Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 124/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1a pkt. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.),, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2021 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...]r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego D. S.

Organ I instancji ww. decyzją z dnia [...]r., odmówił przyznania D. S. (dalej: strona) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem G. S. (dalej: brat, podopieczny). Z akt sprawy wynika, iż podopieczny posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...]r., z adnotacją, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r. Zdaniem organu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje stronie, gdyż niepełnosprawności osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia. Nadto nie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem jest inna osoba zobowiązana do alimentacji i nie posiadająca orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto zachodzą wątpliwości dotyczące zakresu opieki sprawowanej nad bratem, a także co do rezygnacji strony z zatrudnienia.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła strona, reprezentowana przez radcę prawnego, zdaniem którego matka nie jest w stanie opiekować się synem, nie ma także możliwości zapewnienia mu opieki innych osób (odpłatnej). Stwierdzono, że strona opiekuje się bratem i w związku z tym nie podejmuje zatrudnienia. Powołano liczne orzeczenia sądu oraz wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium) wymienioną na wstępie decyzją z [...]r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, przy czym jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazało na obowiązek alimentacyjny matki względem podopiecznego, który wyprzedza obowiązek ciążący na bracie. Stanowisko takie Kolegium wywodzi z analizy art. 17 ust. 1 pkt. 4 w zw. z ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.).

Jak wyjaśniono w uzasadnieniu decyzji organu II instancji, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt. 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast, zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt. 1 u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wobec tego, tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. Matka osoby wymagającej opieki żyje i me posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stąd też bratu tej osoby nie może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne.

Nadto strona nie zamieszkuje z bratem. Zgodnie z jej oświadczeniem z dnia 20 września 2020 r. sprawuje opiekę na bratem od godz. 7.30 do 14.00. W tym czasie robi zakupy, pranie, przygotowuje posiłki, pomaga w toalecie i myciu. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (np, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18.12,2019 r" sygn. akt II SA/'Go 737/19). W ocenie Kolegium zakres opieki nad bratem me wykluczał podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W skardze z 30 grudnia 2020 r. pełnomocnik strony (dalej: skarżący) podnosi zarzuty:

1/ naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, w tym:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec brata,

- dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 tej ustawy, polegającej na jego literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki posiada matkę, nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów ta osoba nie sprawuje nad nim opieki.

2/ naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez skarżącego w sytuacji w której osoba wymagająca opieki posiada bliższego wstępnego nielegitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia czy wymieniona osoba może sprawować opiekę — co pozwoliło by na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W oparciu o wskazane zarzuty pełnomocnik wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie decyzji organu I instancji. Ponadto wnosi o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie.

Wnosi także o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Pełnomocnik składa również wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej Z. Z. na okoliczność niemożności sprawowania opieki nad synem.

W ocenie Skarżącego stanowisko wyrażone przez organ II instancji w przedmiotowej decyzji jest błędne z uwagi na istotne naruszenia prawa materialnego jak i procedury.

Skarżący należy do kategorii osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 2S lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taką wykładnię tego przepisu potwierdza treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. aktP 27/07 (Dz.U. Nr 138, doz. 872). w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Opierając się na powyższej argumentacji, skarżący zarzuca przedmiotowej decyzji naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu.

Zdaniem skarżącego, organ wydając kwestionowaną decyzję dokonał błędnej wykładni przepisów art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 17 ust la pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechał dokonania wykładni systemowej i celowościowej powołanych norm prawnych i wskutek tego przyjął, że przepisy te uniemożliwiają ustalenie prawa Skarżącego o świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji w której, osoba wymagająca opieki ma bliższego wstępnego, a w konsekwencji naruszył konstytucyjne zasady równości, sprawiedliwości społecznej i ochrony rodziny.

Jak wynika z uzasadnienia przedmiotowej decyzji, organ I instancji me zaprzecza, ze skarżący faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem.

Kwestia wymogu legitymowania się: przez dzieci czy rodziców osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (które wedle literalnej treści w/w przepisów ustawy jest warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobą w dalszym stopniu zobowiązanym do alimentacji) wielokrotnie była przedmiotem orzeczeń organów odwoławczych i sądów administracyjnych. Jednolite stanowisko wypracowane w orzecznictwie nakazuje organom administracji brać pod uwagę, przy ustaleniu zaistnienia przesłanek określonych w wymienionym przepisie, obiektywne, faktyczne i niezależne od woli tych osób możliwości sprawowania przez nie opieki, a nie formalny fakt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności. Na uzasadnienie tego stanowiska skarżący przywołuje wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu z dnia 18.01.2018 r., II SA/Po 1140/17; "Ograniczenia wynikającego z art 17 ust la pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1952) nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia) nie może realizować swych obowiązków (...)

Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy w zaistniałych okolicznościach słuszne jest wydanie rozstrzygnięcia będącego wynikiem wyłącznie wykładni literalnej art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ŚwRodzU, czy też może istnieją dostatecznie uzasadnione racje mające swe źródło w wartościach konstytucyjnych, które nakazywałyby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. będącej siostrą osoby wymagającej opieki, z uwagi jej rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną, w sytuacji, gdy ojciec skarżącej i jej siostry żyje i nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (zob. np. wyroki z dnia S listopada 201S r., I OSK 1062/14, z dnia 13 listopada 201S r., I OSK 1286/14, z dnia 12 maja 2017 r., I OSK 328116 oraz dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). W art. 17 ust. 1 pkt 4 ŚwRodzU ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć treści art. 132 KRO, zgodnie z którym: "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie rodzica i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji tylko w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

Podobne wnioski można wywieść z wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/2007 (OTK-A 2008/6/107) oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. P 41/2007 (OTK-A 2008/6/109).

W ocenie skarżącego, gdyby organ prawidłowo ustalił wszelkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia oprawy, jego wątpliwości nie powinien budzić fakt, że opieki nad bratem strony nie sprawuje matka Z. Z., z przyczyn których ustalenia organ zaniechał, wskazując jedynie lakonicznie, że wymagający opieki ma matkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z. Z. przewlekle choruje, leczy się z powodu schorzeń układu ruchu, zaburzeń układu krążenia, [...]. Jest pod stałą opieką m.in. [...], Poradni [...], [...]. Sama wymaga stałego leczenia i rehabilitacji. Osoba wymagająca opieki wymaga stałej pomocy w codziennych czynnościach, czego nie jest w stanie zapewnić matka. Skarżący tą opiekę w pełnym zakresie wypełnia. Mając na uwadze powyższe matka nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacji a ewentualne uzyskanie od niej na czas potrzebnych niepełnosprawnemu synowi środków utrzymania jest niemożliwe. Aktualny pozostaje zatem obowiązek alimentacyjny skarżącego względem brata, tym samym spełnia on przesłanki do ustalenia na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie skarżącego, zastosowanie przez organ rozstrzygający w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. Organ winny był zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa.

W sprawie będącej przedmiotem odwołania prawidłowe odczytanie treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2ul4 r. sygn. akt K38/13, przy uwzględnieniu niepodważalnego faktu zobowiązania skarżącego do alimentacji na rzecz brata, prowadzi do wniosku, że skarżący opiekujący się niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Przyznanie tylko rodzicom naturalnym prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym), lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (Wyrok NSA z dnia 12.05.2017 r. I OSK 328/16).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Skarga nie podlega uwzględnieniu mimo tego, że zarzuty w niej podnoszone w pewnej części zasługują na aprobatę. Sąd, podobnie jak skarżący, nie podziela poglądu zgodnie z którym wystarczające są rezultaty wykładni językowej art. 17 ust. 1a pkt. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020, poz. 111, dalej: u.ś.r.), a ściślej rzecz ujmując art. 17 ust. 1 pkt. 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt. 1 i 2 tej ustawy. Organ II instancji, bez głębszej refleksji uznał, że sam fakt, iż osoba wymagająca opieki ma matkę, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz brata osoby niepełnosprawnej. Pogląd taki oparł, jak powiedziano wcześniej na literalnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt. 1 w zw. z pkt. 4 tego przepisu oraz w zw. z art. 17 ust. 1 pkt. 1 u.ś.r. Przepis art. 17 ust. 1 pkt. 1-4 określają pierwszeństwo w realizacji obowiązków alimentacyjnych wobec osoby niepełnosprawnej, czyniąc zobowiązanym w pierwszym rzędzie ojca i matkę, a dopiero w dalszej kolejności inne osoby. Z kolei przepis zamieszczony w art. 17 ust. 1a pkt. 1 stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Już pobieżna analiza przytoczonych przepisów prowadzi do wniosku o konieczności zachowania dużej ostrożności przy ich interpretacji, a zwłaszcza o wartości wykładni językowej w odkrywaniu ich treści. Najkrócej rzecz ujmując problem polega na tym, że instytucja świadczenia pielęgnacyjnego była pomyślana jako pomoc państwa dla rodziców wychowujących dzieci obarczone niepełnosprawnością, wymagające stałej opieki z ich strony w stopniu wykluczającym podjęcie pracy zarobkowej bądź też jej kontytuowanie. Orzecznictwo sądowe oraz orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego doprowadziło do sytuacji, w której świadczenie przysługuje sprawującym stałą opiekę (rodzicom, ale też innym osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt. 1-4) nad osobą niepełnosprawną bez względu na wiek podopiecznego. W tym kontekście poprzestawanie tylko na wykładni językowej prowadziłoby w niektórych przypadkach do trudnych do zaakceptowania rezultatów (np. odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi osoby 80-letniej, jeśli żyje jedno z jej rodziców i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Trudny byłby także do zaakceptowania pogląd o zaistnieniu wyraźnej podstawy do odmowy w przypadku podobnym do występującego w przedmiotowej sprawie, a więc w sytuacji, w której o świadczenie ubiega się brat osoby niepełnosprawnej, natomiast jest matka, licząca 73 lata, nie posiadająca orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd w tym miejscu podziela stanowisko skarżącego, że decydujące znaczenie należy przypisać regule określonej w art. 132 k.r.i.o. zgodnie z którą obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności, powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Problem "czynienia zadość swoim obowiązkom", a więc wypełniania konkretnych obowiązków, które będą wchodziły w zakres opieki sprawowanej nad "osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" powinien, zdaniem Sądu, podlegać ocenie w konkretnej sprawie. Zakres sprawowanej opieki i jej charakter bywają w praktyce różne i pozostają w zależności od potrzeb podopiecznego, jak również od możliwości opiekuna. Natomiast to on powinien decydować o stopniu zaangażowania opiekuna i ewentualnej możliwości podejmowania przez niego zatrudnienia czy też o rezygnacji z zatrudnienia. Ponadto, zakres i charakter sprawowanej faktycznie opieki może decydować o tym, czy osoba zobowiązana w pierwszym rzędzie do jej sprawowania będzie w rzeczywistości ją realizować. Jeśli obiektywnie przekracza to jej możliwości np. ze względów zdrowotnych, czasowych czy innych, w jej miejsce wchodzi kolejna osoba zobowiązana do alimentacji.

Jak wynika z akt sprawy, brat skarżącego uległ wypadkowi, w wyniku którego ma niepełnosprawną [...] i [...]. Skarżący sprawuje opiekę w godz. od 7.30 do 14.00. Opieka polega na robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków, pomocy w codziennej toalecie, ubieraniu, sprzątaniu oraz praniu odzieży. Jak sam skarżący stwierdza, "zastępuje mu (tj. bratu) [...]". Nie wymaga on, jak można wnosić z akt postępowania, całodziennej opieki. Ponadto, jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] r., zaliczenie do znacznego stopnia niepełnosprawności obowiązuje do [...] r., a więc tylko jeden rok, co mogłoby świadczyć o możliwości poprawy stanu zdrowia podopiecznego.

W kontekście tych ustaleń można uznać, że zakres i charakter sprawowanej ( i wymaganej) opieki pozwala na realizowanie jej przez matkę. Matka braci, urodzona w [...] roku, a więc obecnie licząca 73 lata, jest rzeczywiście schorowana, ale nie na tyle, aby nie mogła tych czynności opiekuńczych, które w chwili obecnej są realizowane przez skarżącego (według jego oświadczenia), wobec niepełnosprawnego syna wykonywać.

Nie bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy pozostaje również i to, że skarżący, który ma lat 49 (urodzony w [...] r.), nie ma świadczeń emerytalno-rentowych. Nie jest także zarejestrowany jako bezrobotny, a do tej pory pracował jedynie dorywczo. Poza tym skarżący mieszka wraz matką w J. ul. [...] , podczas gdy jego brat zamieszkuje wraz z R. M. w przy ul. [...].

Oczywiście, brak wspólnego zamieszkiwania nie wyklucza możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem, ale pozostałe okoliczności mogą świadczyć o potraktowaniu ewentualnego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu oraz związanego z nim ubezpieczenia.

W konkluzji przyjdzie stwierdzić, że brak było podstaw do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka sprawowaną nad bratem bowiem jej zakres i charakter nie wykluczały możliwości sprawowania jej przez matkę, a więc osobę zobowiązaną do alimentacji w pierwszym rzędzie.

W kontekście poczynionych ustaleń Sąd nie podziela zarzutów podnoszonych w skardze, zwłaszcza zaś tego, że przeprowadzenie wykładni systemowej i celowościowej postanowień art. 17 ust. 1a pkt. 2 u.ś.r. i zastosowanie ich rezultatów do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy uzasadniałoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu. Jak wykazano wyżej jest bowiem osoba spokrewniona w pierwszym stopniu (matka), która może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym w takim zakresie i o takich charakterze, które są wymagane.

W tym stanie rzeczy skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a