Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 55/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Asesor sądowy Anna Komorowska-Kaczkowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 maja 2022 r. sprawy ze skargi D. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 8 grudnia 2021 r., nr 1601-IEE.711.394.2021 w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji rachunku bankowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez D. K. (dalej określanej jako: strona, skarżąca, zobowiązana) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 8 grudnia 2021 r., wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 - dalej jako: "kpa") i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. - dalej w skrócie "upea"), którym utrzymano w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z 15 czerwca 2021 r. odmawiające zwolnienia spod zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Dyrektor Oddziału ZUS w Opolu prowadzi wobec majątku skarżącej postępowanie egzekucyjne, na podstawie czternastu tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zawiadomieniami z 8 marca 2021 r. (nr: od [...] do [...]) i z 19 marca 2021 r. (nr: od [...] do [...] i od [...] do [...]) organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych strony w B. w L. oraz w B. (1) S.A.

Zobowiązana, pismem z 31 marca 2021 r., zwróciła się do organu z wnioskiem o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego jej męża – P. K., podnosząc, że zawarta umowa o rozdzielności majątkowej wyklucza odpowiedzialność za długi współmałżonka.

W reakcji na powyższe pismo organ egzekucyjny wezwał stronę o doprecyzowanie wniosku, poprzez wskazanie, którego rachunku bankowego (w B. w L., czy B. (1) S.A.) dotyczy ten wniosek oraz zwrócił się o przedłożenie dowodów i okoliczności uzasadniających żądanie.

Odpowiadając na wezwanie strona wyjaśniła, że wniosek dotyczy zwolnienia rachunku bankowego w B. w L. Uzasadniając wniosek strona powołała się na swą trudną sytuację materialną, wskazując przy tym, że w związku z pandemią wirusa SARS-CoV-2 jej zadłużenie wobec ZUS jeszcze się zwiększyło. Podniosła, że spłata zadłużenia znacząco wpłynie na możliwości pokrycia podstawowych potrzeb życiowych jej i rodziny, w dodatku obecne zadłużenie jest na tak wysokim poziomie, że nawet w dalekiej przyszłości nie będzie w stanie go uregulować, bez pozbawienia dostępu do niezbędnych środków na życie. Końcowo strona podkreśliła, że zawarła z małżonkiem umowę majątkową, na mocy której powstał pomiędzy nimi ustrój rozdzielności majątkowej. Fakt ten przesądza, zdaniem strony, o braku możliwości prowadzenia egzekucji z rachunku osobistego małżonka. Do wniosku strona załączyła: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, dokumenty potwierdzające obroty na rachunku bankowym za okres od 01-10-2020 r. do 31-12-2020 r. i od 01-01-2021 r. do 27-04-2021 r., podatkową księgę przychodów i rozchodów za okres 01/2020 r. - 12/2020 r. i 01/2021 r. - 03/2021 r. i dokumentację medyczną.

Postanowieniem z 15 czerwca 2021 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Opolu, działając na podstawie art. 13 § 1, art. 17 i art. 18 upea w zw. z art. 124 kpa, odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego, uznając, że w sprawie nie zachodzi przesłanka ważnego interesu zobowiązanej.

W zażaleniu na to postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie: art. 124 § 2 oraz art. 126 w zw. z art. 107 § 3 kpa, poprzez niewystarczające i zbyt lakoniczne uzasadnienie faktyczne i prawne wydanego rozstrzygnięcia; art. 13 § 1 upea, poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka istnienia ważnego interesu zobowiązanego, podczas gdy analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do zgoła odmiennego wniosku oraz art. 77 § 1 kpa, poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, a tym samym uznanie, że trudności związane z powstałą zaległością nie są spowodowane wypadkiem losowym lub zdarzeniem na które nie miała ona wpływu.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy rozstrzygniecie organu I instancji, podzielając w pełni zawartą w nim argumentację faktyczną i prawną.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśnił, że instytucja zwolnienia składników majątkowych zobowiązanego z egzekucji oparta jest na zasadzie uznania administracyjnego, a jej zastosowanie uzależnione jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek, tj. złożenia przez zobowiązanego stosownego wniosku oraz istnienia ważnego interesu zobowiązanego, przemawiającego za zwolnieniem spod egzekucji składników majątkowych. Podkreślił przy tym, że generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Dlatego też przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, o której mowa w art. 13 § 1 upea nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Zobowiązany musi więc wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych.

Dokonując analizy okoliczności faktycznych sprawy i obowiązujących regulacji prawnych, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że przesłanka istnienia ważnego interesu zobowiązanej nie została w sprawie spełniona. Wyjaśnił przy tym, że organ egzekucyjny orzekał zgodnie z intencją strony tj. w sprawie zwolnienia spod egzekucji rachunku bankowego w B. w L. Oceniając zasadność zwolnienia tej wierzytelności organ egzekucyjny wnikliwie przeanalizował złożone przez stronę oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym. Z dokumentu tego wynika, że strona osiąga przychody z prowadzonej działalności gospodarczej, a gospodarstwo domowe prowadzi z mężem P. K., którego dochody kształtują się (według oświadczenia) na poziomie 4.500 zł netto. Wykazane w oświadczeniu stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą ok. 1.550 zł. Ponadto jako składnik swojego majątku strona wskazała nieruchomość położoną w O. przy ul. [...], której jest współwłaścicielką (wraz z byłym mężem). W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym strona, poza zobowiązaniami z tytułu składek na ubezpieczenie, nie wskazała żadnych innych zobowiązań pieniężnych m.in. z tytułu: podatków, alimentów, kredytów. Przy czym, z informacji przekazanych przez organ egzekucyjny wynika, że obecnie trwa odrębne postępowanie w zakresie umorzenia tych należności na wniosek strony z 12 kwietnia 2021 r.

Uwzględniając powyższe organ odwoławczy przyznał, że istotnie sytuacja życiowa zobowiązanej nie jest łatwa, jednakże okoliczność ta nie wypełnia przesłanek zwolnienia z egzekucji. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, w rozumieniu art. 13 § 1 upea, nie może bowiem prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna.

Rozpatrując argumenty podniesione w zażaleniu, w którym strona podnosiła, że powstanie zaległości składkowych nie było zależne od jej woli, lecz wynikało z przyjętego odmiennie w stosunku do niej ustawodawstwa właściwego, Dyrektor Izby stwierdził, że z okoliczności faktycznych sprawy nie wynika, by wystąpiły wypadki losowe, czy nadzwyczajne zdarzenia (pożar, powódź itp.), na które strona nie miała wpływu. Zwrócił przy tym uwagę, że kwestia ustalenia dla strony właściwego ustawodawstwa była przedmiotem postępowań sądowych, w wyniku których przesądzono, że właściwym dla D. K. ustawodawstwem jest ustawodawstwo polskie, a nie słowackie. Ponadto, zgodnie z oświadczeniem organu egzekucyjnego, dopiero 29 stycznia 2021 r. wpłynął do Zakładu wniosek o ustalenie ustawodawstwa właściwego w związku z wykonywaną pracą najemną na terenie Niemiec. Przy czym, jak wyjaśnił organ egzekucyjny, ustalenie ustawodawstwa właściwego stanie się ostateczne dopiero w terminie dwóch miesięcy od momentu poinformowania o nim instytucji i ubezpieczonej. Dopiero po upływie tego terminu, w sytuacji gdy żadna ze stron nie wniesie sprzeciwu do ustalonego ustawodawstwa niemieckiego, strona będzie zobowiązana do złożenia stosownych korekt dokumentów rozliczeniowych, co pozwoli na ustalenie salda zaległości, a następnie ewentualne umorzenie części postępowania egzekucyjnego oraz ograniczenie dochodzonych kwot w zawiadomieniach o zajęciu. Według oświadczenia wierzyciela, nie może on na obecną chwilę stwierdzić, że obowiązek określony tytułami wykonawczymi dochodzonymi w tej egzekucji nie istnieje skoro ustalone ustawodawstwo niemieckie nie jest ostateczne.

Odnosząc się natomiast do kwestii istnienia rozdzielności majątkowej między małżonkami, co według strony wyklucza możliwość prowadzenia egzekucji z rachunku osobistego jej męża, organ wskazał, że zgodnie z przedłożonymi dowodami, do zawarcia przedmiotowej umowy rozdzielności majątkowej doszło 24 marca 2021 r. (akt notarialny Repertorium A nr [...]). Ponadto Dyrektor ZUS w Opolu w toku postępowania egzekucyjnego skierował zapytanie do banków na temat posiadanych przez stronę rachunków bankowych, w wyniku czego uzyskał informację, że zobowiązana jest właścicielem bądź współwłaścicielem rachunków bankowych w dwóch bankach tj.: w B. w L. oraz w B. (1) S.A. Organ wyjaśnił w związku z tym, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest także skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany, co wynika z art. 81 § 1a upea. Ponadto, w przypadku prowadzenia egzekucji do składnika majątku osoby niebędącej zobowiązanym a roszczącej sobie prawo do zajętej rzeczy lub prawa majątkowego przysługuje, na podstawie art. 38 upea, prawo złożenia wniosku o wyłączenia spod egzekucji tego składnika majątkowego, przedstawiając dowody na poparcie swojego żądania.

W konkluzji Dyrektor Izby stwierdził, że organ egzekucyjny wydał w sprawie właściwe rozstrzygnięcie, które nie naruszało wskazanych w zażaleniu przepisów art. 77 § 1, art. 124 § 2 i art. 126 w zw. z art. 107 § 3 kpa oraz art. 13 upea. Stąd brak było podstaw faktycznych i prawnych do jego uchylenia.

W skardze na to postanowienie skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, zarzuciła naruszenie:

1) art. 124 § 2 oraz art. 126 w zw. z art. 107 § 3 kpa, poprzez niewystarczające i zbyt lakoniczne uzasadnienie faktyczne i prawne wydanego rozstrzygnięcia;

2) art. 13 § 1 upea, poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi przesłanka istnienia ważnego interesu zobowiązanego, podczas gdy analiza materiału dowodowego prowadzi do odmiennego wniosku;

3) art. 77 § 1 kpa, poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, a tym samym uznanie, że trudności związane z powstałą zaległością nie są spowodowane wypadkiem losowym bądź zdarzeniem, na które skarżąca nie miała wpływu.

Uzasadniając stawiane zarzuty skarżąca podniosła, że uzasadnienie postanowienia organu egzekucyjnego jest bardzo ogólnikowe, lakoniczne i nie zawiera rozważenia ważnego interesu zobowiązanego. Wskazała, że złożenie wniosku o zwolnienie spod egzekucji rachunku bankowego uzasadnione było trudną sytuacją materialną, która nie pozwala jej spłacić zadłużenia z tytułu składek wobec ZUS. W dodatku panująca obecnie sytuacja związana z pandemią wirusa SARS-CoV-2 w znacznym stopniu przyczyniła się do pogorszenia jej sytuacji materialnej, co spowodowało jeszcze większe zadłużenie u niej i jej kontrahentów. Skarżąca ponowiła argumentację, że kwota zadłużenia przekracza jej możliwości zarobkowe, zaś egzekucja tego zadłużenia spowoduje, że nie będzie ona w stanie pokryć podstawowych zobowiązań finansowych oraz zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych swojej rodziny. Ponownie również wskazała, że zaległości powstałe na koncie nie były zależne od jej woli, lecz wynikły z odmiennie przyjętego w stosunku do niej ustawodawstwa właściwego. Podkreśliła przy tym, że po odmiennym ustaleniu ustawodawstwa właściwego na jej koncie z dnia na dzień powstało zadłużenie z tytułu nieopłacania składek, wobec czego powstanie zaległości nie było zdarzeniem, na które miała wpływ, a wręcz przeciwnie - działo się to pomimo jej woli. Skarżąca podtrzymała też stanowisko, że skoro pomiędzy nią, a mężem doszło do zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej, na mocy której pomiędzy nimi powstał ustrój rozdzielności majątkowej, to egzekucja nie powinna dotyczyć rachunku osobistego jej małżonka. Jednocześnie strona kwestionowała zasadność wszczęcia postępowania dotyczącego określenia wysokości jej zadłużenia, z uwagi na fakt, że jest podmiotem wyrejestrowanym z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych, w dodatku organ rentowy w żaden sposób nie odniósł się do kwestii faktycznego wykonywania przez nią działalności gospodarczej w spornym okresie. Stąd też, według skarżącej, należy uznać za błędne i za daleko idące ustalenia faktyczne organu, a w konsekwencji przyjęcie, że jest dłużnikiem ZUS, w sytuacji, gdy kwestia jej ewentualnego zadłużenia za sporny okres nie została oparta na prawomocnych rozstrzygnięciach, uwzględniających opisany stan faktyczny i zbieg tytułów do ubezpieczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jej zgodności z prawem w sposób określony w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2022 r., poz. 329 - dalej w skrócie ppsa) stwierdzić należy, że brak jest podstaw do jego uchylenia. Zgodnie z powołanym przepisem decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub procesowego w sposób - odpowiednio - mający lub mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub też gdy stwierdzi naruszenie prawa stanowiące podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). Przy czym w myśl art. 134 § 1 ppsa Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Wyjaśnić również należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 ppsa. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 8 grudnia 2021 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z 15 czerwca 2021 r., którym odmówiono skarżącej zwolnienia z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego.

Instytucja zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji została unormowana w art. 13 ust 1 upea, którego treść stanowi, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.

Z regulacji tej wynika, jak słusznie wywiodły organy, że podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Przesłanka ta jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10, dostępny na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak dalej przytaczane orzeczenia). W orzecznictwie, na gruncie tej instytucji przyjmuje się, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. W wyroku z 10 marca 2010 r., sygn. akt I FSK 31/08 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że pojęcia ważnego interesu nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną strony.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, podzielanym także w pełni przez tut. Sąd, zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyroki: WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10, WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07). Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 upea ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok WSA w Lublinie z 3 grudnia 2010 r., I SA/Lu 583/10). Pozytywne rozpatrzenie wniosku zobowiązanego jest bowiem ściśle związane z koniecznością zabezpieczenia interesu wierzyciela poprzez obowiązkową realizację jego roszczeń, objętych egzekucją, w dopuszczalnych ustawą egzekucyjną granicach i za pomocą dostępnych środków przewidzianych w tej ustawie (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 442/10).

Podkreślić też trzeba, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia danych składników majątku z egzekucji opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "organ może". Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania tej instytucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem (por. m.in. wyrok NSA z 21 lutego 2012 r., II FSK 1652/10), sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych organów podatkowych podlega ograniczonej kontroli sądu administracyjnego. Sąd administracyjny nie jest więc właściwy do oceny, czy dokonany przez organ wybór jest słuszny, tym samym sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) wydanego przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia. Ocena, czy należało zwolnić spod egzekucji składnik majątkowy czy też nie, należy wyłącznie do organów egzekucyjnych. Jednakże przyznana organowi egzekucyjnemu swoboda wynikająca z konstrukcji art. 13 § 1 upea nie zwalnia go z obowiązku przeprowadzenia zgodnego z prawem postępowania. Uznaniowość nie oznacza bowiem dowolności. Każde zatem postanowienie organu musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek zwolnienia spod egzekucji określonych/wnioskowanych składników majątkowych i ich analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych i zawierać szczegółowe uzasadnienie prawne. Dopiero tak podjęte postanowienie może być uznane za rozstrzygnięcie mieszczące się w granicach uznania administracyjnego, a nie rozstrzygnięcie dowolne. Organ powinien rozważyć szczegółowo wszystkie przesłanki ustawowe determinujące skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich stosowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 4 sierpnia 2005 r., III SA/Wa 646/05).

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy, Sąd stwierdza, że organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 13 § 1 upea, zasadnie przyjmując, że skarżąca nie wykazała swojego "ważnego interesu", dającego postawę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji.

Przypomnieć należy, że we wniosku inicjującym postępowanie w niniejszej sprawie skarżąca domagała się zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego. Wskutek wezwania organu o doprecyzowanie ww. wniosku, poprzez wskazanie rachunku bankowego, mającego być przedmiotem zwolnienia z egzekucji, skarżąca wyraźnie w piśmie z 21 kwietnia 2021 r. oświadczyła, że jej wniosek dotyczy rachunku bankowego w B. w L. Prawidłowo więc organ egzekucyjny rozpoznał przedmiotowy wniosek o zwolnienie składnika majątkowego spod egzekucji w zakresie wskazanym przez skarżącą, tj. dotyczącym zajęcia wierzytelności rachunku bankowego w B. w L. Nie ulega bowiem wątpliwości, że taki zakres rozpoznania wniosku był zgodny z intencją skarżącej i chociaż w piśmie z 26 października 2021 r. skarżąca odmiennie oświadczyła, że żądanie w istocie dotyczyło zwolnienia rachunku bankowego jej męża prowadzonego w B. (1) S.A. - to z racji tego, że w/w pismo zostało złożone dopiero na etapie postępowania zażaleniowego, nie mogło mieć ono wpływu na zakres rozpoznania wniosku przez organ I instancji. Wskazać przy tym należy, że jak wynika z akt sprawy, w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego Dyrektor ZUS w Opolu zwrócił się z zapytaniem do banków na temat posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, na co otrzymał odpowiedź, że skarżąca jest właścicielem bądź współwłaścicielem rachunków bankowych w dwóch bankach tj.: w B. w L. oraz w B. (1) S.A.

Istotna w sprawie jest okoliczność, że zgodnie z zebranym materiałem dowodowym, rachunek bankowy prowadzony w B. w L. jest osobistym rachunkiem skarżącej, na który wpływają wyłącznie jej dochody. Ponieważ więc zakres przedmiotowy wydanych przez organy obu instancji rozstrzygnięć obejmował wyłącznie zwolnienie należącego tylko do skarżącej rachunku bankowego, prowadzonego w B. w L., podnoszona w skardze kwestia wpływu istnienia ustroju rozdzielności między małżonkami na możliwość dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wspólnego dla skarżącej i jej męża, prowadzonego w B. (1) S.A. - wykraczała poza przedmiot niniejszego postępowania i w konsekwencji nie mogła podlegać ocenie Sądu. Uzupełniająco można jedynie wskazać, że zobowiązany może wielokrotnie składać wniosek o zwolnienie konkretnego składnika majątkowego z egzekucji. Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, by skarżąca, jeśli faktycznie była taka jej wola, złożyła kolejny wniosek w trybie art. 13 § 1 upea, obejmując nim tym razem wierzytelność z rachunku bankowego prowadzonego w B. (1) S.A.

Poza zakresem rozważań Sądu, z uwagi na granice rozpoznania sprawy, pozostaje również ta cześć argumentacji skargi, w której skarżąca kwestionuje istnienie obowiązku objętego tytułami wykonawczymi, wywodząc, że samo zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej nie stanowi wystarczającej podstawy do naliczenia składek, a w konsekwencji do dokonania z urzędu przez organ rentowy przypisu zaległości na koncie płatnika składek. Wymagalność należności objętych tytułami wykonawczymi stanowiącymi podstawę zastosowania środka egzekucyjnego (tu w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego) nie może podlegać rozważaniom w postępowaniu dotyczącym zwolnienia z egzekucji konkretnego składnika majątkowego, gdyż nie temu celowi służy ta instytucja. Podkreślić należy, że regulacja art. 13 § 1 upea dotyczy sytuacji, w której zobowiązany nie kwestionuje zasadności prowadzenia postępowania egzekucyjnego jako całości, lecz zmierza do zmiany składnika swojego majątku, z którego prowadzona jest egzekucja, ponieważ przemawia za tym jego "ważny interes". Instytucjami, które służą zobowiązanemu do doprowadzenia do zakończenia postępowania egzekucyjnego są natomiast zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne (art. 33 § 2 pkt 1 i 5 upea) lub wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 1 upea). Dlatego też kwestia dopuszczalności samej egzekucji mogłyby być ewentualnie przedmiotem innych środków prawnych dostępnych skarżącej w ramach postępowania egzekucyjnego, natomiast nie mogła być przedmiotem oceny w ramach trybu uruchomionego na podstawie art. 13 § 1 upea.

Na marginesie Sąd zauważa, że jak wynika z informacji posiadanych z urzędu, skarżąca skorzystała z możliwości złożenia zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wystawionych przez Dyrektora ZUS w Opolu tytułów wykonawczych (m.in. tych, na podstawie których dokonano zajęcia jej rachunku w B. w L., objętego niniejszym postępowaniem o zwolnienie z egzekucji), a wydane w tym przedmiocie postanowienia organu egzekucyjnego o oddaleniu złożonych zarzutów stanowiły przedmiot kontroli tut. Sądu, który wyrokami z 27 października 2021 r. w sprawach o sygn. akt I SA/Op 458/21 i I SA/Op 459/21 oddalił skargi skarżącej. W uzasadnieniu wyroku Sąd podzielił stanowisko organów egzekucyjnych, że podnoszony przez skarżącą zarzut nieistnienia obowiązku jest niezasadny, albowiem egzekwowane należności wynikały z będącej w obrocie prawnym ostatecznej decyzji określającej skarżącej wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Sąd wyjaśnił również, że kwestia ustalenia właściwego dla skarżącej ustawodawstwa była przedmiotem postępowania przed sądem powszechnym, który uznał, że praca wykonywana przez nią na rzecz słowackiej firmy była pracą o charakterze marginalnym i nie stanowiła podstawy do objęcia słowackim systemem ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie, odnosząc się do kwestii właściwego ustawodawstwa w związku z wykonywaną przez skarżącą pracą na terytorium Niemiec na podstawie umowy o pracę zawartej z niemiecką spółką, Sąd podkreślił, że fakt, iż ZUS ustalił tymczasowo skarżącej za okres od 1.12.2017 r. do 31.08.2018 r. jako właściwe ustawodawstwo niemieckie - nie oznacza automatycznie, że przestała wiązać ostateczna decyzja określająca skarżącej wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Wyjaśnił przy tym, że zgodnie z art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Tym samym przeprowadzona kontrola sądowa potwierdziła już prawidłowość procedowania przez organ w sprawie prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego, na podstawie tytułów wykonawczych z 8 marca 2021 r. od [...] do [...] oraz z 18 marca 2021 r. o nr od [...] do [...] oraz od nr [...].

Przechodząc do oceny zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 13 § 1 upea, poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi przesłanka ważnego interesu zobowiązanej, wskazać należy, że skarżąca, motywując wniosek o zwolnienie składnika majątkowego z egzekucji, powołała się na trudną sytuację materialną, pogłębioną dodatkowo skutkami pandemii wirusa SARS-CoV-2. Według strony, z uwagi na wysoki stan zadłużenia, przekraczający jej możliwości zarobkowe, zajęcie rachunku bankowego znacząco wpłynie na możliwości pokrycia podstawowych potrzeb życiowych swoich i rodziny. Wysokość zadłużenia powoduje bowiem, że nawet w dalekiej przyszłości skarżąca nie będzie w stanie go uregulować, bez pozbawienia dostępu do niezbędnych środków na życie.

W ocenie Sądu organy obu instancji dokonały prawidłowej oceny przedmiotowego wniosku strony, dochodząc do słusznego wniosku, że wprawdzie sytuacja życiowa skarżącej jest trudna, jednakże jej subiektywny interes nie przeważa nad podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, jakim jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku. Podkreślić należy, że generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne ma zapewnić skuteczność działań organu w dążeniu do osiągnięcia zamierzonego celu, jakim jest wyegzekwowanie należności. Organy egzekucyjne zobowiązane są, na mocy art. 6 § 1 upea, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążącego na nim obowiązku, podejmować czynności prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych poddanych egzekucji administracyjnej. Przy czym, wynikający z art. 7 § 2 upea wymóg stosowania w takim wypadku najłagodniejszego środka egzekucyjnego dotyczy tylko takiej sytuacji, gdy istnieje możliwość wyboru pomiędzy kilkoma środkami egzekucyjnymi, zapewniającymi realizację celu postępowania egzekucyjnego. Również w orzecznictwie, na gruncie art. 13 § 1 upea wskazuje się, iż przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Warto także wskazać na poglądy piśmiennictwa (zob. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz (art. 13), pod red D.R. Kijowskiego, wyd. II. LEX, 2015), w których podkreśla się, że organy egzekucyjne, korzystając z instytucji uregulowanej w art. 13 § 1 upea, muszą mieć na uwadze również interes społeczny. Artykuł 7 kpa w zw. z art. 18 upea stanowi bowiem, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W przypadku egzekucji interes społeczny należy upatrywać jako prawny obowiązek organów administracji publicznej dochodzenia należnych państwu lub jednostkom samorządu terytorialnego dochodów w ramach egzekucji, o czym wprost stanowi art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej.

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że poza przedmiotową wierzytelnością z rachunku bankowego w B. w L. wierzyciel ma również możliwość przymusowego dochodzenia zaległości z drugiego zajętego rachunku bankowego, prowadzonego w B. (1) S.A. Należy jednak zauważyć, że ponieważ rachunek ten stanowi współwłasność skarżącej i jej męża, na który, zgodnie z oświadczeniem skarżącej, wpływają osobiste dochody jej męża, egzekucja z tej wierzytelności może podlegać ograniczeniom. Jak bowiem słusznie zauważył Dyrektor Izby, w przypadku prowadzenia egzekucji do składnika majątku osoby niebędącej zobowiązanym a roszczącej sobie prawo do zajętej rzeczy lub prawa majątkowego przysługuje - na podstawie art. 38 upea - prawo złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji tego składnika majątkowego, przedstawiając dowody na poparcie swojego żądania. Z materiału dowodowego wynika też, że skarżąca nie zadeklarowała żadnych alternatywnych składników majątkowych, z których mogłaby zostać przeprowadzona skuteczna egzekucja (wprawdzie w oświadczeniu o stanie rodzinnym wskazała, że jest współwłaścicielką ½ nieruchomości położonej w O. przy ul. [...], jednakże brak jest faktycznej możliwości prowadzenia egzekucji z ułamkowego udziału we własności wskazanej nieruchomości). W tych okolicznościach uprawniony jest więc wniosek, że z uwagi na znaczną wysokość ciążących na skarżącej zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, przychylenie się do jej wniosku powodowałoby niemożność zaspokojenia wierzyciela. Skoro bowiem skarżąca nie wskazała innych składników majątkowych, z których egzekucja byłaby skuteczna, a egzekucja wierzytelności z rachunku wspólnego podlega ograniczeniom, zwolnienie zajętej wierzytelności z osobistego rachunku bankowego skarżącej mogłoby prowadzić do niemożności wyegzekwowania ciążących na stronie zaległości z tytułu składek. W stanie faktycznym sprawy oznaczałoby to więc zgodę na bezskuteczność egzekucji, co byłoby sprzeczne z ustawowymi obowiązkami organu egzekucyjnego.

Zgodzić się również należy ze stanowiskiem organów, że skarżąca nie wykazała swego ważnego interesu, dającego postawę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, jak już wyżej wskazano, jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Zatem w każdym przypadku analiza zasadności wniosku musi być dokonana w oparciu o konkretne okoliczności zaistniałe w danej sprawie. Nie istnieje zamknięty katalog zdarzeń i sytuacji, które mogą być oceniane w kategoriach ważnego interesu strony. Tylko przykładowo można tu wskazać na zaczerpnięte z piśmiennictwa i orzecznictwa sytuacje, które mogą wskazywać na zaistnienie tej przesłanki. Przez ważny interes zobowiązanego można rozumieć, np. przypadek, gdy na skutek odmowy zastosowania ulgi, sytuacja strony ulegnie na tyle pogorszeniu, że pozostanie ona bez środków do życia i będzie zmuszona korzystać z pomocy społecznej. Przez ważny interes podatnika należy również rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji, bądź zaistnienie losowych zdarzeń powodujących utratę możliwości zarobkowania lub utratę majątku, czy też wreszcie sytuacje, w których niemożność spłaty zadłużenia wynika z działania czynników, na które podatnik nie ma wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania.

Z treści wydanych w sprawie rozstrzygnięć bezsprzecznie wynika, że organy, w oparciu o przedłożone przez skarżącą oświadczenia, przeanalizowały uzyskiwane w gospodarstwie domowym skarżącej dochody i ponoszone wydatki oraz inne czynniki, mające wpływ na jej sytuację finansową. Jak wynikało ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, poza niewielkim dochodem z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w 2020 r. w kwocie 4.267 zł), w gospodarstwie domowym skarżącej uzyskiwane były też dochody przez jej męża w kwocie 4.500 zł. Z kolei wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie skarżąca wskazała na poziomie 1.550 zł. Skarżąca oświadczyła również, że poza zaległościami z tytułu składek na ubezpieczenie, nie posiada żadnych innych zobowiązań pieniężnych. Ponadto jako składnik swojego majątku nieruchomego wskazała nieruchomość położoną w O. przy ul. [...], której jest współwłaścicielką (wraz z byłym mężem).

Trafnie zdaniem Sądu organy przyjęły, że informacje przedstawione przez skarżącą nie dają podstaw do stwierdzenia, by egzekucja wierzytelności z rachunku bankowego w B. w L. pozbawiła stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Z materiału dowodowego wynika, że skarżąca ma zapewnione warunki bytowe, a dochody uzyskiwane przez jej męża (4.500 zł) pozwalają z pewnością na pokrycie wykazanych w oświadczeniu wydatków związanych z leczeniem i utrzymaniem mieszkania (1.550 zł), zaś pozostała nadwyżka (ok. 3.000 zł) może zostać przeznaczona na wyżywienie. Sąd dostrzega, że konto bankowe, na które, jak wskazuje skarżąca, wpływają dochody jej męża, również zostało zajęte, niemniej jednak nie oznacza to, że wszystkie zgromadzone na nim środki zostaną przekazane wierzycielowi. Jak już bowiem wyżej wskazano, małżonek skarżącej może wystąpić o zwolnienie spod egzekucji tego rachunku, w sytuacji, kiedy na wspólny rachunek bankowy wpływa jedynie jego wynagrodzenie lub gdy środki zgromadzone na tym rachunku należą wspólnego majątku małżonków. Nie negując zatem tego, że sytuacja skarżącej jest trudna, uznać należy, że pozostające w gospodarstwie domowym środki, pochodzące z dochodów jej męża, pozwalają na pokrycie niezbędnych wydatków rodziny. Brak jest więc podstaw do przyjęcia, że zagrożona jest egzystencja skarżącej.

Mając powyższe na uwadze podzielić należy stanowisko organów, że chociaż przedstawione przez skarżącą okoliczności związane z brakiem środków na opłacenie zobowiązań wobec ZUS są niewątpliwie istotne z jej subiektywnego punktu widzenia, to jednak nie przesądzają - jak słusznie uznano w zaskarżonym postanowieniu - o istnieniu obiektywnego ważnego interesu po jej stronie. Prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego niewątpliwie pogarsza sytuację materialną skarżącej, jednak egzekucja administracyjna jest szczególnym rodzajem postępowania, które z uwagi na swój przymusowy charakter z natury rzeczy wpływa negatywnie na sytuację materialną zobowiązanego i z reguły jest dla niego uciążliwe. Stąd też, w ocenie Sądu, z uwagi na wskazane wyżej cele postępowania egzekucyjnego, zastosowanie instytucji zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji musi być poprzedzone ustaleniem, że w danej sprawie istnieją szczególne istotne powody, które uzasadniają odstąpienie przez wierzyciela od egzekwowania swych roszczeń. Regulacja art. 13 § 1 upea nie może bowiem służyć jako środek do przezwyciężania trudności finansowych zobowiązanego. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała, by w sprawie zachodziły szczególnie uzasadnione względy, zgodne z obiektywną hierarchią wartości, uzasadniające odstąpienie od realizacji celów egzekucji administracyjnej. Sąd nie podziela również stanowiska skarżącej, że powstałe zaległości nie były zależne od jej woli. Trudno bowiem uznać, że odmienna ocena co do ustawodawstwa właściwego wynikała z działania czynników, na które skarżąca nie miała zupełnie wpływu i które są niezależne od sposobu jej postępowania (wszak to skarżąca podjęła decyzję o wykonywaniu pracy za granicą, wobec czego to ją obciąża ryzyko oceny, jakiego państwa przepisom ubezpieczeniowym z tego tytułu podlegała). Niemniej jednak trzeba zwrócić uwagę, że kwestia, czy charakter okoliczności, które doprowadziły do powstania przedmiotowych zaległości był nieprzewidywalny, czy też wynikał z czynników zależnych od strony - nie może przesądzać o zaistnieniu (bądź braku) przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Tut. Sąd stoi bowiem na stanowisku, że interes ten należy rozumieć szerzej, mając na uwadze normalną sytuację ekonomiczną strony, wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów oraz wydatków.

Sąd ponownie wskazuje, że artykuł 13 upea służy poszanowaniu obiektywnie usprawiedliwionych interesów zobowiązanego i może być traktowany jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji. Niezbędnym przy tym jest zachowanie przy jego stosowaniu przez organ egzekucyjny koniecznej równowagi pomiędzy osiągnięciem celu egzekucji a dążeniem do poszanowania interesu zobowiązanego (Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz pod redakcją R. Hauser, A. Skoczylas, Wydawnictwo C.H. BECK, wydanie 8, str. 95). W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie wymogi te zostały spełnione. Wbrew zarzutom skargi, analiza treści wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów obu instancji nie dała podstaw do czynienia im zarzutów niepełnego rozpatrzenia wniosku skarżącej i zaniechania ustaleń co do jej ważnego interesu. Z materiału dowodowego sprawy, który Sąd uznaje za kompletny, wynika bowiem, że egzekucja z rachunku bankowego nie spowoduje zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącej i jej rodziny, co w powiązaniu z okolicznością, że uwzględnienie wniosku powodowałoby niemożność zaspokojenia wierzyciela, doprowadziło organ do prawidłowego, akceptowanego przez Sąd wniosku, że w sprawie nie ziściła się przesłanka, o której mowa w art. 13 § 1 upea.

Reasumując Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Wbrew podniesionym przez stronę zarzutom nie doszło do naruszenia art. 13 upea, albowiem prawidłowo organy uznały, że przedstawione przez skarżącą okoliczności nie były wystarczające do uznania, że zachodzi - z obiektywnego punktu widzenia - przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia wskazywanych w skardze przepisów art. 77, art. 124 § 2, art. 126 w zw. z art. 107 § 3 kpa, uznając, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia poprzedzone zostały wyczerpującym ustaleniem i analizą wszystkich istotnych okoliczności w zakresie sytuacji osobistej i majątkowej skarżącej. W ocenie Sądu, wyrażone w skarżonym postanowieniu stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.