Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2413/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: 28 ust. 1 - ust. 3a, art. 4 pkt 2 83 ust.1 pkt 3, ust. 4, art. 66 ust. 4, 74 ust. 5
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 18, 38, 71, 61 ust.1, 40, 67 ust 1 , 32 ust. 1 i 2, 65 ust. 1 i 4, 24
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art 80, art 7
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.), Sędzia WSA Beata Krajewska, Sędzia WSA Małgorzata Rysz, , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi G. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu), w wyniku złożenia przez G. C. - Skarżącego - w niniejszej sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Zakład") z dnia [...] marca 2007 r., którą to decyzją odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Skarżący pismem z dnia 21 grudnia 2006 r. wniósł o umorzenie ww. należności wobec braku majątku osobistego, jak i bieżącego dochodu.

Pismem z dnia 10 stycznia 2007r. Zakład wezwał zainteresowanego do złożenia wskazanych dokumentów.

W odpowiedzi na ww. pismo skarżący wskazał, iż nie posiada żadnych nieruchomości, ani lokat, natomiast ruchomości sprowadzają się do księgozbioru wartości raczej makulaturowej oraz starych sprzętów gospodarstwa domowego. Cały jego dobytek to wkład w kulturę miasta i kraju. Poinformował, iż przez cały okres prowadzenia działalności podlegał najniższej stawce podatku dochodowego, obecnie nie uzyskuje żadnego dochodu. Do pisma załączył decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej. Innych dokumentów nie załączył.

Decyzją z dnia [...] marca 2007r. Zakład odmówił wnioskodawcy umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ww. ubezpieczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zaległość z tytułu nieopłaconych składek powstała w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i dotyczy okresu od 01/1999r. do 08/2006r. Ustalono również, że w stosunku do płatnika prowadzona była przez Naczelnika III Urzędu Skarbowego egzekucja na rzecz należności Zakładu oraz, że płatnik nie posiada nieruchomości. W związku z tym Zakład uznał, iż umorzenie w przedmiotowej sprawie należności składkowej, byłoby przedwczesne i niecelowe z punktu widzenia interesu systemu ubezpieczeń społecznych.

Pismem z dnia 10 kwietnia 2007r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialno - bytową płatnika. Zainteresowany podniósł, iż przez wiele lat prowadził nisko dochodową firmę, związaną z kulturą i sztuką. W ramach ww. działalności dłużnik zajmował się głównie organizowaniem wystaw artystycznych oraz publikowaniem niskonakładowych publikacji. Zdaniem skarżącego niski i nieregularny dochód stał się przyczyną powstania zaległości wobec Zakładu. G. C. podkreśla ponadto, iż aktualnie nie uzyskuje dochodu, pracuje bowiem obecnie nad publikacjami, które być może przyniosą skromny dochód, ale dopiero w przyszłości. Zobowiązany wskazuje również, iż nie posiada żadnego majątku, ponieważ wszystkie jego wolne środki finansowe przeznaczane były na poczet należności Zakładu. Wnioskodawca podniósł ponadto, że ustalona przez Zakład wysokość składek na ubezpieczenia społeczne przekraczała jego skromne możliwości płatnicze i tym samym łamała jego prawa zapisane w Konstytucji, min.: prawo do zabezpieczenia społecznego, prawo do równego traktowania przez władze publiczne, prawo do wolnego wyboru zawodu i miejsca pracy, prawa do nie dyskryminowania w życiu publicznym, prawo do minimalnego wynagrodzenia za pracę i inne. Jednocześnie podkreślił, iż jego aktualna sytuacja materialna, tj. brak stałej pracy i majątku, stanowią dostateczną podstawę umorzenia należności składkowej.

Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 Nr 11, poz.74) zwanej dalej u.s.u.s. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej k.p.a., Prezes Zakładu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, iż decyzje w zakresie umarzania należności mają charakter uznaniowy. Rozstrzygnięcie zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia: całkowita nieściągalność o której mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych lub ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Z drugiej zaś strony, podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia, Zakład musi uwzględniać stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem organu, umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. Organ podkreślił, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również z możliwością ponoszenia strat. Jednocześnie każda osoba prowadząca działalność gospodarczą zobowiązana jest do odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne. Nie wywiązywanie się płatnika z ww. obowiązku, powoduje powstanie po stronie Zakładu wierzytelności. W takim przypadku ustawowym obowiązkiem Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

Organ stwierdził także, że przepisy dotyczące umarzania należności oparte są na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, ZUS nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. Zdaniem Zakładu umorzenie należności składkowej w sytuacji kiedy możliwości zarobkowe płatnika wskazują, iż w okresie pozostałym do dochodzenia ww. należności może on podjąć pracę zarobkową i przystąpić do spłaty zadłużenia (brak jakichkolwiek przeciwwskazań w podjęciu pracy), byłoby zabiegiem krzywdzącym w stosunku do osób, które regularnie realizują obowiązek opłacania składek. Stanowiłoby także odstępstwo od zasady równego traktowania i nie dyskryminowania w życiu gospodarczym. Ponadto skarżący gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, która uzyskuje dochód z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej. Zwrócił również uwagę, że w stosunku do dłużnika nadal prowadzona jest egzekucja na rzecz należności Zakładu. Dlatego też uznał, iż w aktualnym stanie sprawy brak było podstaw do umorzenia należności składkowej na podstawie art. 28 u.s.u.s. Jednocześnie w ocenie Zakładu przytoczone przez zainteresowanego okoliczności, nie wypełniają przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) zwanego dalej: rozporządzeniem wykonawczym. Zakład bowiem może umorzyć należność na podstawie ww. rozporządzenia, jeżeli dłużnik wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zdaniem organu, zainteresowany nie przedstawił żadnych dowodów świadczących o tym, iż opłacenie należności składkowych pozbawiłoby jego samego lub członków jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie organu II instancji samo powołanie się przez płatnika na niemożność spłaty zaległości z tytułu składek, bez jednoczesnego przedstawienia dowodów potwierdzających tą okoliczność, nie może stanowić podstawy do umorzenia ww. zaległości. Dłużnik nie przedłożył żadnych dokumentów świadczących o ponoszonych przez niego wydatkach, które uniemożliwiają mu opłacenie należności składkowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2007 r. skarżący zarzucił:

1. Niemożliwe do zapłacenia roszczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wobec skarżącego, oparte na wadliwych aktach prawnych, są sprzeczne z następującymi artykułami Konstytucji RP:

- prawa do ochrony życia (Art. 38 Konstytucji RP). Pozostające w całkowitym oderwaniu od moich zarobków obowiązkowe składki do ZUS pozbawiają mnie całości wypracowywanych środków do życia, pomimo tego, że państwo innych środków mi nie gwarantuje.

- prawa do ochrony rodziny (Art. 18 i 71 Konstytucji RP). Pozbawiona jedynych środków do życia rodzina skazywana jest we własnym kraju na zagładę.

- prawa do ochrony zdrowia (Art. 68 ust. 1 Konstytucji RP). Żądanie zbyt wysokich i niemożliwych do opłacenia składek do ZUS pozbawia mnie możliwości ochrony zdrowia. W jaki sposób można żyć zdrowo i wychowywać zdrowe dzieci, jeśli działająca sprzecznie z konstytucją instytucja publiczna odbiera jedyne wypracowane pieniądze na życie?

- prawa do niepoddawania traktowaniu okrutnemu, nieludzkiemu i poniżającemu

(Art. 40 Konstytucji RP). Pozbawianie wszystkich wypracowanych środków do życia i nakładanie obowiązków niemożliwych do spełnienia to działanie okrutne, nieludzkie i poniżające.

- prawa do zabezpieczenia społecznego (Art. 67 ust.1 Konstytucji RP). Żądanie zbyt wysokich i niemożliwych do opłacenia składek do ZUS pozbawia mnie możliwości zabezpieczenia społecznego. Niesystematyczne zarobki na poziomie 1000 zł miesięcznie, lub niższe, nie dają możliwości opłacania składek osobistych na poziomie 800 zł miesięcznie. Nie dając szansy opłacania składek zgodnie z możliwościami ZUS odbiera prawo do zabezpieczenia społecznego gwarantowane przez Konstytucję. Równocześnie system ubezpieczeń społecznych daje to prawo innym obywatelom, pozwalając im płacić składki na dużo niższym poziomie.

- prawa do równego traktowania przez władze publiczne (Art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), pozbawiając mnie ostatniej złotówki władze publiczne zezwalają wybranym grupom społecznym (rolnicy - w tym osiągający wyższy dochód ode mnie)) na opłacanie składek ponad dziesięciokrotnie niższych, z zapewnieniem opieki zdrowotnej, zabezpieczenia emerytalnego itp. Jest to sprzeczne z Konstytucją i jawnie krzywdzące mnie i moja rodzinę. Mało zarabiający obywatel RP pracujący poza rolnictwem ma takie same potrzeby i prawa jak rolnik.

* prawa do wolnego wyboru zawodu i miejsca pracy (Art. 65 ust. 1 Konstytucji RP),

Mam konstytucyjne prawo uprawiać wybrany przez siebie dozwolony prawem zawód

w dowolnym, dozwolonym prawem miejscu, bez względu na osiągany dochód.

Narzucanie nadmiernych obowiązków finansowych niezależnych od wysokości

uzyskiwanego dochodu odbiera to prawo zmuszając do zaprzestania bądź

niepodejmowania działalności.

* prawa do niedyskryminowania w życiu gospodarczym (Art. 32 ust. 2 Konstytucji RP),

Niezawinione zadłużenie wobec ZUS powoduje brak dostępu do kredytów, zamówień

publicznych itp. Jest to dyskryminacja w życiu gospodarczym.

-prawa do minimalnego wynagrodzenia za pracę (Art. 65 ust. 4 Konstytucji RP), Abstrakcyjne kwoty składek do ZUS, pochłaniające całość moich dochodów odbierają mi konstytucyjne prawo do wynagrodzenia za pracę.

- prawa do ochrony pracy (Art. 24 Konstytucji RP). Moja praca nie służy mi i mojej rodzinie. ZUS rości pretensje do całego mojego dochodu z niskodochodowej działalności mimo, że państwo nie gwarantuje mi utrzymania w przypadku braku pracy.

Ponadto skarżący wskazał, i ż Dyrekcja Oddziału ZUS w S. uznaniowo odmawia mu umorzenia roszczeń, bez względu na istniejące obiektywne przesłanki do umorzenia. W świetle artykułu 32 ust 1 Konstytucji RP, mówiącego o prawie do równego traktowania przez władze publiczne, jeżeli umorzono roszczenia wobec kogokolwiek w podobnej do niego lub lepszej sytuacji, zgodnie z prawem należy te roszczenia umorzyć również wobec skarżącego.

Dodatkowo poinformował, iż wszelkie należności za zatrudnionego pracownika zostały uiszczone, a ubiega się on jedynie o umorzenie zadłużenia za swoje składki. Zarzucił także, że organ nigdy nie sprecyzował jakie dokumenty miałby załączyć skarżący na potwierdzenie swojej sytuacji materialnej. Zauważył także, iż Oddział ZUS w S. w jego sprawie nie zachował procedury odwoławczej, ponieważ na przysługujące jemu wniosek o umorzenie należności do Dyrektora Oddziału ZUS w S. odpowiedział mu Z-ca Dyrektora Oddziału ZUS w S., natomiast na przysługujące w dalszej kolejności odwołanie do Prezesa ZUS odpowiedział Dyrektor Oddziału ZUS w S..

Podniósł również, że funkcjonujący w Polsce system ubezpieczeń społecznych, skonstruowany został niesprawiedliwie i wadliwie, wyniszcza bowiem uczciwe polskie rodziny i małe nisko-dochodowe firmy jednoosobowe, co jest działaniem sprzecznym z interesem kraju i jego obywateli. Polski system ubezpieczeń społecznych opiera się na przepisach sprzecznych z Konstytucją.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.").

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z dnia 21 grudnia 2006 r. (wpływ do organu w dniu 27 grudnia 2006 r.), którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za okres od stycznia 1999 do sierpnia 2006r.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości (podkreślenie Sądu). Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego.

Organy orzekające wskazały, że wobec skarżącego prowadzona jest egzekucja na rzecz Zakładu, której bezskuteczności organ egzekucyjny dotychczas nie stwierdził. Brak jest zatem w omawianym przypadku przesłanek do stwierdzenia całkowitej nieściągalności. W związku z tym w niniejszej sprawie, na podstawie zgromadzonych przez organ dokumentów, nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności. Prawidłowo zatem zostało ustalone, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ww. rozporządzenia, gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy wskazał, iż skarżący mimo wezwań w żaden sposób nie współpracowała z organami. Mianowicie nie nadesłał żądanych dokumentów, ani nie wyjawił majątku. Dlatego też organ uznał, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów uzasadniających wniosek o umorzenie, dlatego też Prezes Zakładu nie mógł ustosunkować się do niego pozytywnie.

Należy podkreślić, iż prawidłowo organy oceniły zachowanie skarżącego. W postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek ciężar dowodu w głównej mierze leży po stronie wnioskującego i to od jego inicjatywy zależy przedstawienie dowodów oraz okoliczności, które winny świadczyć za uwzględnieniem wniosku o umorzenie. Skarżący w postępowaniu administracyjnym nie wykazał żadnej inicjatywy, co więcej mimo wezwania organu do nadesłania stosownych dokumentów i informacji, takowych nie złożył. Bezzasadny jest zarzut skarżącego dotyczący nie sprecyzowania żądanych dokumentów. Należy bowiem zauważyć, iż organ w piśmie z dnia 10 stycznia 2007r. zwrócił się o nadesłanie dowodów (dokumentów) wskazujących okoliczności uzasadniające umorzenie składek i aktualną sytuację finansową dłużnika oraz dokumentów określających sytuację majątkową. W związku z tym skarżący winien przedstawić odpowiednią dokumentację, np. w postaci ponoszonych wydatków, zaświadczeń z urzędu Pracy, ewentualnie zaświadczeń o korzystaniu z pomocy społecznej itp. dokumentów.

Tym samym -w ocenie Sądu- ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego.

Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Mając zaś na uwadze podnoszone przez skarżącego zarzuty dotyczące naruszenia przez Zakład przepisów art. 38, 18, 71, 61 ust. 1, 40, 67 ust. 1, 32 ust. 1 i 2, 65 ust. 1 i 4, 24 Konstytucji RP, Sąd zauważa, iż zarzuty te są bezzasadne. Wskazane przez skarżącego przepisy konstytucji RP odnoszą się do różnych praw przyznanych obywatelowi, a więc dają obywatelowi ochronę lub pewne możliwości działania np. prawo do wyboru zawodu. Przekładając te uprawnienia na konkretną sytuację skarżącego, należy zauważyć, iż w wypadku zdecydowania się przez wnioskodawcę na prowadzenie wybranej przez siebie działalności gospodarczej wziął na siebie ryzyko z tym związane. W związku z tym nie może on przerzucać ryzyka na Zakład Ubezpieczeń Społecznych, gdyż obowiązkiem prowadzącego działalność gospodarczą jest ponoszenie wszelkich obowiązków publicznoprawnych, w tym opłacanie składek na ubezpieczenia. Ponadto, każdy obywatel oprócz praw posiada również obowiązki, o których w tym wypadku skarżący zdaje się zapominać. Mianowicie zgodnie z art. 84 Konstytucji RP, każdy jest zobowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż skarżący nie był zobowiązany do prowadzenia takiego rodzaju działalności gospodarczej, mógł podjąć pracę najemną np. na podstawie umowy o pracę. Dlatego też skoro zdecydował się na prowadzenie działalności gospodarczej i stwierdził, że działalność gospodarcza nie przynosi odpowiednich dochodów umożliwiających w pierwszej kolejności zapłatę należności publicznoprawnych, winien był tę działalność zlikwidować, a nie doprowadzać do zadłużenia za okres 7 lat.

Zgodzić się należy ze skarżącym, iż ma on prawo prowadzić działalność niskodochodową, jednakże musi się on liczyć z obowiązkiem pokrywania wydatków publiczno-prawnych przewidzianych prawem. Nie może zasłaniać się brakiem środków finansowych.

Niezależnie od powyższego Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organem administracyjnym wydającym decyzję w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s.). Dodatkowo warto wskazać, że z treści przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, regulujących ustrój, zadania i kompetencje ZUS (art. 66-79a) wynika, że jest to jednostka organizacyjna (osoba prawna), która jako całość jest organem administracji publicznej (art. 66 ust. 4). W roli samodzielnych organów administracyjnych nie występują więc jej wewnętrzne organy, ani terenowe jednostki organizacyjne, mające kompetencje do działania w jej imieniu. ZUS wykonuje swoje podstawowe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych. Stosownie do treści art. 83 ust. 4 u.s.u.s., od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

W tym miejscu Sąd podkreśla, iż w sprawach umarzania należności z tytułu składek decyzje wydaje Zakład, zaś Prezes Zakładu w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest jedynie adresatem tego wniosku. W wyroku z 15 listopada 2006 r. (sygn. akt II GSK 224/06) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Inną natomiast sprawą jest, kto w imieniu Zakładu wydaje tę ponowną decyzję. Z przytoczonego powyżej przepisu wynika, iż może to być Prezes ZUS.

Jednakże, Prezes ZUS a także Dyrektor Oddziału ma prawo do udzielania upoważnień innym pracowniom do działania za Zakład. Kwestię tę również wyjaśnia w wielu swoich orzeczeniach NSA, w tym m.in. w wyroku z 14 grudnia 2006 r. sygn. II GSK 264/06. W rozważaniach zawartych w tym wyroku jednoznacznie zaprezentowano pogląd, że obowiązujące (wówczas) przepisy, tj. art. 74 ust. 5 u.s.u.s. w zestawieniu z treścią § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, poz. 914 ze zm., rozporządzenie ważne do 30 lipca 2007 r.), stanowią wystarczającą podstawę prawną do udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień pracownikom ZUS, w tym Dyrektorom Oddziałów do reprezentowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu. Dyrektor Oddziału staje się na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa ZUS, podmiotem personifikującym ZUS jako organ. Przepisy te dopuszczają również możliwość udzielenia takiego upoważnienia przez Dyrektora Oddziału działającego w imieniu Zakładu na rzecz innych pracowników, np. zastępcy Dyrektora Oddziału. Zatem Dyrektor Oddziału ZUS albo jego zastępca, może być upoważniony do wydawania decyzji w imieniu Zakładu.

Konkludując, decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek w obu instancjach wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który na podstawie stosownego upoważnienia jest reprezentowany albo przez Prezesa ZUS albo przez innego pracownika Zakładu.

W niniejszej sprawie, decyzja w I instancji została wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, którego z upoważnienia Prezesa ZUS reprezentował zastępca Dyrektora Oddziału ZUS w S. Wskazuje na to wyraźnie treść sentencji tej decyzji, w tym powołany w niej przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., oraz podpis pracownika Zakładu i pieczęć - umieszczone pod jej treścią. Natomiast zaskarżoną decyzję w imieniu ZUS wydał Prezes ZUS, na podstawie -jak wskazał- art. 83 ust. 4 u.s.u.s., przy czym decyzję podpisał działający z upoważnienia - Dyrektor Oddziału ZUS w S. Na powyższe bezsprzecznie wskazuje nagłówek tego orzeczenia, sentencja oraz podpis pracownika pod jej treścią.

Odnośnie niezgodności przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z konstytucją RP, należy zauważyć, iż sądy administracyjne nie są uprawnione do badania przepisów rangi ustawowej z konstytucją RP. Sądem posiadającym takie uprawnienia jest tylko Trybunał Konstytucyjny. Nie naruszono również w przedmiotowej sprawie zasady równego traktowania obywateli, gdyż wszyscy obywatele prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą zobowiązani są ponosić należności publiczno-prawne. Natomiast rolnicy, na których powołuje się skarżący, objęci są również ubezpieczeniem społecznym przewidzianym dla rolników i ze zgromadzonych składek otrzymują odpowiednie świadczenia, które są zazwyczaj niższe niż świadczenia osób nie objętych tą ustawą.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.