Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 498/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Tarno, po rozpoznaniu w dniu 12 października 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2004 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] lipca 2004 r. S. S. złożył wniosek o całkowite umorzenie jego zobowiązania z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2004 r., nr [...] odmówił umorzenia należności. Podstawą prawną decyzji były art. 28 ust. 2, 3, 3a, art. 32, art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) – powoływanej niżej również jako u.s.u.s. lub ustawa. W uzasadnieniu Zakład przedstawił stan faktyczny sprawy oraz przesłanki warunkujące możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Oceniając natomiast zebrany materiał dowodowy stwierdził, że nie zachodzi w sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności oraz nie ma podstaw do uwzględnienia przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Wskutek złożonego – zgodnie z pouczeniem zawartym w wyżej opisanej decyzji – wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] grudnia 2004 r. decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 28 ust. 2 i 3, art. 32, art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. – decyzję ZUS. W uzasadnieniu Prezes przedstawił stan faktyczny sprawy, w tym argumentację wnioskodawcy oraz wskazał, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności. Podkreślił, że umorzenie może nastąpić, jeżeli wystąpią zdarzenia losowe, bądź spowodowane działaniem czynników, na które wnioskodawca nie mógł mieć wpływu. W związku z powyższym organ uznał, że brak jest podstaw do zmiany decyzji odmawiającej umorzenia.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na wyżej wskazaną decyzję Prezesa ZUS Stefan Sobczak wniósł o jej uchylenie. Zarzucił zaskarżonej decyzji obrazę prawa materialnego – art. 28 ust. 2 i 3 ustawy, a w szczególności pkt 2, 3, 5, i 6; § 3 ust. 1 pkt 1 ppkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; art. 75 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze oraz art. 5 Kodeksu cywilnego. Skarżący stwierdził ponadto, że zaskarżona decyzja zawiera wprowadzające w błąd stwierdzenie, że jest właścicielem dwóch nieruchomości, podanie niewłaściwego roku wpisu do ewidencji działalności gospodarczej oraz wprowadzające w błąd stwierdzenie, iż prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec jego osoby jest skuteczne. W uzasadnieniu strona w sposób szczegółowy przedstawiła okoliczności faktyczne sprawy oraz własną argumentację.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie względnie oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie jest zatem władny uwzględnić wniosku i umorzyć należności.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692 - dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie zaś z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzeka zatem wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, a wynikającego z akt sprawy (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004; s. 196).

Problem właściwości organu odwoławczego w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek był już wielokrotnie przedmiotem rozważań WSA w Warszawie. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd zawarty m. in. w wyrokach z dnia 6 maja 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2377/04, z dnia 30 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2379/04, z dnia 17 maja 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2375/04.

Zgodnie z art. 181 k.p.a. organy odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne, a do postępowania przed nimi stosuje się odpowiednio art. 180 § 1 k.p.a. Rzecz w tym, że w żadnych przepisach nie określono wprost organu odwoławczego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, w szczególności zaś nie uczyniono tego w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Ustawa ta nie przewiduje też organów nadrzędnych w stosunku do Zakładu. W art. 66 ust. 1 tejże ustawy określono natomiast organ nadzoru. Przepis ten stanowi, że nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.

W art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. Nr 159, poz. 1548 ze zm.) wprost postanowiono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podlega ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, w dacie wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej, jako minister kierujący działem administracji rządowej – zabezpieczenie społeczne (§ 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej (Dz. U. Nr 265, poz. 2643). Stanowisko takie zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2005 r. sygn. akt II GSK 110/05 (niepublikowany).

Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości jest przesłanką stwierdzenia nieważności takiej decyzji, wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W niniejszej sprawie wadą określoną w tym przepisie dotknięta była tylko decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w drugiej instancji. Z tego względu stwierdzenie nieważności dotyczyło tylko tej decyzji.

Stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w drugiej instancji, z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości, czyni niecelowym wypowiadanie się Sądu co do zasadności zarzutów podniesionych w skardze.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony przez skarżącego stosownie do pouczenia zawartego w decyzji organu pierwszej instancji należy potraktować jako odwołanie od tej decyzji, złożone zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. i przekazać do rozpatrzenia właściwemu w sprawie organowi odwoławczemu, którym dotychczas był Minister Polityki Społecznej.

Z dniem 24 sierpnia 2005 r. weszła w życie zmiana art. 83 ust. 4 u.s.u.s., wprowadzona ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony przez Skarżącego stosownie do pouczenia zawartego w decyzji organu I instancji należy ocenić i rozpatrzyć z uwzględnieniem zmian wprowadzonych tą ustawą.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 119 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.

Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono, nie podlega wykonaniu określono w oparciu o przepis art. 152 tej ustawy.