Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1288/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 8 ust. 1 art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 17 lutego 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary Sędziowie sędzia NSA Andrzej Gliniecki sędzia del. WSA Jakub Zieliński /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Wr 21/15 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt: II SA/Wr 21/15 Wojewódzki Sąd Administracyjnego we Wrocławiu (dalej również: Sąd I instancji) na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 [aktualnie: Dz.U. z 2016 r., poz. 718], z późn. zm. – dalej: P.p.s.a.) oddalił skargę J. S. (dalej również: strona; skarżący; skarżący kasacyjnie) na decyzję Wojewody Dolnośląskiego (dalej również: Wojewoda; organ II instancji; organ odwoławczy) z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego (punkt I). Ponadto Sąd na podstawie art. 250 P.p.s.a. rozstrzygnął o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego dla skarżącego z urzędu w ramach wykonania prawa pomocy (punkt II).

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy, wynikającym z uzasadnienia zaskarżonego wyroku.

Zaskarżoną decyzją Wojewoda Dolnośląski, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993, z późn. zm. – dalej: u.e.l.d.o.), po rozpatrzeniu odwołania M. S. od decyzji W. G. K. (dalej również: Wójt; organ I instancji) o odmowie wymeldowania J. S. z miejsca pobytu stałego w lokalu pod adresem B. – uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu J. S. z przedmiotowego lokalu. W uzasadnieniu organ II instancji podał, że M. S. (dalej również: wnioskodawczyni; zainteresowana) jako właścicielka budynku w B. wystąpiła o wymeldowanie z lokalu znajdującego się w przedmiotowym budynku, swojego brata J. S., ze względu na opuszczenie przez niego lokalu, argumentując, że przebywa on w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę 7 lat pozbawienia wolności za czyny pedofilne. Podała, że samotnie wychowuje małe dziecko i obawia się o jego bezpieczeństwo. Jako dowód potwierdzenia posiadania przez nią tytułu prawnego do nieruchomości położonej w B. przedłożyła umowę przeniesienia własności nieruchomości z dnia [...] maja 2009 r. – akt notarialny rep. A nr [...]. Nadto przedłożyła również kopię wyroku skazującego J. S. wydanego przez Sąd Rejonowy w Legnicy VIII Wydział Karny w dniu 13 grudnia 2010 r. za zanęcanie się nad nią i nad rodziną.

Po ustaleniu na podstawie informacji z Krajowego Rejestru Karnego, że J. S. przebywa w Zakładzie Karnym nr 1 we Wrocławiu, gdzie na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Legnicy sygn. akt VIII K 694/12 odbywa karę 7 lat pozbawienia wolności, organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie wymeldowania.

W toku postępowania M. S. oświadczyła do protokołu (dowód z dnia 25 października 2013 r.), że brat nie ponosił kosztów utrzymania mieszkania, a od chwili jego zatrzymania nikt nie wchodził do zajmowanych przez niego pomieszczeń. Przesłuchani w charakterze świadków sąsiedzi: M. C. i R. W. potwierdzili, że J. S. zamieszkiwał od 30 lat pod podanym adresem.

W toku postępowania J. S. pisemnie podnosił, że jego siostra nie jest "w pełni" właścicielem nieruchomości, gdyż przysługuje mu prawo do spadku. Stwierdził, że jego mieszkanie (znajdujące się w przybudówce) ogrodzone jest murem i ma osobne wejście – zatem nie przeszkadza siostrze. Wyjaśnił także, że został zabrany przez Policję w dniu 28 maja 2012 r. z domu, gdzie zostały meble, sprzęt RTV i AGD oraz jego dokumenty; klucze do pomieszczeń znajdują się w magazynie Zakładu Karnego. Oświadczył, że po odbyciu kary zamierza powrócić do mieszkania, za które sam opłacał koszty utrzymania i które jest jego, gdyż nie zrzekł się spadku po rodzicach.

Podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 14 listopada 2013 r. pracownicy organu stwierdzili, że pomieszczenia zajmowane dotychczas przez J. S., znajdujące się w przybudówce budynku B., są zamknięte. Stwierdzono jedynie, że część posesji odgrodzona jest murem, a przybudówka połączona z resztą budynku jedynie ścianą, zaś przez ogród można przejść do budynku; przybudówka, w której znajdują się przedmiotowe pomieszczenia, jest zaniedbana, nie ma tam ogrzewania i pod oknem w murze widoczny jest grzyb.

M. S. oświadczyła, że jej brat nie zawierał z nią jako z właścicielką nieruchomości) żadnej umowy i nie ponosił opłat związanych utrzymaniem mieszkania. Z przybudówki można przejść do jej pokoi przez drzwi wejściowe lub od strony ogrodu i dlatego obawia się o bezpieczeństwo swoje, dzieci i matki.

Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, Wójt Gminy Kunice decyzją z dnia 28 listopada 2013 r. odmówił wymeldowania J. S. z miejsca stałego pobytu pod adresem B.. Organ uznał, że nie opuścił on trwale i dobrowolnie przedmiotowego lokalu; opuszczenie nastąpiło jedynie na skutek aresztowania, a pobyt w zakładzie karnym ma charakter pobytu czasowego ponad trzy miesiące, nie zostały zatem spełnione przesłanki wymeldowania.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się M. S. , składając od niej odwołanie do Wojewody Śląskiego, w którym podtrzymała dotychczasowe stanowisko zajmowane w sprawie.

W wyniku rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym, Wojewoda w uzasadnieniu decyzji z dnia 16 stycznia 2014 r. stwierdził, że organ I instancji dokonał błędnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie. Organ II instancji zaznaczył, że w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego lub czasowego należy dokonać oceny stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania decyzji; w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne.

Za bezsporne organ odwoławczy uznał, że J. S. nie zamieszkuje obecnie w przedmiotowym lokalu, gdyż przebywa w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę 7 lat pozbawienia wolności za przestępstwo pedofilii; mieszkanie opuścił – jak sam wyjaśnił – w dniu 28 maja 2012 r. ponieważ został zabrany przez Policję z domu; najpierw był tymczasowo aresztowany od dnia 31 maja 2012 r., a po uprawomocnieniu się wyroku skazującego zaczął odbywanie orzeczonej przez sąd kary pozbawienia wolności. Zdaniem organu powyższa okoliczność nie stanowi jednak przeszkody w jego wymeldowaniu, bowiem z treści art. 8 ust. 1 pkt 4 u.e.l.d.o. nie wynika, aby pobyt w zakładzie karnym przez to, że nie jest miejscem nowego pobytu stałego, stanowił przeszkodę do wymeldowania z takiego miejsca. Organ zaznaczył, że dokonanie wymeldowania nie jest też uzależnione od pozyskania nowego miejsca pobytu stałego; zakłady karne są zaś miejscami w których znajduje się centrum życiowe osadzonych tam osób, niezależnie od tego, czy odbywają kilkuletnie czy też dożywotnie kary pozbawienia wolności. Zdaniem organu odwoławczego, skoro przepisy nie określają cezury czasowej przesądzającej, czy nastąpiło trwałe opuszczenie lokalu, kwestię tę każdorazowo należy odnosić do indywidualnej sytuacji strony. Wojewoda podkreślił także, że utrzymywanie w ewidencji ludności w okresie odbywania kary pozbawienia wolności i faktycznym przebywaniu przez J. S. w zakładzie karnym zapisu, że jego miejscem stałego pobytu jest lokal w B. byłoby utrzymywaniem fikcji meldunkowej, a jest to sprzeczne z celem powołanej ustawy i narusza art. 10 ust. 2 tej ustawy. Organ wyjaśnił, że na podjęte rozstrzygnięcie nie ma wpływu deklarowany powrót do zajmowanego wcześniej lokalu, gdyż wobec stanowiska właściciela nieruchomości, tj. zainteresowanej M. S., która nie widzi możliwości jego tam powrotu, trudno zakładać że będzie on mógł tę deklarację zrealizować. Wojewoda odwołał się także do sformułowanej w doktrynie prawa konstytucyjnego koncepcji prewencyjnej ochrony praw i wolności jednostki. W reasumpcji stwierdził, że w zaistniałej sytuacji bezprzedmiotowa jest także ocena, czy opuszczenie spornego lokalu było dobrowolne; poglądy judykatury wskazują bowiem, że ocena, czy dobrowolność ta wystąpiła, pozbawione jest racji bytu, gdy dana osoba na skutek własnych bezprawnych działań zatrzymana została przez organy ścigania i zmuszona została do opuszczenia przez nią lokalu.

Z tych powodów Wojewoda, odmiennie niż organ l instancji, ocenił materiał dowodowy i uznał, że brak jest podstaw do utrzymania rozstrzygnięcia o odmowie wymeldowania, dlatego też, działając na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił w całości zaskarżoną decyzję i orzekł o wymeldowaniu J. S. z miejsca pobytu stałego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. S. podał, że nie opuścił swojego mieszkania dobrowolnie, lecz został aresztowany przez Policję. Zaznaczył fakt odrębności zajmowanych wcześniej pomieszczeń od pozostałej części nieruchomości (osobne wejście oraz odgrodzenie wysokim na 3 m murem). Potwierdził, że w mieszkaniu postawił meble, sprzęt AGD i RTV, spawarkę oraz dokumenty. Podniósł, że do mieszkania została także podłączona osobno energia elektryczna, za którą sam się rozliczał. Stwierdził, że nie przeszkadza siostrze ani też nie stwarza zagrożenia dla niej i jej rodziny. Oświadczył także, że jeżeli jego siostra czuje się wyłączną właścicielką posesji (co on kwestionuje), to zobowiązana jest do nadzoru i ochrony jego mienia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację zawartą w kwestionowanej decyzji.

Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 210/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę w związku z nieuzupełnieniem przez skarżącego jej braków formalnych. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2014 r. skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym tj. obejmującym zwolnienie od kosztów i przyznanie adwokata.

Pełnomocnik skarżącego, ustanowiony z urzędu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy, wywiódł skargę kasacyjną na postanowienie z dnia 23 kwietnia 2014 r., a nadto w piśmie z dnia 15 lipca 2014 r. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi uzupełniając jednocześnie jej braki formalne.

Popierając skargę J. S., pełnomocnik ustanowiony z urzędu zarzucił decyzji Wojewody naruszenie:

- art. 8 ust. 1 u.e.l.d.o. przez błędną wykładnię i nieuzasadnione pominięcie, w sytuacji gdy kierując się powyższym przepisem, organ powinien uznać, że pobyt skarżącego w zakładzie karnym ma charakter czasowy i nie wpływa na zamiar stałego przebywania w dotychczasowym miejscu zamieszkania;

- art. 15 ust. 2 tej ustawy przez błędną wykładnię i nieuzasadnione zastosowanie w sytuacji, gdy skarżący nie opuścił trwale i dobrowolnie dotychczasowego miejsca stałego zameldowania;

- art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 i art. 80 K.p.a. przez zinterpretowanie wątpliwości stanu faktycznego na niekorzyść strony skarżącej oraz brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Zarzucając powyższe naruszenia pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów udzielonej skarżącemu pomocy prawnej oświadczając, że koszty tej pomocy, nawet w części, nie zostały przez skarżącego uiszczone.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, przedstawiając motywy oddalenia skargi, wskazał że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji zawierają przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (u.e.l.d.o.), a zgodnie z art. 15 ust. 1 tej ustawy osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca; z kolei w myśl ust. 2 powołanego przepisu, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

Przy kontroli zaskarżonej decyzji należało także mieć na uwadze, że zgodnie z art. 10 ust. 2 u.e.l.d.o. zameldowanie w lokalu pełni wyłącznie rolę ewidencyjną i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Ewidencja ludności służy więc rejestracji stanu faktycznego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że w świetle art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. przesłanką wymeldowania danej osoby z pobytu stałego, jest opuszczenie przez tę osobę dotychczasowego miejsca pobytu z zamiarem nieprzebywania w tym miejscu.

Zdaniem Sądu I instancji, opuszczenie miejsca pobytu w rozumieniu tego przepisu oznacza opuszczenie trwałe i dobrowolne. Znaczenie tych pojęć ocenia się jednak mając na uwadze okoliczności konkretnej i indywidulanej sprawy. Co do zasady, opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej, jednakże nie zawsze jest to konieczne; w pewnych bowiem przypadkach, wola osoby zameldowanej nie ma znaczenia – jak np. w przypadku eksmisji. Wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje w takiej sytuacji orzeczenie wydane przez organ Państwa jakim jest podlegający wykonaniu wyrok Sądu. Wola opuszczenia miejsca zamieszkania przez osobę zameldowaną nie ma również znaczenia w przypadku skazania tej osoby na karę pozbawienia wolności i wykonywania wobec niej tego orzeczenia. Także w tym przypadku, wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje podlegający wykonaniu wyrok sądu. Tego rodzaju opuszczenie lokalu, jest bowiem zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że kwestia trwałości opuszczenia nie zależy wyłącznie od długości kary pozbawienia wolności, aczkolwiek nie jest ona bez znaczenia, gdyż osoba skazana prawomocnym wyrokiem na długoletnią karę pozbawienia wolności nie może spełnić przesłanki zamieszkiwania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). Powołując się na orzecznictwo Naczelnego sądu Administracyjnego Sąd I instancji stwierdził, że nie można przyjąć domniemania trwałego opuszczenia lokalu przez osobę pozbawioną wolności, gdyż jest ona w stanie utrzymywać kontakt z lokalem mieszkalnym, w którym jest zameldowana na pobyt stały. Są to takie formy zachowania jak pokrywanie opłat związanych z utrzymaniem lokalu, podejmowanie działań mających na celu zapewnienie utrzymywania lokalu w niezbędnym porządku czy stanie technicznym, podejmowanie starań o utrzymanie lub uzyskanie tytułu do posiadania lokalu. Bez wykazania takich zachowań nie można zatem przyjąć, że osoba nie opuściła miejsca pobytu stałego.

W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał ani nie naprowadził Sądu I instancji na okoliczności wskazujące, że po pozbawieniu wolności, a zwłaszcza przed wszczęciem kontrolowanego postępowania o wymeldowanie, dbał o utrzymywanie kontaktu zajmowanym lokalem mieszkalnym. Sąd zaznaczył, że oczywiście miał na uwadze, że osoba osadzona ma mniejsze możliwości wykazania takich kontaktów, jednak w zasięgu jej możliwości pozostaje podejmowanie działań mających na celu choćby nieregularnego pokrywanie opłat koniecznych dla utrzymania lokalu (ze środków własnych lub z innego źródła), zapewnienie utrzymania lokalu w dobrym stanie technicznym (zlecania konserwacji, remontów, opieki), podejmowanie choćby nieskutecznych działań o uzyskanie tytułu prawnego do nieruchomości. Przeprowadzone przez organ pierwszej instancji oględziny wykazały ponadto, że przybudówka w której znajdują się pomieszczenia zajmowane przed aresztowaniem przez skarżącego, jest zaniedbana, zagrzybiona i w złym stanie technicznym. Pomieszczenia są zamknięte i nikt nie ma do nich wstępu. Według M. S., skarżący nie partycypuje w kosztach utrzymania obiektu, które ona ponosi w całości. Takie stanowisko potwierdza oświadczenie skarżącego, który w skardze stwierdził, że to jego siostra zobowiązana jest do zabezpieczenia i dbałości o jego mienie.

W niniejszej sprawie jest poza sporem, że skarżący od chwili zatrzymania przez Policję, nie przebywa pod adresem stałego zameldowania, zatem utrzymywanie zameldowania na pobyt stały w takiej sytuacji przeczy funkcji, jaką winna pełnić ewidencja ludności i tworzy fikcję meldunkową. Taka sytuacja bezsprzecznie powoduje, że nie są realizowane podstawowe cele ustawy.

W ocenie Sądu I instancji nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że właścicielka nieruchomości wyraża stanowczy sprzeciw w kwestii powrotu skarżącego do miejsca stałego zameldowania, domagając się w ten sposób ochrony dla siebie i swojej rodziny. W kontekście skazania J. S. za przestępstwa znęcania i pedofilii siostra skarżącego obawia się o bezpieczeństwo swojego małego dziecka. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skoro na skutek zastosowania odpowiednich norm prawa karnego, doszło do sytuacji, w której skarżący został odizolowany (w dopuszczalnym prawnie zakresie) od członków jego rodziny, to również w dziedzinie prawa administracyjnego wymagana jest konsekwencja w tym przedmiocie, zwłaszcza, iż rodzaj i charakter popełnionego przestępstwa w sposób oczywisty wykluczają dalsze wspólne zamieszkiwanie sprawcy z ofiarami przestępstwa. Umożliwienie skarżącemu powrotu do lokalu sprawiłaby natomiast, że działanie mające na celu ochronę dobra jego rodziny byłoby zagrożone.

W skardze kasacyjnej J. S., reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Wr 21/15 na podstawie art. 173 § 1, art. 175 § 1 oraz art. 176 P.p.s.a. w zakresie punktu I, zarzucając temu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. w zaskarżonym zakresie naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść wyroku:

- w szczególności art. 8 ust. 1 u.e.l.d.o. poprzez jego błędną wykładnię i nieuzasadnione pominięcie w sytuacji gdy Sąd, kierując się powyższym przepisem powinien był uznać, iż pobyt skarżącego w zakładzie karnym ma charakter czasowy i nie wpływa na zamiar stałego przebywania w dotychczasowym miejscu zameldowania;

- w szczególności art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. poprzez jego błędną wykładnię i nieuzasadnione zastosowanie w sytuacji gdy skarżący nie opuścił trwale i dobrowolnie dotychczasowego miejsca stałego zameldowania.

Wskazując na powyższe zarzuty naruszenia prawa materialnego, pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu w celu ponownego rozpoznania. Ponadto na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2009 r. nr 146, poz. 1188) wniósł o przyznanie kosztów w całości nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu J. S..

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie rozwinął wyżej sformułowane zarzuty. W pierwszej kolejności podniósł, że na Sądzie spoczywał obowiązek zbadania zaskarżonej decyzji pod kątem naruszenia prawa materialnego, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie stwierdził, że w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia prawa materialnego, co winno być dostrzeżone i uwzględnione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przy wydawaniu zaskarżonego wyroku. Skarżący kasacyjnie stwierdził, że "w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzja Wojewody Dolnośląskiego została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, jak i prawa materialnego, ze względu na fakt, iż zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 nr 139, poz. 993 z późn. zm.) osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Z kolei zgodnie z ust. 2 przytoczonego artykułu, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się".

W ocenie skarżącego, Sąd I instancji, wydając wyrok, całkowicie pominął treść art. 8 ust 1 u.e.l.d.o., który stanowi, że osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywającą w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 3 miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego; przy czym za okoliczność uzasadniającą meldunek na czas określony w pkt. 4 przytaczanego przepisu uznano właśnie pobyt w zakładzie karnym. Strona stwierdziła, że ustawodawca wprost uregulował kwestię meldunkową osób pozbawionych wolności, wskazując, że pobyt w zakładzie karnym uzasadnia wyłącznie meldunek czasowy; co za tym idzie, pobyt w zakładzie karnym pozwala na posiadanie dwóch miejsc zameldowania jednocześnie, stałego oraz tymczasowego.

Nadto skarżący podniósł, że przesłanką wydania przez organ administracji publicznej decyzji o wymeldowaniu jest nie tylko samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, ale również powzięty dobrowolnie zamiar takiego zachowania interpretowany z okoliczności obiektywnych, jak przykładowo wyprowadzenie się wraz z zabraniem wszystkich swoich rzeczy; tymczasem skarżący w miejscu swojego zameldowania stałego pozostawił wszystkie swoje rzeczy, są tam zarówno jego ubrania, sprzęty AGD i RTV, ale także ważne dla niego dokumenty; to właśnie w tym miejscu znajduje się jego centrum życiowe i majątkowe. Skarżący podkreślił także, że zgodnie z orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 29 maja 2014 r. (sygn. akt: III SA/Lu 60/14) wymeldowanie powinno nastąpić w sytuacji, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała organizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. W ocenie strony, w tym przypadku skarżącego nie sposób uznać, że nieprzebywanie pod obecnym adresem stałego zameldowania jest wynikiem woli skarżącego, ani też nie można uznać, iż opuścił on zamieszkiwany przez niego lokal w B. w sposób dobrowolny. W tym zakresie odwołał się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Bydgoszczy, który w orzeczeniu z dnia 18 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 228/10 wprost stwierdził, że nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie jego opuszczenie, które zastało wymuszone działaniami osób trzecich, wymuszone okolicznościami niezależnymi od zainteresowanej osoby, np. zły stan zdrowia pociągający za sobą konieczność zapienienia opieki w czasie choroby, tymczasowe aresztowanie czy odbywanie kąty pozbawienia wolności.

Zdaniem strony należy także podkreślić, że Sąd Rejonowy w Legnicy VIII Wydział Karny, skazując skarżącego J. S. wyrokiem z dnia [...] grudnia 2010 r. na karę pozbawienia wolności, którą aktualnie odbywa, nie orzekł środka karnego wskazanego w art. 39 pkt 2e [Kodeksu karnego], czyli nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym; co za tym idzie, skarżący po odbyciu kary pozbawienia wolności może wrócić do zamieszkiwanego przed pozbawieniem wolności lokum. Dalej skarżący argumentował, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w uzasadnieniu wyroku powołał się na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 maja 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 1313/13, który zastosował wykładnię systemową art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o, której konkluzją jest stwierdzenie, że w stosunku do sprawcy przestępstwa umyślnego popełnionego wobec członków rodziny, który za ten czyn odbywa karę pozbawienia wolności, rodzaj i charakter popełnionego przestępstwa w sposób oczywisty wykluczają dalsze wspólne zamieszkiwanie sprawcy z ofiarą. Wobec tego skarżący podkreślił, że nie zamieszkiwał w sposób bezpośredni przed aresztowaniem ze swoją siostrą M. S. i jej rodziną, a w przybudówce do jej domu, która jest oddzielona stosownym, trzymetrowym murem od domu siostry, który to mur uniemożliwia im swobodny kontakt, jak również dom ten posiada osobne wejście.

W ocenie skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył przepis "art. 145 § 1 P.p.s.a., nie uwzględniając jego treści przy wydaniu zaskarżonego wyroku, mimo zaistnienia przesłanek ku temu".

Uczestniczka postępowania (zainteresowana) – M. S. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie co do braku uprawnień skarżącego do zamieszkiwania pod adresem miejsca, z którego został wymeldowany.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy przypomnieć, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza, że o zakresie kontroli zaskarżonego orzeczenia decyduje wnoszący skargę kasacyjną, chyba że zachodzi nieważność postępowania sądowego. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 cyt. ustawy przesłanek nie zaistniała. Kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się więc wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Skargę kasacyjną – jak wynika z treści art. 174 cyt. ustawy – można oprzeć na dwóch podstawach: naruszeniu prawa materialnego – przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenia przepisów postępowania, o ile uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej postawiono zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, sprowadzający się do błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 8 ust. 1 i art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., przez przyjęcie iż nie doszło do trwałego opuszczenia lokalu przez J. S., nadto opuszczenie to nie nastąpiło dobrowolnie.

W przedmiotowej sprawie zdaniem Sądu odwoławczego nie ma wątpliwości, że opuszczenie lokalu nastąpiło w związku z pozbawieniem J. S. wolności i wykonaniem orzeczonej przez niego kary pozbawienia wolności.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. - w jego brzmieniu w dacie orzekania przez Wojewodę Dolnośląskiego - organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu wskazuje, że skarżący kasacyjnie stoi na stanowisku, iż aby dana osoba mogła zostać wymeldowana z pobytu stałego, opuszczeniu przez nią lokalu zawsze musi towarzyszyć element dobrowolności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza przepisu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. do takiego wniosku nie uprawnia. Z punktu widzenia art. 15 ust. 2 cyt. ustawy istotne znaczenie ma aby opuszczenie lokalu miało trwały charakter. W ustalonym przez organy administracji stanie faktycznym wobec odbywania przez skarżącego kary 7 lat pozbawienia wolności, nie ma wątpliwości że opuszczenie lokalu przez J. S. miało charakter trwały. W świetle treści art. 15 ust 2 ustawy to czy opuszczenie lokalu było dobrowolne ma znaczenie jedynie wtedy gdy dana osoba jest zmuszona opuścić lokal na skutek działań bezprawnych innych osób, ale nie w sytuacji kiedy opuszczenie przez nią lokalu było następstwem zawinionych przez nią działań i nastąpiło w związku z orzeczeniem sądu powszechnego o długotrwałej izolacji penitencjarnej, (por. wyroki NSA: z dnia 29 lipca 2014 r. II OSK 394/13, z dnia 18 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1396/08; z dnia 15 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2143/10; z dnia 19 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1976/11 i z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2407/11; dostępne w CBOSA). Należy dopuścić więc sytuacje, w których wymeldowaniu z pobytu stałego będzie podlegał nie tylko ten, kto opuścił lokal na skutek tego, że nie chce z miejscem zameldowania wiązać swych dalszych spraw życiowych, ale również ten kto nie ma prawa przebywać w lokalu, w którym był zameldowany. Wobec tego za równoważne przypadki dobrowolnego opuszczeniu miejsca zameldowania należy uznać wszystkie sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana

Stosownie do brzmienia art. 9 ust. 2b u.e.l.d.o. zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie pobytu w tym lokalu. Zatem przepisy meldunkowe nie mogą służyć utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa i jeszcze przez najbliższe 5 lat przebywać nie będzie.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Wobec faktu, iż przez najbliższe lata J. S. odbywać będzie karę pozbawienia wolności, nie będzie on przebywać pod adresem w B. nr .. Bez znaczenia jest w tych okolicznościach fakt pozostawienia przez skarżącego pod ww. adresem swoich rzeczy. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela przeciwnego stanowiska zaprezentowanego w wyroku WSA w Bydgoszczy z 18 maja 2010r. (II SA/Bd 228/10), na które powołał się skarżący kasacyjnie. W kontekście powyższych twierdzeń nie ma również znaczenia fakt nieorzeczenia wobec skarżącego przez Sąd Rejonowy w Legnicy środka karnego z art. 39 pkt. 2e czyli nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Okoliczność ta pozostaje bez znaczenia dla ustalenia przesłanek wymeldowania i stoi w sprzeczności z opisanym powyżej charakterem zameldowania, które służy wyłącznie celom ewidencyjnym.

Sąd odwoławczy nie podziela natomiast konstatacji Sądu I instancji jakoby wykładnia systemowa art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nakazywała uznanie, iż skoro skarżący na skutek zastosowania norm prawa karnego został odizolowany od członków jego rodziny, to również w dziedzinie prawa administracyjnego wymagana jest konsekwencja w tym zakresie. Przepis art. 15 ust. 2 ustawy nie pozwala na uzależnienie wymeldowania od poczynienia ocen czy dana osoba powinna czy też nie przebywać pod adresem zameldowania. Powtórzyć należy że takiej wykładni sprzeciwia się cel zameldowania mający wyłącznie ewidencyjny charakter. Okoliczność ta pozostawała jednak bez wpływu na treść zaskarżonego wyroku albowiem - jak słusznie wskazał Sąd I instancji oraz Wojewoda Dolnośląski - na skutek rozpoczęcia odbywania kary pozbawienia wolności nastąpiło trwałe opuszczenie przez J. S. miejsca pobytu stałego. W przyjętym przez Sąd I instancji stanie faktycznym była to okoliczność wystarczająca do wymeldowania skarżącego z lokalu w B..

Rację ma skarżący kasacyjnie, iż ustawodawca uregulował kwestię meldunku w sposób określony w art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wskazując, że osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywająca w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 3 miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego. Za okoliczności uzasadniające zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące uważa się w szczególności: (...) pobyt w zakładach karnych.

Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej co do zasady pobyt w długotrwałej izolacji penitencjarnej - w okolicznościach podobnych do ustalonych w przedmiotowej sprawie - wyklucza posiadanie zameldowania stałego. Tylko w szczególnych okolicznościach osoba wobec której wykonywana jest kara pozbawienia wolności może posiadać stałe zameldowanie, np. w przypadku odbywania kary w systemie półotwartym, odbywania kary krótkoterminowej, korzystania z przerwy w odbywaniu kary, przy jednoczesnym ustaleniu zachowania kontaktu z zajmowanym lokalem oraz przejawiania troski o ten lokal. Okoliczność ta była przedmiotem rozważań Sądu I instancji, który trafnie uznał, iż ustalenia poczynione w toku postepowania administracyjnego wykluczyły okoliczność zachowania przez J. S. kontaktu z zajmowanym wcześniej lokalem. Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Z przepisów art. 250, art. 258 § 2 pkt 8 i oraz art. 259 i art. 260 p.p.s.a. wynika, że orzekanie o przyznaniu takiemu pełnomocnikowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy następuje w wojewódzkim sądzie administracyjnym, a więc w tym wypadku – Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu.