Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 2081/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a, c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 2081/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 lutego 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: st. ref. Justyna Owczarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2014 r., sprawy ze skargi A.L., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 14 października 2013 r. Nr [..], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję z dnia 27 sierpnia 2013 r. II. określa, że wymienione w pkt I decyzje nie mogą być wykonane do chwili prawomocności wyroku.


UZASADNIENIE

I

Decyzją z 14 października 2013r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 27 sierpnia 2013r. nr [...] którą w pkt I decyzji odmówiono umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, w tym:

- składki na ubezpieczenia społeczne za okres: 10.2009r. – 07.2010r., 09.2010r. – 05.2013r., w kwocie 23.980,98 zł oraz odsetki w kwocie 5.352,00 zł,

- składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 03.2009r. – 08.2009r., 10.2009r. – 07.2010r., 09.2010r. – 09.2011r., 11.2011r. – 05.2013r., w kwocie 11.169,05 zł oraz odsetki w kwocie 2.938.00 zł,

- składki na Fundusz Pracy za okres: 11.2009r. – 07.2010r., 09.2010r. – 05.2013 r., w kwocie 2.083.01 zł oraz odsetki za zwłokę w kwocie 432,00zł.

W pkt II decyzji działając na podstawie art. 105§1 k.p.a. umorzono postępowanie w przedmiocie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne za okres: 03.2009r. - 09.2009r., 08.2010r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 09.2009r., 08.2010r., 10.2011r., na Fundusz Pracy za okres: 10.2009r., 08.2010r., w związku z brakiem przedmiotu postępowania.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazano art. 138§1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013, poz. 267) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585, ze zm. dalej-u.s.u.s.).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 2 lipca 2013r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek A. L. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek: na ubezpieczenia społeczne za okres: 03.2009r. - 05.2013r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 03.2009r. - 05.2013r" na Fundusz Pracy za okres: 10.2009r. – 02.2013r. Prośbę o umorzenie należności zobowiązana uzasadniła tym, że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie posiada majątku. Ponadto powołała się na ubóstwo, zagrażające jej dalszej egzystencji. Wskazała także, że nie posiada żadnych dochodów, więc jest na utrzymaniu swojej mamy, która pobiera świadczenie rentowe. Poinformowała, że posiada kredyt na kwotę ok. 15.000,00 zł, który jest w windykacji komorniczej. Oprócz tego poinformowała, że posiada zobowiązanie kredytowe w Banku KSB, zaś do uregulowania pozostało ok. 5.000,00 zł, jak również posiada zobowiązanie wobec telefonii komórkowej.

Rozpatrując sprawę i analizując zebrany materiał dowodowy organ uznał, iż sytuacja, w jakiej znajduje się A. L., nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Zgodnie bowiem z art. 28 tej ustawy, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w stosunku do A. L. przesłanki całkowitej nieściągalności nie zachodzą. Płatniczka co prawda nie prowadzi już działalności gospodarczej, która została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 21.06.2013r., jednakże w trakcie prowadzenia firmy deklarowała przychody, które kształtowały się odpowiednio: za 2009 rok w wysokości 117.955,59 zł; za 2010 rok w kwocie 188.761,12 zł; za 2011 rok w wysokości 82.061,26 zł; za 2012 rok w kwocie 17.474,00 zł. Tym samym należy uznać, że dysponowała środkami finansowymi, które umożliwiały jej regulowanie należności składkowych.

Oprócz tego A. L., według informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego deklarowała za 2009r. dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 9.310,00 zł; za 2010r. dochód z umowy cywilnoprawnej w kwocie 480,00 zł, natomiast za 2011r. dochód z umowy cywilnoprawnej w kwocie 400,00 zł.

Ponadto na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ZUS ustalił, że strona nie jest właścicielem żadnej nieruchomości. Z ustaleń stanu faktycznego wynika natomiast, że zobowiązana jest właścicielem samochodu Volkswagen Golf z 1996r. o nr rej [...], który stanowi zabezpieczenie spłaty zobowiązań kredytowych. Organ wskazał, że w stosunku do A. L. jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS, a ponieważ egzekucja ta jest w dalszym ciągu aktualna, na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w ramach podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zaległe składki nie zostaną wyegzekwowane chociażby w części.

W ocenie organu, w stosunku do A. L. nie zachodzą także przesłanki umorzenia wynikające z indywidualnej sytuacji zobowiązanej, które zostały określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365).

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że A. L. od czerwca 2013r. nie prowadzi już działalności gospodarczej. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawczyni, mieszka wspólnie z matką – E. L., która pobiera świadczenie rentowe. Zobowiązana po likwidacji działalności gospodarczej, nie jest nigdzie zatrudniona, ani na umowę o pracę, ani na umowę cywilnoprawną. Fakt braku rejestracji w urzędzie pracy, w ocenie organu, świadczy o tym, iż strona nie wykorzystuje wszystkich dostępnych dla niej możliwości poszukiwania zatrudnienia. Zdaniem organu strona nie wykazała również, że oprócz matki we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają inne osoby, które ewentualnie mogą uzyskiwać własne dochody. Pomimo podnoszonych przez siebie trudności finansowych nie udokumentowała, aby jej sytuacja materialna wykazywała jakiekolwiek znamiona ubóstwa.

Z uwagi na powyższe decyzją z 27 sierpnia 2013r. o sygnaturze [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. L. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za osobę prowadzącą działalność wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 2 lipca 2013r., w łącznej kwocie 45.955,04 zł.

Pismem z 12 września 2013r. A. L. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek. Podkreśliła, że składając wniosek o umorzenie zaległości składkowych wielokrotnie wykazała, że spełnia przesłanki z art. 28 ust. 2, w zw. z art. 32 u.s.u.s. Podniosła, że jej średni miesięczny dochód szacowany jest na kwotę 269,45 zł. Prowadząc działalność gospodarczą chciała stworzyć dla siebie stanowisko pracy, o które z powodu kilkunastoprocentowego bezrobocia w Polsce jest bardzo trudno. Brak pracy nie jest zatem jej winą, a sytuacji na rynku pracy. Podkreśliła, że poszukuje pracy w sposób czynny, nie pozostając biernym odbiorcą świadczeń państwowych. Jednocześnie zdaniem A. L. całkowicie błędny jest postawiony w ww. decyzji zarzut, że nie udokumentowała czy posiada inne osoby w rodzinie, z którymi mogłaby mieszkać i które mogłyby osiągać dochody i przekazywać je stronie. Wnioskodawczyni podkreśliła, że już wskazywała, iż zamieszkuje ze swoją matką (odcinek renty załączono do akt sprawy - kwota 864,16 zł), a ponadto nie wie jak ma udowodnić, iż nie mieszka z innymi osobami. Nadto podniosła, że jedynym poszkodowanym w wyniku umorzenia składek będzie ona sama, z powodu zaistnienia okresu nieskładkowego przy wyliczaniu przyszłej emerytury.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją z 14 października 2013r. nr [...] utrzymał w mocy decyzje z 27 sierpnia 2013r.

W wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie, organ doszedł do takiej samej konkluzji jak Zakład uprzednio, uznając, że sytuacja A. L. nie wyczerpuje w całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 28 u.s.u.s.

Organ zaznaczył przy tym, że przepis art. 28 ust. 2 ustawy jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który może, ale nie musi umorzyć zaległości.

W ocenie organu w stosunku do zobowiązanej przesłanka całkowitej nieściągalności nie zachodzi. Całkowita nieściągalność, o której mowa musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika w przyszłości. A. L. wprawdzie nie prowadzi działalności gospodarczej, pozostaje obecnie bez zatrudnienia, ponieważ od 27.09.2013r. jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Niemniej jednak fakt zarejestrowania wnioskodawczyni w Urzędzie Pracy oraz aktywne poszukiwanie pracy poprzez składanie ofert pracy za pośrednictwem Internetu oraz wykorzystywanie ogłoszeń prasowych świadczy o tym, że zobowiązana chce podjąć zatrudnienie, a jedyną przeszkodą na chwilę obecną jest zła sytuacja na rynku pracy, która w każdej chwili może się polepszyć. W związku z tym nie jest wykluczone, że A. L. znajdzie pracę, która pozwoli jej zarówno na zaspokojenie podstawowych potrzeb, jak również na spłatę zobowiązań kredytowych oraz zadłużenia wobec ZUS z tytułu składek i Urzędu Skarbowego z tytułu podatków. Dlatego też organ widząc, że zobowiązana podejmuje wszelkie możliwe działania w celu polepszenia swojej sytuacji, nie może umorzyć należności z tytułu składek.

Nadto organ zaznaczył, że zaległości figurujące na koncie A. L. zostały skierowane do przymusowego dochodzenia. Do tej pory organ prowadzący postępowanie egzekucyjne nie stwierdził całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma więc w dalszym ciągu możliwość dochodzenia zaległych składek na zasadach określonych w ustawie z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na organie rentowym, jako dysponencie środków publicznoprawnych, ciąży bowiem szczególny obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych środków zmierzających do wyegzekwowania należności składkowych, zaś ich umorzenie stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości dochodzenia składek. Zakład nie ma natomiast obowiązku umarzania należności, zwłaszcza gdy dostrzega realne szansę na ich odzyskanie od zobowiązanej.

Wnioskodawczyni owszem podaje, iż posiada zobowiązania cywilnoprawne, jak również zaległości z tytułu podatku w Urzędzie Skarbowym, niemniej jednak zdaniem organu okoliczność posiadania zobowiązań innych niż zaległości z tytułu składek nie może być wzięta pod uwagę jako przesłanka umorzenia należności z tytułu składek, bowiem prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, tym bardziej że należności składkowe, jak również podatkowe jako należności publicznoprawne podlegają szczególnej ochronie.

W dalszej części organ wskazał, że przesłanką do umorzenia zaległości, określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest przewlekła choroba zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności. W przedmiotowej sprawie A. L. zupełnie nie skarży się na jakiekolwiek dolegliwości zdrowotne zarówno swoje, jak również pozostałych członków rodziny. Zatem można przyjąć, iż stan zdrowia nie stanowi przesłanki przemawiającej za umorzeniem, bowiem wnioskodawczyni w ogóle nie wykazała, aby jakiekolwiek dolegliwości chorobowe pozbawiały ją możliwości osiągania dochodu.

Podsumowując organ stwierdził, że po uwzględnieniu całokształtu sytuacji materialnej A. L., należy przyjąć, iż nie wykazała ona w toku postępowania, ażeby jej sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna uniemożliwiała dokonanie spłaty zadłużenia.

W ocenie organu, nie ma żadnych podstaw do stwierdzenia zagrożenia dla bytu A. L., ani zagrożenia dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych przez nią.

II.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła A. L.. Skarżąca podniosła, że w zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że z pewnością skarżąca zarobi wkrótce na spłatę zadłużenia, ponieważ aktywnie poszukuje pracy. Organ traktuje zatem poszukiwanie pracy jako argument do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję, w której z kolei organ brak oznak poszukiwania pracy przez skarżąca traktował jako argument do wydania decyzji odmownej. Powyższe świadczy zdaniem skarżącej o tym, że cokolwiek napisze – otrzyma decyzję odmowną.

Dalej skarżąca podniosła, że nie ma szans na znalezienie dobrze płatnej pracy, o jakiej pisze organ w zaskarżonej decyzji, z uwagi na duże bezrobocie w Polsce. Nadto skarżąca zauważyła, że minimalne wynagrodzenie wynosi 1.600,00 złotych, co daje możliwość zaspokojenia jedynie minimalnych potrzeb życiowych, a nie spłaty długów.

Zdaniem skarżącej ze względu na jej stan majątkowy i zadłużenie wobec ZUS, Urzędu Skarbowego, a także banków, nie jest w stanie opłacić zaległych należności wobec ZUS. Opłacenie tych należności pozbawiłoby ją możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Skarżąca zarzuciła ponadto naruszenie przez organ art. 107 k.p.a. poprzez niezawarcie w decyzji uzasadnienia faktycznego i prawnego, co doprowadziło do naruszenia art. 15 k.p.a. poprzez zaniechania ponownego rozpatrzenia sprawy oraz analizy argumentów skarżącej. W ocenie skarżącej organ w żadne sposób nie dokonał oceny przedłożonych przez skarżącą dokumentów i nie wskazał z jakich powód wydana została decyzja odmowna.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i decyzji utrzymanej nią w mocy. W ocenie skarżącej za takim rozstrzygnięciem przemawia zgromadzony materiał dowodowy, a także zasady słuszności.

Odpowiadając na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu §1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 dalej-p.p.s.a.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145§1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Mając powyższe na uwadze, a także okoliczność, że zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego.

Skarga jest zasadna.

Ocenie w niniejszej sprawie podlegała trafność decyzji organu o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Rozpoznając niniejszą sprawę należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jak wynika z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r.-Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997r.-Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję albo gdy 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z powołanej treści przepisu art. 28 u.s.u.s. wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane, na jego podstawie, wyłącznie w wymienionych w ust. 3 wypadkach całkowitej nieściągalności. Co do zasady, sytuacja życiowa i rodzinna dłużnika nie ma zatem żadnego znaczenia przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu na podstawie art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustanawia wyjątek od powyższej reguły i przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wyjątek ten jest ustawowo ograniczony do jednej tylko grupy zobowiązanych i jednej kategorii zadłużenia tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Chodzi o składki na ubezpieczenie społeczne małych przedsiębiorców, którzy sami płacą składki za swoje ubezpieczenie i są jednocześnie płatnikami i ubezpieczonymi. To właśnie te należności tej grupy dłużników mogą być umarzane mimo braku całkowitej nieściągalności, z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej, czyli z uwagi na konieczność ochrony małych i słabych ekonomicznie podmiotów gospodarczych.

Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Wskazanymi w tym akcie przesłankami umożliwiającymi umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny (w tej części przepis podlega wykładni ścisłej-tj. ani rozszerzającej ani zawężającej-zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendandae). Wypełniając upoważnienie ustawowe, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wskazał przykładowe stany faktyczne, w których może nastąpić umorzenia zaległości. Zgodnie z tym rozporządzeniem, możliwość umorzenia należności istnieje np.: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz w razie 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd zwraca uwagę, że wyliczenie to nie stanowi zamkniętego katalogu przypadków uzasadniających umorzenie zaległości z innej przyczyny niż całkowita nieściągalność, a jedynie przykładowe wskazanie różnych kategorii stanów faktycznych, które z całą pewnością mieszczą się w tej przesłance.

Przy powołanym brzmieniu przepisów prawa nie ma żadnej wątpliwości, że w oparciu o te przepisy, pomimo braku całkowitej nieściągalności, mogą być umarzane tylko składki ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami.

Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy.

Rola Sądu administracyjnego w przypadku kontroli takich decyzji uznaniowych jest ograniczona i w istocie sprowadza się do badania legalności przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowo-wyjaśniającego i poprawności oceny dokonanej na podstawie stanu faktycznego sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2001r. sygn. akt: I SA/Ka 498/00, PP z 2001r. Nr 45, s. 14; jak również Ordynacja podatkowa 2005r. Komentarz Mastalski, B. Adamiak, Wrocław 2005, s. 308.) Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru.

To oznacza, że organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym, obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał, będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z 20 marca 2007r., sygn. akt: II GSK 345/06).

Interpolując powyższe spostrzeżenia na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że przeprowadzone postępowanie dowodowe zawierało wady, które skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Kluczowe znaczenie miało ustalenie, czy w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki wskazane w §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przepis ten stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiałoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ uznając, że w sprawie nie zachodzi przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. zupełnie pominął powyższe twierdzenie strony, jak i wskazane wyżej dokumenty. Zdaniem Sądu, Zakład powinien ocenić niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności składkowych, z uwzględnieniem całego materiału dowodowego. Jeżeli według organu przedłożone przez stronę dokumenty nie mają znaczenia dla oceny jej sytuacji bytowej, to powinien on w sposób wyczerpujący i przekonywujący wyjaśnić tę kwestię w decyzji.

Zdaniem Sądu sytuacja bytowa skarżącego musi być dokładnie przeanalizowana i omówiona, szczególnie, że w omawianym przypadku, decyzja nie dotyczy kwestii błahych, lecz o charakterze podstawowym - możliwości zaspokajania przez skarżącego elementarnych potrzeb życiowych. Z tego punktu widzenia ocena dokonana przez Zakład jest fragmentaryczna i niepełna.

W rozpoznawanej sprawie organ nie dokonał niezbędnych ustaleń, jak również zaniechał analizy materiału dowodowego w celu ustalenia, czy przedstawiona przez skarżącą sytuacja życiowa (w tym majątkowa) pozwala na opłacenie zaległych składek, nie pozbawiając zobowiązanej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dopiero pozytywne ustalenie takiej okoliczności powoduje konieczność rozważenia w ramach uznania administracyjnego, czy zaległe składki mogą być umorzone, z odpowiednim wyważeniem interesu publicznego i prywatnego.

Organ nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, gdyż stan faktyczny ustalony w sprawie wskazuje, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą i pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym matkę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uzasadnienia decyzji wydanych w obu instancjach wskazują, że organ dokonał jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego uznając, że zobowiązana nie wykazała powyższej okoliczności.

W ocenie Sądu, przy wydaniu rozstrzygnięcia organ nie uwzględnił faktów i dowodów bezpośrednio wskazywanych przez skarżącą. Podnosiła ona m.in., że jest osobą bezrobotną (bez prawa do zasiłku), obciążoną spłatami kilku kredytów, mieszka z matką utrzymującą się z renty i jest na jej utrzymaniu. Analiza powyższych okoliczności wskazuje, że w niniejszej sprawie spełnione są przesłanki umorzenia należności ustanowione w §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, które jednak nie były analizowane przez organ.

Uznać zatem należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z 27 sierpnia 2013r. nie odpowiadają przepisom prawa, wydane bowiem zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, oraz przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia polegającym na braku wnikliwego rozważenia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności składkowych, które to naruszenie w ocenie Sądu miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W stanie faktycznym sprawy doszło do naruszenia przepisów regulujących postępowanie administracyjne, a mianowicie art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Dlatego przy ponownym rozpatrzeniu sytuacja faktyczna, materialna i finansowa Skarżącej winna być jednak w sposób wnikliwy rozważona w kontekście przesłanek zawartych w rozporządzeniu, w szczególności w oparciu o treść §3 ust. 1 pkt 1. Z powołanego przepisu wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Sąd nie przesądza sprawy i stwierdza, że nie może zastąpić organu w tej materii gdyż orzeczenie czy w sprawie zachodzą powołane przesłanki należy wyłącznie do organu, który co należy podkreślić winien przeprowadzić stosowne postępowanie wyjaśniające.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2012r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.