Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 259/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk- Marciniak Sędziowie WSA Józef Maleszewski WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2014r. nr [...].


UZASADNIENIE

Dnia 08 lipca 2014 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęły dwa wnioski L. S. (dalej jako Wnioskodawca, Odwołujący się, Skarżący): o sfinansowanie turnusu rehabilitacyjnego wskazanego we wniosku, oraz o udzielenie pomocy finansowej na zakup leków, żywności, środków czystości, zdjęcia do dowodu osobistego bowiem poprzedni stał się nieaktualny, oraz nocnika.

Decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], wskazując na art. 7-8, art. 11 ust. 2 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm., obecnie Dz. U. z 2015 r. poz. 163, dalej jako u.p.s.) odmówił Wnioskodawcy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup żywności, leków, środków czystości, opłaty zdjęć do dowodu osobistego, zakupu nocnika oraz sfinansowanie turnusu rehabilitacyjnego. Uzasadniając napisał, że w dniu 22 lipca 2014 r. został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy. Zgodnie z oświadczeniem Wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zamieszkuje z żoną, B. S., która nadal uiszcza wszelkie opłaty mieszkaniowe. Małżonkowie zajmują wspólny lokal mieszkalny, korzystają z tych samych sprzętów gospodarstwa domowego. Wnioskodawca nie wykazuje żadnego źródła dochodu, co zdaniem organu I instancji oznacza, że zmuszony jest korzystać ze środków finansowych żony w zakresie uiszczania opłat mieszkaniowych, wyżywienia, zakupu środków czystości, leków itp. Wnioskodawca oświadczył, że pożycza środki finansowe od kolegów, na co nie przedstawił żadnego dokumentu. Wnioskodawca od wielu lat jest osobą bezrobotną. Zgodnie z oświadczeniem poszukuje pracy we własnym zakresie, zapytując osoby znajome o stanowisko pracy. Wnioskował też o stanowisko kierownicze w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej. Nie utrzymuje żadnego kontaktu z córkami. Czyni starania o świadczenie rentowe w ZUS.

Prezydent Miasta ocenił, że nie może zaakceptować twierdzenia o odrębności gospodarstw domowych Wnioskodawcy i małżonki. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 04 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1947/2001 (LexPolonica Nr 3917109) wspólne zamieszkiwanie finansowane z dochodu tylko jednego osoby, zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie. Sytuacja taka ma miejsce w przypadku Wnioskodawcy, który korzysta z wyposażenia mieszkania wspólnie z małżonką, a nade wszystko, nie ma własnych środków utrzymania, które pozwoliłyby na osobne gospodarowanie. Organ I instancji podkreślił brak konfliktu między małżonkami, który mógłby być przyczyną prowadzenia dwóch odrębnych gospodarstw domowych. Podnoszony przez Wnioskodawcę ustrój rozdzielności majątkowej nie przesądza o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego.

Wnioskodawca został poinformowany o procedurze przyznawania pomocy na leki i konsekwencjach niestosowania się do tej procedury. Został zobowiązany do przedłożenia pracownikowi socjalnemu imiennej faktury za zakupione leki oraz paragonu za wykonane zdjęcie do dowodu osobistego. Z uwagi na fakt, że organ I instancji nie uznał za wiarygodne prowadzenia przez Wnioskodawcę jednoosobowego gospodarstwa domowego, pismem z dnia 01 sierpnia 2014 r. Wnioskodawca został wezwany do dostarczenia zaświadczenia potwierdzającego dochody małżonki. Następnie organ zwrócił się do małżonki Wnioskodawcy o dostarczenie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów za miesiące czerwiec-lipiec 2014 r. Mimo skutecznego doręczenia wezwań nie wpłynęły stosowne dokumenty. Organ I instancji stwierdził, że odmawia przyznania pomocy z uwagi na brak dokumentów potwierdzających sytuację Wnioskodawcy. Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. między innymi brak współdziałania osoby i rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

W odwołaniu od opisanej decyzji Wnioskodawca stwierdził, że od 2009 r. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. We wszystkich oświadczeniach składanych do MOPS od 2012 r. potwierdzał i nadal potwierdza ten stan, bo to prawda i zarazem bezsporny fakt. Nie wie, jak może jeszcze tego dowieść. Do momentu rozpoczęcia konfliktu (styczeń 2014) z kierownictwem MOPS nie było żadnych problemów z uznaniem tego faktu i taką interpretacją przepisów, które pozwalały na udzielanie Wnioskodawcy pomocy celowej na zakup żywności, leków, środków czystości. Od stycznia 2014 MOPS rozpoczął swoistą "wojnę" będącą niczym innym jak formą perfidnej zemsty za ośmielenie się na zwrócenie uwagi na fakty braku jakiejkolwiek wiedzy w sprawie Wnioskodawcy, o czym Wnioskodawca obszernie informował w innych pismach. Wnioskodawca nie ma gdzie mieszkać, więc zamieszkuje w jednym lokalu z żoną. Nie korzystają z tych samych sprzętów gospodarstwa domowego. Jedyny wspólny sprzęt to sedes. Wnioskodawca wystąpił zatem o dofinansowanie do zakupu nocnika. Jako wyjątkowe kłamstwo Wnioskodawca ocenił stwierdzenie, że nie przedstawił żadnych dowodów na fakt, że obecnie żyje głównie za pieniądze pożyczane od dwóch kolegów. Wnioskodawca zaproponował w rozmowie, że może takie dokumenty przedstawić, na co dostał odpowiedź, że każdy może taką kartkę napisać. Ocenił, że jest to nie tylko nadużycie swojego stanowiska ale i bezczelne kłamstwo.

Odnosząc się do procedury przyznawania pomocy na leki Wnioskodawca wskazał, że w 2012 roku dostarczał kilka razy do MOPS najpierw kserokopie recepty z potwierdzeniem na odwrotnej stronie przez aptekę ceny leków, a następnie kserokopię imiennej faktury na zakup tego samego leku na tą samą receptę. Ocenił, że wskazana procedura to idiotyzm. Ponieważ zażywa a tym samym kupuje praktycznie te same leki na cukrzycę i obniżenie cholesterolu, to z inicjatywy MOPS miał dostarczać już tylko same rachunki imienne. Takie rachunki są w aktach i były akceptowane, a pomoc na zakup leków była udzielana dalej. Od czasu konfliktu z MOPS nagle okazało się, że Wnioskodawca nie przestrzega procedury. Do odwołania załączył kserokopie dwóch kompletów dokumentów na zakup leków z sierpnia 2014.

Wnioskodawca zaznaczył, że dopiero z decyzji organu I instancji dowiedział się, że miał dostarczyć paragon za wykonane zdjęcie do dowodu osobistego. Odnosząc się do wniosku o dofinansowanie turnusu rehabilitacyjnego Wnioskodawca podkreślił, że nie otrzymał decyzji negatywnej; to PCPR skończyły się środki na ten cel.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej kpa) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, że Wnioskodawca pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, a w konsekwencji podzieliło ustalenie, że w sprawie nie zostały spełnione warunki przyznania wnioskowanej pomocy. Organ I instancji słusznie przyjął, że należy ustalić wysokość dochodu rodziny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu L. S. (dalej jako Skarżący) ocenił, że uzasadnienie decyzji SKO to cały szereg "nie tylko kłamstw ale przede wszystkim bredni". Skarżący powtórzył, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Zaznaczył, że nie jest nawet zameldowany w przedmiotowym lokalu, w którym mieszka tylko za zgodą właścicielki mieszkania. Żona Skarżącego jest najemcą. Skarżący nie korzysta z pralki, lodówki, szafy, kuchni gazowej, garnków oraz wielu innych sprzętów domowych. Jeżeli już gotuje, to w swoich garnkach. Skarżący podkreślił, że pracodawca małżonki oraz bank w którym żona ma konto, odmówili udzielenia informacji dotyczących wysokości dochodów żony. Zaznaczył, że w dacie wydawania decyzji przez SKO, żona była już osobą bezrobotną.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. z 2002r., Nr 153, poz. 1269,) oraz w art. 1 i 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z późń. zm, zwanej dalej ppsa) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną, a zgodnie z art. 133 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

W przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2014r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup żywności, leków, środków czystości, opłaty zdjęć do dowodu osobistego, zakupu nocnika oraz sfinansowania turnusu rehabilitacyjnego.

Materialnoprawną podstawą decyzji wydanych w niniejszej sprawie były przepisy art. 39 ust. 1 i 2 i art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2013r., 182, zwanej dalej ups) Zgodnie z art. 39 ust. 1 ups w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ups).

Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ups i § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 17 lipca 2012r.) prawo do świadczeń pieniężnych, w tym m.in. w formie zasiłku celowego, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na jedną osobę nie przekracza obecnie 456 zł, a osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł.

Stosownie do art. 2 ust. 1 ups, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W dalszych przepisach ups wymienione zostały bardziej szczegółowe cele stojące u podstaw przyznania określonych świadczeń pieniężnych osobom potrzebującym oraz warunki ich uzyskania. Celem pomocy społecznej nie może być jednak całkowite wspieranie podopiecznego, tylko udzielenie jemu pomocy przy niezbędnym jego współdziałaniu oraz wykorzystywaniu wszystkich sposobności prowadzących do poprawy sytuacji bytowej. Stąd też w orzecznictwie sądowym wskazano, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do tych świadczeń (wyrok NSA z 22 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1747/12, lex nr 1436990). Powyższe założenia natury ogólnej pomocy społecznej wynikające z art. 2 u.p.s.s są również wytyczną dla organu pomocy społecznej, by przy orzekaniu w indywidualnych sprawach w sposób szczególny zwrócić uwagę na cechy osoby wnioskującej o pomoc społeczną, w szczególności na to, w jakiej znajduje się sytuacji bytowej, jaka jest sytuacja rodzinna tej osoby oraz stan jej zdrowia i w ten sposób ukierunkować postępowanie wyjaśniające, czy dana osoba kwalifikuje się do objęcia ją pomocą społeczną.

Podstawowym środkiem dowodowym pozwalającym organom ustalić sytuację danej osoby jest wywiad środowiskowym przeprowadzany w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Zgodnie z § 2 ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. 2012.712) "pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy."

Zgodnie z art. 107 ust. 1 ups "Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103". Zgodnie z art. 107 ust. 4a i 5 ups niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, bądź odmowa złożenia oświadczenia o dochodach i stanie rodzinnym stanowi podstawę wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Organ powinien wyraźnie pouczyć stronę postępowania, że brak współpracy z pracownikiem socjalnym poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w konsekwencji może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. (tak WSA w Poznaniu w wyroku z 26 czerwca 2013r., II SA/Po 32/13 LEX nr 1361805)

W przedmiotowej sprawie organy ustaliły, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która jest osobą pokrywającą wszystkie koszty utrzymania. Ustaliły również, że członkowie rodziny Skarżącego, tj on i jego żona mimo wezwania nie przedłożyły zaświadczenia o zarobkach B, S., co uznali za brak współpracy z organem i na podstawie art. 11 ust. 2 odmówiły przyznania świadczeń. Zgodnie z tym przepisem: brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W pierwszej kolejności odnieść się należy do podnoszonego przez organ a kwestionowanego przez Skarżącego faktu ustalenia, że nie prowadzi on jednoosobowego gospodarstwa domowego a prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną. Bezspornym było ustalenie, że Skarżący pozostaje w związku małżeńskim z B. S., od 2005r. mają rozdzielność majątkową. Mieszkają razem, wszystkie koszty utrzymania mieszkania ponosi żona Skarżącego. Skarżący nie ma żadnych dochodów, podaje, że utrzymuje się z pożyczonych pieniędzy. Słuszne było stanowisko organu, z którego wynikało, że rozdzielność majątkowa nie ma wpływu na ustalenie czy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe a nadto wspólne gospodarowanie finansowane z dochodu tylko jednej strony zawsze będzie oznaczało wspólne gospodarowanie. Stanowisko to wymaga jednak doprecyzowania. Wspólne gospodarowanie ma miejsce nie tylko wtedy, gdy małżonkowie zamieszkują w jednym mieszkaniu i tylko jedno z nich opłaca rachunki związane z utrzymaniem mieszkania. Wspólne gospodarowanie ma miejsce wtedy gdy faktycznie małżonkowie współdecydują o przeznaczeniu dochodów osiąganych przez jej jedno z nich, gdy współdziałają przy załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu.

Definicję osoby samotnie gospodarującej zawiera art. 6 pkt 10 wymienionej ustawy, zaś definicję rodziny określa art. 6 pkt 14 tej ustawy. W myśl wskazanych regulacji osobą samotnie gospodarującą jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe, zaś pod pojęciem rodziny należy rozumieć osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

Faktyczny związek, o którym mowa w art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb życiowych (mieszkaniowych, żywnościowych) i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło ich utrzymania. Ustawodawca uznanie za rodzinę uzależnił także od wymogu wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania. Wspólne gospodarowanie oznacza wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95, publ. OSNAPiUS 1996, Nr 16, poz. 240: "Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują." W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy (por. wyroki NSA z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. I OSK 1947/12, publ. Lex nr 1356282; z dnia 9 lipca 2013, sygn. I OSK 2287/12, publ. Lexis nr 7386833; z dnia 5 września 2013 r., sygn. I OSK 2836/2012, publ. Lexis nr 8119867).

Przekładając to na realia niniejszej sprawy ustaleń takich brak. W aktach znajdują się oświadczenia Skarżącego i jego żony, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. W wywiadzie środowiskowym z [...] lipca 2014r. brak jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie. Znalazł się tam tylko zapis, że między małżonkami nie występuje konflikt, który mógłby być przyczyną prowadzenia dwóch odrębnych gospodarstw domowych, co nie jest wystarczającego do ustalenia prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Nie ma żadnych ustaleń dotyczących braku bądź korzystania ze wspólnych sprzętów, braku korzystania przez Skarżącego ze sprzętów gospodarstwa domowego, istnienia, bądź nie "podziału" mieszkania do korzystania, wskazującego na faktyczną rozdzielność bądź wspólność. Nie ma ustaleń w zakresie zasad przyrządzania posiłków, robienia codziennych zakupów, gospodarowania wynagrodzeniem żony Skarżącego, źródeł finansowania wyżywienia, środków czystości czy leków przez Skarżącego. Brak ustaleń czy stan zdrowia żony Skarżącego uniemożliwiał jej wychodzenie z domu, kto wówczas się nią opiekował, kto robił zakupy. W razie istnienia wątpliwości w tym zakresie ciężaru wykazania okoliczności prowadzenia osobnego gospodarstwa przez małżonków mieszkających razem nie można nałożyć w całości na Wnioskodawcę. Wykazanie okoliczności faktycznych dowodami z dokumentów jest niezwykle trudne, a czasami wręcz niemożliwe. Organ dysponuje możliwością weryfikacji twierdzeń Skarżącego dysponując środkiem dowodowym w postaci wywiadu środowiskowego przeprowadzanym w miejscu zamieszkania Wnioskodawcy, poczynieniem odpowiedniego rozeznania przez pracownika socjalnego w mieszkaniu Wnioskodawcy, a także innymi dowodami z art. 75 kpa, takimi jak dowody z przesłuchania świadków. Pominięcie ustalenia tych okoliczności w drodze choćby dokładniejszego ustalenia okoliczności faktycznych przez pracownika socjalnego sporządzającego wywiad środowiskowy stanowi naruszenia art. 7 , 77 kpa. Tym bardziej, że w decyzjach o przyznaniu świadczeń z 2012r, 2013r. a także z decyzji odmownej z [...].02.2014r., czyli 5 miesięcy przed złożeniem przedmiotowego wniosku organ przyjmował, że Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą i w niniejszej sprawie nie wyjaśnił przyczyn zmiany swojego stanowiska w tym zakresie. Zasada przekonywania wynikająca z art. 11 kpa, a także zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 kpa) wymaga wyjaśnienia stronom przesłanek, jakimi organ kierował się przy załatwieniu sprawy. Obowiązki organu wynikające z tej zasady nie ograniczają się do przekonującego uzasadnienia treści decyzji pod względem prawnym i faktycznym, również w odniesieniu do decyzji uznaniowych. Omawianą zasadę narusza organ w szczególności wówczas, gdy "w ogóle nie ustosunkowuje się do twierdzeń, które strona uważa za istotne dla sposobu załatwienia sprawy. U strony bowiem może pojawić się przeświadczenie o tym, że organ lekceważy jej twierdzenia, załatwia sprawy bez uwzględnienia całokształtu ich okoliczności, jest stronniczy i niesprawiedliwy" (wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 sierpnia 1984 r., II SA 742/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 67). Organy w decyzjach w ogóle nie odniosły się do faktu, że parę miesięcy wcześniej nie kwestionowały prowadzenia przez Skarżącego jednoosobowego gospodarstwa domowego, nie podały przyczyn zmiany stanowiska, zmiany okoliczności, czy też dowodów jakimi dysponowały w zakresie tych ustaleń, czym naruszyły zarówno przepisy postępowania jak i zasady wyżej wskazane i to w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Organ uzasadniając decyzję odmowną brakiem współdziałania nie wziął pod uwagę, że Skarżący odpowiadał na każde wezwanie organu. Wezwany do dostarczenia zaświadczenia o zarobkach żony przedłożył zaświadczenie od pracodawcy żony i banku, z którego wynikało, że zaświadczenia takiego nie mógł otrzymać. Przedłożył również zaświadczenie, z którego wynikało, że jego żona przebywała na zwolnieniu i w szpitalu, podawał, że żona ma lęki, nie wychodzi z domu. W takiej sytuacji uznanie przez organ istnienia braku współdziałania było niezasadne a co najmniej przedwczesne. Organ, jak już wyżej wskazano nie wyjaśnił okoliczności związanych ze wspólnym prowadzeniem gospodarstwa domowego przez Skarżącego i jego żonę. Przy założeniu, że takie wspólne gospodarstwo małżonkowie prowadzą organ nie wziął pod uwagę faktu, że Skarżący otrzymał odmowę wydania zaświadczenia o zarobkach żony zarówno od pracodawcy, jak i z banku, a żona Skarżącego podawała, że zaświadczenia nie może złożyć, bo choruje i nie wychodzi z domu. Okoliczności te nie wskazują na brak współdziałania, nie ma w nich bowiem elementu obiektywnej bierności, co organ winien wziąć pod uwagę i rozważyć. Organ winien również odnieść się do zarzutu Skarżącego w odwołaniu, że dysponował zaświadczeniem o zarobkach jego żony z marca 2014r. Winien wyjaśnić, czy faktycznie takie zaświadczenie posiadał i wskazać z jakich przyczyn nie mógł ustalić na jego podstawie dochodów żony Skarżącego (przy oczywiście uprzednim ustaleniu, że mają one znaczenia dla rozpoznania wniosku Skarżącego).

Bierna (czy negatywna) postawa wnioskodawcy na tym etapie postępowania nie zwalnia organu od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie może stanowić podstawy do instrumentalnego zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s. Oznacza to, że organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), w szczególności, w miarę możliwości, przeprowadzić wywiad z rodziną osoby korzystającej z pomocy, dokonać oceny sytuacji w miejscu zamieszkania i zebrać dane posiadane z urzędu. Dopiero, gdy tak zebrane dane nie dają podstawy do stwierdzenia istnienia przesłanek przyznania świadczenia, możliwa jest odmowa jego przyznania z powołaniem na art. 11 ust. 2 ustawy.

W przedmiotowej sprawie organ II instancji wskazał, że działał również na podstawie art. 41 u.p.s. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jednak w ogóle do tego przepisu się nie odniósł. Organ I instancji nie rozpoznał wniosku w aspekcie tego przepisu. Zgodnie z art. 41 u.p.s.: W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Rzeczą organu było ustalenie, czy nawet przy założeniu przekroczenia tego kryterium nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s. Wniosek o udzielenie pomocy złożony przez Skarżącego nie wskazywał, że ma być on rozpoznawany jedynie w świetle zasiłku wskazanego w art. 39 u.p.s.

Powyższe nieprawidłowości uzasadniają przyjęcie, iż zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji wydano z naruszeniem przepisów materialnych i przepisów postępowania, a ponieważ naruszenia te mają istotny wpływ na wynik sprawy, zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę winien uwzględnić wskazówki zawarte w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia, w tym w szczególności ponownie przeprowadzi rodzinny wywiad środowiskowy, uwzględniający sytuację Skarżącego pod kątem prowadzenia wspólnego gospodarstwa z żoną. W razie konieczności ustaleń w tym zakresie dokona również przy wykorzystaniu innych środków dowodowych z kpa. Odniesie się do własnych poprzednich ustaleń dokonanych w tym zakresie. Przy uznaniu, że Skarżący prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe ustali, przy wykorzystaniu również innych środków dowodowych z kpa, czy nie złożenie zaświadczenia o zarobkach żony Skarżącego spowodowane jest biernością, niechęcią współpracy, czy też innymi przyczynami takimi jak np. choroba. Organ uznając brak podstaw do zastosowania art. 39 u.p.s. odniesienie się również do treści art. 41 u.p.s.

Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., Sąd uznał za zbędne, ponieważ zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu