Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1403/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 61 ust. 1, art. 64 pkt 2, art. 64a
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Marcin Kamiński Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2019 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. H. kwotę 600 zł /słownie: sześćset złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M.H. uczynił decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2018 r., nr [...], wydaną w sprawie odmowy zwolnienia go z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej.

Wnioskiem z dnia 15 marca 2018 r. M.H. reprezentowany przez adwokata wniósł do dyrektora miejskiego ośrodka pomocy społecznej w [...] żądanie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt swego ojca M.H. w domu pomocy społecznej w [...]. Wniosek ten oparto na podstawie art. 64 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.; zwana dalej u.p.s.). W jego uzasadnieniu opisano stan faktyczny i prawny sprawy ponoszenia przez wnioskodawcę odpłatności, zwracając uwagę m.in. na decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2014 r., którą wnioskodawca został zobowiązany do ponoszenia opłaty za pobyt M.H. w DPS w [...]. Szczególny charakter złożonego wniosku polega według pełnomocnika na tym, iż poza obiektywnymi więzami krwi pomiędzy stroną a pensjonariuszem nie było żadnych innych więzi, zaś ojciec jest dla strony osobą zupełnie obcą. M.H. nie utrzymywał żadnych kontaktów z biologicznym ojcem. Przed Sądem Okręgowym w [...] zapadł wyrok orzekający rozwód między matką strony a M.H. (ojcem strony). W wyroku orzeczono na rzecz małoletniego wówczas M.H. alimenty od ojca oraz ograniczono mu władzę rodzicielską. M.H. (ojciec) nigdy nie wywiązywał się z obowiązków łożenia na rzecz swego małoletniego syna. Pozostawił rodzinę i syna samych sobie, bez środków utrzymania i jakiegokolwiek wsparcia. Ojciec nigdy nawet nie rozmawiał z synem. Wszystko co osiągnął w swym życiu M.H. (wnioskodawca) było wyłącznie zasługą jego ciężkiej pracy, którą musiał podjąć wcześnie ze względu na brak środków na utrzymanie siebie i swojej matki. Aktualnie M.H. opiekuje się matką, u której w ostatnim czasie ujawniła się ciężka choroba. M.H. jest osobą młodą, mającą w swoich planach założenie rodziny oraz rozwój kariery zawodowej. Obowiązek comiesięcznego ponoszenia opłaty za osobę, której tak naprawdę nie zna, od której sam nie otrzymał nigdy żadnej pomocy i wsparcia, ani która nigdy nie łożyła na jego utrzymanie, stanowi dla strony nadmierne obciążenie. Do opisanego wniosku załączono między innymi decyzję z dnia [...] września 2014 r., na mocy której Prezydent Miasta [...] zobowiązał M.H. do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS w wysokości 2511,96 zł miesięcznie, począwszy od 22 września 2014 r., to jest od dnia wydania decyzji zobowiązującej do wnoszenia opłaty.

Prezydent Miasta [...] po zakończeniu postępowania wyjaśniającego, w ramach którego między innymi przeprowadzono wywiady środowiskowe, decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. postanowił odmówić M.H. całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty w wysokości 2511,96 zł miesięcznie. W treści tej decyzji podkreślono, że M.H. nie regulował opłat wynikających z ostatecznej decyzji w/w Organu z dnia [...] września 2014 r., co skutkowało powstaniem zadłużenia, które narasta do chwili obecnej. W obrocie prawnym znajduje się prawomocna decyzja z dnia [...] września 2014 r. w sprawie miesięcznej opłaty oraz ostateczna decyzja z dnia [...] lipca 2017 r. zobowiązująca stronę do zwrotu należności za zamknięty okres w łącznej kwocie 68 576,51 zł. Z przeprowadzonego dnia 11 czerwca 2018 r. wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca ma 30 lat, jest kawalerem, mieszka z matką, ojczymem i przyrodnim rodzeństwem, prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Rodzina osiąga dochód z działalności gospodarczej oraz z gospodarstwa rolnego. Miesięczny dochód rodziny wynosi 27 528,88 zł, zaś w przeliczeniu na osobę w rodzinie 4588,15 zł miesięcznie. Matka wnioskodawcy M.R. jako współwłaścicielka własnościowego lokalu mieszkalnego w [...], może osiągnąć dochód z wynajmu z uwagi na fakt nieużytkowanie mieszkania przez drugiego współwłaściciela, to jest byłego męża przebywającego w domu pomocy społecznej. W ocenie Organu w badanej sprawie nie zachodzą żadne szczególne okoliczności, które przemawiałyby za zwolnieniem M.H. w całości lub w części z obowiązku ponoszenia opłaty. Wnioskujący znajduje się w dobrej sytuacji materialnej, utrzymuje nie tylko chorą matkę a również bezrobotnych ojczyma, braci i uczącą się siostra. Brak kontaktu z ojcem czy zerwane więzi, wyrażona niechęć do ojca biologicznego, nie stanowią przesłanki do zastosowania art. 64 u.p.s. W świetle obowiązujących przepisów nie wywiązywanie się przez biologicznego ojca z nałożonego na niego obowiązku alimentacyjnego względem syna nie stoi w sprzeczności z art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Obowiązek uiszczenia płatności za pobyt członka rodziny w dom pomocy społecznej nie jest powiązany z obowiązkiem alimentacyjnym, a jedynie z pokrewieństwem tych osób. Również pracownik socjalny gminnego ośrodka pomocy społecznej w N. w sporządzonym wywiadzie środowiskowym nie wskazał na istnienie szczególnych okoliczności, poza podanymi przez stronę, a przemawiającymi za zasadnością zastosowania ulgi z art. 64 u.p.s. W sytuacji w jakiej znajduje się M.H., czyli dobrej ekonomicznie, gdzie nie stanowi dla niego problemu finansowego jak również emocjonalnego utrzymywanie bezrobotnego ojczyma i przyrodnich braci, niezrozumiałym i nieakceptowanym społecznie byłoby przerzucenie kosztów pobytu jego ojca w domu pomocy społecznej na jednostką samorządu terytorialnego, której obowiązek ponoszenia opłaty wynika z przepisów prawa, i który to obowiązek nie wyprzedza obowiązku krewnych, nawet w przypadku gdy nie łączą ich pozytywne więzi emocjonalne z osobą umieszczoną w domu pomocy społecznej. Zdaniem organu twierdzenia strony, iż obowiązek co miesięcznej zapłaty za osobę, której nie zna i od której nie otrzymywał żadnej pomocy czy wsparcia, jest wyłącznie subiektywnym odczuciem i nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. Organ na poparcie swojego stanowiska wskazał na treści uzasadnień czterech wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych.

Decyzja organu pierwszej instancji została zaskarżona przez M.H. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Zdaniem odwołującego się wydane przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcie pozostaje w całkowitej sprzeczności z podstawowymi zasadami prawa, a także wypracowaną na przestrzeni ostatnich lat praktyką orzeczniczą.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...]. W jej uzasadnieniu skład Kolegium zrelacjonował stan faktyczny sprawy oraz właściwe przepisy prawa. Zdaniem SKO organ pierwszej instancji oceniając istnienie przesłanki do zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, ocenił w sposób prawidłowy i kompleksowy sytuację rodzinną i materialną M.H. Na odwołującym się ciąży obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej, bowiem ustawodawca obciążył zstępnych obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt wstępnych w domu pomocy społecznej. Negatywne relacje z ojcem, który w przyszłości rozstał się z nim, nie utrzymywał kontaktu, nie wywiązywał się z obowiązku rodzicielskiego i alimentacyjnego, nie mogą uzasadniać zwolnienia z wnoszenia opłaty w trybie art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Dlatego Prezydent Miasta [...] zasadnie stwierdził, że twierdzenia odwołującego, iż obowiązek co miesięcznej zapłaty za osobę, której nie zna, i od której nie otrzymał żadnej pomocy ani wsparcia, jest wyłącznie subiektywnym odczuciem strony i nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Wyrokiem z dnia [...] listopada 1995 r., Sąd Okręgowy w [...] orzekł rozwód rodziców M.H. z winy męża M.H. i ograniczył jego władzę rodzicielską oraz zasądził alimenty na rzecz wnioskodawcy. W zgromadzonej dokumentacji brak jest jakiejkolwiek wzmianki o tym, że rozpad małżeństwa i zerwane więzi wynikały z sytuacji przemocowych i znęcania się nad rodziną. W wyroku rozwodowym ojciec nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej, została mu ona ograniczona do współdecydowania o sprawach związanych ze zdrowiem i nauką dziecka. W ocenie SKO podstawą do zastosowania zwolnienia nie mogły być tylko okoliczności podnoszone przez odwołującego, a wynikające z poczucia niesprawiedliwości. Ustawodawca nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłaty przez krewnych od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie. Obowiązek ten oparty został na kryteriach obiektywnych, stosunku pokrewieństwa i możliwościach finansowych osób zobowiązanych. Nie jest dopuszczalne ponoszenia wydatków z budżetu gminy na opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy rodzina beneficjenta posiada wystarczające środki na co najmniej partycypowanie w tym obowiązku.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, M.H. wniósł o jej uchylenie w całości oraz ewentualne uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o wstrzymanie wykonania decyzji zaskarżonej oraz o zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżący wniósł również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z fotokopii akt sprawy rozwodowej tj.: fotokopii pozwu o rozwód z dnia 22 lutego 1995 r., fotokopii sprawozdania z wywiadu środowiskowego, fotokopii protokołu z rozprawy z dnia 7 listopada 1995 r. - na okoliczność stosowania przez biologicznego ojca Skarżącego przemocy fizycznej oraz psychicznej w stosunku do matki i jego samego, czego skutkiem było orzeczenie rozwiązania małżeństwa przez rozwód, bądź ewentualnie o zwrócenie się do Sądu Okręgowego w [...] o udostępnienie akt sprawy rozwodowej o sygn. [...] i przeprowadzenie dowodu z dokumentów w niej zawartych na w/w okoliczność.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu Skarżący zarzucił w pierwszej kolejności naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i nie zwolnienie go w całości z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt jego biologicznego ojca w Domu Pomocy Społecznej, w sytuacji gdy w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki przemawiające za całkowitym zwolnieniem Skarżącego z obowiązku uiszczania przedmiotowej kwoty. Zdaniem Skarżącego SKO w [...] dokonało błędnej wykładni przepisu art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej uznając niesłusznie, że katalog zamieszczonych tam uzasadnionych okoliczności jest katalogiem zamkniętym. Kolegium nie wzięło bowiem pod uwagę, że zamieszczony w tym przepisie zwrot "zwłaszcza", wskazuje jedynie na możliwe do zaistnienia okoliczności, które uprawniałyby organ do zwolnienia z uiszczania opłaty. Powyższy zwrot nie przesądza jednak o tym, że wydarzenia określone w tym przepisie mają charakter katalogu zamkniętego, co jednocześnie daje organowi możliwość przyjęcia w ramach uznania administracyjnego innych szczególnych okoliczności tam nie wymienionych. Dlatego też, w ocenie Skarżącego, Organ błędnie uznał, że nie zachodzą żadne szczególne okoliczności, które przemawiałyby za zwolnieniem strony w całości z nałożonego na nią obowiązku, gdyż za takie okoliczności niewątpliwie uznać należało: brak kontaktu Skarżącego z ojcem, zerwanie z nim jakichkolwiek więzi społecznych, odczuwalny żal i niechęć spowodowana brakiem przyczyniania się przez niego do wychowania Skarżącego oraz niepłacenie zasądzonych na rzecz Skarżącego alimentów. Okolicznością taką jest również stosowanie przez ojca przemocy, którego skutkiem było wytoczenie przez matkę Skarżącego powództwa o rozwód. W odczuciu Skarżącego stanowisko organu jest nie tylko sprzeczne ze słusznym interesem strony skarżącej ale narusza też w sposób rażący interes społeczny oraz stoi w sprzeczności z dyrektywami demokratycznego państwa prawa określonymi w art. 2 Konstytucji RP. Strona skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, art. 7, 77 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności, niezebranie oraz brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, a także art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów w szczególności poprzez uznanie, że utrzymywanie chorej matki, bezrobotnego ojczyma oraz przyrodniego rodzeństwa nie stanowi znaczącego obciążenia sytuacji majątkowej Skarżącego oraz dowolną ocenę zaprezentowanych w stanie faktycznym sprawy relacji Skarżącego z ojcem. Na poparcie swojego stanowiska Skarżący przytoczył szereg orzeczeń sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 7 lutego 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga jako zasadna została przez Sąd uwzględniona.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2107). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności decyzji administracyjnych, WSA władny jest stosować przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem swej skargi M.H. uczynił decyzję administracyjną SKO o odmowie zwolnienia od obowiązku poniesienia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Organy obu instancji zgodnie orzekły, że jego wniosek o zwolnienie nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na treść art. 64 pkt 2 u.p.s. Natomiast strona skarżąca zarzuca SKO i Prezydentowi Miasta [...] dokonanie nieprawidłowej bo niekorzystnej dla strony interpretacji tej regulacji.

Skontrolowane przez Sąd decyzje administracyjne zostały wydane w procesie wiążącym się z przeprowadzeniem wykładni art. 64 pkt 2 u.p.s W świetle tej regulacji, osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą żądać zwolnienia od tej opłaty w całości lub w części, jeżeli w ich sytuacji życiowej występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstały w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Nie może stanowić kwestii, iż decyzja podejmowana na podstawie art. 64 u.p.s., jest decyzją uznaniową, zatem organ nie jest ustawowo zobowiązany do przyznania wnioskowanego zwolnienia. Natomiast w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, właściwy organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 K.p.a., mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. Jest oczywistym, iż uznaniowy charakter decyzji nie oznacza pełnej swobody w jej podjęciu. Każdorazowe rozstrzygnięcie o przyznaniu bądź odmowie zwolnienia z obowiązku odpłatności, organ winien uzasadnić, odnosząc się do wszystkich powoływanych przez stronę okoliczności w sposób wyczerpujący a przy tym pozwalający poznać sposób rozumowania organu oraz motywy mające przekonywać do podjętej decyzji.

Nie sposób pominąć, iż materialnoprawne podstawy zwolnienia od odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyraża także art. 64a wyżej wymienionej ustawy, który stanowi: Osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek pod warunkiem, iż przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona. Powołany przepis nie miał zastosowania do sytuacji strony skarżącej bowiem dotyczy on przypadku, gdy osoba zobowiązana powołuje się na orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą. Na mocy znajdującej się w aktach kopii wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 1995 r., sygn. [...], władza rodzicielska ojca M.H. została przez Sąd ograniczona do współdecydowania o sprawach związanych ze zdrowiem i nauką dziecka. Przebywający w DPS ojciec strony skarżącej nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej, stąd też właściwy organ zobowiązany był rozpatrzeć żądanie skarżącego przy zastosowaniu art. 64 pkt 2 u.p.s.

Organ pierwszej instancji uzasadniając swe rozstrzygnięcie o odmowie zwolnienia od obowiązku opłaty uznał, iż twierdzenia strony na temat braku opieki od ojca w czasie jego dojrzewania, są wyłącznie subiektywnym odczuciem i nie znajdują uzasadnienia w przepisach prawa, tj. art. 64 pkt 2 u.p.s. W rezultacie jego relacje z ojcem w tym nie wywiązywanie się ojca z obowiązku alimentacyjnego, nie stanowiły o istnieniu szczególnie uzasadnionych okolicznościach mogących prowadzić do zastosowania ulgi z art. 64 u.p.s. Ocena ta została podzielona przez SKO, które stwierdza wyraźnie, że powoływane przez stronę negatywne relacje z ojcem, który nie interesował się nim, nie utrzymywał kontaktu, nie wywiązywał się z obowiązku rodzicielskiego i alimentacyjnego, nie mogą uzasadniać zwolnienia z wnoszenia opłaty w trybie art. 64 pkt 2 w/w ustawy. Skład orzekający Kolegium stwierdza także, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłaty przez krewnych od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie.

Zdaniem Sądu, Organy obu instancji nie przeprowadziły w prawidłowy sposób wykładni art. 64 pkt 2 u.p.s., błędnie uznając, że okoliczności na które powołuje się wnioskodawca w postaci braku więzi emocjonalnej a także faktu nie wywiązywania się ojca z obowiązków rodzicielskich, w tym z obowiązku alimentacyjnego względem syna, nie mieszczą się w ustawowych przesłankach zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS w całości lub w części. Słusznie strona skarżąca słowami swojego pełnomocnika podnosi, że względy na jakie może powoływać się zobowiązany, a określone w art. 64 pkt 2 u.p.s., są bardzo pojemne, dzięki czemu obejmują również wszystkie te okoliczności, na które zwracał uwagę w toku postępowania administracyjnego skarżący. Zdaniem WSA, przypadki uprawniające do zwolnień zostały w art. 64 pkt 2 u.p.s. wymienione jedynie przykładowo, tak aby nie ograniczać zobowiązanych w możliwości odwoływania się do nich. Zawarcie w tej normie katalogu otwartego oznacza, że strona miała prawo dowodzić istnienia wszystkich przesłanek, które w jej ocenie mają wpływ na zasadność obciążenia jej kosztami pobytu w DPS – uzasadnione okoliczności. Ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt mieszkańca w DPS do związanych tylko ze sferą materialnego statusu osób zobowiązanych, nie jest zasadne na gruncie oczywiście otwartego katalogu okoliczności mogących prowadzić do zastosowania ulgi.

Zdaniem Sądu, otwarty katalog przesłanek uprawniających do zwolnienia od opłaty wraz z dodanym w 2015 r., przepisem art. 64a, winien skłonić do takiej interpretacji art. 64 pkt 2 u.p.s., która pozwala na uwzględnienie przy badaniu zasadności zwolnienia z opłat za pobyt osoby spokrewnionej w DPS również okoliczności niezwiązanych z sytuacją materialną, stanem zdrowia czy zdarzeniami losowymi, jak przyczyny braku relacji rodzinnych między osobami związanymi pokrewieństwem, w tym niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego wobec małoletnich dzieci (por. wyrok WSA w Łodzi z 29 września 2016 r., sygn. II SA/Łd 366/16, LEX, wyrok WSA w Olsztynie z 22 listopada 2016 r., sygn. II SA/Ol 1200/16, LEX). Wydźwięk art. 64a ustawy o pomocy społecznej powoduje, że stosunki rodzinne pomiędzy mieszkańcem a zobowiązanym do ponoszenia opłaty, muszą odgrywać znaczenie dla procesu obejmującego zwolnienia z opłaty. Dla ustawodawcy formułującego przepisy ustawy o pomocy społecznej o stosowaniu ulgi w odpłatności nie liczy się jedynie pokrewieństwo, czy sytuacja materialna osoby wnoszącej o zwolnienie. Na gruncie art. 64 pkt 2 u.p.s. organ powinien kierować się także takimi okolicznościami, które doprowadziły do ograniczenia władzy rodzicielskiej rodzica przebywającego w domu pomocy społecznej, świadcząc o tym że relacje z rodzicem mają tylko i wyłącznie charakter formalny. Należy zważyć, że w świetle art. 64a u.p.s. pozbawienie władzy rodzicielskiej prowadzi wprost do zwolnienia, stąd powody, na które wskazywał w toku postępowania skarżący (postawa ojca wobec niego oraz brak jakiegokolwiek wsparcia finansowego) należało brać pod uwagę przy wydawaniu uznaniowej decyzji w kwestii zwolnienia z opłaty (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2017 r., sygn. I SA/Wa 665/17, LEX).

Dodać do tego wypadnie, iż w myśl art. 2 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Nie będzie zgodna z powyższym przepisem ustawy zasadniczej taka interpretacja art. 64 pkt 2 u.p.s., która wyklucza możliwość zwolnienia częściowego lub całkowitego od opłaty zobowiązanego, wobec którego mieszkaniec domu pomocy społecznej zachowywał się w sposób nieodpowiadający przepisom kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o obowiązku wzajemnego szacunku rodziców i dzieci, obowiązku utrzymywania kontaktów, dostarczania środków utrzymania oraz wychowania. Przepisy u.p.s. nakładające na zstępnych obowiązek wnoszenia opłaty, zakładają stan w którym rodzice wywiązywali się względem swych dzieci z obowiązków rodzicielskich, natomiast art. 64 pkt 2 u.p.s. zawierając w swej treści zwrot niedookreślony w postaci : "uzasadnionych okoliczności", pozwala na zmniejszenie lub całkowite zniesienie opłaty, jeżeli mieszkaniec postępował wobec zobowiązanego w sposób oczywiście nieodpowiadający jego ustawowym obowiązkom. Sytuacja tych osób nie jest taka sama, a jest zróżnicowana różnym sposobem traktowania zstępnego przez rodzica, co nie może pozostawać obojętne dla organu zobligowanego przez Konstytucję do urzeczywistniania w procesie wykładni i stosowania prawa zasady sprawiedliwości społecznej.

Reasumując, jest prawdą, że okoliczności podane we wniosku o zwolnienie od opłaty, nie znoszą automatycznie ustawowego obowiązku uiszczania opłaty, bowiem obowiązek odpłatności za pobyt w DPS opiera się wyłącznie na więzach pokrewieństwa (art. 61 ust. 1 u.p.s.), to jednak zdaniem Sądu mieszczą się one w przesłankach pozwalających na zastosowanie ulgi w odpłatności, czyli instytucji unormowanej w art. 64 pkt 2 u.p.s. Do tego wniosku prowadzi wykładnia systemowa oparta nie tylko na powołanym wyżej przepisie, ale także na art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Przytoczony artykuł wyraźnie sugeruje, że taka okoliczność jak ograniczenie władzy rodzicielskiej oraz przyczyny prowadzące do tego ograniczenia, winny odgrywać znaczenie dla sprawy znoszenia obowiązku odpłatności. Takie znaczenie musi odgrywać także fakt niewywiązywania się mieszkańca DPS ze swych obowiązków alimentacji względem zobowiązanego. Organ winien mieć na względzie, że Ojciec skarżącego nie przyczyniał się do zaspokojenia jego potrzeb materialnych bowiem nie wykonywał prawomocnego wyroku zasądzającego na jego rzecz kwotę świadczeń alimentacyjnych (zob. kopie pisma komornika sądowego z 8 maja 2018 r., informującego o stanie zadłużenia M.H. wobec skarżącego w wysokości 30 518,97 zł). Twierdzenia skarżącego o przyczynach rozkładu małżeństwa, jego relacji z ojcem z okresu dziecięcego, mające swe źródło w nieakceptowanych moralnie i prawnie zachowaniach jego ojca, znajdują potwierdzenie w złożonych w toku postępowania sądowego kopiach dokumentów (np.: z treści sprawozdania kuratora sądowego z wywiadu środowiskowego w postępowaniu przeciwko M.H. wynika, że od kiedy małoletni mieszkał u babci to ojca widział dwukrotnie/raz, ojciec był pod wpływem alkoholu, drugi raz był z kolegami – dziecko nie chciało do niego podjeść).

Błąd w przeprowadzaniu wykładni przepisu prawa materialnego jakim jest art. 64 pkt 2 u.p.s., jest na tyle znaczący, że mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy przyjęciu prawidłowej treści tej regulacji, a więc takiej która uwzględnia nie tylko wyrażone w nim przykłady okoliczności uzasadniających zastosowanie ulgi, nie można mieć pewności, że rozstrzygnięcie kończące postępowanie zainicjowane przez stronę skarżącą byłoby dla niej korzystne (np. decyzja o częściowym zwolnieniu od odpłatności).

Ponownie prowadząc postępowanie Organy uwzględnią taką interpretację kluczowego dla sprawy art. 64 pkt 2 u.p.s. jaką przyjął WSA w niniejszym wyroku. Innymi słowy, ich zadaniem będzie rozważanie w jakim stopniu opisane i udokumentowane przez skarżącego okoliczności świadczące o przyczynach złych relacji z ojcem (w tym także przypadki stosowania przemocy wobec matki zobowiązanego), mogą przekonywać za całkowitym lub częściowym zwolnieniem od obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej M.H. Przy rozważaniu wpływu tych okoliczności na ustawowy obowiązek wnioskodawcy należało będzie kierować się zasadą sprawiedliwości społecznej, która nie pozwala domagać się od syna dostarczania środków umożliwiających pobyt w placówce pomocy społecznej ojcu, który pomimo wyroku sądowego, nie wywiązywał się z podstawowych obowiązków jakie ciążą z K.r.io. na rodzicu wobec dziecka. Należy także pamiętać, że dobra sytuacja dochodowa strony skarżącej, nie jest wystarczającym argumentem, aby odmówić uwzględnienia jego żądania, albowiem okoliczności na jakie się powołuje nie dotyczą jego stanu majątkowego.

Z tych przyczyn należało orzec jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. O kosztach postępowania przed WSA orzeczono zaś na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.