Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2724/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6203 Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych
Hasła tematyczne: Działalność gospodarcza
Inne
Skarżony organ: Inspektor Farmaceutyczny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 103 ust. 1, art. 89a, art. 37ap, art. 101 pkt 4, art. 103 ust. 2 pkt 1, art. 120 ust. 1 pkt 2, art. 65 ust. 1, art. 68 ust. 1, art. 72 ust. 1, art. 80 ust. 1, 2 i 9, art. 96 ust. 1.
journal: Dz.U. 2008 nr 45 poz 271
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del. NSA Stanisław Śliwa Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 15 października 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. F. Sp. z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1593/16 w sprawie ze skargi D. F. Sp. z o.o. w K. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od D. F. Sp. z o.o. w K. na rzecz Głównego Inspektora Farmaceutycznego 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 lutego 2017 r., oddalił skargę D. F. Spółki z o.o. w K. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z [...] czerwca 2016 r., w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny, pismem z 16 czerwca 2014 r., poinformował skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej "A. W P." zlokalizowanej w W. przy ul. J. P. [...]. W zawiadomieniu wskazano, iż ujawniono sprzedaż produktów leczniczych do spółki: "Z. L." K. – T. Sp. z o.o. i Wspólnicy Sp. j. przez aptekę ogólnodostępną "P.", położoną w L. przy ul. Z. [...], prowadzoną przez skarżącą.

W wyniku poczynionych w toku postępowania ustaleń oraz po uzyskaniu uchwały z 5 maja 2015 r., Prezydium Wielkopolskiej Okręgowej Rady Aptekarskiej pozytywnie opiniującej wniosek o cofnięcie zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej "A. W P.", Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny, decyzją z [...] września 2015 r., cofnął skarżącej zezwolenie z dnia [...] września 2006 r., nr [...] na prowadzenie opisanej na wstępie apteki ogólnodostępnej.

Objętą skargą decyzją Główny Inspektor Farmaceutyczny utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W motywach wskazał, że skarżąca dokonywała sprzedaży produktów leczniczych do spółki: "Z. L." K. – T. Sp. z o.o. i Wspólnicy Sp.j. prowadzącej aptekę ogólnodostępną położoną w L. przy ul. W. [...]. Analiza faktur VAT pozwoliła na ustalenie, iż Skarżąca dokonywała sprzedaży takich produktów leczniczych jak: Clexane, Seretide Dysk, Pulmicort Turbuhaler, Symbicort Turbuhaler, Oxis Turbuhaler, Inspra, Tegretol CR, Serevent Dysk, Fraxiparine czy Zoladex, które najczęściej występują w tzw. "odwróconym łańcuchu dostaw" i należą do leków ratujących życie i zdrowie człowieka. W ocenie organu faktury wystawione w okresie od 30 stycznia do 9 sierpnia 2013 r. potwierdzały sprzedaż produktów leczniczych do wymienionego podmiotu na łączną kwotę 245.686,88 zł. Sprzedaży dokonywano za pośrednictwem apteki ogólnodostępnej "P." położonej w L. przy ul. Z. [...], należącej do Skarżącej spółki, która obecnie nie prowadzi działalności, a organ I instancji stwierdził wygaśnięcie zezwolenia na jej prowadzenie. Skarżąca dostarczała produkty lecznicze do podmiotu prowadzącego aptekę ogólnodostępną, która prawdopodobnie sprzedawała te produkty do podmiotu zagranicznego F.-L. GmbH. Wobec tego, organ stwierdził, iż Skarżąca prowadziła obrót hurtowy produktami leczniczymi pomimo, że nie posiadała zezwolenia na prowadzenie hurtowni farmaceutycznej i nie mogła prowadzić działalności gospodarczej w zakresie obrotu hurtowego produktami leczniczymi.

Dokonywanie przez aptekę sprzedaży produktów leczniczych do hurtowni farmaceutycznych stanowiło naruszenie art. 87 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (Dz.U. z 2008 r., Nr 45, poz. 281 ze zm., dalej: P.f.). W konkluzji, organ uznał, że działanie skarżącej uzasadniało uznanie, iż nie posiada ona rękojmi należytego prowadzenia apteki ogólnodostępnej, co obligowało organ do cofnięcia zezwolenia w oparciu o art. 37ap ust. 1 pkt 2 P.f.

Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję za bezsporne uznał, że Skarżąca nie posiadała zezwolenia na prowadzenie hurtowni farmaceutycznej, a zatem nie mogła prowadzić działalności gospodarczej w zakresie obrotu hurtowego produktami leczniczymi. Tymczasem Spółka dokonywała sprzedaży produktów leczniczych do innych aptek ogólnodostępnych, nie posiadając zezwolenia na obrót hurtowy co stanowiło naruszenie art. 87 ust. 2, art. 72 ust. 1 i art. 74 ust. 1 P.f.

Sąd wskazał, że podstawą materialnoprawną cofnięcia Spółce zezwolenia był art. 37ap ust. 1 pkt 2 w związku z art. 101 pkt 4 P.f. z powodu naruszenia zasad działania apteki ogólnodostępnej, co świadczyło o tym, że przedsiębiorca nie dawał rękojmi należytego prowadzenia apteki.

Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem Skarżącej, że organ wydając decyzję o cofnięciu zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej działał bez podstawy prawnej. Za niezasadne uznał stwierdzenie, że w czasie, gdy miały miejsce stwierdzone naruszenia (2013 r.), nie obowiązywała przesłanka dotycząca dawania rękojmi należytego prowadzenia apteki. Podkreślił w tym aspekcie, że żadna ze zmian wprowadzona w ustawie Prawo Farmaceutyczne nie dotyczyła przesłanki określonej w art. 101 pkt 4 tej ustawy - dawania rękojmi należytego prowadzenia apteki.

Sąd I instancji za również bezsporne uznał, że skarżąca prowadziła obrót hurtowy produktami leczniczymi, co wynikało z pisma Strony, w którym wskazała, że dalsza dystrybucja produktów leczniczych z apteki "P." nastąpiła do apteki "A. W P." położonej w B., a następnie z B. do L. i z L. do Z. G.. Apteką docelową w Z. G. była apteka o nazwie "A. W P." w Z. G.. Dokonywanie przez Spółkę hurtowej sprzedaży produktów leczniczych do innych aptek ogólnodostępnych stanowiło naruszenie art. 87 ust. 2 P.f. Wobec tego organy zasadnie uznały, że Skarżąca nie dawała rękojmi należytego prowadzenia apteki i tym samym przestała spełniać jeden z warunków wymaganych do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu na prowadzenie apteki. Wystąpiła zatem przesłanka uzasadniająca cofnięcie zezwolenia, określona w art. 37ap ust. 1 pkt 2 P.f.

W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

D. F. Spółka z o.o. w K., skargą kasacyjną zaskarżyła w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci:

a) art. 68 ust. 1 P.f. poprzez jego błędną wykładnię, to jest przez przyjęcie, że przepis ten zawiera zamknięty katalog czynności, które mogą być podejmowane przez aptekę ogólnodostępną, podczas gdy przepis ten nie nakłada na Skarżącą żadnego konkretnego obowiązku, w tym zwłaszcza zakazu podejmowania określonego rodzaju działalności;

b) art. 72 ust. 3 P.f., poprzez jego błędną wykładnię, to jest poprzez przyjęcie, że każda sprzedaż dokonywana do podmiotu innego niż ludność, ma charakter obrotu hurtowego;

c) art. 86 ust. 1 w zw. z ust. 2 P.f. poprzez jego błędną wykładni, to jest poprzez przyjęcie wbrew literalnej wykładni powołanego przepisu, że katalog usług farmaceutycznych wskazany w art. 86 ust. 2 p.f. jest katalogiem zamkniętym;

d) art. 87 ust. 2 P.f. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że apteka Skarżącej prowadziła sprzedaż produktów leczniczych do hurtowni farmaceutycznej, chociaż z okoliczności sprawy wynika jedynie, że apteka ta prowadziła wyłącznie sprzedaż produktów leczniczych na rzecz pacjentów;

e) art. 96 ust. 1 P.f. poprzez jego błędną wykładnię, to jest poprzez przyjęcie, że przepis ten zawiera zamknięty katalog sposobu nabywania produktów leczniczych z aptek ogólnodostępnych i jednocześnie, że z przepisu tego wynika zakaz sprzedaży produktów leczniczych do innych aptek, hurtowni farmaceutycznych oraz innych podmiotów;

f) art. 37ap ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 101 pkt 4 P.f. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię, to jest poprzez przyjęcie, że Skarżąca przestała spełniać warunki określone przepisami prawa, wymagane do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu poprzez to, że Skarżąca nie daje już rękojmi należytego prowadzenia apteki ogólnodostępnej z uwagi na to, że dokonywała sprzedaży produktów leczniczych aptece prowadzonej przez inny podmiot;

g) art. 37ap ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 120 ust. 1 pkt 2 P.f. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że wskazany przepis nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, chociaż przepis art. 120 ust. 1 pkt 2 P.f. znajduje zastosowanie w przypadku naruszenia wymagań dotyczących obrotu produktami leczniczymi, a stwierdzone przez organ II instancji uchybienia Skarżącej mogły zostać co najwyżej uznane za uchybienia należące do kategorii uchybień objętych normą wskazanego przepisu, co jednoznacznie uzasadniało jego zastosowanie przez organ II Instancji;

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy w postaci:

a) art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi i nieuchylenie decyzji organu II instancji pomimo, że została ona wydana bez podjęcia przez organ II instancji wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz bez rozważenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności w zakresie spełnienia przez Skarżącą przesłanek posiadania rękojmi należytego prowadzenia apteki ogólnodostępnej, wartość brutto zakwestionowanej przez organ II instancji sprzedaży produktów leczniczych do podmiotu trzeciego, okoliczności dotyczących tego, że apteka ogólnodostępna "A. W P.", nie dokonywała sprzedaży produktów leczniczych do innych aptek, ani też do hurtowni farmaceutycznej i nie naruszyła żadnych zasad działania apteki ogólnodostępnej, w tym zasad dotyczących obrotu produktami leczniczymi;

b) art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez wybiórcze przedstawienie stanu faktycznego sprawy i nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze oraz uchylenie się od dokonania szczegółowego uzasadnienia decyzji o oddaleniu skargi;

c) art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia w toku postępowania przed organem II instancji przepisu art. 8 k.p.a., polegającego na błędnym uznaniu, że zastosowanie wobec Skarżącej środka o największym stopniu dolegliwości polegającego na cofnięciu zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, bez uprzedniego nakazania Skarżącej usunięcia stwierdzonych uchybień, nie stanowi działania sprzecznego z zasadą pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej.

Podnosząc te zarzuty Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Główny Inspektor Farmaceutyczny, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ponieważ w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności postępowania - wymienione art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a. - kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku sprowadza się do oceny, czy narusza on przepisy wskazane w zarzutach postawionych Sądowi I instancji.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że podstawy - na których ją oparto - nie są usprawiedliwione. Skarga kasacyjna nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

Przede wszystkim za trafne nie mogą być uznane zarzuty błędnej wykładni przepisów prawa materialnego - wskazanych w punkcie 1. lit. a - g petitum skargi kasacyjnej.

W brzmieniu obowiązującym w czasie dokonywania przez skarżącą spółkę zakwestionowanych sprzedaży produktów leczniczych (2013 r.) - uznanych przez organy i Sąd I instancji za naruszenie zasad obrotu produktami leczniczymi i tym samym za powodujące utratę rękojmi należytego prowadzenia apteki - art. 103 ust. 1 P.f. (zarzutu naruszenia którego nie postawiono) stanowił, że wojewódzki inspektor farmaceutyczny cofa zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, jeżeli apteka prowadzi obrót produktami leczniczymi niedopuszczonymi do obrotu. Art. 103 w ust. 2 wskazywała zaś fakultatywne podstawy cofnięcia zezwolenia.

Na mocy ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo farmaceutyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 788) z dniem 12 lipca 2015 r. przytoczony wyżej przepis art. 103 ust. 1 nowe uzyskał brzmienie, stanowiąc, że wojewódzki inspektor farmaceutyczny cofa zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, jeżeli apteka: 1) prowadzi obrót produktami leczniczymi niedopuszczonymi do obrotu; 2) naruszyła przepis art. 86a. W myśl zaś powołanego art. 86a P.f. zakazane jest zbywanie produktów leczniczych przez aptekę ogólnodostępną lub punkt apteczny hurtowni farmaceutycznej, innej aptece ogólnodostępnej lub innemu punktowi aptecznemu.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela wyrażany już w orzecznictwie pogląd, że ustanowienie w art. 86a P.f. wprost zakazu tzw. "odwróconej dystrybucji" nie można odczytywać jako normatywnej zmiany jakościowej, w stosunku do poprzedniego stanu prawnego. Wprowadzenie art. 86a zasadnie jest traktowane jako zmiana w istocie o charakterze klaryfikacyjnym i redakcyjnym (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2018 r. II GSK 3320/16 i powołane tam poglądy doktryny).

Poza sporem mianowicie także przed wprowadzeniem wskazanej wyżej zmiany kwestie obligatoryjnego cofnięcia zezwolenia regulował art. 37ap P.f. - zawarty w rozdziale 2b "Przepisy ogólne w sprawie działalności objętych zezwoleniami". Zgodnie z art. 37ap ust. 1 pkt 2, organ zezwalający cofa zezwolenie, w przypadku gdy przedsiębiorca przestał spełniać warunki określone przepisami prawa, wymagane do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu. Stosownie zaś do art. 101 P.f. - regulującego przesłanki odmowy udzielenia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej - wojewódzki inspektor farmaceutyczny odmawia udzielenia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, m.in. gdy wnioskodawca nie daje rękojmi należytego prowadzenia apteki (art. 101 pkt 4).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega kwestii, że wymóg rękojmi należytego prowadzenia apteki jest warunkiem, jaki przedsiębiorca musi spełniać nie tylko na etapie ubiegania się o uzyskanie zezwolenia, ale także w czasie prowadzenia apteki. Nie powinno zatem budzić wątpliwości, że wymóg dawania rękojmi należytego prowadzenia apteki to jeden z warunków prowadzenia apteki, niespełnienie którego dawało podstawy do obligatoryjnego cofnięcia zezwolenia na podstawie art. 37ap P.f.

Skargą kasacyjną nie jest kwestionowane stanowisko Sądu I instancji - oparte na powołanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądach orzecznictwa i doktryny - że pojęcie "rękojmi należytego wykonywania zawodu" oznacza (skracając) całość zdarzeń i okoliczności dotyczących wykonywania danego zawodu, składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego oraz cechy takie, jak m.in. prawość, uczciwość także w życiu zawodowym. "Rękojmię należytego prowadzenia apteki" daje pomiot, zachowanie którego świadczy o przestrzeganiu ustawowych zasad prowadzenia określonego rodzaju działalności. Obowiązki nałożone na ten podmiot przepisami ustawy - Prawo farmaceutyczne wyznaczają granice, w jakich prowadzący aptekę może poruszać się prowadząc tę reglamentowaną działalność. Pojęcie "rękojmi należytego wykonywania zawodu" to zagwarantowanie, że z racji posiadanych cech zawód ten będzie wykonywany prawidłowo. Zgodzić należy się przy tym z Sądem I instancji, że także będący osobą prawną podmiot posiadający zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej musi posiadać tego typu cechy.

W tym stanie rzeczy, stwierdzenie naruszeń przez podmiot prowadzący aptekę przepisów ustawy - Prawo farmaceutyczne przy jej prowadzeniu, powinno być brane pod uwagę przy ocenie spełnienia wymogu rękojmi należytego prowadzenia apteki.

Istotnie, zgodnie z art. 120 ust. 1 pkt 2 P.f., w razie stwierdzenia naruszenia wymagań dotyczących obrotu produktami leczniczymi lub wyrobami medycznymi, właściwy organ nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień.

W myśl zaś art. 103 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, wojewódzki inspektor farmaceutyczny może cofnąć zezwolenie, jeżeli nie usunięto w ustalonym terminie uchybień wskazanych w decyzji wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego, wydanej na podstawie ustawy.

Wobec regulacji zawartych w przytoczonych wyżej przepisach, a to art. 37ap ust. 1 pkt 2 w związku z art. 101 pkt 4 i art. 103 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 120 ust. 1 pkt 2 P.f. zasadne jest jednak przyjęcie, że ustawodawca - wskazując na przesłanki obligatoryjnego i fakultatywnego cofnięcia zezwolenia - odróżnia uchybienia podlegające usunięciu, nieusunięcie których może skutkować cofnięciem zezwolenia na prowadzenie apteki (fakultatywnie), od uchybień świadczących o utracie przez podmiot prowadzący aptekę rękojmi należytego jej prowadzenia i skutkujących obligatoryjnym cofnięciem zezwolenia.

Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 65 ust. 1 P.f., obrót produktami leczniczymi może być prowadzony tylko na zasadach określonych w ustawie.

Stosownie do treści art. 68 ust. 1 powołanej ustawy, zasadą jest, że w aptekach ogólnodostępnych prowadzony jest obrót detaliczny produktami leczniczymi.

Art. 72 ust. 1 P.f. stanowił, że obrót hurtowy produktami leczniczymi mogą prowadzić wyłącznie określone tym przepisem podmioty, w tym hurtownie farmaceutyczne. Z treści powołanej regulacji trafnie zatem wywiedziono, że ustawodawca wykluczył możliwość prowadzenia obrotu hurtowego produktami leczniczymi przez apteki. Powyższe stanowisko potwierdza unormowanie zawarte w art. 80 ust. 1 P.f., zgodnie z którym Główny Inspektor Farmaceutyczny odmawia udzielenia zezwolenia na prowadzenie hurtowni farmaceutycznej, gdy wnioskodawca prowadzi lub wystąpił z wnioskiem o wydanie zezwolenia na prowadzenie apteki. Ustawodawca w art. 72 ust. 3 zdefiniował przy tym obrót handlowy jako: wszelkie działanie polegające na zaopatrywaniu się, przechowywaniu, dostarczaniu lub eksportowaniu produktów leczniczych lub produktów leczniczych weterynaryjnych, posiadających pozwolenie na dopuszczenie do obrotu wydane w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub pozwolenie, o którym mowa w art. 3 ust. 2, prowadzone z wytwórcami lub importerami w zakresie wytwarzanych lub importowanych przez nich produktów leczniczych, lub z przedsiębiorcami zajmującymi się obrotem hurtowym, lub z aptekami lub zakładami leczniczymi dla zwierząt, lub z innymi upoważnionymi podmiotami, z wyłączeniem bezpośredniego zaopatrywania ludności.

Sprzedaż produktów leczniczych przez podmiot prowadzący aptekę na rzecz innego podmiotu prowadzącego aptekę ma więc charakter sprzedaży hurtowej, a tego typu obrót produktami leczniczymi w świetle Prawa farmaceutycznego nie jest dopuszczalny.

Zgodnie z art. 86 ust. 1 P.f., apteka jest placówką ochrony zdrowia publicznego, w której osoby uprawnione świadczą w szczególności usługi farmaceutyczne, o których mowa w ust. 2.

Według art. 86 ust. 2 tej ustawy natomiast nazwa apteka zastrzeżona jest wyłącznie dla miejsca świadczenia usług farmaceutycznych obejmujących wskazane w pkt 1-4 czynności (wydawanie produktów leczniczych i wyrobów medycznych, określonych w odrębnych przepisach; sporządzanie leków recepturowych, w terminie nie dłuższym niż 48 godzin od złożenia recepty przez pacjenta, a w przypadku recepty na lek recepturowy zawierający środki odurzające lub oznaczonej "wydać natychmiast" - w ciągu 4 godzin; sporządzenie leków aptecznych; udzielanie informacji o produktach leczniczych i wyrobach medycznych).

Istotnie, użycie w art. 86 ust. 1 P.f. zwrotu "w szczególności" świadczy o tym, że katalog usług farmaceutycznych określonych art. 86 ust. 2 nie ma charakteru zamkniętego. Katalog ten został jednak doprecyzowany - w odniesieniu do określonych aptek - w kolejnych ustępach (ust. 3 - 8) omawianego przepisu. Ponadto, stosownie do art. 86 ust. 9, ustawodawca umocował ministra właściwy do spraw zdrowia do określenia, w drodze rozporządzenia, innych rodzajów działalności niż określone w ust. 2 - 4 i 8 związane z ochroną zdrowia dopuszczalne do prowadzenia w aptece. Znaczy to, że art. 86 P.f. kompleksowo, w powiązaniu z ewentualnym aktem wykonawczym wydanym na podstawie art. 86 ust. 9, zawiera wyczerpujący katalog możliwych działalności - usług aptecznych.

Zasady, że apteki nie mogą więc prowadzić hurtowego obrotu produktami leczniczymi, nie podważa regulacja zawarta w art. 68 ust. 1 (obrót detaliczny produktami leczniczymi prowadzony jest w aptekach ogólnodostępnych). Wbrew bowiem stanowisku prezentowanemu przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, z treści ostatniego z powołanych przepisów - w zestawieniu z art. 72 ust. 1 P.f. - nie można bowiem wyprowadzać tylko i wyłącznie takiego wniosku, że poza aptekami obrót detaliczny produktami leczniczymi prowadzony być nie może, a tym samym, że Prawo farmaceutyczne nie zawiera zakazu prowadzenia przez apteki obrotu hurtowego.

Art. 87 ust. 2 P.f. jednoznacznie wskazuje, że apteki ogólnodostępne przeznaczone są do: 1) zaopatrywania ludności w produkty lecznicze, leki apteczne, leki recepturowe, wyroby medyczne i inne artykuły, o których mowa w art. 86 ust. 8; 2) wykonywania czynności określonych w art. 86 ust. 1 i 2.

Ponadto, skoro w myśl art. 96 ust. 1, produkty lecznicze i wyroby medyczne wydawane są z apteki ogólnodostępnej przez farmaceutę lub technika farmaceutycznego w ramach jego uprawnień zawodowych: 1) na podstawie recepty; 2) bez recepty; 3) na podstawie zapotrzebowania uprawnionych jednostek organizacyjnych lub osób fizycznych uprawnionych na podstawie odrębnych przepisów - to nie powinno budzić wątpliwości, że prowadzenie przez aptekę działań innego typu, "z wyłączeniem bezpośredniego zaopatrywania ludności" (art. 72 ust. 3) nie są dopuszczalne.

W tym stanie rzeczy - wbrew wywodom strony wnoszącej skargę kasacyjną - naruszanie prawem określonych zasad działania apteki ogólnodostępnej nie może być uznane tylko za uchybienia - jak wskazano - co najwyżej należące do kategorii uchybień objętych normą art. 120 ust. 1 pkt 2 P.f.

W rozpoznawanej sprawie niespornie spółka z o.o. D. F. na terenie województwa wielkopolskiego prowadziła 7 aptek, w tym aptekę "A. w P." w W. przy ul. J. P. [...], zezwolenie na prowadzenie której zaskarżoną decyzją cofnięto. Kolejna apteka - "P." w L. przy ul Z. [...] - w dacie wydawania kontrolowanych decyzji nie prowadziła już działalności, stwierdzono wygaśnięcie zezwolenia na jej prowadzenie. Poza sporem nadto, skarżąca spółka dokonywała pomiędzy prowadzonymi przez siebie aptekami licznych przesunięć magazynowych produktów leczniczych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wprost przyznano fakt przesunięć produktów leczniczych do apteki "P." w L. przy ul. Z. [...], a następnie odsprzedaż tych produktów do apteki P. "P. Z. L." w L. przy ul. W. [...] (prowadzonej przez "Z. L." K.-T. Sp. z i Wspólnicy Sp. j.). Nie jest przy tym kwestionowane ustalenie, że tak sprzedawane przez skarżącą spółkę leki najczęściej występują w tzw. "odwróconym łańcuchu dostaw" i należą do leków ratujących życie.

W tym stanie rzeczy, zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 i 80 k.p.a. nie jest trafny. W ocenie składu orzekającego NSA Sąd I instancji nie miał bowiem podstaw do stwierdzenia, że organ nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Przedstawione wyżej niesporne ustalenia były mianowicie wystarczające do oceny przez Sąd I instancji zasadności cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki na podstawie art. 37ap ust. 1 pkt 2 P.f. w związku z tym, że prowadzący aptekę nie daje rękojmi należytego prowadzenia apteki (art. 101 pkt 4) - zatem przestał spełniać warunki określone przepisami prawa, wymagane do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu.

Jak już wskazano, stwierdzone działanie strony skarżącej kasacyjnie - polegające na dostarczaniu produktów leczniczych, będących własnością podmiotu dokonującego tych czynności, innej aptece, z wyłączeniem bezpośredniego zaopatrywania ludności - odpowiada zdefiniowanej w art. 72 ust. 3 P.f. sprzedaży hurtowej i stanowi naruszenie omówionych wyżej zasad prowadzenia apteki.

Nie można się zatem zgodzić z zarzutem, że w sprawie nie rozważono w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności w zakresie spełniania przez skarżącą przesłanek posiadania rękojmi należytego prowadzenia apteki ogólnodostępnej.

Bez znaczenia jest też kwestia wartości brutto kwestionowanej przez organ II instancji sprzedaży produktów leczniczych innej aptece oraz fakt ostatecznego przeznaczenia produktów leczniczych, bowiem w świetle art. 72 ust. 3 P.f.- wbrew stanowisku prezentowanemu przez skarżącą spółkę - to nie ilość i wartość sprzedanych produktów leczniczych decyduje o zakwalifikowaniu sprzedaży jako obrotu hurtowego.

W ocenie NSA zarzut wadliwego zastosowania wobec skarżącej spółki środka o największym stopniu dolegliwości, polegającego na cofnięciu zezwolenia na prowadzenie apteki, bez uprzedniego nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w istocie zmierza do podważenia zastosowania art. 37ap ust. 1 pkt 2 i niezastosowania art. 120 ust. 1 pkt 2 P.f. Kwestia ta była przedmiotem rozważań w ramach oceny zarzutów dotyczących prawa materialnego. Prawidłowość zastosowania prawa materialnego nie może zaś być kwestionowana zarzutem naruszenia przepisów prawa procesowego. Oparcie w tym zakresie skargi kasacyjnej na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w powiązaniu z art. 8 k.p.a. nie może być zatem uznane za skuteczne.

Całkowicie niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.

Art. 1 powołanej ustawy wskazuje zakres unormowany ustawą - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i nie zawiera wskazanych jednostek redakcyjnych. Z kolei drugi z powołanych przepisów stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej w żadnej mierze nie wyjaśniono w czym naruszenie tych przepisów przez Sąd I instancji miałoby się przejawiać.

Sądowi I instancji nie można też skutecznie zarzucić naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Analiza pisemnych motywów rozstrzygnięcia wskazuje bowiem, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera elementy przepisem tym przewidziane, w tym powołuje podstawę prawną i jej wyjaśnienie w stopniu wystarczającym do wdania się przez stronę w spór - co potwierdza złożony środek zaskarżenia - jak i w stopniu umożliwiającym kontrolę kasacyjną - o czym świadczą przedstawione dotychczas rozważania. Nie jest prawdą, że WSA nie przedstawił powodów dla których art. 120 ust. 1 pkt 2 P.f. nie znajdował zastosowania w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji wskazał bowiem wyraźnie, że przepis ten nie znajduje zastosowania, gdy wystąpiły okoliczności świadczące o tym, że przedsiębiorca przestał spełniać warunki określone przepisami prawa, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna - nie mając usprawiedliwionych podstaw - podlegała oddaleniu.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku.

Postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego (pkt 2) wydano na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1804 ze zm.). W rozpoznawanej sprawie zwrot kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu to wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika organu - który reprezentował organ na etapie postępowania przed Sądem I instancji - za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 75% stawki minimalnej (480 zł) - tj. 360 zł.