Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3137/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 31 ust 1
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
article: art. 52 ust. 2
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia NSA Jolanta Sikorska sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.) Protokolant asystent sędziego Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 14 października 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1026/14 w sprawie ze skargi O. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1026/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę O. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2014 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że Naczelnik Gminy S. decyzją z dnia [...] października 1978 r., Nr [...], orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha w skład którego wchodziły nieruchomości oznaczone numerami ewidencyjnymi działek [...],[...],[...] i [...], położone we wsiach B. i P., stanowiące ówcześnie własność K. Ł. Następnie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 1982 r. Naczelnik Gminy S. sprostował z urzędu oczywistą omyłkę zawartą w powołanej decyzji wskazując, iż łączna powierzchnia przejętych nieruchomości wynosiła [...] ha, nie zaś [...] ha. Jednocześnie wskazano, że sprostowanie decyzji o przejęciu gospodarstwa wynikło z uprzedniego sprostowania aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1977 r.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] października 1978 r. wystąpiła O. M., będąca następcą prawnym dawnej właścicielki przejętego gospodarstwa rolnego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., Nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] października 1978 r. wskazując, że podstawą prawną przejęcia od K. Ł.na własność Państwa gospodarstwa rolnego stanowił art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118) w zw. z art. 77 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140). Z aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1977 r. (w brzmieniu nadanym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 1982 r.) wynika, że właścicielką gospodarstwa objętego decyzją Naczelnika Gminy S. z dnia [...] października 1978 r. była K. Ł. Dawna właścicielka na dzień przejęcia gospodarstwa miała ukończone [...] lata, co - w ocenie Ministra - pozwalało stwierdzić, że w sprawie została spełniona przesłanka formalna zawarta w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. dopuszczająca przejęcie na własność Państwa gospodarstwa rolnego z urzędu w zamian za emeryturę, tj. przesłanka osiągnięcia przez rolnika określonego wieku. Przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne oraz przepisy ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeń dla rolników i ich rodzin nie zawierały definicji pojęcia niskiego poziomu produkcji użytego w art. 9 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Pojęcie to nie zostało również dookreślone w wydanych, na podstawie powołanych ustaw, rozporządzeniach wykonawczych. Jedyne kryterium dla dokonywanej w powyższym zakresie oceny wyznaczał § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 125), stanowiący, że poziom produkcji danego gospodarstwa ustalał naczelnik gminy po zasięgnięciu opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej. Stan prawny wynikający z cytowanego uregulowania wskazuje - w ocenie Ministra - że ocena gospodarstwa należała do właściwego miejscowo naczelnika gminy oraz komisji gminnej rady narodowej. W związku z tym Minister wskazał, że z decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] października 1978 r., wynika, iż przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, które potwierdziło, że przedmiotowe gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji rolnej, ponieważ wchodzące w skład tego gospodarstwa grunty nie były należycie zagospodarowane, a część z nich leżała odłogiem. Ponadto gospodarstwo K. Ł. uchwałą Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia [...] czerwca 1964 r., Nr [...], jako ekonomicznie zaniedbane, zakwalifikowane zostało do przejęcia na własność Państwa za zadłużenia. Potwierdza to również protokół lustracyjny z dnia [...] października 1978 r. zawierający dane w zakresie poziomu produkcji roślinnej i zwierzęcej uzyskiwanej w gospodarstwie K. Ł., z którego wynika, że w latach 1977 - 1978 uprawiane w nim było wyłącznie żyto, przy czym wydajność tej uprawy wynosiła w 1977 r. - 13 q/ha, natomiast w 1978 r. - 14 q/ha. Plony były zdecydowanie niższe (o ponad 1/3) od przeciętnych plonów tej uprawy osiąganych we wsi na podobnych glebach, które wynosiły 24 q/ha. Gospodarstwo K. Ł. posiadało niską obsadę inwentarza żywego. W latach 1977 - 1978 na 1 ha użytków rolnych przypadało bowiem 0,25 sztuki przeliczeniowej bydła. W gospodarstwie nie stosowano nawożenia mineralnego, nie odnawiano również materiału siewnego co - w ocenie Ministra - niewątpliwie miało wpływ na niską produktywność. Organ zaznaczył również, że problemy w gospodarstwie rolnym należącym do K. Ł. występowały już znacznie wcześniej. W 1964 r. gospodarstwo to było już znacznie zadłużone i stan ten z upływem czasu ulegał pogłębieniu. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., Nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2014 r. dodatkowo wskazując, że na powyższym gospodarstwie ciążyło również zadłużenie w zobowiązaniach pieniężnych oraz w opłatach na fundusz emerytalny rolników wynoszący 41 % wartości nieruchomości, co - w jego ocenie - dodatkowo wskazywało, iż była właścicielka nie radziła sobie z prawidłowym prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Oddalając skargę O. M. na decyzję z dnia [...] lutego 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że warunkiem przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej w trybie określonym w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne były dwie przesłanki: osiągnięcie odpowiedniego wieku przez rolnika i niski poziom produkcji rolnej w gospodarstwie. Przedmiotem oceny organu nadzoru na zasadach określonych w art. 156 i nast. kpa było zatem zbadanie, czy wydając decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego stanowiącego własność K. Ł., organ ustalił i udokumentował w sposób należyty spełnienie podanych przesłanek.

Okolicznością niesporną i znajdującą oparcie w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy jest to, że w chwili wydania kontrolowanej decyzji właścicielka gospodarstwa rolnego przekroczyła wiek, o którym mowa w art. 9 ust. 2 powołanej ustawy. Miała bowiem wówczas [...] lata. Istotą sporu jest natomiast to, czy jej gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej.

Ustawa o przekazywaniu gruntów rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne nie zawierała definicji "niskiego poziomu produkcji rolnej". Nie definiowały tego wyrażenia także wydane do tej ustawy akty wykonawcze. Z tego względu ocenę niskiej produktywności gospodarstwa rolnego formułowano przez pryzmat regulacji zawartej w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz.U. Nr 11, poz. 58), które to rozporządzenie stanowi akt wykonawczy do ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 3, poz. 14). Z tego względu w sprawach rozstrzyganych na gruncie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. mogło ono być i było stosowane jedynie posiłkowo.

W myśl § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia, za gospodarstwo rolne wykazujące niski poziom produkcji rolnej uznawało się takie gospodarstwa, w których w okresie trzech lat: 1) nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane lub, 2) plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym 3) obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosi łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej, przyjmując: a) 1 sztukę bydła za jedną sztukę przeliczeniową, b) 1 sztukę trzody chlewnej za 0,2 sztuki przeliczeniowej, c) 1 sztukę owiec za 0,1 sztuki przeliczeniowej. Omawiane rozporządzenie przewidywało jednocześnie lustrację gospodarstwa rolnego dokonywaną przez zespół w składzie 3 specjalistów i sporządzenie z niej protokołu, w którym na podstawie kryteriów określonych w rozporządzeniu, zespół wyrażał opinię, czy gospodarstwo kwalifikuje się do zaliczenia go do kategorii wykazującej niski poziom produkcji wskutek zaniedbania.

Podstawą wydania decyzji z dnia [...] października 1978 r. był protokół lustracji gospodarstwa rolnego stanowiącego własność K. Ł., sporządzony w dniu [...] października 1978 r., analizujący stan jej gospodarki w latach 1977-1978 . Wprost z niego wynika, że we wskazanym okresie było w nim uprawiane jedynie żyto, osiągnięty plon w 1977 r. wynosił 13q/ha, a w 1978r 14q/ha, przy czym przeciętne plony tego zboża na podobnych glebach kształtowały się na poziomie 24 q/ha. Komisja stwierdziła także brak nawożenia mineralnego, nieodnawianie materiału siewnego i brak urządzeń melioracyjnych. Gospodarstwo miało ponadto niską obsadę inwentarza żywego, gdyż w latach 1977-1978 na 1 ha użytków rolnych przypadało jedynie 0,25 sztuki przeliczeniowej bydła. Udokumentowane zostało także jego zadłużenie począwszy od 1964 r., które sukcesywnie się pogłębiało. Organ przed wydaniem decyzji z dnia [...] października 1978 r. prawidłowo zatem ustalił, że produkcja w wymienionym gospodarstwie była poniżej średniej we wsi. Treść uzasadnienia powołanej decyzji wprost dowodzi, że jej wydanie jest nie tylko następstwem wcześniejszych ustaleń organu, ale świadczy także o tym, że obserwacje Naczelnika Gminy w S. były czynione w znaczącym przedziale czasowym, co pozwoliło na dokonanie oceny, która nie miała charakteru jednorazowego spostrzeżenia, lecz precyzowała faktyczny stan gospodarstwa na przestrzeni lat.

Z akt sprawy wynika także, że w dniu [...] stycznia 1979 r. złożony został wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie K. Ł. emerytury w zamian za przekazanie gospodarstwa rolnego, który został uwzględniony w dniu [...] stycznia 1979 r. przyznaniem stosownego świadczenia w łącznej kwocie [...] zł.

W decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] października 1978 r. brak jest szczegółowego uzasadnienia faktycznego i prawnego odnoszącego się do przesłanek z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. i rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r., co stanowi niewątpliwie naruszenie obowiązujących w tym względzie przepisów postępowania administracyjnego, jednakże wada ta nie mogła w realiach rozpoznawanej sprawy prowadzić do stwierdzenia nieważności tej decyzji. Samo bowiem naruszenie przepisów postępowania nie oznaczało, że stosunek administracyjnoprawny, w kontekście zastosowanych w sprawie norm prawa materialnego, ukształtowany został wadliwie. Stwierdzenie zaś nieważności decyzji ze względu na rażące naruszenia procedury administracyjnej może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy poprzez oczywiste niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie zasad ogólnych postępowania doszło do istotnego ograniczenia uprawnień strony w postępowaniu i miało to wpływ na nieprawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Taka zaś sytuacja, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie zachodzi.

W skardze kasacyjnej od omawianego wyroku z dnia 5 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1026/14, O. M. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) – dalej ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na braku dokonania przez Sąd pierwszej instancji wyczerpującej analizy możliwości naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez nierozważenie przez organ prawidłowości ustalenia kręgu stron postępowania zakończonego wydaniem decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] października 1978 r., a tym samym brak weryfikacji, czy powołana decyzja została skierowana do osób będących stronami w sprawie, a także poprzez brak odzwierciedlenia przez Sąd pierwszej instancji toku rozumowania w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, co łącznie w konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi mimo istnienia podstaw do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r.,

- art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 i art. 157 § 1 kpa poprzez oddalenie skargi mimo podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji w związku z naruszeniem przez zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję przepisów o właściwości, tj. poprzez wydanie obydwu decyzji przez Ministra, mimo, że organ ten nie był właściwy w sprawie postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w toku całego postępowania nadzorczego wskazywano, że K. Ł. mogła nie być jedyną osobą, której przysługiwał tytuł prawny do przejmowanej nieruchomości. K. Ł. miała dwójkę dzieci, których ojciec (mąż K. Ł. a tym samym współwłaściciel gospodarstwa rolnego) nie żył w momencie wydawania decyzji w 1978 r. Już sama logika podpowiada, że w takiej sytuacji wysoce prawdopodobne jest to, że spadkobiercami udziału męża K. Ł. w nieruchomości byli zarówno K. Ł., jak i jej wspólne z mężem dzieci. Pośrednio wskazują też na to dowody zgromadzone w aktach sprawy, z których wynika, że spadkobiercami męża K. Ł. były także ich wspólne dzieci. Tym samym K. Ł. nie mogła być jedyną właścicielką przejmowanego gospodarstwa, a co za tym idzie jedyną stroną postępowania zakończonego wydaniem decyzji w 1978 r. W zakresie, w jakim decyzja z dnia [...] października 1978 r. odnosiła się do ułamka własności nieruchomości nienależącej do K. Ł. (lecz do jej dzieci), została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie. Jeśli zaś w rzeczywistości dzieci K. Ł. były współwłaścicielami przejmowanego gospodarstwa, wówczas w tym zakresie nie była spełniona przesłanka, wynikająca z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r., osiągnięcie przez właściciela wymaganego wieku. Okoliczności te zostały całkowicie pominięte przez organ, nie dokonał ich analizy również Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku.

Ponadto, naczelnik gminy jest nieistniejącym już obecnie organem, który zgodnie z nomenklaturą art. 123 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego był tzw. terenowym organem administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia podstawowego. Natomiast, zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o radzie narodowej gminnej, miejskiej, dzielnicowej lub wspólnej dla miasta i gminy bądź o terenowym organie administracji państwowej stopnia podstawowego albo o organach władzy lub administracji państwowej stopnia podstawowego - rozumie się przez to odpowiednie organy gminy. Z powyższych przepisów można wyprowadzić wniosek, że w wyniku przemian ustrojowych sukcesorem kompetencji naczelnika gminy został właściwy organ gminy, a więc jej wójt. Biorąc pod uwagę fakt, że ustawa została uchylona w 1982 r. i żaden organ (także wójt po 1990 r.) nie mógł wykonywać już wynikających z niej kompetencji, wskazanie wójta jako sukcesora kompetencji naczelnika gminy ma w tym przypadku znaczenie jedynie w odniesieniu do ustalenia organu właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji naczelnika gminy wydanych w oparciu o przepisy ustawy. Zgodnie z art. 157 § 1 kpa organem właściwym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia nad organem, który wydał decyzję, a w braku takiego organu ten organ. Organem wyższego stopnia w stosunku do sukcesora kompetencji naczelnika gminy jest co do zasady samorządowe kolegium odwoławcze i to ten organ powinien rozpoznać wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 1978 r.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podnosząc argumentację mającą przeczyć zarzutom kasacyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa) z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Ze znajdującego się w aktach sprawy aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1977 r., Nr [...] wynika, że K. Ł. była jedyną i wyłączną właścicielką gospodarstwa rolnego przejętego decyzją z dnia [...] października 1978 r. Skarżąca kasacyjnie nie wykazała natomiast, aby stan prawny tego gospodarstwa w zakresie podmiotowym na dzień wydania powołanej decyzji był inaczej ukształtowany. Zarzut naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa ze względu na podaną wyżej okoliczność nie znajduje zatem uzasadnienia.

Również zarzut kasacyjny dotyczący niewłaściwości organu nadzoru do oceny legalności decyzji z dnia [...] października 1978 r. nie zasługuje na uwzględnienie.

Organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest - w myśl art. 157 § 1 kpa - organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ. Organy wyższego stopnia określa art. 17 kpa. W rozpatrywanej sprawie powołana decyzja z dnia [...] października 1978 r. wydana została prze Naczelnika Gminy S., który to organ nie istnieje już w obecnej strukturze organów administracji publicznej. W takim przypadku właściwość rzeczową organu do oceny legalności decyzji wydanej w przeszłości przez organ obecnie już nieistniejący, należy ustalać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia.

Właściwość naczelnika gminy do wydania decyzji z dnia [...] października 1978 r. wynikała z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne. Ustawa ta została uchylona przez ustawę z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140), która w zakresie wydawania decyzji o przekazywaniu gospodarstwa rolnego Państwu w art. 52 ust. 2 także przewidywała właściwość naczelnika gminy. Ustawa z dnia 27 października 1977 r. utraciła moc z dniem 1 stycznia 1983 r., z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268, ze zm.). W myśl art. 59 ust. 3 nowej ustawy przekazywanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało na podstawie decyzji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Organy te przestały jednak istnieć z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191, ze zm.), zaś ich kompetencje przejęły organy gmin i organy administracji rządowej. Stosownie do art. 5 pkt 19 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34, poz. 198, ze zm.), która to ustawa weszła w życie z dniem 27 maja 1990 r., sprawy dotyczące wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo z art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przeszły do właściwości administracji rządowej. Następnie art. 5 powołanej ustawy z dnia 17 maja 1990 r. został uchylony przez art. 12 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz.U. Nr 162, poz. 1126). Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin straciła natomiast moc na podstawie art. 122 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 7, poz. 24, ze zm.). Stosownie zaś do art. 58 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 58, poz. 280), przejęcie nieruchomości na rzecz Państwa i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych w myśl art. 12 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, Dz.U. Nr 64, poz. 592). Ustawodawca dokonując w 1998 r. reformy administracji w ustawie z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668, ze zm.) nie wskazał organu właściwego w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości w oparciu o ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r.

Dla tak przedstawionego stanu prawnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest jednolity pogląd, że organem właściwym do oceny ostatecznych decyzji wydanych przez organ określony w art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (por. m.in. wyrok NSA z dnia 9 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 2233/11). Skoro bowiem od 1992 r. sprawy związane z przejęciem gospodarstw rolnych przez Państwo przeszły do właściwości Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie: Agencji Nieruchomości Rolnych), to organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji jest minister właściwy do spraw rozwoju wsi, którego funkcję wykonuje Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.