Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Wr 728/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2004-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia NSA Jerzy Krupiński (spr) Asesor WSA Elżbieta Naumowicz Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Johan Po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2004 r. na rozprawie przy udziale - sprawy ze skargi W. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich I. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...], nr [...] II. Nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji III. Zasądza od strony przeciwnej – Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego W. M. kwotę 10,- (dziesięć) złotych, tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym


UZASADNIENIE

W dniu 6 stycznia 1999 r. K. M. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. o przyznanie mu uprawnień kombatanckich. Jako podstawę ubiegania się o uprawnienia podał doznane represje za przynależność do Narodu Polskiego, a w szczególności osadzenie w obozach hitlerowskich typu polenlager w P., G. i B. Do wniosku załączył rekomendację Niezależnego Stowarzyszenia Kombatantów Polskich w O. oraz potwierdzone notarialnie zeznania dwóch świadków.

Decyzją z dnia [...], nr [...] organ działając na podstawie art. 22 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 1 oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "a, b ic" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.) odmówił przyznania wnioskowanych uprawnień. W uzasadnieniu podniósł, iż wnioskodawca nie przedstawił żadnych urzędowych dokumentów potwierdzających fakt uwięzienia we wskazanych we wniosku obozach. Również zeznania świadków nie mogły być w ocenie organu wiarygodne, gdyż nie przedstawili oni dowodów potwierdzających ich pobyt w obozach razem z wnioskodawcą.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], nr [...], działając na podstawie przepisu art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 KPA w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy kombatanckiej, utrzymał w mocy swoje uprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podkreślono, że Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w O. nie potwierdziła faktu uwięzienia strony w obozach hitlerowskich.

W skardze W. M. zarzucił, że Instytut Pamięci Narodowej w O. w swoich odpowiedziach, w których potwierdził pobyt w obozach hitlerowskich jego brata E. M. i siostry M. L., wskazywał na niekompletność dokumentacji. Ponadto świadek J. S. otrzymała uprawnienia kombatanckie w dniu 6 października 2000 r.

W dniu 8 maja 2001 r. skarżący dołączył do akt pismo IPN we W., z której wynika, iż figuruje on w aktach Instytutu jako więzień obozu hitlerowskiego Polenlager 169 w G. W piśmie tym wyjaśniono ponadto, że obozy "Polenlager" były zorganizowane i administrowane przez aparat SS, a całodobową służbę wartowniczą pełniły oddziały żandarmerii. W obozach tych więziono wyłącznie ludność polską z powodu polskiej przynależności narodowej.

Organ wnosił o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180).

W myśl art. 22 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.), zwanej dalej ustawą kombatancką, o spełnieniu warunków stanowiących podstawę uprawnień kombatanckich i o ich przyznaniu uprawnionemu orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji.

W świetle tego przepisu oraz powołanego w nim przepisu art. 21, źródłem uprawnień kombatanckich jest działalność kombatancka zainteresowanej osoby, jej działalność równorzędna z działalnością kombatancką bądź represja (art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach).

Rekomendacja jest jednym z dowodów na okoliczność tego rodzaju działalności (represji), podlegającym ocenie przez organ orzekający z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) i brak rekomendacji nie wyklucza automatycznie przyznania uprawnień, tak jak przedstawienie rekomendacji nie przesądza samo przez się o przyznaniu uprawnień. Skarżący, który ubiegał się o uprawnienia kombatanckie taką rekomendację bezspornie przedstawił, a udzieliła jej Rada Główna Niezależnego Stowarzyszenia Kombatantów Polskich w O.

Pozostaje zatem do rozważenia kwestia udokumentowania i udowodnienia wniosku.

Zgodnie z art. 22 ustawy o kombatantach, o spełnieniu warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w formie decyzji, a skoro Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest - w myśl art. 7 ust. 1 ustawy o kombatantach - centralnym organem administracji państwowej, to zarówno do postępowania przed tym organem, jak i do trybu odwoławczego mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w rozdziale 4 Dowody, w art. 75 stanowią, że jako dowód w tym postępowaniu należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Jest to gama środków dowodowych taka, jaką również przewidują przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Tak więc osoba dochodząca potwierdzenia swoich uprawnień w trybie administracyjnym ma prawo przedstawić wszelkie dowody, które służą poświadczeniu faktu, z którego dopiero w myśl przepisów ustawy i po uprzedniej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wywodzi skutki prawne. Nie ma więc żadnych przeszkód, by skarżący wykazał w postępowaniu dowodowym przed właściwym organem, o którym mowa w art. 22 ust. 1 ustawy kombatanckiej - wszelkimi środkami dowodowymi - zarówno fakt pobytu w obozie hitlerowskim, rodzaj doznanych w nim represji, jak również okres tego pobytu.

Negatywne dla skarżącego decyzje oparte zostały w zasadzie na stwierdzeniu, że brak jest dokumentów źródłowych potwierdzających pobyt skarżącego we wskazywanych przez niego obozach. Wywód organu opiera się na wymogu złożenia przez stronę dokumentów.

Takie stanowisko organu jest w przekonaniu Sądu błędne i narusza istotne zasady postępowania administracyjnego. Przepisy ustawy kombatanckiej nie przewidują żadnych ograniczeń dowodowych w zakresie udowadniania okoliczności istotnych dla ustalenia uprawnień kombatanckich. W takim stanie rzeczy, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy obowiązkiem organu będzie wszechstronne zbadanie materiału dowodowego w sprawie i jego wszechstronna ocena. Wprawdzie w większości materiał ten składa się z utrwalonych na piśmie zeznań świadków, a to może budzić wątpliwości co do zakresu jego mocy dowodowej, gdyż dowód z zeznań świadków powinien przeprowadzić organ właściwy do rozstrzygnięcia sprawy, a inny organ tylko na wezwanie organu właściwego i tylko jeśli charakter sprawy nie wymaga dokonania tej czynności przed organem właściwym do rozstrzygnięcia sprawy (art. 52 i 53 KPA). Tym samym dla właściwej oceny wartości dowodowej takiego materiału organ orzekający w sprawie powinien, jeśli ma wątpliwości i jeżeli będzie to fizycznie możliwe, dokonać przesłuchania świadków, na których powołuje się strona. Dopiero po ich przesłuchaniu organ ten będzie mógł ocenić wiarygodność i moc tych dowodów w ramach przysługującego mu z art. 80 KPA uprawnienia do swobodnej oceny dowodów. Organ powinien wziąć też pod uwagę nowe dokumenty dostarczone przez stronę w toku postępowania sądowo – administracyjnego, wskazujące na pobyt strony w obozie w G. oraz fakt, iż obóz ten wymieniony został w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. nr 106, poz. 1154).

Przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organ w sposób odbiegający od powyższych reguł, oraz jednozdaniowe skomentowanie przyczyn odmowy dania wiary oświadczeniom pisemnym świadków, bez szczegółowego odniesienia się do wszystkich dowodów, a w szczególności do pisma Głównej Komisji Badania zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 18 września 1992 r., wskazującego na pobyt w obozie w G. E. M. (brata skarżącego) wraz z rodziną, narusza wynikający z art. 77 § 1 KPA obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z zeznań świadków wynikało bowiem, że skarżący przebywał w obozie w G. z rodziną.

W razie potrzeby, gdyby po wyczerpaniu środków dowodowych pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, na powyższe okoliczności należy przesłuchać samą stronę (art. 86 KPA).

W takich okolicznościach do wydania zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej doszło z takim naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i w związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.

Orzeczenie o kosztach uzasadnia przepis art. 200 powołanej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.