Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2041/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 1, 4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 132 poz 1116
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 sierpnia 2002 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia Taryfy celnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) sędzia NSA Małgorzata Borowiec Protokolant st. asystent sędziego Piotr Baryga po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1767/09 w sprawie ze skargi J. M. N. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1767/09 oddalił skargę J. M. N. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i oceną prawną:

Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] odmówił uwzględnienia wniosku J. M. N. w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W. w dzielnicy B. przy ul. [...] o pow. 150 m², pochodzącą z księgi hipotecznej "[...]".

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że wniosek o ustalenie w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), odszkodowania za grunt zajęty pod drogi publiczne został złożony po terminie określonym ustawowo.

W odwołaniu od powyższej decyzji J.M. N. wskazał, że w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. występował z wnioskami o odszkodowanie za powyższą nieruchomość.

Wojewoda M., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w terminie określonym w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, został złożony wniosek o odszkodowanie za nieruchomość położoną w W. w dzielnicy B. przy ul. [...] o pow. 150 m², pochodzącą z księgi hipotecznej "[...]", bez wskazania przepisów, na podstawie których odszkodowanie ma być dochodzone.

Wniosek ten został rozpatrzony na podstawie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, bowiem organ w postępowaniu ustalił, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...]listopada 2003 r. nr [...] odmówiono przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Wojewoda M. decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Mając powyższe na uwadze, Wojewoda M. uznał, że wniosek, na który powołuje się strona w odwołaniu był już przedmiotem postępowania administracyjnego, które zakończyło się ostateczną decyzją pozostającą w obrocie prawnym.

Organ wskazał, że skoro J.M. N. pismem z dnia [...]stycznia 2009 r. wystąpił o wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, to organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił uwzględnienia wniosku ze względu na upływ terminu, rozstrzygając sprawę w trybie wskazanym przez stronę.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. M.N. wskazując, że nieprawidłowo organ przyjął, że w latach 2001 do 2005 nie były składane wnioski dotyczące nieruchomości położonej w W. w dzielnicy [...]. przy ul. [...] o pow. 150 m2, pochodzącej z księgi hipotecznej "[...]". Skarżący wskazał, że w sprawie o odszkodowanie wnioski składane były od wielu lat, na dowód czego załączył kopie tych wniosków. Skarżący dodał, że przejęcie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło z naruszeniem prawa, bowiem nawet powołany przez organy dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przewidywał odszkodowanie za przejęte przez miasto grunty.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) uznając, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] lutego 2009 r. nie naruszają prawa. Organ zasadnie odmówił uwzględnienia wniosku strony o ustalenie odszkodowania.

W ocenie Sądu, organy orzekające prawidłowo uznały, że wniosek skarżącego z dnia 14 stycznia 2009 r. jest nowym wnioskiem o ustalenie odszkodowania. Znajdujące się w aktach sprawy wcześniejsze wnioski skarżącego i pozostałych spadkobierców dawnego właściciela S. N. o ustalenie odszkodowania zostały rozpoznane, wydaną na podstawie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...]listopada 2003 r. nr [...] odmawiającą przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody M. z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], która jest ostateczna i pozostaje w obiegu prawnym.

Z akt sprawy wynika także, że decyzją Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] stycznia 1997 r. ustanowiono na rzecz następców prawnych dawnego właściciela prawo użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...] o pow. 1068 m2 stanowiącego działkę ew. nr [...] z obrębu [...], obecnie nr [...] z obrębu [...], zwrócono budynek mieszkalny usytuowany na tej działce wybudowany przed 1939 r. oraz odmówiono przyznania prawa użytkowania wieczystego do pozostałej części gruntu o pow. 150 m2 zajętego pod ulicę [...].

Powyższe wskazuje, że prawidłowo organy orzekające przyjęły, że wniosek skarżącego z dnia 14 stycznia 2009 r. należy rozpoznać, zgodnie z żądaniem skarżącego, na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.).

Zgodnie zaś z art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2 , będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Termin określony w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – jak słusznie zauważył organ odwoławczy – jest terminem prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, że skarżący wniosek o odszkodowanie z dnia 14 stycznia 2009 r. złożył w Urzędzie m.st. Warszawy w dniu 20 stycznia 2009 r., więc ten wniosek został wniesiony po upływie terminu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Oznacza to tym samym, że w dniu zgłoszenia wniosku o odszkodowanie roszczenie skarżącego wygasło, dlatego decyzja Wojewody nie narusza prawa.

Dodatkowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, że część nieruchomości, co do której skarżący wystąpił o odszkodowanie w dniu 31 grudnia 1998 r. nie stanowiła własności następców prawnych dawnego właściciela S. N. Stanowiła ona własność Gminy [...], co potwierdzają wskazane powyżej i pozostające w obrocie prawnym decyzje odmawiające przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość oraz dotyczące ustanowienia na rzecz następców prawnych dawnego właściciela prawa użytkowania wieczystego gruntu o pow. 1068 m2, zwrotu budynku mieszkalnego oraz odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do pozostałej części gruntu o pow. 150 m2 zajętego pod ulicę [...]. Oznacza to, że przepisy art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nie mają w sprawie zastosowania.

Sąd wskazał ponadto, że sprawy odszkodowań za grunty przejęte na rzecz Skarbu Państwa dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) reguluje obecnie ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.).

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2010 r. wniósł J. M. N. reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

Zaskarżając wyrok w całości w oparciu o podstawę wskazaną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 73 ust. 4 ustawy z dani 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną poprzez wskazanie, że skarżący złożył wniosek po upływie terminu przewidzianego w tym przepisie, podczas gdy przepis ten nie miał zastosowania w przedmiotowej sprawie.

W oparciu o powyższy zarzut skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a w pierwszej kolejności domagał się przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

W uzasadnieniu podniesiono, że mimo iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podzielił ustalenia organów, że wniosek skarżącego został złożony po terminie wskazanym w art. 73 ust. 4 ww. ustawy i dlatego roszczenie skarżącego wygasło, wobec czego uznał zaskarżoną decyzję za słuszną, to jednocześnie Sąd podniósł w uzasadnieniu, że w przedmiotowej sprawie przepisy art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. nie powinny być w ogóle stosowane, gdyż w dniu 31 grudnia 1998 r. nieruchomość objęta wnioskiem skarżącego stanowiła własność Gminy [...]. Do nieruchomości nie miały więc zastosowania przepisy obecnie uregulowane w art. 98 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a wcześniej w art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Organy i Sąd powinny zastosować w sprawie inne przepisy niż art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r., w tym ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 października 2011 r. przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego zostały enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy. Wobec tego, że w sprawie nie wystąpiła żadna ze wskazanych tam okoliczności, zaś podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut pozbawiony jest usprawiedliwionych podstaw skarga ta podlegać musiała oddaleniu.

W skardze kasacyjnej J. M. N. wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1767/09 podniesiony został wyłącznie zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

Takie sformułowanie skargi kasacyjnej opartej wyłącznie na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest rozpoznać niniejszą sprawę przyjmując za podstawę ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd pierwszej instancji. W świetle tych ustaleń, przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie budzi wątpliwości prawidłowość kwestionowanego w postępowaniu kasacyjnym rozstrzygnięcia.

W myśl art. 73 ust. 1 powołanej wcześniej ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną: "Nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem". Zgodnie zaś z ust. 4 tego artykułu: "Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2002 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa".

Postępowanie zakończone decyzją Wojewody M. z dnia [...]września 2009 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] lutego 2009 r. odmawiającą ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W., w dzielnicy [...] przy ul. [...]o pow. 150 m2, pochodzącą z księgi hip. "[...]" w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. wszczęte zostało na żądanie J. M. N. zawarte w piśmie z dnia 14 stycznia 2009 r., w którym wskazano powyższą podstawę wniosku.

W takiej sytuacji, wobec brzmienia art. 73 ust. 4 omawianej ustawy oczywistym jest, że prawidłowo odmówiono wypłaty odszkodowania, wskazując, że wniosek wpłynął po określonym w ustawie terminie, powodującym wygaśnięcie roszczenia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej odwołano się do zawartego w zaskarżonym wyroku dodatkowego spostrzeżenia Sądu, że część nieruchomości, co do której skarżący wystąpił o odszkodowanie w dniu 31 grudnia 1998 r. nie stanowiła własności następców prawnych dawnego właściciela S. N., lecz stanowiła ona własność gminy [...], co oznacza, że przepisy art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. nie mają w sprawie zastosowania. Okoliczność ta miałaby zdaniem skarżącego świadczyć o tym, że w sprawie organy i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinny zastosować "inne przepisy, w tym ustawę z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami". Wobec tego, że zarzut ten nie został w żaden sposób skonkretyzowany Naczelny Sąd Administracyjny, który związany jest granicami zaskarżenia, pozostawić musiał te kwestie poza zakresem rozważań.

Należy jednakże przypomnieć, o czym była także mowa w zaskarżonym wyroku, że wcześniejsze wnioski skarżącego i pozostałych spadkobierców dawnego właściciela nieruchomości o ustalenie odszkodowania były już rozpoznane na podstawie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w postępowaniu zakończonym pozostającą w obrocie prawnym ostateczną decyzją Wojewody M. z dnia [...]czerwca 2004 r. nr [...].

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną.

Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek dotyczący przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu rozpozna Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.