maksymalnie 50,00 zł, a tylko jeden raz skarżący otrzymał dotację na pomoce naukowe dla małoletniego syna w kwocie 1.000.00 zł.

Podając aktualne comiesięczne koszty związane z utrzymaniem rodziny skarżący oświadczył, że obejmują one czynsz za mieszkanie (295,01 zł), stałą opłatę za centralne ogrzewanie (70,48 zł, w zimie - 179,00 zł), ciepłą wodę (30 zł), opłatę za gaz (63,48 zł), opłatę za prąd (203,36 zł), wyżywienie dla 3 osób (30 zł dziennie x 30 dni = 900 zł), bilet miesięczny do szkoły dla syna (67 zł) oraz śniadania do szkoły

i pracy (5 zł dziennie x 22 dni = 110 zł). Wyjaśnił także, iż w wydatkach tych nie uwzględniono środków czystości, higieny osobistej i odzieży, ponieważ na dzień dzisiejszy rodziny nie stać na ich zakup. Samo zadłużenie wynikające z najmu lokalu mieszkalnego wynosi ponad 3.000 zł.

Skarżący podał również, że z jego pensji poza potrąceniem na rzecz ZUS w kwocie 265,57 zł, co miesiąc potrącana jest także kwota 243,13 zł, która obejmuje zobowiązania względem różnych wierzycieli (PZU-59,13 zł, ubezpieczenie za prowadzenie radiowozu - 8 zł, składka koleżeńska - kasa oszczędnościowo pożyczkowa - 61 zł, rata koleżeńska kasa oszczędnościowo pożyczkowa -- 106 zł). Na dzień dzisiejszy otrzymywane przez skarżącego wynagrodzenie wynosi po potrąceniach zaledwie 957,07 zł, co absolutnie nie wystarcza na utrzymanie

3 - osobowej rodziny żyjącej w skrajnym ubóstwie.

W dalszych wywodach skargi wyjaśniono, że żona skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, co niewątpliwie ma wpływ na trudną sytuację materialną rodziny. Nie oznacza to jednak, że małżonka strony nie próbowała podjąć zatrudnienia, jednakże po zarejestrowaniu się w Urzędzie Pracy otrzymała w dniu 4 grudnia 2014 r. tylko jedną ofertę pracy na rzecz firmy C Sp. z o.o., która ostatecznie nie zdecydowała się jej zatrudnić. Żona skarżącego podjęła także próbę samozatrudnienia poprzez założenia własnej działalności gospodarczej. Zarówno jednak uczestnictwo w programie Operacyjnym Kapitał Ludzki, jak i ubieganie się

o przyznanie jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej nie przyniosło założonego rezultatu.

Następnie, przywołując art. 28 ust. 3 i ust. 3 a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., skarżący podniósł, iż na dzień dzisiejszy dokonywanie comiesięcznych potrąceń komorniczych na rzecz organu rentowego uniemożliwia mu spłacanie bieżących należności z tytułu czynszu za mieszkanie. Zadłużenie z tego tytułu względem ZGM w P.. wciąż rośnie, co grozi wszczęciem postępowania eksmisyjnego, a w konsekwencji pozbawieniem rodziny dachu nad głową. Kwoty potrąceń egzekucyjnych na rzecz ZUS są zbliżone do wysokości opłat czynszowych, których na dzień dzisiejszy skarżący nie jest w stanie opłacać. Umorzenie należności wobec ZUS umożliwi zatem uiszczanie opłat czynszowych, co zapobiegnie pozbawieniu prawa do lokalu mieszkalnego.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 9 grudnia 2015 r. skarżący podtrzymał skargę i przedstawioną w niej argumentację. Wyjaśnił, że realnie nie otrzymuje kwot, które organ uwzględnił w wysokości jego wynagrodzenia netto, na dowód czego przedłożył oryginał zaświadczenia z dnia 9 czerwca 2015 r., w którym pracodawca podał wartość netto wynagrodzenia skarżącego za miesiące od stycznia do czerwca 2015 r., a także kwotę, jaką potrącono w każdym miesiącu w ramach egzekucji. Do akt złożono także kserokopie tzw. "pasków", z których wynika, że za czerwiec 2015 r. na konto przelano mu kwotę 1005,03 zł, za sierpień 2015 r. – 957 zł, a za październik 2015 r. – 1005,03 zł). Na pytanie Sądu skarżący wyjaśnił, że uposażenie, które wynika z zaświadczenia pracodawcy z dnia 15 września 2014 r. otrzymuje formalnie, ale na konto wpływają kwoty niższe wynikające ze zmiennych wartości, które są egzekwowane co miesiąc. Podał również, że bieżące koszty utrzymania są wyższe niż podał to w oświadczeniu, które składał w toku postępowania przed organem. Nadto skarżący wyjaśnił, że małżonka ma na razie wykształcenie podstawowe, w związku z czym nie może znaleźć zatrudnienia i okazał umowę o świadczenie usług oświatowych z czerwca 2015 r., z której wynika, że żona skarżącego została przyjęta do Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych, w którym nauka trwa 6 semestrów. Skarżący oświadczył także, iż nigdy nie wnosił o rozłożenie zaległości wobec ZUS na raty i podał, iż w ostatnim czasie otrzymał pismo z ZUS zawierające informację, że może wystąpić z takim wnioskiem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej także: p.p.s.a.). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji – w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, iż decyzja ta nie zawiera uchybień, które mogłyby uzasadniać wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia

[...]r. o odmowie umorzenia zaległości skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe i wypadkowe) za okres od kwietnia 2011 r. do czerwca 2012 r. w łącznej kwocie 10.457,27 zł obejmującej należność główną, odsetki liczone na dzień 31 grudnia 2014 r. oraz koszty upomnienia.

Wniosek skarżącego inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121),, a także w kontekście art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Na mocy art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten nie musi być spełniony jedynie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, w odniesieniu do których ustawodawca dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności. "W przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek, a w przypadku stwierdzenia, że nie występuje całkowita nieściągalność, bada sprawę pod kątem istnienia przesłanek, czy zobowiązany wykazał, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny" (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12, LEX nr 1310089).

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zachodzi ona, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że decyzje wydawane na podstawie art. 28 ust. 3 i 3 a u.s.u.s. mają charakter uznaniowy. Odwołując się do orzecznictwa w tym zakresie warto przywołać uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP z 2004 r. Nr 16, poz. 285), w której stwierdzono, że przepis art. 28 ust. 2 cyt. ustawy zbudowany jest w oparciu o uznanie administracyjne, co oznacza, że decyzja w sprawie umorzenia należności ubezpieczeniowych przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącym w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 ustawy może, lecz nie musi umorzyć zaległości. Podobnie wypowiadał się też NSA m.in. w wyroku z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a także inne sądy administracyjne, w tym WSA w Warszawie (por. wyrok z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2427/06). Oparcie decyzji na konstrukcji swobodnego aktu administracyjnego tzw. uznania administracyjnego, oznacza, że organ administracji nie jest obowiązany do wydania jednoznacznej w treści decyzji w razie spełnienia czy zaistnienia ściśle określonych warunków (por. J. Boć, T. Kuta - Prawo administracyjne, PWN, Warszawa 1984). Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne (dyspozycja przepisu stanowiącego podstawę aktu swobodnego uznania skonstruowana jest m.in. przy użyciu wyrażenia "organ może") stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisem prawa materialnego oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym.

Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Treść przywołanego przepisu wskazuje jednocześnie, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro bowiem przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 1501/13, LEX nr 1657956, z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1416/10, z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11 oraz z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, LEX nr 1305514).

Wskazana, wnikliwa analiza sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej została

w niniejszej sprawie przeprowadzona, czemu organy obu instancji dały wyraz

w uzasadnieniu wydanych decyzji.

Omówiono sytuację zawodową skarżącego (zaprzestanie działalności gospodarczej, zatrudnienie na umowę o pracę), rodzinną (pozostawanie w gospodarstwie domowym z bezrobotną żoną i małoletnim synem), majątkową (jedyny dochód z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego miesięcznie w kwocie netto 1456,77 zł oraz nagród (dofinansowań) w średniej kwocie 415,07 zł miesięcznie, z którego to wynagrodzenia potrąca się co miesiąc na rzecz zaległych składek ZUS 265,57 zł, a potrącenia z innych tytułów dokonywane są na łączną kwotę 234,13 zł), bieżące koszty utrzymania (łączna kwota – 1848 zł, wyszczególnione dokładnie na str. 7 zaskarżonej decyzji), zadłużenie wynikające z najmu lokalu – 3000 zł. Organ przeanalizował także sytuację zawodową małżonki skarżącego (rejestracja w PUP, jedna oferta zatrudnienia złożona przez pracodawcę, który nie zdecydował się zatrudnić żony skarżącego, bezskuteczne ubieganie się o dofinansowanie samozatrudnienia) oraz stwierdził brak jakichkolwiek danych wskazujących na problemy zdrowotne skarżącego i jego najbliższych. Nawiązując w tym miejscu do zarzutów skargi wskazać trzeba, że z przedłożonego przez stronę w toku postępowania przed ZUS pisma z Komendy Miejskiej Policji w P. z dnia 15 września 2014 r. wynika, że skarżący w okresie od lutego 2013 r. do sierpnia 2014 r., a więc w okresie 19 miesięcy uzyskał ponad wynagrodzenie dochody netto w łącznej kwocie 7.886,37 zł, która to kwota podzielona przez 19 miesięcy daje średnią wartość przyjętą przez organy obu instancji w kwocie 415,07 zł. Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestionował te ustalenia twierdząc, że nigdy nagród i dofinansowań w takich kwotach (poza dotacją na pomoce naukowe dla syna) nie otrzymywał. Podnosił także, że uważa ustalenia te za niezrozumiałe, mimo, iż wynikają one jednoznacznie z przedłożonego przez niego dokumentu, przy czym – co wymaga podkreślenia - wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku nie złożył żadnych innych dokumentów dotyczących realnie uzyskiwanego wynagrodzenia. Zauważyć także warto, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się złożone przez wnioskodawcę oświadczenie z dnia 22 września 2014 r., w którym podał on, że aktualnie potrącenia z jego pensji wynoszą łącznie 499,70 zł i taką kwotę potrąceń uwzględnił organ. Okazane na rozprawie kserokopie tzw. "pasków" oraz wydanego przez pracodawcę zaświadczenia dotyczącego wynagrodzenia za okres od stycznia do czerwca 2015 r. i zmiennych co do wysokości potrąceń egzekucyjnych nie może odnieść skutku i stanowić podstawy podważenia zasadnych ustaleń poczynionych przez organy na podstawie dokumentów przedłożonych w toku postępowania administracyjnego. Przypomnieć w tym miejscu warto, że "to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek" (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 1501/13, LEX nr 1657956).

Uwzględniając powyższe organy obu instancji zasadnie stwierdziły, że nie zachodzi całkowita nieściągalność zaległości objętych wnioskiem o umorzenie. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organu, że w przypadku skarżącego nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Przede wszystkim zaakcentować trzeba, że w odniesieniu do skarżącego nie mają zastosowania przesłanki określone w pkt 1, 2, 4, 4a i 6 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ocena pozostałych przesłanek wymaga natomiast odniesienia się do stanu faktycznego sprawy. Organ w obu swoich decyzjach przyjął, że w sprawie nie została spełniona żadna przesłanka określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżący zakwestionował tę ocenę, podnosząc, że w jego przypadku zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, a brak jest majątku, z którego można by spłacić dług wobec ZUS. Negując to twierdzenie skarżącego wskazać trzeba, że "samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. W tych przypadkach bowiem, zasadniczo konieczne jest stwierdzenie przez organ rozpoznający wniosek o umorzenie należności, że brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności" (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 765/15, LEX nr 1784032).

Zasadnie w niniejszej sprawie stwierdzono, że nie może być uznana za całkowicie nieściągalną zaległość, która jest zaspokajana (wprawdzie w niewielkich comiesięcznych kwotach) w ramach prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Skoro skarżący uzyskuje wynagrodzenie za pracę, do którego skierowana jest egzekucja, to nie może być oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Bezsporne jest także, że nie mogło być i nie zostało wydane postanowienie naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego stwierdzające brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Nie można zatem kwestionować, że podstawę prawną ewentualnego umorzenia zaległości skarżącego wobec ZUS mógł stanowić wyłącznie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz Rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.

Zaakcentowania wymaga, że "ta podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika) (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, LEX nr 1624404).

Wszelkie istotne dla ewentualnego uwzględnienia wniosku skarżącego okoliczności zostały – jak już wyżej wskazano - przez organ odnotowane, a ich analiza doprowadziła do zasadnego stwierdzenia, że aktualna sytuacja finansowa i życiowa wnioskodawcy jest trudna i spełniona jest przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1) Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., który dopuszcza umorzenie zaległości, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Okoliczność ta, zważywszy na przybliżony wyżej, uznaniowy charakter zaskarżonej decyzji, nie obligowała organu do uwzględnienia wniosku strony. Instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (zobowiązanemu do ściągania należnych składek, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, nie wskazał natomiast żadnych przesłanek, które obligowałoby ZUS do umorzenia zaległości. Nawet zatem w skrajnie trudnej sytuacji materialnej czy osobistej wnioskodawcy ZUS nie jest zobowiązany do uwzględnienia wniosku strony. Nie ulega wątpliwości, że "sama możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 z późn. zm.) podyktowana jest interesem strony. Chodzi bowiem o należności ZUS, które są uzasadnione, wymagalne i ściągalne, jednak z woli ustawodawcy wyjątkowo, z uwagi na szczególnie trudną sytuację życiową zobowiązanego i jego rodziny, ZUS może należności te umorzyć. Jest przy tym oczywiste, że z punktu widzenia zobowiązanego zawsze jest zasadne umorzenie jego należności składkowych, zaś z punktu widzenia interesów ZUS umorzenie należności składkowych jest zawsze niekorzystne" (por. cytowany już wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 1501/13). W orzecznictwie sądowym akcentuje się także, iż "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki NSA: z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10 oraz z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 193/14, LEX nr 1658374).

Mając na uwadze powyższe oraz uwzględniając zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych, która koncentruje się na postępowaniu zmierzającym do wnikliwego ustalenia i oceny okoliczności faktycznych, Sąd nie był uprawniony do zakwestionowania stanowiska organu, który wskazując w szczególności na pierwszeństwo zaspokojenia wierzytelności wobec ZUS oraz na możliwość polepszenia sytuacji materialnej rodziny skarżącego wynikającą z podjęcia zatrudnienia przez (młodą, niedotkniętą niepełnosprawnością ani niezdolnością do pracy) małżonkę strony ocenił umorzenie zaległości jako przedwczesne.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że "każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu" (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I S/Gd 1057/11, LEX nr 1122920).

Kontrola zaskarżonej decyzji, która w sprawach skarg na decyzje uznaniowe obejmuje zasadniczo procedowanie organu poprzedzające rozstrzygnięcie o umorzeniu należności lub odmowie uwzględniania żądania strony, wykazała legalność działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie. Organ ten wnikliwie zbadał sytuację zobowiązanego i jego rodziny, szczegółowo opisał te zasadne ustalenia, a następnie umotywował przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku strony. Stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu (co potwierdza m.in. prawidłowe doręczenie zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji organu I i II instancji). Konstatacja ta nakazywała oddalić skargę w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.