Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 420/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2015-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 461
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb  Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, art. 107 par. 1, 3,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 2,3,3a,
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata E. P. – K. kwotę 395,49 (trzysta dziewięćdziesiąt pięć 49/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania

1.1. Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych ("ZUS", "Zakład") utrzymał w mocy decyzję z [...] r. [...], którą odmówił H.S.umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy w łącznej kwocie 42 455,49 zł.

1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że do 21 września 2010 r. H. S. zgłoszony był do ubezpieczeń w ZUS z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności. Do prowadzenia działalności nie zatrudniał pracowników. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą przedsiębiorca był obowiązany do opłacania składek na ubezpieczenie własne. Ponieważ obowiązku tego nie dopełnił, na koncie rozliczeniowym ZUS powstało zadłużenie. Wnioskiem z dnia 13 listopada 2014 r., doprecyzowanym w dniu 24 listopada 2014 r., H. S. zwrócił się o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolnicza działalność gospodarczą (Dz.U.2012.1551). Wniosek umotywował trudną sytuacją materialną, rodzinną i zdrowotną oraz niewiedzą w sprawie zmiany przepisów dotyczących podlegania ubezpieczeniom.

1.3. Zakład wskazał, że zasady umarzania należności zostały uregulowane w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. 2009.205.1585 ze zm.), dalej jako "u.s.u.s." Podstawowym warunkiem umożliwiającym umorzenie jest całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (art. 28 ust. 2 i 3 tej ustawy). Jednocześnie stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umarzania tych należności określa § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ("Rozporządzenie").

1.4. Zakład stwierdził brak przesłanki całkowitej nieściągalności. Przedmiotowe należności dotychczas nie były dochodzone w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji, zatem żaden też organ egzekucyjny nie stwierdził w stosunku do wnioskodawcy braku majątku, uniemożliwiającego opłacenie przedmiotowych należności. Z uwagi na powyższe dalsze postępowanie w sprawie umorzenia należności prowadzone było z uwzględnieniem przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i Rozporządzenia. Analiza sprawy została przeprowadzona w oparciu o całość dokumentacji zgromadzonej do wniosku z dnia 13 listopada 2014 r. oraz wniosku z 26 lutego 2015 r. Organ ustalił, że przedmiotem działalności prowadzonej przez wnioskodawcę był sklep spożywczo przemysłowy. Od 30 października 2010 r. H. S. był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z tytułu przyznanej renty strukturalnej. W związku z utratą prawa do renty strukturalnej w wyniku wydanej w sierpniu 2014 r. decyzji przez ARiMR, wnioskodawca i jego małżonka A. S. (lat 59) aktualnie nie posiadają żadnych bieżących dochodów. W oświadczeniu z dnia 13 listopada 2014 r. wnioskodawca wskazał, że jest właścicielem pojazdu marki Opel Zafira z 2000 r., który 12 grudnia 2014 r. sprzedał za 5000 zł. Wspólnie z żoną H. S. mieszka w domu należącym obecnie do córki (lat 31). W oświadczeniu z dnia 13 listopada 2014 r. wnioskodawca wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo z córką. W dniu 9 grudnia 2014 r. doprecyzował, że córka jest zameldowana, a wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawca prowadzi z żoną, zajmując jeden pokój na dole domu i posiada dostęp do wspólnej kuchni. Córka zaś wraz z mężem (zawarcie związku małżeńskiego nastąpiło w październiku 2014 r.) nie pozostaje z rodzicami we wspólnym gospodarstwie domowym i zajmuje 2 pokoje z dostępem do łazienki i wspólnej kuchni. Dom należy do córki. W dniu 9 stycznia 2015 r. wnioskodawca przedłożył dokumentację, z której wynika, że na mocy umów darowizny z dnia 31 grudnia 2014 r. przekazał swojej córce W. S. B. trzy pojazdy, tj. ciągnik rolniczy, przyczepę ciężarową rolniczą i przyczepę lekką, o łącznej wartości wynikającej z przedłożonych umów w wysokości 9190 zł. Wobec nowych okoliczności dotyczących braku środków do życia i majątku ruchomego, którym wnioskodawca obdarował córkę, pismem z 12 stycznia 2015 r. wnioskodawca został zobligowany do złożenia stosownych wyjaśnień pod rygorem nieuznania córki i jej męża za osoby niepozostające ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. Wobec niezłożenia wyjaśnień Zakład uwzględnił dochody córki i jej męża jako osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Córka od lipca 2008 r. zatrudniona jest w Agencji ze średnim miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie, tj. 1552,44 zł netto. Mąż córki osiąga stałe, dochody z tytułu zatrudnienia w wysokości znacznie przekraczającej najniższe wynagrodzenie. Nadto córka jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 12,45 ha fizycznych - 21, 425 ha przeliczeniowych oraz lasu o powierzchni 0,54 ha fizycznych. Roczny dochód z ww. gospodarstwa wynosił 61 468,32 zł, tj. 5 122,36 zł średniomiesięcznie. Dodatkowo w ramach płatności rolnośrodowiskowych - na podstawie decyzji Agencji córce zostały przyznane środki w kwocie 10 163,20 zł. Według przedłożonych odcinków faktur za energię elektryczną, gdzie wskazanym jako odbiorca jest wnioskodawca, koszty energii elektrycznej kształtują się w kwocie około 150 zł miesięcznie. H. S. wyjaśnił, że na posesji jest jeden licznik, natomiast w kosztach rodzina partycypuje po połowie. Jako koszty leczenia wnioskodawca wskazał dwie faktury na zakup leków i parafarmaceutyków wystawione w grudniu 2014 r. dla żony na kwotę 72,57 zł oraz dla wnioskodawcy na kwotę 59 zł. Nadto wnioskodawca posiada zobowiązanie pieniężne względem operatora telefonicznego - 101,73 zł, nienależnie pobrane świadczenie z KRUS (zobowiązanie nieprawomocne) oraz wobec ARiMR (decyzja nieprawomocna).

1.5. W ocenie Zakładu okoliczności przedstawione we wniosku oraz w trakcie postępowania nie stanowią wystarczających argumentów przemawiających za umorzeniem przedmiotowych należności. Brak jest przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. oraz przesłanek, które dają możliwość umorzenia wnioskowanych należności na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. i § 3 Rozporządzenia. W przypadku wnioskodawcy nie wystąpiły sytuacje drastyczne związane ze szkodami poniesionymi w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (powstałego z przyczyn obiektywnych, niezależnych od dłużnika) mającego wpływ na możliwości płatnicze dłużnika i możliwości pozyskiwania dochodów. Zatem sytuacja określona w pkt 2 § 3 ust. 1 rozporządzenia nie wystąpiła.

W zakresie sytuacji zdrowotnej Zakład wskazał, że wprawdzie wnioskodawca i jego żona leczą się, to jednak w aktach sprawy nie znajduje się orzeczenie lub inny dokument świadczący o niemożności podjęcia przez stronę zatrudnienia ze względu na stan zdrowia.

Zakład podniósł, że posiadane gospodarstwo rolne zobowiązany przekazał swojej córce podczas trwania postępowania w I instancji, tj. 31 grudnia 2014 r.,w sytuacji, gdzie jak podnosił pozostał bez środków do życia, a środki na pokrycie opłat za telefon i energię elektryczną pożyczył od znajomych. W ocenie organu sytuacja taka budzi wątpliwości organu co do rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy. Nadto, obdarowany ma obowiązek pomocy dla darczyńcy w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia. Zdaniem organu fakt świadomego wyzbycia się majątku wyklucza obecnie możliwość rozpatrywania sytuacji strony w kategoriach ubóstwa. Biorąc zatem pod uwagę okoliczności faktyczne sprawy uznał, że warunek umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek określany w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia również nie został spełniony.

2. Skarga do Sądu

2.1. Na powyższą decyzję H. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na jego wynik, tj.:

1. art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 15 K.p.a. polegające na niezgromadzeniu dostatecznie materiału dowodowego, poprzez brak ustalenia czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Zakład stwierdził, że w niniejszej sprawie przesłanka ta nie występuje ponieważ wobec skarżącej nie prowadzono postępowania egzekucyjnego w celu wyegzekwowania należności z tytułu składek, a tym samym żaden organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku. W ocenie skarżącego takie uzasadnienie braku występowania przesłanki nieściągalności jest jednak wadliwe i nie wystarczające;

2. art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w ustaleniu przez Zakład, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, wraz ze swoją córką oraz jej mężem. Organ pomimo wątpliwości, co do oświadczeń złożonych przez skarżącego nie rozstrzygnął ich poprzez ustalenie tych okoliczności poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego, choćby przesłuchania strony lub jego córki. Ustalenia w tym zakresie należy uznać za dowolnie poczynione przez Zakład;

3. art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w tym, że organ nie tylko nie ustalił relacji pomiędzy dochodami rodziny skarżącej, a ponoszonymi wydatkami. Zakład pominął kwestię podstawowych wydatków związanych z codzienną egzystencją skarżącego i jej żony w tym wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego czy wydatków na żywność;

4. art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w tym, że w ogóle organ nie wziął pod uwagę faktu, że niepłacenie składek nie wynikało, ze złej woli skarżącego, a jedynie jego niewiedzy. A tym samym nie wzięły pod uwagę słusznego interesu strony w tym postępowaniu.

2.2. Uzasadniając zarzuty skarżący wskazał, że w zakresie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy organ ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, córką oraz jej mężem. Organ II instancji uznał, że organ I instancji w tym zakresie poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, opierając się na piśmie Zakładu z dnia 12 tycznia 2015 r. wzywające stronę do złożenia pisemnych wyjaśnień, "pod rygorem nieuznania Pani W.S. i jej męża za osoby niepozostające z Panem i Pana żoną we wspólnym gospodarstwie domowym". Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje, aby organ wzywał do złożenia wyjaśnień pod rygorem. Organ zastosował instytucję z Kodeksu postępowania cywilnego, a nie administracyjnego, tym samym naruszył art. 7, art. 77 oraz art. 80 K.p.a. Aby wyjaśnić pojęcie "wspólne gospodarowanie", a tym samym ustalić, czy skarżący jest sobą gospodarującą z żoną, czy też z innym członkiem rodziny, należy uwzględnić potoczne rozumienie tego wyrażenia. Zgodnie z Wielkim Słownikiem Poprawnej Polszczyzny PWN wspólny to taki, w którym biorą udział dwie osoby lub więcej osób; wykonywany razem z kimś", natomiast "gospodarować to "dysponować czymś; zarządzać czymś". W ocenie skarżącego przez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego rozumie się nie tylko wspólne zamieszkiwanie określonych osób, ale związane z tym wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych, w tym wzajemną ścisłą współpracę w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo spełnione powinno być cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują. Skarżący podkreślał, że nie tworzą gospodarstwa z córką oraz jej mężem. Skarżący wraz z żoną zajmuje oddzielne pomieszczenia, za które są odpowiedzialni. Córka natomiast żyje oddzielnie z mężem. Nie jedzą wspólnych posiłków, nie czynią wspólnych zakupów. Skarżący nie współdecyduje o przeznaczeniu dochodu córki i jej męża. Jak podkreślał utrzymuje się oddzielnie. Środki do życia pożyczają od znajomych, a ostatnio sprzedali samochód, aby móc jakoś żyć.

2.3. Skarżący wskazał ponadto, że organ nie tylko nie ustalił relacji pomiędzy dochodami rodziny skarżącego, a ponoszonymi wydatkami. Zakład pominął ponadto kwestię podstawowych wydatków związanych z codzienną egzystencją skarżącego i jego żony, w tym wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego czy wydatków na żywność. Dodatkowo skarżący zarzucił, że ponownie rozpatrując sprawę organ ograniczył się tylko do wysłania do wnioskodawcy pisma informującego o prawie do zapoznania się z całością zebranych dowodów i wypowiedzenia się co do nich.

2.2. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.

3.2. Organy obu instancji prawidłowo powołały materialno-prawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jaką jest art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jednocześnie wskazując na przypadki, w których ona zachodzi. Ponadto, w związku z tym, że sprawa dotyczy także należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 Rozporządzenia.

Zacytowane przepisy wskazują na przesłanki umorzenia należności składkowych, tj.: całkowitą nieściągalność należności oraz taki stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązanego, które powodują, że nie jest on w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

3.3. W niniejszej sprawie organy stwierdziły brak przesłanek uzasadniających umorzenie należności skarżącej. Wymaga wyjaśnienia, że w celu ustalenia istnienia ww. przesłanek konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości.

Z treści zacytowanych przepisów wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Dokonując tych czynności organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 K.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przy ocenie wiarygodności zgromadzonych dowodów organ nie jest skrępowany żadnymi regułami określającymi wartość poszczególnych rodzajów dowodów i dokonuje tej oceny w sposób swobodny, na podstawie własnego przekonania opartego na zebranym materiale dowodowym. Swobodna ocena dowodów, by nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny, m.in. logiki, doświadczenia życiowego, wszechstronności, z uwzględnieniem znaczenia i wartości dowodów.

Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego procesu decyzyjnego. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu.

3.4. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie.

Kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest ustalenie czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Zakład stwierdził, że w niniejszej sprawie przesłanka ta nie występuje ponieważ wobec skarżącego nie prowadzono postępowania egzekucyjnego w celu wyegzekwowania należności z tytułu składek, zatem żaden też organ egzekucyjny nie stwierdził w stosunku do wnioskodawcy braku majątku, uniemożliwiającego opłacenie przedmiotowych należności. Należy zauważyć, że powołana przez Zakład okoliczność nie stanowi żadnej z przesłanek nieściągalności enumeratywnie wyliczonych w art. 28 ust. 2, 3 u.s.u.s. Wymaga ponadto wyjaśnienia, że ustalenia w zakresie posiadania majątku przez osobę zobowiązaną ZUS może prowadzić samodzielnie w toku postępowania o umorzenie zaległości tak jak samodzielnie ocenia czy ewentualny majątek może mieć wpływ na możliwości płatnicze zobowiązanego. Istotne przy tym jest, że organ podjął się dokonania takich ustaleń, stwierdzając m.in., że skarżący mieszka w domu córki, przekazał jej gospodarstwo rolne oraz w trakcie trwania postępowania majątek ruchomy znacznej wartości. Z dokonanych ustaleń organ nie wyciągnął jednak logicznych wniosków w zakresie omawianej przesłanki umorzenia. W związku z powyższym ocena tej przesłanki jest oceną dowolną, naruszająca art. 80 K.p.a.

3.5. W ocenie Sądu dowolną jest również ocena pozostałych przesłanek umorzenia określonych w § 3 Rozporządzenia. Organ nie ustalił bowiem w sposób wyczerpujący sytuacji majątkowej skarżącego przez co naruszył art. 7 i art. 77 K.p.a. Konsekwencją nieprawidłowości przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy jest brak możliwości oceny wystąpienia przesłanek umorzenia należności składkowych. Pomimo tego organ dokonał takiej oceny. W związku z tym narusza ona art. 80 K.p.a.

Prowadząc postępowanie w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 Rozporządzenia organ wprawdzie podjął się ustalenia sytuacji majątkowej, rodzinnej, i zdrowotnej skarżącej, to jednak postępowanie to okazało się wadliwe.

Zakład stwierdził bowiem, że skarżący wraz żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką i jej mężem, w konsekwencji czego uwzględnił dochody uzyskiwane przez córką skarżącego i jej męża przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Ustaleń takich dokonał jedynie w związku z niezłożeniem przez skarżącego wyjaśnień, do złożenia których został wezwany przez organ pierwszej instancji w związku z ustaleniem, że skarżący nie posiada środków do życia i przekazaniem córce majątku ruchomego. Jednocześnie Zakład pominął wyjaśnienia skarżącego w tym zakresie z dnia 9 grudnia 2014 r., oświadczenie córki i jej męża z 4 grudnia 2015 r., argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 26 lutego 2015 r., jak również fakt ponoszenia przez skarżącego połowy kosztów energii.

Uznając ponadto, że stan majątkowy wnioskodawcy nie uniemożliwia mu spłaty należności z tytułu składek, organ nie tylko nie ustalił relacji pomiędzy ewentualnymi dochodami rodziny skarżącego, a ponoszonymi wydatkami, ale nawet precyzyjnie nie ustalił i nie przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podstawowych wydatków związanych z codzienną egzystencją rodziny skarżącego (poza kosztami za energię i kosztami leczenia), w tym wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego czy wydatków na żywność. Należy podzielić stanowisko skarżącego zawarte w skardze, że błędów tych nie usprawiedliwia fakt niewykazania przez wnioskodawcę tych wydatków. Fakt, że skarżący koszów tych nie określił ani we wniosku o umorzenie, ani później w toku postępowania nie oznacza, że takowych nie ponosi. W ocenie Sądu zasady doświadczenia życiowego nakazują uznać, że są one niezbędne dla normalnego funkcjonowania rodziny. Okolicznością powszechnie znaną jest bowiem konieczność ponoszenia podstawowych wydatków związanych z zaspakajaniem niezbędnych potrzeb życiowych, w tym przede wszystkim wydatków na żywność. Ponadto jakkolwiek postępowanie w sprawie umorzenia należności jest inicjowane wnioskiem zobowiązanego i w jego interesie leży podanie do wiadomości organów rozpatrujących wniosek wszystkich okoliczności sprawy przemawiających za zrezygnowaniem z należności, to organy nie są zwolnione, w sytuacji, kiedy dane przedstawione przez wnioskującego o ich umorzenie są niekompletne od podjęcia działań zmierzających do ustalenia okoliczności istotnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Z tych względów zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. są uzasadnione.

3.6. Podsumowując należy stwierdzić, że wniosek organu o możliwości uregulowania przez skarżącego zobowiązań wobec ZUS jest wynikiem dowolnej oceny, dokonanej z naruszeniem art. 80 K.p.a. Z kolei brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową strony skarżącej stanowi naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy. Proces rozumowania organu oraz argumenty przemawiające za przyjęciem określonej oceny winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 K.p.a.), tak by adresat, a nadto sąd dokonujący kontroli legalności aktu, miał możliwość zapoznania się nie tylko ze stwierdzeniami organu, ale również z analizą, jaką organ przeprowadził w stosunku do każdego z dowodów i przyczyn, dla których niektóre dowody zostały uznane za wiarygodne, a innym odmówiono wiarygodności.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na okoliczność, że skarżący zwrócił się o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolnicza działalność gospodarczą (Dz.U.2012.1551), co zresztą zostało w decyzji wyeksponowane. Organ pierwszej jak i drugiej instancji jednak w żaden sposób nie ustosunkował do tak sformułowanego wniosku skarżącego, co również narusza art. 107 § 3 K.p.a.

3.7. Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona wyczerpujących ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego uwzględniając powyższe rozważania. Dopiero tak ustaloną sytuacją majątkową skarżącego oceni pod kątem spełnienia przesłanek umorzenia należności składkowych, zaczynając od przesłanki całkowitej nieściągalności. Zakład ponadto ustosunkuje się do wniosku skarżącego o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolnicza działalność gospodarczą.

3.8. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 ustawy p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j.t. Dz.U.2013.461).