Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 387/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2010-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 136 ust. 3, art. 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Sędzia WSA Janina Guść Protokolant Sekretarz Sądowy Dorota Kotlarek po rozpoznaniu w dniu 13 października 2010 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. M. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 07 kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 9 lutego 2010 r. nr [...] 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego W. M. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. M., M. M. i W. M. zwrócili się do Prezydenta Miasta wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, położonych w G. przy ul. C., w części dotyczącej obecnych działek nr [...] o powierzchni 189 m2, [...] o powierzchni 626 m2, [...] o powierzchni 156 m2, [...] o powierzchni 468 m2, [...] o powierzchni 426 m2, [...] o powierzchni 130 m2 (k.m 10) oraz nr [...] o powierzchni 37 m2 i [...] o powierzchni 2 210 m2 (k.m. 24), stanowiących własność Skarbu Państwa, dla których Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Decyzją z dnia 9 lutego 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 136 ust. 3 i art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 – tekst jednolity ze zm.), orzekł o odmowie zwrotu w/w nieruchomości.

W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, że na podstawie aktu notarialnego z dnia 13 maja 1977 r. (Rep. [...]) B. M. i M. M. sprzedali Skarbowi Państwa nieruchomość położoną w G. przy ul. C. i ul. Ź., oznaczoną jako działki nr [...] o łącznej powierzchni 5.131 m2 za cenę 92.358 zł. Na podstawie aktu notarialnego z dnia 23 lutego 1978 r. (Rep. [...]) B. M. i M. M. sprzedali Skarbowi Państwa także nieruchomość położoną w G. przy ul. C., oznaczoną jako działki nr [...], o łącznej powierzchni 3.477 m2 za cenę 62.586 zł. Z treści obu umów sprzedaży nieruchomości wynika, że zostały one zawarte w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z przeznaczeniem pod budowę ciągu komunikacyjnego ulic W., O. i C. Wnioskiem z dnia 19 maja 2005 r., rozszerzonym pismem z dnia 18 października 2005 r., a następnie ograniczonym pismem z dnia 25 kwietnia 2008 r., wnioskodawcy – M. M., M. M. i W. M. wystąpili o zwrot opisanych powyżej wywłaszczonych nieruchomości. Wnioskodawczyni – M. M. swoje roszczenie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości wywodzi z faktu, że była ich współwłaścicielką, a także z faktu spadkobrania po drugim współwłaścicielu – B. M. Pozostali wnioskodawcy – M. M. i W. M. swoje roszczenie wywodzą z faktu spadkobrania po poprzednim właścicielu – B. M.. Z postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 04 listopada 2003 r., sygn. [...] wynika, że spadek po B. M. nabyli po 1/3 M. M., M. M. i W. M. W postępowaniu zakończonym decyzją Prezydenta Miasta z dnia 20 maja 2008 r., sygn. [...] organ ustalił, że cel wywłaszczenia w/w nieruchomości, tj. budowa ciągu komunikacyjnego ulic W., O. i C. został zrealizowany z wykorzystaniem działek, których dotyczy postępowanie. Prezydent Miasta wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej wydał decyzję o odmowie zwrotu w/w nieruchomości z uwagi na ich zagospodarowanie w sposób stanowiący realizację celu wywłaszczenia.

W wyniku odwołania wniesionego przez wnioskodawców decyzją z dnia 4 sierpnia 2008 r., sygn. [...] Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia 20 maja 2008 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, wskazując przy tym, że organ I instancji nie zgromadził dokumentów poświadczających rozpoczęcie bądź zakończenie realizacji celu publicznego, na jaki nastąpiło wywłaszczenie (w postaci pozwolenia na budowę bądź pozwolenia na użytkowanie obiektu), wykazów zmian gruntowych pozwalających na prześledzenie zmian geodezyjnych, a także nie przeprowadził dowodu z badania ksiąg wieczystych oraz nie umożliwił wnioskodawcom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

W toku ponownie przeprowadzonego postępowania oraz odwołując się do materiału zebranego we wcześniejszym postępowaniu, zakończonym decyzją z dnia 20 maja 2008 r., Prezydent Miasta ustalił co następuje:

Z analizy wykazów zmian gruntowych wynika, że działka nr [...] została podzielona na działki nr [...], działka nr [....] została podzielona na działki nr [...], zaś działka nr [...] została natomiast podzielona na działki nr [...]. Działki nr [...] stanowią do dnia dzisiejszego własność Skarbu Państwa. Przedmiotem niniejszego postępowania są obecne działki nr [...] o powierzchni 189 m2, [...] o pow. 626 m2, [...] o pow. 156 m2, [...] o pow. 468 m2, [...] o pow. 426 m2, [...] o pow. 130 m2 (k.m. 10) oraz nr [...] o pow. 37 m2 i [...] o pow. 3.310 m2 (k.m. 24), stanowiące własność Skarbu Państwa, dla których Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą nr [...].

W toku postępowania organ ustalił, że działki nr [...] (k.m. 10) oraz nr [...] (k.m. 24) zostały zagospodarowane w sposób zgodny z celem wywłaszczenia. Działka nr [...] stanowi część asfaltowego wjazdu od ul. B. na teren stacji benzynowej znajdującej się przy ul. C. Znajdują się na niej również fragmenty trawników po obu stronach wjazdu. Działka nr [...] stanowi część pasa drogowego ul. C. Obejmuje także częściowo chodnik, urządzoną skarpę, trawnik i fragment wjazdu na stację benzynową od ul. C. Działka nr [...] w całości znajduje się na terenie stacji benzynowej i zagospodarowana jest na asfaltowy wjazd na stację od ul. B. oraz trawnik. Działka nr [...] w części również stanowi teren stacji benzynowej (fragment wjazdu). Znajduje się na niej także trawnik, chodnik ze ścieżką rowerową i część jezdni (o szerokości 3 pasów ruchu). Działka nr [...] we fragmencie stanowi pas drogowy, a w pozostałej części chodnik ze ścieżką rowerową i urządzoną skarpę przy ul. C. Działka nr [...] również zagospodarowana jest w części na pas drogowy, a w pozostałej części stanowi chodnik ze ścieżką rowerową i fragment urządzonej skarpy obsianej trawą, na której znajdują się także pojedyncze drzewa. Działka nr [...] stanowi w większości pas zieleni oddzielający 2 jezdnie na początku ul. N. Największa spośród działek, tj. działka nr [...] znajduje się w całości na obszarze pasa drogowego ul. C., pasa zieleni pomiędzy jezdniami, częściowo chodnika ze ścieżką rowerową i miejscami fragmentów urządzonej skarpy przy ul. C.

Z powyższego, w ocenie organu I instancji, jednoznacznie wynika, że analizowane działki zostały zagospodarowane na cel wywłaszczenia, tj. na budowę ciągu komunikacyjnego ulic W., O. i C. Wszystkie w/w działki stanowią części pasa drogowego, chodników, ścieżek rowerowych, pasów zieleni oddzielających jezdnie czy skarp urządzonych przy ulicy lub znajdują się na terenie stacji benzynowej zlokalizowanej przy ul. C., co w żadnym wypadku nie pozwala uznać sposobu ich wykorzystania za sprzeczny z celem wywłaszczenia. Organ I instancji przy takiej ocenie powołał się na pogląd Wojewody, wyrażony w uzasadnieniu decyzji z dnia 04 sierpnia 2008 r., gdzie Wojewoda wskazał, że w skład ciągów komunikacyjnych wchodzą nie tylko drogi, ale również cała infrastruktura towarzysząca związana z prowadzeniem ruchu drogowego, a więc sygnalizacja świetlna, zatoki autobusowe, chodniki, ścieżki rowerowe, zjazdy, czy wreszcie stacje paliw. Organ I instancji podkreślił przy tym, że cel wywłaszczenia został określony jako budowa ciągu komunikacyjnego, a nie budowa samej drogi. Pojęciem ciągu komunikacyjnego - mimo, że brak jego definicji w przepisach prawa - z pewnością należy objąć oprócz samej drogi, także chodniki, ścieżki rowerowe, zatoczki, pasy zieleni, skarpy zabezpieczające, oznakowanie i sygnalizację, a także niezbędną infrastrukturę w postaci np. stacji benzynowych.

W toku postępowania, zgodnie z zaleceniem Wojewody, ustalono, że realizacja inwestycji prowadzona była w oparciu o decyzję z dnia 11 listopada 1977 r. w sprawie wydania pozwolenia na budowę ciągu komunikacyjnego ulic W., O. i C.. Jak wynika z informacji uzyskanej z Wydziału Inwestycji Urzędu Miasta G., inwestycja pod nazwą budowa ciągu komunikacyjnego ulic W., O. i C. realizowana była w latach 1980-1992.

W ocenie organu, ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika jednoznacznie, że prace inwestycyjne związane z budową ciągu komunikacyjnego ulic W., O. i C. zostały rozpoczęte przed upływem 7 lat od dnia, w którym decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna. Nie miała więc miejsca w przedmiotowej sprawie sytuacja długotrwałego niezagospodarowania wywłaszczonych nieruchomości a tym bardziej - niewykorzystania ich w ogóle na potrzeby budowy ciągu komunikacyjnego. Działki będące przedmiotem niniejszego postępowania zostały wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia i do chwili obecnej stanowią część ciągu komunikacyjnego, jednego z ważniejszych w strukturze komunikacyjnej miasta. Ulice W. i C. wchodzą w skład drogi wojewódzkiej nr [...], łączącej główną arterię komunikacyjną [...] z Obwodnicą, umożliwiającej połączenie południowych dzielnic G. z centrum miasta.

Biorąc pod uwagę powyższe, w przedmiotowej sprawie nie zaistniały, zdaniem organu I instancji, przesłanki określone w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. sytuacja zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Organ ten przy tym podkreślił, że jednolite i precyzyjne jest orzecznictwo w kwestii braku możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. M., M. M. oraz W. M. wnieśli o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organu I instancji. W uzasadnieniu odwołujący podnieśli, że wywłaszczone działki miały wchodzić w skład skrzyżowania ulic C. i B. W ocenie odwołujących działki o nr [...] oraz [...] w ogóle nie zostały wykorzystanie na cel wywłaszczenia. W dniu 29 lipca 1996 r. sąsiednie działki zostały sprzedane przez Gminę Spółce "A". W 1997 r. na terenie tym, włączając w to działki nr [...] została zrealizowana inwestycja polegająca na wybudowaniu stacji benzynowej "B". W piśmie z dnia 5 maja 2009 r. Wydział Inżynierii Ruchu w G. stwierdził, że działki nr [...] nie stanowią obecnie pasa drogowego ul. C. i B. W ocenie odwołujących stanowią one część stacji benzynowej. W tej sytuacji nie można podzielić poglądu organu I instancji, że działki te wykorzystane zostały na cel publiczny związany z budową ciągu komunikacyjnego.

Po rozpatrzeniu niniejszego odwołania Wojewoda w decyzji z dnia 7 kwietnia 2010 r. nr [...], zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W pierwszej części uzasadnienia organ odwoławczy przytoczył stan faktyczny, na tle którego nastąpiło przejęcie przedmiotowych nieruchomości przez Skarb Państwa, tj. wskazał na zawierane w formie aktów notarialnych umowy kupna nieruchomości, opisał wnioski stron o zwrot przedmiotowych nieruchomości i ich modyfikacje w toku postępowania, przebieg rozprawy administracyjnej z dnia 27 kwietnia 2006 r., a także obecny sposób zagospodarowania przejętych nieruchomości. Następnie organ odwoławczy powołał podstawę prawną orzekania o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości. Przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowane są w art. 136-142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Zgodnie z art. 136 ust. 3 powyższej ustawy, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem organu odwoławczego, znaczenie ma przepis art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z jego treścią nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Dokonując analizy powyższych przepisów, organ odwoławczy podkreślił, że istotą postępowań o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie celu na jaki została ona wywłaszczona, oraz ustalenie kwestii czy cel ten udało się zrealizować.

Na gruncie przedmiotowej sprawy organ wskazał, że w dniu nabycia spornych nieruchomości przez Skarb Państwa, stanowiły one własność M. i B. M. Fakt ten potwierdza interes prawny M. M. w kontekście wystąpienia z wnioskiem o zwrot przedmiotowych nieruchomości. Z kolei M. i W. M. są spadkobiercami B. M. a swoje prawa wywodzą z prawomocnych postanowień sądowych stwierdzających nabycie praw do spadku.

Jak dalej wywodził organ odwoławczy, podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W omawianej sprawie nabycie przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na podstawie aktów notarialnych - umów sprzedaży, zawartych dnia 13 maja 1977 r. Rep. [...] oraz w dniu 23 lutego 1978 r. Rep. [...]. Celem w związku, z którym dokonano nabycia była budowa ciągu komunikacyjnego ulic W., O. i C.. W świetle przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego oraz zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego, należy stwierdzić, iż przedmiotowa inwestycja zrealizowana została na spornych działkach w latach 1980 - 1990 i wchodzi obecnie w skład drogi wojewódzkiej nr [...], łączącej główną arterię komunikacyjną [...] z Obwodnicą umożliwiającą połączenie południowych dzielnic G. z centrum miasta. Zdaniem organu zatem bezsprzecznym jest, że cel w odniesieniu, do którego nabyto przedmiotowe nieruchomości - został zrealizowany. Organ podkreślił też, że prace inwestycyjne związane z budową niniejszego ciągu komunikacyjnego zostały rozpoczęte przed upływem 7 lat od dnia, w którym zostały zawarte umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości na mocy, których przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa. Dowodem potwierdzającym powyższy fakt jest pismo Wydziału Inwestycji Urzędu Miasta G. z dnia 22 października 2009 r. informujące, iż inwestycja pn. budowa ciągu komunikacyjnego ulic W., O., C. była realizowana w latach 1980 - 1990 przez inwestora zastępczego tj. Wojewódzką Dyrekcję Inwestycji z siedzibą w G. Organ odwoławczy powołał się przy tym na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazując, że nawet gdyby tak się nie stało, to w myśl wyroku NSA z dnia 28 maja 2002 r., sygn. I SA 2743/00 "bez wpływu na wynik sprawy jest okoliczność, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany po upływie wielu lat licząc od daty podjęcia decyzji o wywłaszczeniu. Istotne jest to, że w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji grunt objęty treścią decyzji o wywłaszczeniu został wykorzystany zgodnie z celem określonym w tej decyzji".

Zdaniem organu, w świetle przepisów prawa materialnego oraz orzecznictwa sądów administracyjnych przedmiotowa nieruchomość nie stała się zbędna, gdyż została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem, na jaki została przejęta.

Ustosunkowując się do głównych zarzutów odwołujących, dotyczących niewykorzystania w całości działek nr [...] na realizację celu wywłaszczenia, organ stwierdził, że w/w działki nie stanowią obecnie pasa drogowego ul. C. Jednocześnie organ podkreślił, iż w skład ciągów komunikacyjnych wchodzą nie tylko drogi, ale również cała infrastruktura towarzysząca związana z prowadzeniem ruchu drogowego, a więc sygnalizacja świetlna, zatoki autobusowe, chodniki, ścieżki rowerowe, zjazdy, czy wreszcie stacje paliw. Wszystkie wymienione elementy, jak również wiele innych, które nie zostały wymienione, są nieodłącznym składnikiem związanym z prowadzeniem ruchu drogowego. Nie można zatem, zaakceptować sugestii skarżących, że stacje paliw oraz prowadzące do nich dojazdy nie mogą być uznawane za element wchodzący w skład ciągów komunikacyjnych. Nie wolno bowiem utożsamiać co prawda nieostrego pojęcia ciągu komunikacyjnego, z pojęciem drogi zdefiniowanym w art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. 2007 r. Nr 19 poz. 115).

Wojewoda wskazał też, na marginesie swoich rozważań, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji błędnie scharakteryzował działki nr [...] jako urządzone pod asfaltowy wjazd na teren stacji benzynowej. Tymczasem, z przeprowadzonego dowodu z oględzin nieruchomości wynika, iż wjazd ten stanowi brukowa kostka. Powyższa omyłka jednak nie miała wpływu, zdaniem organu odwoławczego, na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy.

W ocenie Wojewody, organ rozstrzygający niniejszą sprawę w I instancji w sposób prawidłowy uznał, że w świetle obowiązującego prawa materialnego oraz stanu faktycznego potwierdzonego przeprowadzeniem licznych dowodów (pismo Wydziału Inwestycji Urzędu Miasta G. z dnia 22 października 2009 r., dowód z oględzin, wypisy z rejestru gruntów, odpis księgi wieczystej), ciąg komunikacyjny ulic W., O. i C. został wybudowany, a co za tym idzie cel w odniesieniu, do którego przejęto przedmiotową nieruchomość został zrealizowany.

W skardze na powyższą decyzję W. M. zarzucił organowi odwoławczemu wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Skarżący podał, że celem wywłaszczenia była realizacja skrzyżowania ulic C. i B. Tymczasem, działki o nr [...] w całości nie zostały wykorzystanie na ten cel i do 1997 r. roku pozostawały nieużytkiem. Nie można zaaprobować poglądu, że budowa stacji benzynowej na tych działkach wpisuje się w realizację celu, dla jakiego przedmiotowe działki zostały wywłaszczone. Stacja paliw nie może stanowić elementu ciągu komunikacyjnego, jak to wywodzi Wojewoda w zaskarżonej decyzji. Takie stanowisko skarżącego potwierdza zresztą treść pisma Wydziału Inżynierii Ruchu z dnia 5 maja 2009 r., z której wynika, że działki nr [...] nie stanowią obecnie pasa drogowego. Skarżący wskazał także, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających fakt rozpoczęcia bądź zakończenia realizacji celu publicznego na działach [...]. Jego zdaniem, stacja benzynowa musiała powstać w oparciu o stosowne pozwolenia, choćby na budowę. Niezrozumiała jest w ocenie skarżącego, ochrona przez organy administracji interesów właściciela stacji benzynowej kosztem jego prawa do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości niewykorzystanej na cel określony w decyzji (akcie notarialnym) o wywłaszczeniu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację podniesiona w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną.

Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z zebranego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego wynika, że umowami sprzedaży zawartymi aktami notarialnymi Skarb Państwa nabył od B. M. oraz M. M. działki o numerach [...] w dniu13 maja 1977r. (repertorium [...]), działki nr [...], w dniu 23 lutego 1978r. (Repertorium [...]), działki nr [...] w dnia 30 lipca 1980r.(Repertorium [...])oraz działki nr [...] w dnia 10 maja 1985r. (Repertorium [...]). Podstawę prawną nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa stanowił powołany w wyżej wymienionych umowach art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 10 z 1974r., poz. 64 i z 1982r. nr 11, poz. 79)

Wymienione nieruchomości zgodnie z decyzjami przywołanymi w aktach notarialnych niezbędne były Skarbowi Państwa na budowę ciągu komunikacyjnego obejmującego ulicę W., O. i C. w G.

Pozostaje niespornym, że M. M., M. M. i W. M., spadkobiercy po zmarłym B. M., złożyli w dniu 19 maja 2005r. wniosek o zwrot działek nr [...].

Organ ustalił, że działka nr [...] uległa podziałowi na działki [...], działka nr [...] uległa podziałowi na działki [...] oraz działka [...] uległa podziałowi na działki nr [...]. Z działek tych działki nr [...] stanowiły własność Gminy Miasta G. i w drodze publicznego przetargu zostały sprzedane firmie "A", a obecnie są własnością "B" Spółki z o.o. w W.. Pozostałe nieruchomości stanowią własność Skarbu Państwa.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika również, że spornym pozostała kwestia zwrotu nieruchomości oznaczonych nr [...], albowiem pozostałe nieruchomości, co wynika z przeprowadzonych oględzin z dnia 11 kwietnia 2006r., jak również z załączonych do akt administracyjnych map sytuacyjnych, stanowią obecnie elementy pasa drogowego ulicy C., a więc zostały wykorzystane na realizację wymienionego w umowach ciągu komunikacyjnego i okoliczność ta nie jest kwestionowana przez skarżących. Odnośnie nieruchomości nr [...], to z treści protokołu oględzin wynika, że działka nr [...] w całości stanowi brukowy (kostka) dojazd do stacji paliw "B", działka nr [...] w części stanowi brukowy (kostka) dojazd do ww. Stacji, w pozostałej części stanowi fragment trawnika przy ul. B. Nieruchomości te położone są na skrzyżowaniu ul. B. i C., stanowią one w istocie dojazd do stacji paliw zlokalizowanej na ww. działkach sąsiednich nr [...]. Z wypisów z ksiąg wieczystych wynika, że ich właścicielem jest Spółka "B". Organy administracji uzasadniając odmowę zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] dokonały analizy pojęcia ciągu komunikacyjnego wskazując, że w skład ciągów komunikacyjnych wchodzą nie tylko drogi, ale również cała infrastruktura związana z prowadzeniem ruchu drogowego, a więc sygnalizacja świetlna, zatoki autobusowe, chodniki, ścieżki rowerowe, zjazdy czy stacje paliw, są one bowiem nieodłączonym składnikiem związanym z prowadzeniem ruchu drogowego. Zatem w konsekwencji stacje paliw oraz prowadzące do nich dojazdy winny być uznane za element wchodzący w skład ciągów komunikacyjnych.

Skarżący kwestionując powyższe stanowisko zarzucił, że ww. działki nie zostały wykorzystane na cel określony w umowie, a nadto do 1997r. pozostawały nieużytkiem.

W świetle aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. nr 261, poz. 2603 ze zm.), zwanej dalej ustawą - przepisy rozdziału III tej ustawy, dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, czyli zarówno na podstawie umowy cywilnoprawnej, jak i decyzji administracyjnej.

Stosownie do przepisu art. 136 ust. 3 ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, gdy według przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Według art. 137 ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu względnie w umowie, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna bądź umowa została wykonana upłynęło 7 lat i nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu albo upłynęło 10 lat i cel ten nie został zrealizowany.

Podstawową przesłanką podlegającą badaniu przez organ administracji rozpatrujący wniosek o zwrot nieruchomości w trybie art. 136 § 3 ustawy jest zatem zbędność nieruchomości na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej lub - jak w przypadku nabycia nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości- w umowie sprzedaży.

W postępowaniu administracyjnym w przedmiocie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 § 3 w związku z art. 216 ustawy zadaniem organów administracji jest ustalenie celu nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości i ustalenie, czy nieruchomość stała się zbędna z punktu widzenia realizacji tego celu.

Pierwsza z tych okoliczności, a mianowicie cel przejęcia nieruchomości został określony w opisanych wyżej aktach notarialnych, była nim realizacja ciągu komunikacyjnego ww. ulic w G.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ww. ustawy z 1958r. wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczona nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony państwa albo do wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Również zgodnie z aktualnie obowiązującą regulacją zawartą w przepisie art. 112 §1 ustawy przepisy rozdziału dotyczące wywłaszczania nieruchomości stosuje się do nieruchomości położonych, z zastrzeżeniem art. 125 i art. 126, na obszarach przeznaczonych w planach miejscowych na cele publiczne albo do nieruchomości, dla których wydana została decyzja o ustaleniu lokalizacji celu publicznego. Art. 6 ustawy stanowi o celach publicznych wskazując, że celami publicznymi w rozumieniu ustawy są m. in. wydzielenie gruntów pod drogi publiczne i drogi wodne, budowa i utrzymywanie tych dróg, obiektów i urządzeń transportu publicznego.

W opisanym stanie faktycznym sprawy i wobec podstaw prawnych umożliwiających wywłaszczenie nieruchomości na cele publiczne Sąd nie podziela stanowiska organów administracji, iż w skład ciągów komunikacyjnych wchodzą również stacje paliw. Niespornym jest, że nabycie nieruchomości w rozpatrywanej sprawie nastąpiło na cel publiczny określony w ustawie z 1958r. (cel użyteczności publicznej), jakim była realizacja ciągu komunikacyjnego, a więc dróg, chodników, czy ścieżek rowerowych. Takim ustawowo określonym celem publicznym nie była i nie jest budowa stacji paliw. Wprawdzie można podzielić stanowisko organów administracji, iż stacje paliw stanowią składnik infrastruktury związany z prowadzeniem ruchu drogowego, to jednak wobec regulacji zawartych ww. ustawach tego rodzaju przedsięwzięcie nie może zostać zaliczone do celów publicznych uprawniających do skorzystania z procedury wywłaszczeniowej. Innymi słowy podzielenie argumentacji organów oznaczałoby, że dla realizacji stacji paliw wraz z dojazdem do niej, możliwym jest wywłaszczenie nieruchomości. Taki cel publiczny nie mieści się w katalogu tych celów zawartych w ustawie (art. 6), jak i w ustawie z 1958r. W konsekwencji stwierdzić należy, że argumentacja organów o wykorzystaniu działek nr [...] dla celów użyteczności publicznej, którym jest jak to wskazano w uzasadnieniach decyzji, stacja paliw i dojazd do tej stacji nie jest zgodna z prawem.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że skarżący w skardze powołując się na przepis art. 137 ust. 3 ustawy zarzucili, iż w sprawie zaszły przesłanki do zwrotu nieruchomości, albowiem stały się one zbędne na cel określony w umowie i do 1997r. pozostawały nieużytkiem.

Sąd uznał, że powyższy zarzut zasługuje na uwzględnienie. Organ wprawdzie ustalił, że ciąg komunikacyjny został zrealizowany w latach 1980-1990, jednakże przedmiotem nabycia przez Skarb Państwa były różne nieruchomości nabywane na podstawie odrębnych umów sprzedaży. Organ winien zatem ustalić, czy na nieruchomościach oznaczonych nr [...], których dotyczył akt notarialny z dnia 13 maja 1977r. został w terminach określonych w art. 137 ust. 1 ustawy cel wywłaszczenia, przy uwzględnieniu dokonanych wyżej ustaleń, że celem wywłaszczenia może być tylko cel publiczny, którym nie jest budowa stacji paliw. Organy pominęły zatem ustalenie tego czy w sprawie występują przesłanki z art. 137 ustawy, będące w świetle tego przepisu jedynymi kryteriami dla oceny dopuszczalności orzeczenia o zwrocie nieruchomości, co stanowi o naruszeniu art. 7 i 77 § 1 kpa zobowiązujących organy do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w sposób umożliwiający prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Nadto niezależnie od powyższego wskazać należy, że w oparciu o twierdzenia stron postępowania, jak również przedłożoną dokumentacji w postaci map sytuacyjnych nie można wykluczyć, że część spornych nieruchomości została wprost przeznaczona na realizację ciągu komunikacyjnego w postaci chodnika, natomiast sposób zagospodarowania spornych działek w okresach wymienionych przez art. 137 ustawy nie został przez organy ustalony.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien mieć na uwadze poczynione wyżej ustalenia. Zatem winien po uzupełnieniu postępowania w części dotyczącej wykorzystania działek nr [...], w świetle celu wywłaszczenia określonego w akcie notarialnym z dnia 13 maja 1977 r., poddać ocenie czy ww. nieruchomości stały się zbędne na cel wskazany w umowie, w świetle kryteriów określonych w art. 137 ust. 1 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy.

Wobec uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 200 zł stanowiącej równowartość uiszczonego wpisu sądowego.