Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 381/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant sekretarz sądowy Kamila Wesołowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi H. P., Z. G., B. S., J. F., S. F., Z. F., J. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy była decyzja Wojewody z dnia [...] 2016r. [...] utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2016 r., nr [...], którą organ ten odmówił wnioskującym: H. P., i Z. G., B. S., J. F., S. F., Z. F. oraz J. P. zwrotu nieruchomości położonych w Rożenkowie, stanowiących działki [...] o łącznej powierzchni [...] ha, dla których Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą KW [...] oraz działek nr 81 L. o łącznej powierzchni [...] ha, dla których Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą KW [...]. Jako materialnoprawną podstawę wydania tej decyzji organy obu instancji wskazały art. 9a, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 142, art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.)- dalej powoływanej jako u.g.n.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda wskazał- za organem I instancji- na następujące okoliczności faktyczne sprawy: aktem notarialnym z dnia [...] 1958 r., Rep. A [...] J. i Z. F. sprzedali Państwu Polskiemu - [...] Przedsiębiorstwu [...] w [...] dwie niezabudowane działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha wchodzące w skład nieruchomości KW [...]. Następnie aktem notarialnym Rep. A Nr [...] sporządzonym w dniu [...] 1965 r. przed notariuszem K. Z. sprzedali na rzecz Państwa Polskiego - [...] Przedsiębiorstwa [...] nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...] o powierzchni [...] ha.

Dawna działka nr [...] o powierzchni [...] ha uległa podziałowi. Wykaz zmian gruntowych z dnia [...] 1965 r. wskazuje, że z działki tej zostały wydzielone cztery inne działki nr: [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha oraz [...] o pow. [...] ha (karta 25 akt sprawy). Państwo Polskie - [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] było nowonabywcą działek nr [...] oraz [...] o łącznej powierzchni [...] ha, natomiast J. i Z. F. byli właścicielami działki [...] o powierzchni [...] ha.(k. 25 akt sprawy).

W dniu [...] 1965 r. w księdze wieczystej KW nr [...] (ciąg dalszy KW nr [...]) wpisano jako właściciela Państwo Polskie - [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] (karta 35 akt sprawy).

Zgodnie z wyciągiem z wykazu zmian gruntowych z roku 1996, działki nr [...] oraz [...] stanowiły własność Państwa Polskiego - [...] Przedsiębiorstwa [...] w [...] (k. 39 akt sprawy).

Zgodnie z protokołem z dnia [...] 1966 r., Gromadzka Rada Narodowa przejęła w trwałe użytkowanie działkę nr [...] o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami (k. 41 akt sprawy).

Obecnie wywłaszczona nieruchomość stanowi działki [...], [...], [...], [...] oraz [...] o łącznej powierzchni [...] ha, co wynika m.in. z uproszczonego wypisu z rejestru gruntów (k. 134 akt sprawy). Słusznie zatem organ I instancji odwołał się przy opisywaniu zmian gruntowych do wniosku Nadleśnictwa w [...] z dnia [...] 1996 r. o odłączenie z księgi wieczystej nr [...] działek [...] oraz [...] o łącznej powierzchni [...] ha. Wszystkie te działki stanowiły w dniu 30 marca 1965 r. wywłaszczaną nieruchomość.

Ponadto organ ustalił, że z pisma Rejonowego Zarządu Infrastruktury z dnia [...] 2013 r. wynika, iż działki nr [...] i [...] użytkowane są przez resort obrony narodowej, natomiast działki nr [...] objęte są wnioskiem z dnia [...] 2012 r. o uregulowanie stanu formalno-prawnego w zakresie ustanowienia prawa trwałego zarządu MON-RZI [...]. Następnym pismem z dnia [...] 2015 r. Rejonowy Zarząd Infrastruktury poinformował natomiast, że wystąpił o umorzenie postępowanie o ustanowienie trwałego zarządu na działkach nr [...], gdyż przestały być one użytkowane na cele obronności i bezpieczeństwa Państwa z dniem [...] 2014 r.

Na podstawie akt sprawy organ ustalił ponadto, że Przedsiębiorstwo [...] w [...] zostało wykreślone z rejestru przedsiębiorców w dniu [...] 1983 r.

Mając na względzie przedstawiony powyżej stan faktyczny Wojewoda uznał, że zaskarżona decyzja Starosty [...] z dnia [...] 2016 r., znak: [...] jest zgodna z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ II instancji ustosunkowując się do zawartego w odwołaniu zarzutu, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany powołał się na treść wniosków o wpis do księgi wieczystej i podstawach wpisów w księdze wieczystej, z których wynika, że przedmiotowa nieruchomość została zbyta przez małżonków F. częściowo w dniu [...] 1958 r. oraz w dniu [...] 1965 r. na rzecz Państwa Polskiego - [...] Przedsiębiorstwa [...] w [...] (k. 278). Przedsiębiorstwo to w 1959r. wybudowało w B. obiekt dla potrzeb wojska (k. 226). Ponadto z notatki służbowej z dnia [...] 1963 r. wynika, że na przedmiotowej nieruchomości znajdował się obiekt magazynowy (k. 227) i że Komisja zajmująca się spisaniem i ustaleniem stanu prawnego nieruchomości w B. uznała za konieczne wywłaszczenie dalszej części nieruchomości pod pas bezpieczeństwa. W ocenie organu okoliczności te wskazują, że przedmiotowa nieruchomość była wywłaszczana na podstawie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 1958 r. Ustalenie to potwierdzają również inne dokumenty: treść aktu notarialnego Rep. A 5523/1965, w którym strony umowy oświadczają, że zawierają ją stosownie do dyspozycji ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz dokument z dnia [...] 1964 r., w którym Zastępca Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego wnioskuje o wywłaszczenie gruntów od małżonków [...] na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem dla Ministerstwa Obrony Narodowej. Wprawdzie cel wywłaszczenia nie został on konkretnie określony w żadnym dokumencie znajdującym się w aktach sprawy, ale z zebranego materiału dowodowego wynika, że wywłaszczenie nastąpiło na potrzeby wojska. Z dokumentów powołanych powyżej wynika bowiem, że obiekty wojskowe wymagały utrzymania pasów bezpieczeństwa. Mając powyższe na uwadze Wojewoda stwierdził, że celem wywłaszczenie była szeroko pojęta obronność Państwa. Na podstawie art. 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 1958 r. o wywłaszczenie mogło ubiegać się między innymi przedsiębiorstwo państwowe, a więc w przedmiotowej sprawie mogło to być Państwo Polskie - [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...].

Powołując się na treść art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ odwoławczy wskazał, że skoro w przedmiotowym postępowaniu zostało ustalone, że celem wywłaszczenia była obronność Państwa, a cel ten został zrealizowany poprzez przejęcie przez Państwo Polskie - [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] gruntu i wybudowanie na nim infrastruktury zabezpieczającej dostawę paliwa na potrzeby wojska, a cel ten został zrealizowany zgodnie z terminami określonymi w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to fakt, że obecnie nieruchomość ta nie jest już użytkowana na wyżej wskazane potrzeby nie stanowi przesłanki jej zwrotu na rzecz jej poprzednich właścicieli bądź ich następców prawnych. Organ II instancji przywołał poglądy doktryny oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, że nie ma podstaw do uznania nieruchomości za zbędną, a w konsekwencji nie ma podstaw do zwrotu nieruchomości, nawet jeżeli w danym momencie nieruchomość jest wykorzystana na inny cel niż wynikający z decyzji o wywłaszczeniu, jeśli uprzednio nieruchomość była wykorzystywana na cel wywłaszczenia, a rozpoczęcie prac i realizacja celu wywłaszczenia nastąpiły przed upływem terminów określonych w komentowanym artykule (P. Wojciechowski, komentarz do art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Zatem nawet jeśli zrealizowano cel wywłaszczenia w przewidzianych terminach, po czym rozpoczęto wykorzystywanie nieruchomości na ten cel, ale następnie zmieniono przeznaczenie nieruchomości i obecnie nieruchomość wykorzystywana jest na inny cel, nie można mówić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 23 grudnia 1999 r., IV SA 2140/97, LEX nr 48695).

Wykorzystanie nieruchomości na cel inny niż wskazany w decyzji o wywłaszczeniu po zrealizowaniu celu wywłaszczenia jest możliwe i nie powoduje obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Bowiem z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone jakimikolwiek warunkami, dlatego prawo to - w zakresie jego wykonywania - poddane jest tylko takim ograniczeniom, jakim poddawane jest prawo własności przysługującego każdemu innemu podmiotowi (por. wyroki NSA z dnia 17 maja 2010 r., I OSK 1025/09, LEX nr 594843; z dnia 13 stycznia 2010 r., I OSK 471/09i_LEX nr 595395; z dnia 27 sierpnia 2009 r., I OSK 1138/08, LEX nr 552276; wyroki WSA w Białymstoku z dnia 2 marca 2004 r., SA/BK 1444//03, LEX nr 173693, oraz SA/Bk 461/03, LEX nr 173689).

Odnosząc się do zarzutu wnioskodawców odnośnie różnicy w powierzchni nieruchomości, organ odwoławczy wskazał, że na dzień 1 stycznia 1995 r. dokonano aktualizacji powierzchni działek będących w zarządzie MON. Powierzchnia działki [...] LP wynosiła [...] ha, a działki [...] ha, co łącznie stanowi powierzchnię [...] ha (k. 213 akt sprawy).

Skargę na tę decyzję wnieśli H. P., Z. G., B. S., J. F., S. F., Z. F. oraz J. P. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W ocenie skarżących postępowanie w niniejszej sprawie wykazało, że Państwo Polskie - [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] stało się właścicielem wszystkich pozostałych działek po podziale działki nr [...], za wyjątkiem działki ew. nr [...] o pow. [...] ha. Organy nie wyjaśniły również, w jaki sposób J. i Z. F. utracili własność działki [...] o pow. [...] ha. a jest to istotna okoliczność, bowiem może świadczyć o braku faktycznej utraty własności jak również ewentualnego samoistnego jej posiadania. Zdaniem skarżących postępowanie wykazało natomiast, że J. i Z. F. nie utracili własności działki o nr ew. [...] o powierzchni [...] ha. Powołując się na protokół z dnia [...] 1966 r. o przejęciu przez Gromadzką Radę Narodową w trwałe użytkowanie działki ew. nr [...] wraz z zabudowaniami skarżący wskazali na brak ustalenia przez organy orzekające, w jaki sposób nastąpiło przejście prawa własności działki ew. nr [...], będącej w trwałym użytkowaniu Gromadzkiej Rady Narodowej na własność Państwa Polskiego - [...] Przedsiębiorstwa [...] w [...].

Skarżący wywodzili również, że w dniu [...] 1996 r. na wniosek Nadleśnictwa [...] odłączono z księgi wieczystej KW [...] działki ew. o numerach [...] i [...], które wcześniej były praktycznie tożsame z działkami wywłaszczonymi o nr ew. [...], [...], [...], [...] i [...], o łącznej pow. [...] ha. Skoro działki ew. nr [...] i [...] stały się własnością Lasów Państwowych, to wątpliwym jest, czy był na nich realizowany jakikolwiek cel wywłaszczenia, czy były one cały czas działkami leśnymi o utrwalonej strukturze leśnej nie wskazującej na ingerencję człowieka poza wykorzystywaniem ich w sposób, jaki wynika z ustawy o lasach. Skarżący zarzucili organom prowadzącym postępowanie w niniejszej sprawie, że nie ustaliły, czy na działkach tych był realizowany cel wywłaszczenia, a jeżeli tak, to kiedy i jak długo.

W ocenie skarżących wątpliwym jest, aby na całej nieruchomości został wybudowany obiekt dla potrzeb wojska, co w konsekwencji uzasadniało wywłaszczenie dalszej części nieruchomości w B..

Za nietrafną uznali skarżący argumentację o zrealizowaniu celu wywłaszczenia na całej nieruchomości. Świadczy o tym przede wszystkim treść protokołu z wizji lokalnej na nieruchomości, z którego wynika, że część nieruchomości nie była de facto i nadal nie jest w posiadaniu wojska.

Skarżący pod wątpliwość poddali też tryb sprzedaży nieruchomości niejako w dwóch ratach, tj. w dniu [...] 1958 r. i w dniu [...] 1965 r.

Zdaniem skarżących, po transformacji ustrojowej, w warunkach demokracji należy oczekiwać naprawienia wyrządzonych krzywd, niezależnie od tego, gdzie osoby uprawnione dzisiaj przebywają.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując na argumentację zawartą w decyzji zaskarżonej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści przepisów art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej ppsa), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wniosek strony o zwrot nieruchomości należało rozpatrzyć w świetle regulacji prawnych zawartych w dziale III rozdziale 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm., dalej powoływanej też jako ustawa o gospodarce nieruchomościami lub ugn). W rozdziale tym ustawodawca unormował zasady zwrotu nieruchomości uprzednio wywłaszczonych, stanowiąc w art. 136 m.in, że nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości (ust. 1). W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując jednocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (ust. 2). Poprzedni właściciel nieruchomości lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (ust. 3). W przypadku niezłożenia wniosku z zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa (ust. 5). Przepis art. 137 ust. 1 wyjaśnia zaś, że za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu uznaje się nieruchomości, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2).

Na tle przytoczonych regulacji należy wyjaśnić, iż wywłaszczenie jest szczególną formą ingerencji Państwa w sferę własności prywatnej polegającą na przymusowym odjęciu właścicielowi (użytkownikowi wieczystemu, mającemu inne prawo rzeczowe do nieruchomości) prawa własności (prawa użytkowania wieczystego i innego prawa rzeczowego) nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, z uwagi na jej niezbędność dla celów publicznych, których nie można inaczej zrealizować (art. 112 ust. 3). Niezbędność nieruchomości dla celów publicznych wiąże się z niemożnością wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości dla innych celów, niż te wskazane w decyzji o wywłaszczeniu (jeżeli nie zostaną spełnione określone przesłanki). O zakazie tym stanowi kategorycznie przepis art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zakazując użycia takiej nieruchomości na cel inny, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Konsekwencją tego zakazu jest obowiązek organu zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż wskazany w decyzji o wywłaszczeniu, wraz z jednoczesnym poinformowaniem o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (art. 136 ust. 2). Instytucja zwrotu nieruchomości jest tym samym ustawową gwarancją, że wywłaszczona nieruchomość zostanie wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Niezłożenie zatem takiego wniosku w terminie określonym w ust. 5 art. 136 ww. ustawy, po uprzednim zawiadomieniu przez organ poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, stanowi warunek konieczny do możliwości odstąpienia przez organ od zakazu określonego w art. 136 ust. 1 ww. ustawy, tj. zakazu wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości dla innych celów, niż te wskazane w decyzji o wywłaszczeniu. Zadysponowanie natomiast nieruchomością na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, bez zawiadomienia o tym zamiarze, a więc bez faktycznej zgody poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy, stanowi naruszenie zakazu wyrażonego w art. 136 ust. 1 z zw. z ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2008 r., sygn. I OSK 491/07, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został osiągnięty, zrealizowany. Zgodnie bowiem z art. 136 ust. 3 ww. ustawy, poprzedni właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w sytuacji, gdy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Tyko więc zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu stanowi przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Istota zbędności polega zaś na tym, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Realizacja zatem celu wywłaszczenia uniemożliwia zwrot nieruchomości, nawet mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2008 r. , sygn. akt I OSK 180/07 i z dnia 6 maja 2010r., syng. akt I OSK 941/09; dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Zbędności nieruchomości nie można więc wyprowadzać ze zdarzeń przyszłych, które nastąpiły po osiągnięciu celu wywłaszczania. Gdy więc nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji o wywłaszczeniu, a dopiero później zmieniono jej przeznaczenie, czy w ogóle zaprzestano jej wykorzystywania na cel, na jaki została przejęta, nie ma podstaw do mówienia o jej zbędności na cel wywłaszczenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1138/08, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Z chwilą zatem zrealizowania celu wywłaszczenia wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone żadnymi warunkami, w tym warunkiem określonym w art. 136 ust. 2 ww. ustawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 28 stycznia 2011 r. , sygn. akt I OSK 481/10, syng. akt I OSK 481/10, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). W takim jednak przypadku, w sytuacji wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5 grudnia 1990 r. i następnie zbywania nieruchomości osobie fizycznej lub prawnej, należy jednak przestrzegać uprawnień poprzednich właścicieli i ich spadkobierców w zakresie pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości, przewidzianych w art. 34 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, a które to są niezależne od zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (Ewa Bończak-Kucharczyk: Komentarz Lex do art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami).

Ocena przesłanki zbędności nieruchomości na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu z punktu widzenia terminów, o których mowa w art. 137 ust 1 ww. ustawy nie ma jednak znaczenia i pozostaje bez wpływu na podjęte w sprawie rozstrzygnięcia w sytuacji stwierdzenia, że cel wywłaszczania w przypadku spornej nieruchomości został zrealizowany przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tj. przed 1 stycznia 1998 r., albowiem w rozpatrywanej sprawie wywłaszczenia dokonano na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 17, poz. 70). Jeżeli nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia, a cel ten został zrealizowany przed tą datą (datą wejściem w życia ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami), to prawo byłego właściciela (bądź jego spadkobierców) do żądania zwrotu takiej nieruchomości wygasło. Ustalenie zatem, że nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji o wywłaszczeniu, powoduje jak wskazano wyżej, że wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone żadnymi warunkami (poza wymogiem przestrzegania zasad realizacji prawa pierwokupu poprzednich właścicieli i ich spadkobierców), a zwłaszcza warunkiem określonym w art. 136 ust. 2 ww. ustawy. Jedyną bowiem przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a wiec niezrealizowanie celu wywłaszczenia. Zmiana zatem przeznaczenia nieruchomości po zrealizowaniu celu wywłaszczenia nie ma żadnego znaczenia dla możliwości uwzględnienia roszczenia o zwrot nieruchomości, jako że jest bez znaczenia z punktu widzenia oceny przesłanki zbędności nieruchomości. Zrealizowanie celu wywłaszczenia umożliwia więc realizowanie następnie innych celów na tej nieruchomości (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 września 2011 r., syng. akt II SA/Kr 1069/11, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

W świetle powyższego bez znaczenia dla oceny przesłanki zbędności nieruchomości i w konsekwencji dla skuteczności roszenia o zwrot nieruchomości, jest także okoliczność władania wywłaszczoną nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego po realizacji celu wywłaszczania, jako że materialnoprawną przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz jej byłego właściciela lub następcy prawnego jest jedynie zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia (art. 136 ust. 3 ww. ustawy), a takiego materialnoprawnego wymogu nie stanowi kwestia władania nieruchomością, zarówno w dacie wystąpienia o zwrot nieruchomości, jaki i w dacie orzekania w tym przedmiocie. Przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyklucza zaś roszczenie z art. 136 ust. 3 ww. ustawy jedynie w przypadku, gdy nieruchomość wywłaszczona została przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, co bezsprzecznie nie miało miejsca w przypadku spornej nieruchomości.

Podsumowując poczynione uwagi odnośnie regulacji prawnych dotyczących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stwierdzić należy, że obowiązkiem organów orzekających w niniejszej sprawie co do wniosku skarżących o zwrot nieruchomości było w pierwszej kolejności precyzyjne ustalenie celu wywłaszczenia tych nieruchomości, a następnie dokonanie ustaleń co do ich zbędności na cel wywłaszczenia, w zakresie i w rozumieniu wskazanym powyżej przez Sąd. Należało zatem stwierdzić, czy nastąpiło wykorzystanie wywłaszczonych nieruchomości na cel określony w akcie o wywłaszczeniu, czy ewentualna realizacja celu wywłaszczenia miała miejsce przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomości, czy też po tym dniu, w tym ostatnim bowiem przypadku obowiązkiem organu byłoby także dokonanie oceny wpływu upływu terminów z art. 137 ust. 1 ww. ustawy na materialnoprawną przesłankę zbędności nieruchomości.

Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy prawidłowo dokonały ustaleń we wskazanym zakresie w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał. I tak organy obu instancji wskazały, że celem wywłaszczenia spornych nieruchomości było stworzenie strefy ochronnej wokół obiektów wojskowych w B.. Wynika to przede wszystkim z dwóch aktów notarialnych zawierających umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości przez Z. i J. małżonków [...] Państwu Polskiemu –[...] Przedsiębiorstwu [...]: z dnia [...] [...] 1958r. Rep.A [...] (k. 20-23 akt adm.) oraz z dnia [...] 1965r., Rep. A nr [...]- (k.30-33 akt adm.). W obu tych aktach wskazano, że zbycie nieruchomości następuje w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 94). Nadto istotnym dokumentem pozwalającym na ustalenie celu wywłaszczenia jest notatka służbowa sporządzona w dniu [...] 1963r. spisana w sprawie ustalenia stanu prawnego i rozgraniczenia obiektu magazynowego w B., w której komisja wojskowa stwierdza, że gospodarstwo rolne Z.F. przylega bezpośrednio do ogrodzenia obiektu ścisłego, co jest niezgodne z obowiązującymi przepisami, gdyż wokół obiektu powinny być pasy przeciwpożarowe, a nadto pasy bezpieczeństwa powinny być wolne od materiałów łatwopalnych i umożliwiać widoczność posterunkom strzegącym obiektu ścisłego. Komisja postuluje wywłaszczenie niezbędnych gruntów celem wydzielenia pasów bezpieczeństwa oraz zakończenie ostateczne spraw formalnoprawnych dotyczących rozgraniczenia i przekazania obiektu. (k.21 akt adm).

W ocenie sądu na podstawie ww dowodów organy prawidłowo stwierdziły, że cel wywłaszczenia został zrealizowany poprzez włączenie przedmiotowych działek do obszaru terenów, których właścicielem stało się Państwo Polskie. Wskazać przy tym należy, że strefy ochronne służą ograniczeniu form i sposobów korzystania z obszarów przyległych do jakiegoś ważnego obiektu lub obszaru, gdy jest to konieczne dla prawidłowego funkcjonowania tego obiektu lub obszaru. Nadto zasadne jest stwierdzenie, że cel wywłaszczenia w postaci stworzenia strefy ochronnej wokół obiektów wojskowych może zostać uznany za zrealizowany z dniem wywłaszczenia, o ile w dokumentacji wywłaszczeniowej nie było wskazane wymaganie podejmowania dodatkowych działań w celu jego osiągnięcia i nieruchomość od razu mogła pełnić funkcję, na jaką została wywłaszczona. Nie zawsze bowiem dla uznania realizacji celu wywłaszczenia niezbędne jest prowadzenie prac - czasami wystarczy pozostawienie nieruchomości w stanie niezmienionym. Taka dokładnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie i jest to zgodne z istotą i celem wydzielania takich stref ochronnych, które służą ograniczeniu form i sposobów korzystania z obszarów przyległych do obiektów lub obszarów wymagających szczególnej ochrony. Jak wynika bowiem z przywołanej powyżej notatki służbowej strefa ochronna miała być pozbawiona jakichkolwiek budynków, urządzeń, stwarzać możliwość obserwacji granic obiektu ścisłego a także być wolna od prowadzenia działalności rolniczej poprzez uprawę zbóż, traw, składowanie opału i.t.p. W tej zaś sytuacji za bezzasadny uznać należy zarzut skarżących o braku ustalenia przez organy, czy na przedmiotowych działkach podjęto jakieś prace związane z realizacją tego celu, a w szczególności, czy wykonano jakieś urządzenia bądź obiekty kubaturowe unicestwiające leśny charakter działek.

Zdaniem Sądu nie jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia przepisów prawa z powodu odłączenia z księgi wieczystej KW [...] działek o numerach [...] i [...] i wpisania ich do księgi wieczystej KW [...], gdzie ujawniony jest zarząd Lasów Państwowych. Okoliczność ta nie świadczy bowiem w żadnym razie o zbędności nieruchomości dla Skarbu Państwa. Przekazanie tych działek w zarząd Lasów Państwowych nie umożliwia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ani też nie świadczy o przekazaniu jej na inny cel. Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku o zwrot nieruchomości mają bowiem- jak to już wyżej wyjaśniono- wyłącznie przesłanki określone w art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Co więcej, przeszkodą do zwrotu nieruchomości nie mogłoby być samo pozostawanie jej w zarządzie. Zgodnie bowiem z treścią art. 138 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami trwały zarząd lub prawo użytkowania wygasają z dniem, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna.

Wyżej wskazane regulacje prawne pozwalają uznać za bezzasadne zarzuty skargi dotyczące nieuwzględnienia przez organy orzekające okoliczności przejęcia w dniu [...] kwietnia 1966 r. przez Gromadzką Radę Narodową w trwałe użytkowanie działki ew. nr [...] wraz z zabudowaniami. W sytuacji ustalenia bowiem, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w dacie przejścia prawa własności na rzecz Państwa Polskiego, bez znaczenia dla oceny przesłanki zbędności nieruchomości i w konsekwencji dla skuteczności roszenia o zwrot nieruchomości, jest także okoliczność władania wywłaszczoną nieruchomością przez Skarb Państwa po realizacji celu wywłaszczania. Zrealizowanie celu wywłaszczania umożliwia bowiem następne realizowanie na wywłaszczonej nieruchomości innych celów.

Skarżący zakwestionowali również ustalenie poczynione przez organy orzekające w sprawie, że działki nr [...] wpisane początkowo do księgi wieczystej KW 2085, a następnie do księgi wieczystej KW [...], były przedmiotem umowy sprzedaży (rep.A numer [...]) zawartej dnia [...] 1965r. przed notariuszem K. Z., (k.33 akt admin.) i przeszły na własność Państwa Polskiego. W ocenie Sądu organy okoliczność tę prawidłowo ustaliły na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności dwóch zawartych w formie aktu notarialnego umów umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości przez Z. i J. małżonków F. Państwu Polskiemu –[...] Przedsiębiorstwu [...]: z dnia [...] 1958r. Rep.A [...] (k. 20-23 akt adm.) oraz z dnia [...] 1965r., Rep. A nr [...] (k.30-33 akt adm.). Dla ustalenia, jakie działki były przedmiotem tych dwóch umów należy zinterpretować treść paragrafu 5 umowy sprzedaży z dnia [...] 1965r.(k.31 akt adm.), który zawiera informację, że umową z dnia [...] 1958r. [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] nabyło od Z. i J. małżonków F. dwie działki oznaczone w ewidencji numerami [...] i [...], wpisane do księgi wieczystej KW [...]. Z treści oświadczenia stron umowy wynikało nadto, że ww działki nie zostały odłączone z księgi wieczystej KW [...] z uwagi na wydane postanowienie o odmowie dokonania wnioskowanego wpisu do księgi wieczystej. Z tego powodu wskazane działki w dniu zawarcia umowy sprzedaży działek o numerach ewidencyjnych [...] i [...], t.j.w dniu [...] 1965r. nadal wpisane były do księgi wieczystej KW [...]. W konsekwencji wnioskiem o wpis prawa własności na rzecz Państwa Polskiego objęto zarówno działki nr [...] i nr [...] nabyte umową sprzedaży z dnia [...] lipca 1958r., jak i działki nr [...] i nr [...] nabyte umową sprzedaży z dnia [...] 1965r. Księga wieczysta KW [...] zamknięta została w dniu [...] maja 1965r. na wniosek zawarty w akcie notarialnym z dnia [...] 1965r. i dla przedmiotowej nieruchomości założono nową księgę wieczystą KW [...] (zawiadomienie PBN w B. z dnia [...] 1965r. k.35 akt adm. i odpis z KW [...] k.48 akt adm.). Z tej nieruchomości w dniu [...] 1996r. odłączono i przeniesiono do księgi wieczystej KW [...] działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...], tym samym włączając je do zasobu będącego w zarządzie Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...].( odpis z księgi wieczystej KW [...] k.49 akt adm.) Tym samym nie może odnieść również skutku zarzut, że organy orzekające w sprawie jednoznacznie nie wyjaśniły, w jaki sposób J. i Z. małżonkowie F. utracili własność działki o numerze ewidencyjnym [...]

W konsekwencji, w ocenie Sądu, wobec dowodów zgromadzonych w sprawie, całkowicie uprawnione było stwierdzenie organów, że cel wywłaszczenia w stosunku do działek wskazanych we wniosku został zrealizowany. Skoro zaś przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia, to żądanie jej zwrotu nie mogło zostać uwzględnione.

Z tych wszystkich względów, nie dopatrując się jakiegokolwiek naruszenia prawa, Sad oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 - ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.