Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2572/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183, art. 145 § 1 pkt 1c, art. 106 § 3 i 5, § 134 § 1, art. 141 § 4, art. 135, art. 151, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 11
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski, Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant asystent sędziego Anna Dziosa-Płudowska, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2015r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 345/13 w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 2 lipca 2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 345/13 oddalił skargę R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2012r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta miasta [...] z dnia [...] października 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

Wspominany wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu [...] sierpnia 2012r. R. G. zwrócił się do Prezydenta [...] z wnioskiem o udzielenie pomocy na dofinansowanie rachunku za energię elektryczną. Prośbę tę ponowił w piśmie z dnia [...] września 2012r. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu [...] września 2012r. wniósł o udzielenie pomocy w zakresie opłacenia czynszu, energii elektrycznej za wrzesień, a także pomocy na potrzeby bieżące oraz środki czystości. Decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...], Prezydent [...] odmówił przyznania pomocy na czynsz, energię elektryczną, potrzeby bieżące oraz środki czystości. Organ stwierdził, że R. G. posiada możliwości w celu rozwiązania swojej trudnej sytuacji życiowej. Wysokie kwalifikacje zawodowe, które posiada oraz doświadczenia zawodowe dają szanse na odnalezienie się na rynku pracy. Przeszkodę w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej stanowi uzależnienie alkoholowe, które leczone jest jedynie w sposób pozorny. Zdaniem organu wnioskodawca celem rozwiązania problemów życiowych powinien podjąć leczenie odwykowe w specjalistycznej placówce opieki zdrowotnej. Organ wziął pod uwagę, że R. G. nie utrzymuje abstynencji od alkoholu. Powołując się na treść art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej jako: "u.p.s.", Prezydent stwierdził, że przeznaczanie przez wnioskodawcę pieniędzy na alkohol świadczy o marnotrawieniu własnych środków. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje wystarczającą podstawę do stwierdzenia, że R. G. nie podejmuje działań zmierzających do przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji – problemu alkoholowego. W ocenie organu niedotrzymanie postanowień kontraktu socjalnego w części dotyczącej uczestnictwa w spotkaniach w stowarzyszeniu K. oraz nieutrzymywanie abstynencji od alkoholu stanowi przesłankę do odmowy przyznania pomocy na zgłoszone potrzeby. Jednocześnie organ wskazał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2012r. nr [...] przyznano R. G. świadczenie w formie jednego gorącego posiłku dziennie (obiadu) od dnia [...] lipca do dnia [...] grudnia 2012r., a świadczenie to wpływa na poprawę sytuacji wnioskodawcy.

Pismem z dnia [...] października 2012 r. R. G. złożył odwołanie decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2012r. nr [...], nie wskazując powodów, dla których nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, lecz wnosząc o przesłuchanie w sprawie pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej i innych osób wymienionych w treści odwołania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2012r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2012r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie doszło do przekroczenia granic "uznania administracyjnego". W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji przedstawiono bowiem racjonalne argumenty na odmowę przyznania R. G. zasiłku celowego. Organ I instancji słusznie uznał, że w sprawie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 11 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. Kolegium podkreśliło, że w aktach przedmiotowej sprawy znajduje się kontrakt socjalny, zawarty w dniu [...] sierpnia 2012r. między R. G. a pracownikiem socjalnym, zawierający zobowiązanie do bezwzględnego utrzymywania abstynencji, brania udziału raz w tygodniu w zajęciach edukacyjno – motywacyjnych w [...] Stowarzyszeniu Abstynenckim K., uczęszczania minimum 2 razy w tygodniu do Klubu Pracy O. oraz do indywidualnego poszukiwania pracy, a także do utrzymywania kontaktu z pracownikiem socjalnym na terenie Ośrodka Pomocy Społecznej raz na 3 tygodnie podczas dyżurów. Kontrakt ten zawarto na okres od [...] sierpnia do [...] grudnia 2012r. Tymczasem ze znajdującej się w aktach sprawy notatki urzędowej z dnia [...] września 2012r. wynika, iż tego dnia R. G. znajdował się w stanie wskazującym na spożycie alkoholu. Z kolei z kwestionariusza z dnia [...] września 2012r. wynika, że odwołujący zrezygnował z uczęszczania na spotkania edukacyjno – motywujące w stowarzyszeniu K., twierdząc, że nie odpowiadały mu sposób i tematyka tych zajęć. W ocenie Kolegium organ I instancji zasadnie stwierdził, że R. G. nie wywiązuje się z zawartego kontraktu socjalnego w części dotyczącej konieczności utrzymywania abstynencji oraz uczęszczania na zajęcia edukacyjno – motywujące. Powyższe zaś stanowi przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania pomocy społecznej na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s. Dodatkowo organ odwoławczy stwierdził, że wobec ustalenia okoliczności wystarczających do rozstrzygnięcia sprawy, nie zachodzi konieczność przesłuchania osób wskazanych przez R. G. w złożonym odwołaniu, zwłaszcza w sytuacji niewyjaśnienia, w jakim zakresie zeznania powołanych osób mogą wpłynąć na zmianę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. R. G. zarzucił naruszenie art. 7, art. 8, art. 10 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 128 K.p.a. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że organ II instancji powtórzył jedynie argumentację organu I instancji. Podniósł, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie rozpatrzyło, jego zdaniem nieprawdziwych, domniemań Ośrodka Pomocy Społecznej, co do realizacji art. 11 u.p.s. Przyjęto natomiast za wiarygodne stwierdzenia oraz argumenty Ośrodka Pomocy Społecznej, opierające się o informacje, które miały miejsce 10 lat temu. Kolegium nie przeanalizowało, czy od tamtego czasu nie zaszły żadne zmiany. Skarżący podniósł również, że mylne jest stwierdzenie Kolegium w odniesieniu do wniosku o przesłuchanie świadków. W jego ocenie w tym zakresie nastąpiło naruszenie art. 128 K.p.a. W konkluzji R. G. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem prawa.

Oddalając skargę R. G. w oparciu art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przypomniał, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc owa ma na celu wyłącznie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie całkowite wyręczanie tych osób w aktywności zmierzającej do poprawy swojej sytuacji bytowej. W dalszej kolejności Sąd wskazał, że R. G. zawarł w dniu [...] sierpnia 2012r. kontrakt socjalny na okres od [...] sierpnia do [...] grudnia 2012r., w którym zobowiązał się do bezwzględnego utrzymywania abstynencji, brania udziału raz w tygodniu w zajęciach edukacyjno – motywacyjnych w [...] Stowarzyszeniu Abstynenckim K., uczęszczania dwa razy w tygodniu do Klubu Pracy "O.", indywidualnego poszukiwania pracy, a także do utrzymywania kontaktu z pracownikiem socjalnym, na terenie Ośrodka Pomocy Społecznej raz na trzy tygodnie podczas dyżurów. W dniach [...] sierpnia 2012r. oraz [...] września 2012r. skarżący złożył do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] miasta [...] wnioski o przyznanie pomocy. Z treści pisma Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] z dnia [...] września 2012r. oraz z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia [...] września 2012r. wynika, że pracownik socjalny w dniu [...] września 2012r. zaobserwował, iż R. G. był w stanie wskazującym na spożycie alkoholu. Natomiast z kwestionariusza przeprowadzonego w dniu [...] września 2012r. wywiadu środowiskowego wynikało, że skarżący oświadczył, że rezygnuje z uczęszczania na spotkania edukacyjno – motywujące, bowiem nie odpowiada mu sposób i tematyka zajęć, co stanowił przejaw braku wykazania dobrej woli w kierunku podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji życiowej. Podsumowując Sąd uznał, że organy zasadnie przyjęły, że skarżący nie wywiązuje się z zawartego kontraktu socjalnego, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania pomocy społecznej na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s. Natomiast w przedmiocie wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżącego na etapie postępowania administracyjnego, Sąd wskazał, że przesłuchanie pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej nie przyczyniłoby się do innego rozstrzygnięcia sprawy, mając na uwadze fakt, że świadek może być przesłuchany na okoliczność konkretnych zdarzeń i faktów, a nie na okoliczność tez zawartych w zaskarżonej decyzji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł R. G. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 3 § 2 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 106 § 3 i § 5 P.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego, w związku z art. 134 § 1 oraz 141 § 4 ustawy P.p.s.a., oraz art. 135 P.p.s.a. Skarżący kasacyjnie wskazał na przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i bezpodstawne pominięcie dowodów potwierdzających fakt podejmowania aktywnych prób poprawienia własnej sytuacji życiowej. Podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wadliwie uznał, że w sprawie rozpatrzone zostały wszystkie okoliczności sprawy, pomimo tego, iż organy administracyjne nie dokonały wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i wydały rozstrzygnięcie w oparciu o dowolnie poczynione i błędne ustalenia faktyczne oraz prawne. R. G. zarzucił, iż Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia informację, która nie została skonfrontowana z aktami administracyjnymi sprawy, ani niepoparta żadnym dokumentem ocenionym w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a., co stanowi oczywiste naruszenie art. 133 § 1 P.p.s.a. mogące mieć wpływ na istotę rozstrzygnięcia co do zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Organy administracyjne wydając rozstrzygnięcie w sprawie winny mieć na uwadze całość zgromadzonego materiału dowodowego. Tymczasem przedmiotem rozważeń organów administracyjnych były wyłącznie negatywne przesłanki w oderwaniu od dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, które świadczyły o aktywnych staraniach, które podejmował skarżący celem poprawienia swojej sytuacji. W skardze kasacyjnej wskazano, że z notatki służbowej Klubu Aktywizacji Zawodowej "O." z dnia [...] września 2012r. wynika, iż R. G. był "bardzo aktywny i elastyczny w podejściu do ofert pracy". Poza tym notatka wskazuje, iż uczęszczał na spotkania praktycznie codziennie. Nadto z notatki służbowej z dnia [...] września 2012r. wynika, że pracownik socjalny pozytywnie określił aktywność skarżącego zmierzającą do podjęcia pracy. Podkreślono również jego dobrą kondycję psychofizyczną. Wbrew treści uzasadnienia wyroku, która powielona została za treścią uzasadnień do decyzji wydanych przez organy administracji, z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego nie wynika, iż skarżący porzucił udział w zajęciach terapeutycznych, a wynika, iż zmienił ośrodek, w którym one miały się odbywać. O fakcie tym poinformował pracowników socjalnych, wskazując na powody swojej decyzji. Z treści kwestionariusza wynika, iż w dniu wywiadu odbył wizytę w innym Punkcie Informacyjno – Konsultacyjnym (PIK) oraz zapisał się na terapię.

W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, iż w przypadku spełnienia jakiejkolwiek przesłanki z art. 11 ust. 2 u.p.s. następuje automatyczna odmowa przyznania prawa do świadczeń. Podniesiono, że jednorazowe zdarzenie, opisane w notatce służbowej z 10 września 2012r., w obliczu całokształtu starań skarżącego nie powinno prowadzić do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Na marginesie skargi kasacyjnej wskazano, że znajdujący się w aktach administracyjnych kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego może stanowić decyzję, rozstrzyga bowiem merytorycznie o sprawie. O tym fakcie świadczy również zapis na ostatniej stronie tegoż pisma, w którym zawarto stwierdzenie, iż "odmówiono przyznania pomocy finansowej".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak takich przesłanek.

Przechodząc do analizy zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej wypada na wstępie podnieść, iż kluczowym zagadnieniem w przedmiotowej sprawie jest prawidłowość oceny dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zakresie trafności odmowy udzielenia pomocy społecznej R. G. poprzez zastosowanie konstrukcji przewidzianej w art. 11 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z owym przepisem niedotrzymanie postanowień zawartego kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jak wskazuje się w piśmiennictwie kontrakt socjalny jest jednym z instrumentów pracy socjalnej. Wskazuje osobie kierunki działań umożliwiających wyjście z trudnej sytuacji, mobilizuje do własnej aktywności, wzmacnia wiarę we własne siły, zapewnia możliwość korzystania z potrzebnego doradztwa lub szkoleń oraz pomocy finansowej, jak również określa sposób wsparcia działań beneficjenta przez pracownika socjalnego. W swojej formie kontrakt jest sprecyzowanym zapisem zobowiązań dwóch stron, (pracownika socjalnego, reprezentującego daną instytucję, i klienta pomocy społecznej). By wypełniał on swoje zadanie, w jego tworzenie muszą być jednocześnie zaangażowani: klient pomocy społecznej oraz pracownik socjalny. Osiągniecie celów zapisanych w kontrakcie jest możliwe wyłącznie w wyniku samodzielnych działań klienta wspieranych przez pracownika socjalnego. Klient pomocy staje się aktywnym podmiotem odpowiedzialnym za opracowanie scenariusza wyjścia z trudnej sytuacji socjalnej (vide: Kontrakt socjalny – narzędzie pracownika socjalnego. Raport, IRSS, Warszawa 2013, s. 12)

W przedmiotowej sprawie trudna sytuacja życiowa R. G. spowodowana jest w głównej mierze problemem alkoholowym, z którym skarżący od lat nieskutecznie próbuje sobie poradzić. Po tak zdiagnozowanym problemie ze skarżącym został zawarty kontrakt socjalny, w którym znajdowały się postanowienia zobowiązujące R. G. do przestrzegania bezwzględnej abstynencji oraz uczestniczenia w zajęciach edukacyjno – motywacyjnych w [...] Stowarzyszeniu Abstynenckim K.

Skarżący podnosi, że prawidłowa analiza akt postępowania administracyjnego winna prowadzić do wniosku, że w sprawie nie doszło do niedotrzymania postanowień w/w kontraktu, gdyż skarżący nie porzucił udział w zajęciach terapeutycznych, a jedynie zmienił ośrodek, w którym one miały się odbywać, o czym powiadomił pracowników socjalnych, wskazując na powody swojej decyzji. Taka ocena zachowania skarżącego jest jednak oderwana od rzeczywistości, bowiem z analizy akt postępowania wynika, że zostały złamane oba w/w postanowienia kontraktu: w dniu [...] września 2012r. skarżący znajdował się pod wpływem alkoholu, zaś w dniu [...] września 2012r. poinformował pracownika socjalnego, że nie uczęszcza na terapię antyalkoholową, ponieważ tematyka i sposób prowadzenia zajęć w Stowarzyszeniu K. nie odpowiadają mu. Skarżący zobowiązał się do wybrania innego miejsca terapii, jednak do dnia [...] października 2012r. (data decyzji organu I instancji) takiej terapii nie podjął. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący terapię w nowym ośrodku (Przychodni P.) rozpoczął dopiero w dniu [...] października 2012r. Jak ustalił organ tej terapii także nie ukończył, z uwagi na nieodpowiadającą mu tematykę zajęć i sposób ich prowadzenia.

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że wskazane w skardze kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania nie miało miejsca. Sąd I instancji dochował wierności normie obligującej do wydania wyroku na podstawie akt sprawy, w tym akt postępowania administracyjnego, nie przekraczając zasady swobodnej oceny dowodów dokładnie zbadał wszystkie okoliczności faktycznych sprawy jednoznacznie wskazując, iż skarżący nie przestrzegał postanowień zawartego kontraktu socjalnego.

Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Wedle art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Powyższa zasada subsydiarności (pomocniczości) wynika z założenia o samodzielności (domniemania samodzielności) osoby i rodziny, a także z przeświadczenia, że państwo udziela pomocy tylko w ostateczności, po wyczerpaniu przez osobę zainteresowaną jej własnych środków zaradczych (vide: W. Maciejko, w: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008, s. 16). Powyższe w żaden sposób nie determinuje normy art. 11 ust. 2 u.p.s. jako przepisu zawierającego rozwiązanie o charakterze wyjątkowym. Sąd przychyla się do tych poglądów judykatury, w których wskazywano, że przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. nie zakłada konieczności spełnienia innych warunków, poza tymi, które zostały w nim wskazane, aby odmowa przyznania świadczenia była możliwa. Mamy tu do czynienia z uznaniem administracyjnym, wymagającym starannego uzasadnienia zajętego stanowiska, nie zmienia to jednak faktu, że organ administracji ocenia czy niedotrzymanie postanowień kontraktu socjalnego może być podstawą odmowy jej udzielenia (vide: wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2010r., w sprawie I OSK 84/10, Lex nr 595567). W realiach kontrolowanej sprawy trafnie przyjęto, że organy administracji nie naruszyły uznania administracyjnego, skoro strona zobowiązująca się do określonego zachowania poprzez zawarcie kontraktu socjalnego, w celu uzyskania stosownej pomocy społecznej, swoim świadomym zachowaniem nie wywiązuje się z jego postanowień.

Jak powszechnie podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że nie tylko marnotrawienie własnych zasobów ale także bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s.

Odnosząc się do zarzutu umieszczenia w "kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego" adnotacji "odmówiono przyznania pomocy finansowej" wypada wskazać, iż kwestionariusz ten stanowi jedynie podstawę do wydania decyzji, zaś sam takiego charakteru nie ma. Ponadto kwestionariusz nie spełnia, wbrew twierdzeniom skarżącego, wymogów przewidzianych w przepisie art. 107 § 1 K.p.a. Kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego zawiera bowiem cześć VII "Ocena sytuacji osoby/rodziny i wnioski pracownika socjalnego", a zatem określenie przez pracownika socjalnego jego relacji (stanowiska) co do konkretnej sytuacji, w tym co do żądanego przez stronę świadczenia. Ów wniosek pracownika socjalnego nie jest tożsamy z rozstrzygnięciem sprawy, które następuje w formie decyzji administracyjnej wydawanej nie przez pracownika socjalnego lecz organ administracji publicznej.

Powyższe prowadzi do wniosku, że skargę kasacyjną, jako nieusprawiedliwioną należało oddalić na podstawie art. 184 P.p.s.a.