Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 454/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka – Klimas (spr.) Sędzia WSA Maria Jagielska Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2006r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] października 2000 r. firma G. SA z siedzibą w W. (dalej wnioskodawca) wniosła przeciwko J. O. (dalej uprawniony) o unieważnienie patentu na wynalazek pt. "Szczotka do zębów" nr [...] (dalej sporny patent lub sporne rozwiązanie). Interes prawny wywodzi wnioskodawca z wszczęcia przeciwko niemu przez uprawnionego postępowania prokuratorskiego w związku z naruszeniem spornego patentu.

Zakres ochrony spornego patentu udzielonego z mocą od [...] marca 1996 został określony w zastrzeżeniu patentowym o treści: Szczotka do zębów posiadająca uchwyt oraz głowicę zaopatrzoną w szereg pęczków włosia, znamienna tym, że pęczki włosia (5) ułożone są w grupach (1, 2, 3, 4) z których każda ma przynajmniej dwa skrzyżowane pęczki. Według wnioskodawcy sporny patent został udzielony z naruszeniem art. 10 i 11 ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972 r. (Dz. U. nr 26/1993 r. poz. 117), ponieważ w dacie zgłoszenia nie spełniał warunków nowości i nieoczywistości. Określenie w zastrzeżeniu: "ułożone w grupach" oraz "ma skrzyżowane pęczki" są ogólnikowe, ponieważ nie precyzują jak pęczki są ułożone i skrzyżowane. Zatem każda szczotka do zębów znana z wcześniejszego stanu techniki mająca pęczki włosia ułożone w bliżej niesprecyzowanych grupach i skrzyżowane będzie stanowiła dowód braku nowości spornego patentu. Natomiast gdyby przyjąć, że rysunek musi być brany pod uwagę aby rozwiązanie stało się zrozumiałe, dla wykazania braku nowości należy wskazać znaną ze stanu techniki szczotkę mającą wszystkie pęczki ułożone w grupach poprzecznych do osi wzdłużnej szczotki i mającą w każdej grupie co najmniej dwa skrzyżowane pęczki.

Na okoliczność braku nowości i nieoczywistości spornego patentu wnioskodawca przedstawił dowody:

1) opis patentowy USA nr [...]

2) opis patenty USA nr [...]

3) opis patentowy Kanady nr [...]

4) opis patentowy Niemiec nr [...]

5) opis patentowy USA nr [...]

6) opis patentowy USA nr [...]

7) opis wzoru zdobniczego nr [...]

8) opis patentowy USA nr [...]

W opisie USA nr [...] rozwiązanie ma cechy identyczne jak w spornym patencie. W zastrzeżeniu 1 tę szczotkę opisano następująco: "szczotka do zębów zawierająca grzbiet i dwa równoległe rzędy włosia, przy czym włosie w przeciwległych rzędach są usytuowane pod kątem tak, że krzyżują się ze sobą... Usytuowanie włosia w szczotce jest identyczne jak w spornym patencie, co wyraźnie pokazano na fig. 3 przedstawiającej krzyżujące się pęczki włosia 11, które dokładnie odpowiadają pęczkom 5 w spornym patencie. Ponadto w patencie [...] pęczki włosia są ułożone w grupach i każda grupa ma co najmniej dwa skrzyżowane pęczki jak w spornym patencie.

Wnioskodawca stwierdził, że dla udowodnienia braku nowości wystarcza jeden dokument ujawniający cechy spornego patentu jednak z ostrożności przytoczono zbliżone rozwiązanie świadczące o braku nieoczywistości rozwiązania według spornego patentu. Rysunki w dowodach 2÷7 ujawniają, że pęczki włosia wszystkie, względnie niektóre nie są skierowane do płaszczyzny głowicy prostopadle lecz pod kątem innym od kąta prostego, co w efekcie skutkuje krzyżowaniem się pęczków.

W odpowiedzi z dnia [...] stycznia 2001 r. uprawniony stwierdził, że istota wynalazku polega na zestawieniu krzyżujących się na przemian pęczków włosia, tworzących względem siebie ścięte stożki w postaci płaszczyzny równoległej do palety szczotki, co dokładnie uwypukla rysunek. W efekcie takiej konstrukcji następuje wzmożenie jednostkowego ciśnienia włosia co dodatnio oddziaływuje na usuwanie obcych substancji z zęba oraz dokładną penetrację pod określonym kątem szczelin, nierówności i przestrzeni międzyzębowych przez płaszczyzny robocze.

Na rozprawie w dniu [...]lutego 2001 r. strony podtrzymały zajęte uprzednio stanowiska a uprawniony złożył rysunki z dowodów 1, 2, 3, 4, 5 i 8 w zestawieniu z fig. 1 spornego patentu (k. 55÷60 - [...]).

Decyzją z dnia [...]lutego 2001 r. Urząd na podstawie art. 10 i 11 ustawy o wynalazczości unieważnił sporny patent podnosząc m.in. w uzasadnieniu, że cechy z zastrzeżenia spornego patentu, tj. pęczki włosia ułożone w grupach, z których każde ma przynajmniej dwa skrzyżowane pęczki znane są ewidentnie z opisu patentowego USA nr [...]. Niezależnie od przeciwstawionego patentu nr [...], skuteczny jest również zarzut braku nieoczywistości w świetle patentów [...],[...] (fig. 1, fig. 2 i fig. 4), nr [...] (fig. 3). Nr [...] (fig. 1 i fig. 3), bowiem cechy zastrzegane w spornym patencie wynikają w sposób prosty i analogiczny z cech ujawnionych w tych patentach a polegających na usytuowaniu krzyżowym względem siebie pęczków włosia w uchwycie.

W odwołaniu uprawniony stwierdził, że żaden z 8 przeciwstawionych dowodów nie dotyczy szczoteczki według spornego patentu, której wyjątkowa budowa polega na tym, że pęczki włosia są ułożone w grupach, przy czym każda grupa ma przynajmniej dwa skrzyżowane pęczki, które krzyżują się tak, że w górnej płaszczyźnie są usytuowane w linii prostej. W żadnym z przytoczonych rozwiązań nie ma mowy o takim układzie pęczków. To charakterystyczne ułożenie pęczków włosia nie jest dziełem przypadku i ma swoje uzasadnienie w praktycznym stosowaniu szczoteczki. Jeden pęczek oczyszcza jedną ścianę zęba, zaś usytuowany za nim drugi pęczek oczyszcza sąsiednią ścianę zęba. Zatem szczoteczka w dacie zgłoszenia była nowa. Szczoteczka jest również nieoczywista co wynika z nieoczywistości uzyskanych efektów pokazanych na fig. 2, 3 i 4 spornego patentu.

Wyrokiem z dnia 2 marca 2004 r. sygn. akt II SA 1617/02 WSA uchylił zaskarżoną decyzję Urzędu podnosząc m.in., że Urząd rozstrzygnął sprawę bez dołączonych tłumaczeń opisów patentowych na j. polski a wyjątkowa lakoniczność uzasadnienia decyzji nie pozwala sądowi na dokonanie oceny jej legalności. Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. akt GSK 942/04 NSA oddalił skargę kasacyjną wnioskodawcy, sprawa wróciła do ponownego rozpatrzenia w Urzędzie, który nadał jej nr [...].

Przy piśmie z dnia [...] listopada 2005 r. r. wnioskodawca złożył tłumaczenia na język polski powoływanych wcześniej opisów patentowych złożonych w pierwotnym wniosku jako dowody 2, 3, 4, 5, 6 i 8, oraz opinię rzecznika patentowego biegłego sądowego K. N. dotyczącą zdolności patentowej spornego wynalazku.

Na rozprawie w dniu 21.XI.2005 r. strony podtrzymały swoje zajęte wcześniej stanowisko, pełnomocnik uprawnionego złożył do akt tłum. opisu patentowego USA nr [...] oraz opinię techniczną dr inż. I. Ł.

Urząd patentowy po wysłuchaniu na rozprawie pełnomocników wnioskodawcy, pełnomocnika uprawnionego i autora spornego wynalazku decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. unieważnił patent nr [...] na wynalazek pt. "Szczotka do zębów". W uzasadnieniu podał, że interes prawny po stronie wnioskodawcy istnieje i wynika wprost z wytoczenia przeciwko niemu przez uprawnionego postępowania prokuratorskiego w związku z naruszeniem spornego patentu. Interes nie był kwestionowany w postępowaniu przed WSA i NSA.

Z art. 10 ustawy o wynalazczości (dalej uow) wynika, że patentowalny wynalazek musi łącznie charakteryzować się następującymi cechami:

- zostało określone rozwiązanie;

- rozwiązanie ma techniczny charakter;

- rozwiązanie jest nowe;

- rozwiązanie nie wynika ze stanu techniki w sposób oczywisty,

- rozwiązanie może nadawać się do stosowania.

O rozwiązaniu w rozumieniu art. 10 uow można mówić jedynie w związku z zagadnieniem/problemem jaki należało rozwiązać.

Według stanu techniki podanego w opisie spornego patentu znana jest szczotka do zębów posiadająca uchwyt zakończony z jednej strony głowicą, w której osadzone są równoległe pęczki włosia. Równoległe osadzenie w głowicy pęczków włosia nie pozwala na dokładne usuwanie zanieczyszczeń gromadzących się w przestrzeniach międzyzębowych. Zatem według uprawnionego problemem do rozwiązania było inne niż wzajemnie równoległe (inaczej prostopadłe do górnej powierzchni głowicy szczotki do zębów) usytuowanie pęczków. W świetle stanu techniki wskazanego przez wnioskodawcę zagadnienie/problem do rozwiązania był jedynie pozorny a nie rzeczywisty, ponieważ uprawniony nie znając istniejącego stanu techniki nie wiedział, że istnieją szczotki do zębów, w których pęczki włosia nie są usytuowane do siebie wzajemnie równolegle czyli prostopadle do płaszczyzny głowicy szczotki, lecz pod kątem innym od prostego i to w najrozmaitszych konfiguracjach.

Świadczą o tym następujące rysunki nr [...]:

(dowód 1) -k. [...], fig. 1 i fig. 3;

(dowód 2) - k. [...], fig.1, fig. 2 i fig. 4;

(dowód 3) - k. [...], fig.2 i fig. 3:

(dowód 4) - k. [...], fig.1, fig. 2, fig. 3 i fig. 4;

(dowód 5) - k. [...], fig. 1 i fig. 3;

(dowód 6) -k. [...], fig.3 i fig. 4;

(dowód 7) - k. [...], fig.4, fig. 5 i fig. 7;

(dowód 8) - k. [...], fig.4 i fig. 5.

Ponieważ uprawniony nie znał rzeczywistego stanu techniki, mylnie sądził, że pęczki włosia we wszystkich szczoteczkach ze stanu techniki są usytuowane prostopadle do górnej powierzchni głowicy szczoteczki a więc wzajemnie równolegle, tymczasem z ujawnionych rysunków wynika, że pęczki włosia są usytuowane do głowicy nie prostopadle, lecz pod kątem innym od prostego, zatem skośnie, wobec czego problem jaki postawił przed sobą uprawniony nie znalazł oparcia w stanie techniki.

Zakres ochrony spornego patentu został określony w zastrzeżeniu następująco:

Szczotka do zębów, posiadająca uchwyt i głowicę zaopatrzona w szereg pęczków włosia, znamienna tym, że pęczki włosia (5) ułożone są w grupach (1, 2, 3, 4), z których każda ma przynajmniej dwa skrzyżowane pęczki.

Na fig. 1 stanowiącej schematyczną ilustrację do zastrzeżenia, pęczki włosia są usytuowane do płaszczyzny głowicy skośnie, tzn. nie prostopadle i mają kształt walca. Górne powierzchnie pęczków mają kształt elipsy. Każda z czterech grup pęczków ma dwa pęczki usytuowane skośnie względem siebie, przy czym zakończenia wszystkich pęczków o kształcie elips są usytuowane w jednej płaszczyźnie równoległej do górnej powierzchni głowicy szczotki.

Między dwiema sąsiednimi elipsami widać odstęp z czego wynika, że każde z dwóch skrzyżowanych pęczków nie stykają się ze sobą. Dwa sąsiednie pęczki tworzą w widoku z boku jak gdyby odwróconą literę V.

Na fig. 2 pokazana jest jedna grupa pęczków zawierająca dwa skrzyżowane pęczki włosia przed naciskiem na zęby. Porównując fig. 1 i fig. 2 widać, że na fig. 2 pęczki nie mają kształtu walca lecz w przybliżeniu stożka ściętego, o mniejszej podstawie usytuowanej w głowicy. U góry skrzyżowanie pęczków tworzy jak gdyby literę X. Nie wiadomo czy pęczki z fig. 2 stykają się ze sobą, czy też nie stykają, zresztą nie ma to żadnego znaczenia, ponieważ przy szczotkowaniu zębów szczoteczką wykonuje się zarówno ruchy wzdłuż osi podłużnej głowicy jak i ruchy poprzeczne do tej osi, zatem sąsiadujące ze sobą pęczki będą się stykać, co jest zobrazowane na fig. 3 i 4.

Oryginał dowodu nr 1 w postaci patentu USA nr [...] wraz z opisem i rysunkiem znajduje się w aktach [...], k. 29÷K31, natomiast tłum. tekstu na j. polski w aktach [...], k. 100 ÷106. Na karcie 104 i 105 znajduje się fragment o treści: moja udoskonalona szczoteczka składa się z główki 10 zaopatrzonej w uchwyt 9 i we włosie 11. Wskazane jest aby zwrócić uwagę na szczególne rozmieszczenie włosia 11. Kępki włosia są umieszczone pod kątem wzdłuż dwóch stron główki 10, tak, że włosie krzyżuje się wzajemnie i zostawia otwór lub rozstęp 12 wzdłuż przodu główki. Ta konstrukcja ustawia włosie w kierunku boków jak również w kierunku wierzchołka szczoteczki, tak że uzyskana jest efektywna powierzchnia czyszcząca na powierzchni włosia ponad całkowitą powierzchnię włosia. Ustawia ona włosie również na ostrej linii na każdej stronie szczoteczki, tak, że łatwiej będą dosięgane szczeliny w zębach. Na k. 101 zamieszczone jest zastrzeżenie 1 o treści: Szczoteczka składająca się z główki szczoteczki; dwóch równoległych rzędów szczeciny rozmieszczonych podłużnie do wspomnianej główki, szczecin w przeciwległych rzędach rozmieszczonych pod kątem, tak aby się wzajemnie krzyżowały.

Na fig. 1 patentu USA nr [...] (k. 29 [...]) pokazana jest szczoteczka, w której pęczki włosia 11 są ułożone w grupach (jedenaście grup) a każda grupa ma dwa skrzyżowane pęczki. - Widok jednej grupy z dwoma skrzyżowanymi pęczkami jest pokazany na fig. 3.

Szczoteczka według patentu USA ma pęczki w postaci stożków ściętych podobnie jak szczoteczka według spornego patentu - fig. 2, 3 i 4, przy czym w widoku z boku skrzyżowane pęczki tworzą literę X - fig. 2 spornego patentu i fig. 3 patentu USA.

W zastrzeżeniu według spornego patentu ani w zastrzeżeniu według patentu USA nie zastrzega się kształtu pęczka (walcowy lub w kształcie stożka ściętego) oraz nie zastrzega się odległości między dwoma skrzyżowanymi pęczkami tworzącymi grupę, wobec czego dwa skrzyżowane w jednej grupie pęczki mogą się stykać lub nie co nie ma istotnego znaczenia, ponieważ w czasie pracy szczoteczki (ruchy podłużne i poprzeczne) sąsiadujące pęczki w obu porównywanych szczoteczkach będą się stykać ze sobą. Również w obu porównywanych patentach nie jest zastrzegana odległość między sąsiednimi grupami pęczków. Sporny patent chroni zgodnie z zastrzeżeniem konstrukcję o dwóch znamiennych cechach:

a) pęczki włosia są ułożone w grupach;

b) każda grupa ma przynajmniej dwa skrzyżowane pęczki.

Według pat. USA 19006 szczoteczka posiada również wymienione cechy:

- pęczki włosia ułożone są w grupach,

- grupa ma dwa skrzyżowane pęczki.

Patent USA nr [...] stanowi więc wystarczający dowód na okoliczność braku nowości rozwiązania według spornego patentu nr [...] w rozumieniu art. 10 i 11 ustawy o wynalazczości.

Przedstawiona na rozprawie opinia techniczna nr [...] autorstwa dr inż. I. Ł. nie podważa braku nowości spornego rozwiązania. W tej opinii główną uwagę poświęcono geometrii fig. 1 spornego patentu i tę schematyczną fig. 1 pokazano w trzech rzutach k. 107d. W rzucie głównym widać, że dwa pęczki każdej grupy stykają się ze sobą o czym świadczą górne powierzchnie pęczków w postaci okręgów parami stycznych. Pomijając, że powinny to być nie okręgi lecz elipsy, na fig. 1 spornego patentu widać, że elipsy nie są do siebie styczne, wobec tego cały geometryczny dowód odmienności spornego rozwiązania i rozwiązania według pat. USA [...] jest niepoprawny. Z kolei szczoteczka według opisu USA pokazana w opinii w trzech rzutach (k. 107f) nie stanowi odwzorowania rzeczywistego wyglądu szczoteczki pokazanej na fig. 1 opisu USA (k. 29 [...]). Poszczególne pęczki nie mają kształtu walca lecz są stożkowe i pęczki są gęsto upakowane natomiast według rysunku z opinii są upakowane rzadko i nie stykają się u góry.

Ponieważ zastrzeżenie spornego patentu nie odnosi się do geometrii dotyczącej pęczka jako takiego, nie określa, czy pęczki z jednej grupy stykają się ze sobą czy też nie, czy mają kształt stożka czy też walca itp., rozważania w opinii dotyczące geometrii szczoteczki według spornego patentu i geometrii szczoteczki według pat. USA [...] i ew. różnic między tymi geometrami nie są przydatne do oceny nowości lub nieoczywistości porównywanych rozwiązań.

W podsumowaniu opinii (k. 107 n) autor stwierdza, że "sporny patent spełnia ustawowy warunek nowości, nie wynikający w sposób oczywisty ze stanu techniki", co świadczy o tym, że autor nie zajmuje się zawodowo oceną nowości i lub nieoczywistości wynalazków.

Przy piśmie z dnia [...] listopada 2005 r. wnioskodawca złożył do akt opinię mgr inż. K. N., rzecznika patentowego i biegłego sądowego, która dotyczy oceny zdolności patentowej spornego patentu (k. 93 ÷ 93f). W opinii K. N. podkreślił brak właściwego stanu techniki i niejednoznaczność zastrzeżenia spornego patentu. Następnie scharakteryzował poszczególne przeciwstawione rozwiązania i stwierdził, że szczoteczka według spornego patentu jest identyczna ze szczoteczką według opisu patentowego USA nr [...] oraz identyczne są cele takiego ukształtowania tej szczoteczki, zatem sporne rozwiązanie nie spełnia wymogów art. 10 i 11 uow. Dodatkowo autor opinii stwierdził, że opis [...] ujawnia szczoteczkę, która ma więcej niż dwa skrzyżowane pęczki w grupie a w zastrzeżeniu spornego patentu podano, że grupy maja przynajmniej dwa skrzyżowane pęczki.

Zdaniem autora opinii pozostałe pozycje literaturowe należące do stanu techniki ujawniają rozwiązania niezwykle zbliżone do spornego rozwiązania i skutecznie znoszą walory nieoczywistości tego rozwiązania.

Według art. 10 uow wynalazek - patentowalne rozwiązanie o charakterze technicznym nie może wynikać w sposób oczywisty ze stanu techniki.

W dalszej części decyzji organ wskazał, że rozwiązaniem nowym i nieoczywistym nie jest rozwiązanie, które może być stworzone przez fachowca – znawcę w danej dziedzinie techniki w oparciu o istniejący stan techniki, które nie przezwycięża żadnych trudności technicznych a wynika wprost ze stanu techniki.

W dowodach przedstawionych przez wnioskodawcę od 2 do 8 przedstawiono szczoteczki, w których pęczki włosia nie są usytuowane wzajemnie do siebie równolegle czyli prostopadle do płaszczyzny głowicy lecz pod kątem innym od prostego i to w najrozmaitszych konfiguracjach. Rysunki zamieszczone w tych dowodach pokazują, że pęczki włosia są usytuowane względem siebie skośnie a cele takiego usytuowania, czyli dokładniejsze czyszczenie zębów i przestrzeni międzyzębowych jest identyczna jak w spornym patencie. W opisie spornego patentu podano, że dzięki skrzyżowaniu pęczków włosie "samooczyszcza się". Uprawniony twierdzi, że jest to nieoczywista cecha odróżniająca jego rozwiązanie od pozostałych. Otóż w procesie czyszczenia zębów zanieczyszczenia przechodzą do zawiesiny utworzonej ze śliny i pasty i tą zawiesiną są oblepione zarówno zęby jak i włosie szczoteczki, zatem po czyszczeniu należy wypłukać usta i umyć szczoteczkę. O żadnym samooczyszczaniu się włosia nie może być zatem mowy. Szczoteczki według dowodów 2÷8 mają pęczki włosia tak wzajemnie usytuowane, że w czasie używania tych szczoteczek te pęczki ocierają się o siebie, a więc w rozumieniu uprawnionego "samooczyszczają się".

Na tle stanu techniki w dowodach 2÷8 sporne rozwiązanie jest oczywiste, ponieważ nie wnosi do stanu techniki nowej informacji, wiedzy co do tego, że można za pomocą środków technicznych osiągnąć bądź nieznany dotychczas, bądź nieosiągalny w ten sposób efekt techniczny.

Reasumując, sporne rozwiązanie nie spełnia ani kryterium nowości w świetle opisu USA nr [...] (art. 10 i 11 ustawy o wynalazczości) ani kryterium nieoczywistości w świetle dowodów 2÷8 (art. 10 uow), zatem patent nr [...] na wynalazek pt. "Szczotka do zębów" należało unieważnić.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Pan J. O. zwany dalej skarżącym w skardze domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. Naruszenie prawa materialnego - ustawy o wynalazczości - przez stwierdzenie, że jego wynalazek nie spełnia kryterium nowości ani kryterium nieoczywistości, gdy w rzeczywistości wynalazek ten spełnia wszystkie te wymogi i w prawidłowy sposób Urząd Patentowy RP nadał mu patent;

2. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia a polegający na bezkrytycznym przyjęciu opinii K. N. bez konfrontacji z opinią I. Ł. i wyjaśnieniu istotnych różnic w tych opiniach;

3. Nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy mających wpływ na treść decyzji.

W uzasadnieniu skargi dokonał analizy zaskarżonej decyzji. W ocenie skarżącego decyzja została oparta na fałszywych przesłankach i dowodach. Skarżący podniósł, że opinia techniczna nr [...] oraz tłumaczenie przysięgłe opisu patentowego USA [...], zostały przyjęte na jego wniosek jako dowody w sprawie, podczas rozprawy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w dniu 02.03.2004 r. a nie jak to zostało zapisane w uzasadnieniu na str.4, iż nastąpiło to na samej rozprawie w dniu 21.11.2005 r. Prawdą natomiast jest, że w tym dniu przekazana została Kolegium Orzekającemu kopia opinii technicznej nr [...], której jak się okazało brakowało w aktach sprawy będących w posiadaniu Kolegium.

Faktycznie stan techniki i cel jaki chciano osiągnąć w spornym patencie zawarto zwięźle w dwóch zdaniach, w których jednak ujęto istotę zagadnienia/problemu. To, że najbardziej znane szczoteczki do zębów mają osadzone równolegle pęczki włosia, nie determinuje ich prostopadłości i sugerowanie, że Autor nie znał innych rozwiązań jest nadużyciem. To, że pęczki są równoległe nie oznacza, że są one prostopadłe do powierzchni główki i przykładami tego oczywistego wniosku są szczotki przeciwstawione. Wszystkie szczotki przeciwstawione (dowody 1-8) posiadają w grupach, oczywiście różnie nazwanych, pęczki ułożone równolegle i nie zawsze prostopadle do powierzchni główki, dlatego nie mogą być dowodem nieznajomości przez skarżącego rzeczywistego stanu techniki. To, że obecnie zarzuca się mu lakoniczność opisu stanu techniki nie jest tylko jego zasługą, a bardziej Urzędu Patentowego, że nie wypełnił starannie właściwych procedur w procesie badania zdolności patentowej i przyznania patentu.

W opisie wynalazku określił skarżący właściwości użytkowe jakie można osiągnąć przy co najmniej dwóch skrzyżowanych pęczkach, co zostało zilustrowane schematycznie na rysunkach (fig.2-4), w widoku od czoła główki szczotki do zębów.

W części znamiennej spornego patentu są odniesienia do szkicu (fig. 1), który jest rysunkiem aksonometrycznym, czyli rzutem w perspektywie równoległej i przedstawia przykład rozwiązania szczotki do zębów. Właściwością perspektywy równoległej jest to, że tylko elementy geometryczne płaskie równoległe do rzutni są odwzorowane bez zniekształceń. Dlatego jeśli zaczniemy analizować szkice odręczne i aksonometryczne pod kątem metrologicznym, to możemy dojść do absurdów. Na fig. 1 powierzchnie mają kształt zbliżony do owalu a nie elipsy, która jest ściśle definiowalną figurą geometryczną. W decyzji na str.7. jest stwierdzenie, że "Między dwiema sąsiednimi elipsami widać odstęp z czego wynika, że każde z dwóch skrzyżowanych pęczków nie stykają się ze sobą", co oczywiście jest fałszywe.

Przede wszystkim w grupie 2 owalne zakończenia pęczków są styczne a w pozostałych przypadkach można równie dobrze powiedzieć, że końce albo są nieznacznie przemieszczone poprzecznie, albo nierówno przycięte na wysokości, i jest to poprawne, ponieważ w opisie i zastrzeżeniu nie determinuje się na jakiej wysokości i w jakiej płaszczyźnie mają być przycięte końce swobodne pęczków.

Dalej na tej samej stronie, w ostatnim zdaniu, czytamy "Dwa sąsiednie pęczki tworzą w widoku z boku jak gdyby odwróconą literę V". Oczywiście stwierdzenie jest fałszywe, ponieważ taki obraz można zaobserwować patrząc na szczoteczkę od czoła (fig. 1), natomiast pozostałe rysunki są widokami czołowymi.

Treść pierwszego akapitu na str.8. odnosząca się do szczegółów uproszczeń rysunkowych jakie mają miejsce w zobrazowaniach obiektów technicznych jest tutaj niewłaściwa, ponieważ pęczki włosia poddane działaniu siły prostopadle do powierzchni główki powodują przemieszczanie się powierzchni stycznej ku dołowi, co wynika z cechy dwóch skrzyżowanych pęczków i właściwości mechanicznych elementarnego włosia, i zachowanie się pęczków włosia podczas użytkowania szczotki w różnych kierunkach może być zupełnie inne, ważne jest jednak to, że po zdjęciu obciążenia pęczki włosia wracają do pierwotnego, skrzyżowanego położenia.

Powody dla których Eksperci z Komisji Orzecznictwa nie uwzględnili istotnych elementów opinii technicznej nr [...] wydają się, w świetle tego co dotychczas stwierdził skarżący nieracjonalne. Rzekoma niepoprawność procesu identyfikacyjnego i nie przydatność jego wyników do oceny nowości lub nieoczywistości spornego patentu jest wynikiem fałszywych założeń, które już wcześniej przytoczono.

W opinii technicznej nr [...] zachowana jest staranność i dbałość o szczegóły zarówno w odniesieniu do patentu spornego jak i w stosunku do patentów przeciwstawionych. Oczywistą rzeczą jest, że do porównania dwóch konstrukcji niezbędne było przedstawienie metodyki, która pozwoliłaby na obiektywne sformułowanie cechy odróżniającej sporny patent od przeciwstawień.

Z przykrością należy stwierdzić, że nie jest możliwe odczytanie ze szkicu aksonometrycznego spornego patentu (fig. 1) wartości odstępów pomiędzy pęczkami, ale jest to możliwe w przypadku patentu USA [...], oczywiście z określoną niepewnością, ponieważ fig. 1. jest przedstawiona w przybliżeniu w rzucie izometrycznym, natomiast prawdziwym stwierdzeniem jest, że w patencie przeciwstawionym, na fig.3 widać krzyżujące się pęczki - pokazane w opinii technicznej na rys.5 w rzucie z dołu.

Z opinii technicznej, w której w sposób metodyczny wyodrębniono szczególną cechę patentu spornego, i której nie posiadają wszystkie patenty przeciwstawione wynika, że sposób w jaki zostały skojarzone pęczki w grupie należy uznać za twórczy, co ekspert wyraził w uwagach końcowych.

Na str. 10 zaskarżonej decyzji zawarto podsumowanie opinii mgr inż. K. N. W opinii stwierdza się niesłusznie niejednoznaczność zastrzeżenia, natomiast nie widzi się sprzeczności, o której wcześniej wspomniano patentu USA [...], również w patencie [...] nie znajdziemy określenia o skrzyżowaniu pęczków, co może świadczyć o powierzchowności opinii.

Zaskakujące jest, że Autor będący Rzecznikiem patentowym i Przysięgłym biegłym sądowym dopuścił się takiej manipulacji tekstem zastrzeżenia, albowiem to co zostało twórczo odczytane z rysunku nie jest w pełni adekwatne do prawdziwego tekstu zastrzeżenia ochronnego.

W ocenie skarżącego stwierdzenie we wniosku końcowym, iż "szczoteczka według patentu [...] jest identyczna z szczoteczką według patentu [...]" jest fałszywe, ponieważ jak wykazano wyżej Autor wyciąga fałszywe wnioski ze swojej analizy. Ponadto nie można dopatrzyć się w opinii metody jaką posłużył się Autor, co nie pozwoliło na przeprowadzenie racjonalnego dowodu na jego potwierdzenie.

W odpowiedzi na skargę Urząd wniósł o jej oddalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Sporny wynalazek został zgłoszony i uzyskał rejestrację w Urzędzie Patentowym w dniu [...] września 199 r. z datą pierwszeństwa od [...] marca 1996 r. a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508 ze zm.), zwanej p.w.p. Ustawa ta weszła w życie w dniu 22 sierpnia 2001 r. Stosownie do art. 315 ust. 1 p.w.p. prawa w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych, topografii układów scalonych, znaków towarowych oraz projektów racjonalizatorskich, istniejące w dniu wejścia w życie ustawy, pozostają w mocy. Do praw tych stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 315 ust. 2 p.w.p. do stosunków prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. W świetle zaś art. 315 ust. 3 p.w.p. ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, znaku towarowego albo topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym.

Zatem, w świetle powyższych przepisów, wniosek o unieważnienie patentu na wynalazek "Szczotka do zębów" nr [...] zgłoszony przez G. S. A.(dalej uczestnik postępowania) podlega przepisom ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości. Ponadto, co wymaga podkreślenia, z chwila wejścia w życie przepisów p.w.p. postępowanie przed Urzędem Patentowym toczy się w trybie tych przepisów (art. 317 p.w.p.). Urząd Patentowy przy wydawaniu decyzji, miał zatem obowiązek stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile danej kwestii przepisy p.w.p. odmiennie nie regulowały (art. 252 p.w.p.).

Zgodnie z treścią art.68 ust. 1 ustawy o wynalazczości, patent może być na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, unieważniony przez Urząd Patentowy w całości lub w części, jeżeli nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Tak więc w wypadku wniosku o unieważnienie patentu Urząd w pierwszej kolejności powinien zbadać, czy wnioskodawca ma interes prawny w żądaniu unieważnienia patentu. Urząd przyjął, że wnioskodawca ma interes prawny w żądaniu unieważnienia patentu i w ocenie składu orzekającego, uzasadnił to w sposób wystarczający.

W doktrynie zgodnie przyjmuje się, iż interes prawny w unieważnieniu patentu mają w szczególności nie tylko konkurenci uprawnionego z patentu, którzy zamierzają wytwarzać takie przedmioty lub stosować taką technologię, jak opisana w dokumencie patentowym, ale również przykładowo - pozwany o naruszenie patentu, czy też osoba, której oddalono wniosek o stwierdzenie, że produkcja, którą prowadzi lub zamierza prowadzić, nie jest objęta danym patentem (tak m.in.: J. Szwaja (w:) "System prawa własności intelektualnej, tom. III Prawo wynalazcze", Wydawnictwo PAN, Ossolineum 1990. s. 412: również: S. Sołtysiński, A. Szajkowski, T. Szymanek, "komentarz do prawa wynalazczego". Warszawa 1990. s. 315: patrz także (w:) W. Kotarba. Z. Miklasiński. A. Pyrża, "Komentarz do prawa wynalazczego", Warszawa 1994. s. 110. oraz w nowszej literaturze np. A. Szewc. G. Jyż "Prawo własności przemysłowej", Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 200-201 ).

Skoro więc przeciwko G. S.A. zostało wszczęte postępowanie prokuratorskie zainicjowane przez uprawnionego z patentu - skarżącego naruszenie spornego patentu to w ocenie składu orzekającego uczestnik postępowania G. S.A. ma interes prawny w domaganiu się unieważnienia spornego patentu "Szczotka do zębów" nr [...].

Przepis art. 10 ustawy o wynalazczości określa przesłanki jakie powinien spełniać wynalazek podlegający opatentowaniu, a mianowicie:

• posiadać przymiot nowości o charakterze technicznym.

• posiadać poziom wynalazczy (nieoczywistość rozwiązania),

• nadawać się do zastosowania w określonej dziedzinie techniki.

W sprawie kwestionowany jest przez uczestnika postępowania zarówno przymiot nowości wynalazku jak i brak nieoczywistości wynalazku w świetle publikacji:

1. opis patentowy USA nr [...]

2. opis patentowy USA nr [...]

3. opis patentowy Kanady nr [...]

4. opis patentowy Niemcy nr [...]

5. opis patentowy USA nr [...]

6. opis patentów USA nr [...]

7.opis wzoru zdobniczego nr [...]

8. opis patentowy USA nr [...]

Jak już wskazano na Urzędzie Patentowym spoczywał obowiązek stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ ten miał zatem obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), a także obowiązek uzasadnienia faktycznego decyzji zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Te wszystkie wymogi, a w szczególności określonych w art. 107 § 3 k.p.a., spełnia zaskarżona decyzja.

Urząd Patentowy rozpatrując, w ocenie składu orzekającego, zgłoszony wynalazek pod kątem jego nowości jak i nieoczywistości w świetle stanu techniki a zwłaszcza przeciwstawionych przez uczestnika patentów i wzoru zdobniczego winien mieć to na względzie. Podkreślenia wymaga również fakt, że Urząd dokonując porównania spornego patentu "Szczotka do zębów" nr [...] oraz patentów przeciwstawionych posiłkował się dwiema opiniami:

1. mgr inż. K. N.

2. dr inż. I. Ł. nr [...]

W ocenie składu orzekającego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ prawidłowo uzasadnił, dlaczego przychylił się do opinii K. N., natomiast nie podzielił poglądu zawartego w opinii I. Ł. [...].

Przechodząc do spornej kwestii poziomu wynalazczego omawianego wynalazku brak jest obiektywnych w tej mierze kryteriów. Stwarza to konieczność dokonywania ustaleń na okoliczność poziomu wynalazczego wynalazku w oparciu o kryteria w dużej mierze subiektywne.

Metodą zmierzającą do ustalenia, czy wynalazek spełnia kryterium nieoczywistości jest ustalenie najbliższego stanu techniki, jako jednej lub kilku publikacji, na tle których specjalista najłatwiej doszedłby do wynalazku. Następnie formułuje się problem techniczny, poprzez określenie cech zastrzeganego wynalazku, które nie występują w najbliższym stanie techniki. Zabieg ten pozwala na ocenę postępu technicznego wnoszonego przez wynalazek. W rezultacie, w wyniku powyższych ustaleń, udziela się odpowiedzi na pytanie, czy specjalista znający najbliższy stan techniki, przy rozpatrywaniu problemu technicznego zastosowanego w wynalazku miałby możliwość bez dokonań twórczych, w sposób zawodowo rutynowy, dojść do zastrzeganego rozwiązania. Taką metodykę przyjęto na gruncie Konwencji o patencie europejskim w wytycznych HPO (zob. Stanisław Vasina, Zdolność patentowa wynalazku w europejskim prawie patentowym ze szczególnym uwzględnieniem przesłanki poziomu wynalazczego; "Wynalazczość i Ochrona Własności Intelektualnej", Regulacje w dziedzinie własności przemysłowej pod redakcją Alicji Adamczak, Zeszyt 26). W zaskarżonej decyzji przeprowadzono taką analizę.

Należy również podkreślić, że wynalazek uważa się za nieoczywisty, gdy istota problemu technicznego wynalazku jest realizowana w szczególności przez:

- całkiem odmienne środki techniczne od znanych ze stanu techniki, które umożliwiają uzyskanie funkcji celu wynalazku innej niż dotychczas znanej

- nowe środki techniczne oraz takie ich wzajemne strukturalne i funkcjonalne powiązanie, które różni się od powszechnie znanych, przy czym te środki techniczne różnią się od znanych stawianymi celami oraz osiągniętymi rezultatami.

Biorąc powyższe pod rozwagę należy dojść do wniosku, że Urząd Patentowy w sposób prawidłowy dokonał oceny patentu "Szczotka do zębów" nr [...] pod kątem braku przesłanek z art. 10 i 11 prawa wynalazczego, co w konsekwencji spowodowało unieważnienie spornego patentu.

Uczestnik postępowania G. SA przeciwstawił spornemu patentowi 8 publikacji, które w ocenie Urzędu świadczyły o braku nowości i nieoczywistości patentu [...]. Zwłaszcza przeciwstawiony opis patentowy USA nr [...] w ocenie Urzędu świadczy o braku nowości i rozwiązania wg spornego patentu [...] w rozumieniu art. 10 i 11 ustawy o wynalazczości.

W zastrzeżeniach patentowych przedmiotowego patentu [...] podano "szczotka do zębów, posiadająca uchwyt oraz głowicę zaopatrzoną w szereg pęczków włosia, znamienne tym, że pęczki włosia (5) ułożone są w grupach (1, 2, 3, 4), z których każda ma przynajmniej dwa skrzyżowane pęczki.

Istota szczotki wg wynalazku polega na tym, że pęczki włosia ułożone są w grupach, z których każda ma przynajmniej dwa skrzyżowane pęczki. Dzięki takiemu usytuowaniu pęczków włosia, włosie samooczyszcza się i wymiata zanieczyszczenia z przestrzeni międzyzębowych".

Również z przeciwstawionego opisu patentu amerykańskiego [...] wynika, że "kępki włosia umieszczone są pod kątem wzdłuż dwóch stron główki 10 tak, że włosie krzyżuje się wzajemnie" (k. 104 i 101 akt administracyjnych). Mimo użycia w powyższym opisie – tłumaczeniu przysięgłym słów "kępki włosia" w ocenie Sądu należy uznać, że chodzi tu o grupki włosia, inaczej mówiąc pęczki, na co wskazuje choćby rysunek szczotki do zębów załączony do patentu [...] (tom 5 k.29 akt administracyjnych).

Biorąc powyższe pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że Urząd Patentowy przyjął w sposób prawidłowy, że patent USA nr [...] stanowi wystarczający dowód na okoliczność braku nowości spornego patentu nr [...] w rozumieniu art. 10 i 11, gdyż w obu patentach istota rozwiązania polega na tym, że pęczki włosia ułożone są w grupach i każda grupa ma dwa skrzyżowane pęczki.

W tym miejscu podkreślenia wymaga fakt, że przeczy nowości nie tylko treść zastrzeżeń innych patentów, ale co wymaga podkreślenia cała dokumentacja zgłoszeniowa innych patentów zawierająca opis cech, które późniejszy patent chce chronić.

Znawca z danej dziedziny techniki znając opis i rysunki patentu USA nr [...] jest w stanie bez żadnego twórczego wysiłku stworzyć szczoteczkę, którą chce chronić skarżący. Tak więc patent skarżącego [...] nie spełnia kryteriów stawionym wynalazkom w art. 10 i 11 ustawy o wynalazczości i dlatego w ocenie Sądu słusznie został unieważniony przez Urząd Patentowy.

Biorąc powyższe pod rozwagę na zasadzie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.