Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1212/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), , Protokolant specjalista– Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2016 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] odmawiającą A. S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2014 r. A. S. wystąpił do ZUS o umorzenie zaległości wynikających z decyzji nr [...], z dnia [...], w łącznej kwocie 57.848,67 zł, na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Natomiast podczas rozmowy telefonicznej przeprowadzonej z pracownikiem ZUS [...] Oddział w Ł. Inspektorat w Ł. w dniu 18 czerwca 2014 r., wniósł o umorzenie całości zadłużenia wynikającego z decyzji nr [...].

W uzasadnieniu wniosku wskazał na okoliczność oddalenia przez Sąd odwołania od decyzji nr [...] z dnia [...], przenoszącej na niego, jako spadkobiercę po zmarłym dziadku A. P., odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 57.848,67 zł. Wskazał, że nie dysponuje taką kwotą, ponieważ jako osoba ucząca się, znajduje się na wyłącznym utrzymaniu matki. Podniósł, że nie posiada żadnego dochodu ani majątku, nie otrzymuje także renty po zmarłym ojcu. Z odziedziczonych aktywów nie może pokryć zadłużenia, gdyż "stan czynny spadku to 1/2 wkładu mieszkaniowego spółdzielczego, który nie podlega zbyciu". Wyjaśnił również, że w chwili śmierci dziadka był osobą małoletnią (16 lat), nie wiedział o długach dziadka i sam nie mógł zrzec się spadku.

W dniu 13 czerwca 2014 r., do organu wpłynęło oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, z którego wynika między innymi, że skarżący nie pracuje zarobkowo i nie otrzymuje renty po zmarłym ojcu, nie osiąga dochodów z wynajmu pokoi, produkcji rolnej, prac dorywczych, alimentów i innych, nie pobiera zasiłku i świadczeń z urzędu pracy oraz zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, pozostaje na utrzymaniu matki, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, która osiąga dochód w wysokości 2.200,62 zł netto oraz bratem,

który nie osiąga dochodów, nie posiada zobowiązań pieniężnych, nie posiada domu, mieszkania, gospodarstwa rolnego, innych nieruchomości i praw majątkowych, nie posiada maszyn, urządzeń i środków transportu oraz innych składników mienia ruchomego, nie posiada wierzytelności, nie przewiduje poprawy sytuacji materialnej.

Ponadto jest osobą uczącą się i w najbliższej przyszłości nie może podjąć pracy, gdyż uczy się w szkole dziennej i do jej ukończenia zostały dwa lata, a następnie chce kontynuować naukę na studiach. W chwili śmierci dziadka był osobą małoletnią (16 lat) i nie wiedział o długach. Tak wielkie zobowiązanie finansowe spowoduje całkowity brak perspektyw na usamodzielnienie się i konieczność pozostania na utrzymaniu matki, która już znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej. Do oświadczenia zostało załączone zaświadczenie wystawione przez [...] Liceum Ogólnokształcące, z którego wynika między innymi, że w roku szkolnym 2013/2014 skarżący jest uczniem klasy pierwszej i przewidywany okres ukończenia szkoły to kwiecień 2016 r.

W wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł-Ś. w [...] - [...] Wydział [...] sygn. akt [...], z dnia [...], spadek po A. P. z dobrodziejstwem inwentarza nabyły wnuki Z. P., M. M. P., A. S. i M. J. S. po 1/4 części spadku każde z nich. Postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Ł-Ś. w [...] - [...] Wydział [...], postanowił zezwolić K. S. na dokonanie czynności prawnej przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniego A. S. Stan czynny spadku po A. P., zgodnie z uzupełnionym spisem inwentarza majątku spadkowego z dnia 29 kwietnia 2013 r., sporządzonym przez Urząd Skarbowy Ł-P, wynosi 113.145,00 zł.

Decyzją z dnia [...], nr [...], Zakład przeniósł odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego w dniu 27 marca 2009 r. A. P., w kwocie 57.848,67 zł na A. S. jako spadkobiercę. Wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w Ł. [...] Wydział [...] oddalił odwołanie od decyzji ZUS [...] Oddział w Ł. nr [...], z dnia [...]. Ustalono, że A. S. nie figuruje w ewidencji prowadzonej przez ZUS [...] Oddział w Ł. jako świadczeniobiorca. Matka skarżącego K. S. jest zgłoszona do ubezpieczeń z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za miesiąc styczeń 2014 r. stanowiła kwota 2.912,70 zł, za miesiąc luty 2014 r. stanowiła kwota 5.589,49 zł, za miesiące marzec 2014 r. i kwiecień 2014 r. stanowiła kwota 2.912,70 zł miesięcznie, natomiast za miesiąc maj 2014 r. stanowiła kwota 3.362,70 zł. Zgodnie z danymi zewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS do dnia 20 grudnia 2013 r. skarżący był zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku. Brat, małoletni M. S. nie figuruje w Kompleksowym Systemie Informatycznym ani w ewidencji prowadzonej przez ZUS jako osoba uprawniona do renty rodzinnej. K. S. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę od dnia 1 sierpnia 2007 r. z wynagrodzeniem brutto w wysokości 3.062,70 zł - tj. 2.200,62 zł netto, nie pobiera emerytury ani renty, nie osiąga dochodów z wynajmu pokoi, produkcji rolnej, prac dorywczych, alimentów i innych, nie pobiera zasiłku i świadczeń z urzędu pracy oraz zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synami, którzy nie osiągają dochodów, posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie 64.055,67 zł, który spłacany jest w miesięcznej kwocie 761,30 zł - termin ostatecznej spłaty kredytu przypada w dniu 1 lutego 2020 r., zamieszkuje w mieszkaniu kwaterunkowym nr 33, położonym w Ł. przy ul. B. [...], jest współwłaścicielem (w 2/3 części) nieruchomości o powierzchni "833 m2 położonej w Z. przy ul. C. [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze [...], nie posiada praw majątkowych - debet na rachunku w [...] wynosi 461,98 zł, nie posiada maszyn, urządzeń i środków transportu, posiada 8-letni telewizor, 17-letnią lodówkę i 8-letnią pralkę, nie posiada wierzytelności, nie przewiduje poprawy sytuacji finansowej oraz, że stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz) wynoszą 825,05 zł. Ponadto w w/w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym K. S. podniosła, że jest osobą samotną i ze swojej pensji utrzymuje 3 osoby. Nie jest w stanie wziąć na siebie opłacania zobowiązania syna, które przejął w spadku. Po zapłaceniu własnych zobowiązań pozostaje jej kwota, która jest zbyt mała na pokrycie niezbędnych potrzeb życiowych jej i jej dwóch synów. Oprócz pensji nie ma innego dochodu i nie ma realnych perspektyw na podwyższenie poziomu dochodu. Jej były mąż nie żyje, a dzieci nie otrzymują po nim renty. Dodatkowe zobowiązania spowodowały całkowite zubożenie.

W dniu 18 czerwca 2014 r., podczas rozmowy telefonicznej przeprowadzonej przez pracownika ZUS [...] Oddział w Ł. Inspektorat w Ł., A. S. wniósł o umorzenie całości zadłużenia wynikającego z decyzji nr [...].

Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, ZUS [...] Oddział w Ł. wydał w dniu [...], decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 28 ust 1-3 i 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 28 ust 3a i art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzje doręczono skarżącemu w dniu 29 lipca 2014 r.

Wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2014 r. A. S. wystąpił z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zadłużenia z tytułu składek zakończonej decyzjami z dnia [...].

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ZUS [...] Oddział w Ł. w dniu [...], wydał decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek oraz decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] o umorzeniu postępowania.

Na powyższe decyzje A. S. wniósł skargę do WSA w Łodzi. Wyrokiem z dnia 4 lutego 2015 r., prawomocnym od dnia 7 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 1089/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na decyzję Zakładu z dnia [...], utrzymującą w mocy decyzję Zakładu z dnia [...], o umorzeniu postępowania. Natomiast wyrokiem z dnia 4 lutego 2015 r. prawomocnym od dnia 31 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 1088/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu z dnia [...] i poprzedzającą ją decyzję Zakładu z dnia [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu, Zakład wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy co powodowało konieczność jej uchylenia. Ponadto Zakład ustalił, że w przypadku rodziny skarżącego zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, przy czym uznał, iż umorzenie składek byłoby przedwczesne, a tym samym naruszałoby interes publiczny. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest natomiast pogląd, który skład orzekający podziela, że w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw do umorzenia stosownie do § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową wniosku jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego. Interes publiczny nie powinien być natomiast rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Rozważenie obu interesów znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym, Zakład przy podejmowaniu rozstrzygnięcia skoncentrował się na rozważeniu interesu publicznego, nie rozważył natomiast wnikliwie, czy za uwzględnieniem wniosku nie przemawia interes zobowiązanego. Dopiero dokładna analiza obu tych zagadnień, to jest interesu obywatela i interesu publicznego, pozwoliłaby na dokładne ustalenie istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie bądź oddalenie wniosku strony, Zakład nie przeprowadził postępowania w sposób prawidłowy, bowiem nie dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. W ocenie składu orzekającego odmowy umorzenia należności nie może uzasadniać to, że sytuacja ekonomiczna skarżącego może ewentualnie poprawić się w przyszłości, ponieważ Zakład miał obowiązek ocenić obecną sytuację majątkową i rodzinną, nie zaś rozpatrywać sytuację hipotetyczną mogącą nastąpić w przyszłości. Istotne dla rozstrzygnięcia jest wyjaśnienie jaka jest faktyczna wartość spadku po A. P. i czy jego nabycie może w rzeczywistości wpłynąć na poprawę sytuacji majątkowej skarżącego. Ewentualna poprawa sytuacji materialnej może wiązać się jedynie z nabyciem przez skarżącego, z dobrodziejstwem inwentarza, spadku po dziadku A. P. Jednakże istotne w sprawie jest wyjaśnienie jaka jest faktyczna wartość tego spadku i czy jego nabycie może rzeczywiście wpłynąć na poprawę sytuacji majątkowej. Jedynie w przypadku wyraźnej poprawy tej sytuacji mogłyby zaistnieć przesłanki do ustalenia, iż za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawia interes publiczny i nie zostaje naruszony interes zobowiązanego. Skoro nabywając prawo do części spadku skarżący otrzymał prawo do części wkładu mieszkaniowego niezbędne jest ustalenie, choćby w przybliżeniu, wartości tego wkładu, tymczasem Zakład rozważania w tym zakresie ograniczył tylko do wyjaśnienia, że udział we wkładzie mieszkaniowym posiada wymierną wartość pieniężną. W ocenie składu orzekającego, Zakład ponownie rozpatrując sprawę powinien wziąć pod uwagę, iż wartość wkładu spółdzielczego prawa do lokalu nie może być utożsamiana z wartością rynkową lokalu mogącego stanowić przedmiot obrotu. Wskazując na powyższe Sąd zalecił uwzględnienie powyższych rozważań, w szczególności nakazu dokładnego ustalenia obecnej sytuacji materialnej i osobistej z uwzględnieniem rzeczywistej wartości odziedziczonego spadku. Badając sytuację materialną powinien wziąć pod uwagę nie tylko wysokość dochodów matki, wielkość koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, obciążenia kredytowe, ale także okoliczność, że matka skarżącego jest współwłaścicielem (w 2/3 części) nieruchomości położonej w Z. Jednocześnie Zakład powinien wezwać skarżącego do wyjaśnienia, czy obecnie w wieku 21 lat, kontynuuje naukę w systemie dziennym, która ma trwać do 2016 r. Wyjaśnienie tej kwestii wydaje się niezbędne, gdyż będąc osobą dorosłą powołuje się na niedostatek i pozostawanie na wyłącznym utrzymaniu matki, która utrzymuje również niepełnoletniego brata.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i dokonaniu analizy sytuacji materialno - finansowej i rodzinnej skarżącego organ wskazał, iż obecnie jest on uczniem [...] Liceum Ogólnokształcącego i nie osiąga żadnych dochodów. Zakończenie nauki planowane jest na miesiąc kwiecień 2016 r. Pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, która w okresie od stycznia 2015 r. do czerwca 2015 r. osiągnęła dochody z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w średniej miesięcznej wysokości około 3.697,00 zł. brutto, tj. około 2.526,00 zł netto oraz małoletnim bratem, który jest uczniem Gimnazjum i nie osiąga żadnych dochodów. Rodzina ponosi comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w łącznej wysokości około 748,00 zł, na które składają się między innymi opłaty za czynsz w wysokości 563,03 zł, energię elektryczną w wysokości około 108,00 zł, gaz w wysokości ok. 57,00 zł. K. S. posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu w łącznej kwocie 64.055,67 zł, które spłacane są w miesięcznych ratach, w wysokości około 666,00 zł, natomiast termin ostatecznej spłaty kredytu przypada w dniu 1 lutego 2020 r. Ponadto posiada zobowiązania pieniężne wobec pracodawcy - [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], z tytułu pożyczek zaciągniętych z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych oraz Kasy Zapomogowo Pożyczkowej w łącznej wysokości 9.000,00 zł, które spłacane są w miesięcznych ratach w łącznej wysokości 413,00 zł. Jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 45,13 m2, znajdującego się w Ł. przy ul. B., dla którego urządzona jest księga wieczysta [...] oraz współwłaścicielem nieruchomości o powierzchni 883 m2, znajdującej się w Z., przy ul. C. [...], dla której urządzona jest księga wieczysta [...].

Organ uznał, że aktualna sytuacja finansowa rodziny jest trudna, tym samym zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zwrócono uwagę, że uprawienia organów rentowych do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek mają każdorazowo charakter uznaniowy oraz, że z uwagi na ich szczególną rolę, Zakład nie może z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia osoby zobowiązanej z obowiązku opłacania składek, głównie i przede wszystkim z powodu braku majątku lub dostatecznych środków do zrealizowania zaległości. W ocenie Zakładu kontynuowanie przez skarżącego nauki nie może przemawiać za umorzeniem należności, ponieważ w żaden sposób nie wykazał on, aby kontynuacja nauki całkowicie wykluczała możliwość podjęcia i wykonywania pracy zarobkowej, np. w niepełnym wymiarze czasu pracy. Biorąc pod uwagę to, że w stosunku do skarżącego nie prowadzono postępowania egzekucyjnego mającego na celu wyegzekwowanie należności z tytułu składek uznano, że nie została stwierdzona całkowita nieściągalność zdefiniowana w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wobec czego brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 2 tejże ustawy. Zauważono, że skarżącemu przysługuje udział w wielkości 1/4 masy czynnej spadku po zmarłym A. P., którego głównym składnikiem jest wkład mieszkaniowy, związany z lokalem mieszkalnym nr 20, znajdującym się w Ł. przy ul. D. [...]. Udział we wkładzie mieszkaniowym posiada wymierną wartość pieniężną, zatem nie została stwierdzona przesłanka całkowitej nieściągalności.

Wyjaśniono, że zgodnie żart. 14 ust 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1222 ze zm.), z chwilą śmierci jednego z małżonków spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, które przysługiwało obojgu małżonkom, przypada drugiemu małżonkowi. Małżonek ten, jeżeli nie jest członkiem spółdzielni, powinien w terminie jednego roku od dnia śmierci współmałżonka złożyć deklarację członkowską. Małżonkowi zmarłego członka spółdzielni przysługuje roszczenie o przyjęcie w poczet spółdzielni. Zgodnie z art. 14 ust 2 wyżej wymienionej ustawy, przepis ust 1 nie narusza uprawnień spadkobierców do dziedziczenia wkładu. To rozwiązanie oznacza, że spadkobiercom zmarłego małżonka przysługuje w stosunku do małżonka przejmującego lokatorskie prawo do lokalu roszczenie o wypłatę połowy wartości wkładu. Zgodnie z informacją z dnia 25 marca 2015 r., przekazaną przez Spółdzielnię Mieszkaniową R. P. wartość wkładu mieszkaniowego wniesionego na pokrycie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego nr 20 przy ul. D. [...], wynosiła 3,35 zł po denominacji, w dacie przydziału prawa, tj. w dniu 20 kwietnia 1978 r., zwaloryzowana wartość wkładu mieszkaniowego na dzień 27 marca 2009 r., tj. na dzień otwarcia spadku po zmarłym A. P. stanowiła 100% wartości wolnorynkowej wg. stanu na 2009 r., aktualnie zwaloryzowany wkład mieszkaniowy stanowi również wartość rynkową. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 10 ust 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, członek spółdzielni wnosi wkład mieszkaniowy według zasad określonych w statucie w wysokości odpowiadającej różnicy miedzy kosztem budowy przypadającym na jego lokal a uzyskaną przez spółdzielnię pomocą ze środków publicznych lub z innych środków uzyskanych na sfinansowanie kosztów budowy lokalu. Jeżeli część wkładu mieszkaniowego została sfinansowana z zaciągniętego przez spółdzielnię kredytu na sfinansowanie kosztów budowy danego lokalu, członek jest zobowiązany uczestniczyć w spłacie tego kredytu wraz z odsetkami w części przypadającej za lokal. Z powyższego wynika, że wkład mieszkaniowy wniesiony przez członka ulega zwiększeniu o wartość poniesionych przez członka spółdzielni wpłat na poczet spłaty kredytu zaciągniętego przez spółdzielnię na sfinansowanie kosztów budowy danego lokalu. Wskazano, iż zgodnie z operatem szacunkowym sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego, w związku z koniecznością sporządzenia uzupełnionego spisu inwentarza majątku spadkowego po zmarłym A. P., wartość lokalu mieszkalnego nr 20 znajdującego się w Ł. przy ul. D. [...], została określona na kwotę 225.600,00 zł. Mając na względzie informację z dnia 25 marca 2015 r., przekazaną przez Spółdzielnię Mieszkaniową R-P, w której zasobach znajduje się lokal oznaczony nr 20 znajdujący się w Ł. przy ulicy D. [...], zgodnie z którą zwaloryzowana wysokość wkładu mieszkaniowego, według stanu na dzień otwarcia spadku stanowi 100% wartości wolnorynkowej lokalu, stwierdzono, że wartość wkładu mieszkaniowego będącego przedmiotem dziedziczenia wynosi 112.800,00 zł. Podniesiono, że wkład mieszkaniowy przysługuje w 1/2 części małżonce zmarłego, która odrzuciła spadek po zmarłym mężu, jako współwłaścicielce spółdzielczego lokatorskiego prawa do w/w lokalu mieszkalnego oraz spadkobiercom zmarłego w pozostałej części. Wskazano, że zgodnie z art. 1034 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.), do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Jeżeli jeden ze spadkobierców spełnił świadczenie, może on żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów. Natomiast od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów. Z powyższych ustaleń wynika, że do chwili dokonania działu spadku, wszystkim spadkobiercom zmarłego, w tym skarżącemu przysługuje kwota 112.800,00 zł., tj. 1/2 wartości zwaloryzowanego wkładu mieszkaniowego. Uwzględniając wysokość spadku stwierdzono, że wskazana powyżej kwota jest wystarczająca do pokrycia długów spadkowych zmarłego, stwierdzonych prawomocną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. Natomiast w przypadku niemożności dokonania działu spadku, z uwagi na niemożność dokonania spłaty przez żyjącego małżonka, nie jest wykluczone przekształcenie lokatorskiego prawa do lokalu spółdzielczego w odrębną własność lokalu, co pozwoliłoby na dokonanie sprzedaży lokalu mieszkalnego na wolnym rynku w celu wypłaty kwot należnych spadkobiercom, a z pozostałej kwoty sfinansowanie zakupu mniejszego lokalu dla żyjącego małżonka.

Ponadto nadmieniono, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, w przypadku wygaśnięcia prawa do lokalu, spółdzielnia mieszkaniowa wypłaca osobie uprawnionej wkład mieszkaniowy, odpowiadający zwaloryzowanej wartości rynkowej lokalu. W związku z czym w przypadku jednomyślnego podjęcia decyzji o wystąpieniu ze spółdzielni, małżonce zmarłego oraz spadkobiercom przysługiwać będzie roszczenie o wypłatę kwoty odpowiadającej wartości rynkowej lokalu mieszkalnego nr 20 znajdującego się w Ł. przy ul. D. [...].

Mając na względzie wyżej wymienione przepisy, a także przeciwstawiając interes skarżącego interesowi publicznemu stwierdzono, że ewentualne wdrożenie przez uprawniony do tego organ postępowania egzekucyjnego, nie będzie wpływać na bieżące zaspokajanie potrzeb rodziny, ponieważ ewentualna egzekucja, z uwagi na nieosiąganie dochodów, może zostać skierowana tylko do składnika majątku, jakim jest odziedziczony udział we wkładzie mieszkaniowym. Efektywna egzekucja należności może być prowadzona tylko ze spadku, tj. z przysługującego skarżącemu roszczenia o wypłatę wchodzących do spadku kwot z wkładu związanego ze spółdzielczym prawem do lokalu, niezależnie czy nastąpi ona od spadkobiercy, czy będzie wynikiem dobrowolnego zbycia "lokalu" celem uzyskania środków na ten cel. Wobec czego stwierdzono, że ewentualne dochodzenie należności z tytułu składek na drodze postępowania egzekucyjnego pozostanie bez wpływu na osiągane przez rodzinę dochody, w związku z czym w ocenie Zakładu za odmową umorzenia należności z tytułu składek przemawia interes publiczny, który rozumieć należy jako zapewnienie wpływu należnych składek wraz z odsetkami za zwłokę do funduszy, którymi zarządza Zakład.

W dniu 24 lipca 2015 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa ZUS. W jego ocenie przy wydawaniu decyzji odmownej nie wzięto pod uwagę wyroku Sądu Administracyjnego Sygn. Akt III SA/Łd 1088/14 z dnia 4 lutego 2015r., w którym Sąd odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2012r., Sygn. Akt II FSK 2410/10, który to stwierdził, że "za wartość rynkową odziedziczonego wkładu spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego należy przyjąć wartość, jaki miał on w momencie wniesienia go do spółdzielni. Podkreślił, że nabycie spadku nie wpłynie na poprawę sytuacji majątkowej, a wręcz ją pogorszy, gdyż w przypadku podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej komornik przystąpi do ściągania pieniędzy. Powołał się na uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1974 r. III CZP 1/74. Wskazał, że jak wynika ze spisu inwentarza główną część aktywów spadku stanowi część wkładu mieszkaniowego. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych wkład mieszkaniowy jest świadczeniem uiszczanym na rzecz spółdzielni mieszkaniowej w zamian za ustanowienie dla jej członka prawa do użytkowania lokalu mieszkalnego. Z chwilą jego uiszczenia członkowi spółdzielni przysługuje uprawnienie do korzystania z oddanego lokalu. Ustawa ściśle wiąże członkostwo w spółdzielni z trwaniem tego prawa, wskazując w art. 9 ust. 3, że jest ono niezbywalne i nie podlega dziedziczeniu. W przypadku, gdy prawo do lokalu przysługiwało obojgu małżonkom, w razie śmierci jednego z nich, całość tego prawa przechodzi na drugiego małżonka. Główny najemca tj. babcia skarżącego nadal mieszka w przedmiotowym lokalu tym samym prawo to trwa nadal i nie powstaje po stronie spółdzielni obowiązek zwrotu wkładu - wypłaty wartości rynkowej lokalu skoro obowiązek wypłaty wkładu nigdy się nie zrealizował. Zgodnie z informacją uzyskaną w Spółdzielni Mieszkaniowej R P wartość wkładu mieszkaniowego wniesionego na pokrycie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego nr 20 przy ul. D. [...] wynosi 3,35 zł po denominacji. Błędnym jest przyjmowanie wartości wkładu mieszkaniowego w wysokości zwaloryzowanej do wartości rynkowej mieszkania własnościowego, wkład staje się bowiem samodzielnym prawem majątkowym w chwili wygaśnięcia spółdzielczego prawa do lokalu. W chwili obecnej nie ma on samodzielnego bytu, a tym samym jego wartość pozostaje niezmienna. Wskazał, iż wkład mieszkaniowy, poza przypadkami określonymi w art. 11 ust. 2 oraz 11 ust. 2(1) nie podlega nigdy waloryzacji. ZUS powinien przyjąć wartość wkładu mieszkaniowego, jaką miał on w momencie wniesienia go do spółdzielni

Utrzymując w mocy decyzję z dnia [...] ZUS powołał brzmienie 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślił, że przesłanka całkowitej nieściągalności zachodzi między innymi w przypadku stwierdzenia przez organ egzekucyjny - naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz w sytuacji, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W stosunku do zaległości z tytułu składek, zaewidencjonowanych na koncie skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nieuprawniona i przedwczesna byłaby wypowiedź, że w sprawie wystąpiła lub nie całkowita nieściągalność zaległych składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy systemowej. Dotychczas naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili wobec skarżącego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto organ powtórzył ustalenia dokonane w toku postępowania wyjaśniającego, opisane w uzasadnieniu decyzji z dnia [...], dotyczące sytuacji finansowej i życiowej skarżącego. Organ ponownie stwierdził, że ewentualne wdrożenie przez uprawniony do tego organ postępowania egzekucyjnego, nie będzie wpływać na bieżące zaspokajanie potrzeb rodziny, ponieważ ewentualna egzekucja, z uwagi na nieosiąganie przez skarżącego dochodów, może zostać skierowana tylko do składnika majątku, jakim jest odziedziczony udział we wkładzie mieszkaniowym. Efektywna egzekucja należności może być prowadzona tylko ze spadku, tj. z przysługującego roszczenia o wypłatę wchodzących do spadku kwot z wkładu związanego ze spółdzielczym prawem do lokalu, niezależnie czy nastąpi ona od spadkobiercy, czy będzie wynikiem dobrowolnego zbycia "lokalu" celem uzyskania środków na ten cel. Wobec czego organ uznał, że ewentualne dochodzenie należności z tytułu składek na drodze postępowania egzekucyjnego pozostanie bez wpływu na osiągane przez rodzinę dochody, w związku z czym w ocenie Zakładu za odmową umorzenia należności z tytułu składek przemawia interes publiczny, który rozumieć należy jako zapewnienie wpływu należnych składek wraz z odsetkami za zwłokę do funduszy, którymi zarządza Zakład. Biorąc pod uwagę powyższe organ uznał, że wobec skarżącego nie została stwierdzona przesłanka całkowitej nieściągalności.

Dodatkowo organ wskazał, że decyzją nr [...] z dnia [...] ZUS określił należności podlegające umorzeniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz wskazał, iż warunkiem umorzenia w/w należności jest spłata należności niepodlegających umorzeniu. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, na wniosek osoby podlegającej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121), która przed dniem 1 września 2012 r. zakończyła prowadzenie pozarolniczej działalności i nie prowadzi jej w dniu wydania niniejszej decyzji, umarza się nieopłacone składki na te ubezpieczenia za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. oraz należne od nich odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe, a także koszty egzekucyjne naliczone przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego.

W świetle art. 1 ust. 6 cytowanej wyżej ustawy, umorzenie należności o których mowa powyżej, skutkuje umorzeniem nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy za ten sam okres oraz należnych od nich, za ten sam okres odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnienia, opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Warunkiem umorzenia wyżej wymienionych należności jest spłata należności niepodlegających umorzeniu o których mowa w ust. 10, z uwzględnieniem ust. 11 i 12. Zgodnie z art. 1 ust. 10 cytowanej wyżej ustawy, warunkiem umorzenia należności, o których mowa w ust. 1 i 6, jest nieposiadanie na dzień wydania decyzji, o której mowa w ust. 13 pkt 1 (decyzja o umorzeniu należności), niepodlegających umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od dnia 1 stycznia 1999 r., do opłacenia których zobowiązana jest osoba prowadząca pozarolniczą działalność lub płatnik składek, o którym mowa w ust. 2, oraz należnych od tych składek odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnienia, opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Natomiast zgodnie z art. 1 ust. 11 i ust. 12 niepodlegąjące umorzeniu należności, o których mowa w ust. 10, podlegają spłacie w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 8 (decyzja określająca warunki umorzenia). W przypadku, gdy w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 8, niepodlegąjące umorzeniu należności, z wyłączeniem składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, zostaną rozłożone na raty albo zostanie odroczony termin ich płatności, warunek, o którym mowa w ust. 10, uważa się za spełniony po ich opłaceniu. Zgodnie z art. 2 ustawy abolicyjnej z wnioskiem o umorzenie należności, o których mowa w art. 1 ust.1l, może również wystąpić spadkobierca lub osoba trzecia, jeżeli w zakresie tych zobowiązań Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o ich odpowiedzialności.

Organ podkreślił uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu składek. Ponownie podkreślił, iż będąca przedmiotem analizy sytuacja skarżącego nie kwalifikuje się do zastosowania umorzenia z zastosowaniem przytoczonych wyżej przepisów, bowiem Zakład obok interesu strony ma obowiązek uwzględnienia także interesu publicznego.

Na powyższą decyzję A. S. wniósł skargę do WSA w Łodzi wskazując, iż nie ustalono wartości wkładu mieszkaniowego na pokrycie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu zgodnie z wyrokiem WSA z dnia 12 czerwca 2012 roku, bowiem ZUS przyjął wartość wolnorynkową wkładu. Nadto prawo do wkładu nie ma samodzielnego bytu prawnego, jest związane z prawem do lokalu, które jest niezbywalne i nie podlega dziedziczeniu. Waloryzacja wkładu do wartości wolnorynkowej może być dokonana tylko w przypadku wygaśnięcia prawa do lokalu. Z tych powodów faktyczne wzbogacenie dotyczy udziału w kwocie 3,5 złotego. Zgodnie z informacją Spółdzielni Mieszkaniowej wartość wkładu po denominacji na dzień jego wniesienia wynosi 3,5 złotego. Wartość wkładu na 2009 rok i obecnie odpowiada wartości wolnorynkowej lokalu.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. oraz art.153 p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz.1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że decyzje w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie mają charakter uznaniowy. Okoliczność ta nie zwalnia organu od zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jego rozpatrzenia, a w konsekwencji uzasadnienia swego stanowiska. Jeżeli organ odmawia umorzenia należności w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na konkretne okoliczności, które zdaniem organu przemawiają za takim rozstrzygnięciem wraz z konkretnymi wyliczeniami. Sąd, który bada legalność decyzji podejmowanej w sferze uznania administracyjnego musi mieć możliwość oceny przesłanek, którymi ten organ się kierował przyjmując, że odmowa umorzenia zaległych należności nie spowoduje drastycznego pogorszenia się sytuacji materialnej skarżącego. Sąd bada bowiem czy decyzja zawiera należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy prawidłowo interpretuje zastosowane do tego stanu faktycznego przepisy prawa oraz czy zawiera wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu.

Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183). Dodatkowo należy podkreślić, że również w postępowaniu przed organami ZUS obowiązuje podstawowa zasada postępowania administracyjnego w świetle której w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Należy zaznaczyć, że sprawa umorzenia składek skarżącego była już rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokiem z dnia 4 lutego 2015r. w spr. III SA/Łd 1088/14 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z [...]. W wymienionym wyroku sąd uznał, że organ administracji odmawiając umorzenia należności składkowych skoncentrował się na rozważeniu interesu publicznego a nie rozważył wnikliwie czy za uwzględnieniem wniosku nie przemawia interes zobowiązanego. W ocenie sądu organ administracji nie dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Odmowę umorzenia należności nie może uzasadniać to, że sytuacja ekonomiczna skarżącego może poprawić się w przyszłości po ukończeniu szkoły i podjęciu pracy. ZUS jest bowiem zobowiązany ocenić obecną sytuację osobistą., majątkową i rodzinną zobowiązanego nie zaś rozpatrywać hipotetyczną sytuację mogącą nastąpić w przyszłości. Sytuacja zobowiązanego winna być oceniana na dzień wydania decyzji przez ZUS. Skarżący jako spadkobierca zmarłego dziadka nabył prawo do połowy wkładu mieszkaniowego spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, które zostało określone na kwotę 112800 zł. W ocenie sądu ZUS błędnie utożsamił wartość tego wkładu z wartością rynkową mogącą stanowić przedmiot obrotu tj. własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu bądź odrębnej własności lokalu mieszkalnego. Faktycznie za wartość rynkową odziedziczonego wkładu spółdzielczego prawa do lokalu należy przyjąć wartość jaką miał on w momencie wniesienia go do spółdzielni. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS winien ustalić obecną sytuację materialną i osobistą skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z uwzględnieniem rzeczywistej wartości odziedziczonego spadku. Należy wziąć pod uwagę wysokość dochodów matki skarżącego, wielkość koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, obciążenia kredytowe oraz to, że matka skarżącego jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w Z. Konieczne jest także wyjaśnienie czy A. S. nadal uczy się w liceum dziennym i zamierza kontynuować naukę w systemie dziennym do 2016r.

Zgodnie z treścią art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W niniejszej sprawie organ administracji wyjaśnił sytuację majątkową, rodzinną i osobistą skarżącego i słusznie doszedł do wniosku, że wobec A. S. spełnione zostały przesłanki określone w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący ma 22 lata i nie posiada żadnych dochodów. Uczy się w systemie dziennym w liceum ogólnokształcącym i w 2016r. przystąpi do matury. Mieszka wspólnie z matką i z młodszym bratem, który ma 15 lat i uczy się w gimnazjum. Matka A. S. sama utrzymuje dwójkę synów. Zarabia ona 2284,38 zł netto miesięcznie i spłaca co miesiąc ratę kredytu – 666 zł (kredyt to 64055 zł płatny do 1 lutego 2020r.). Spłaca także co miesiąc pożyczkę udzieloną przez pracodawcę – 413 zł (pożyczka to 9000 zł). K. S. jest także właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 45,13 m2 przy ul. B. [...] oraz jest współwłaścicielem w 2/3 nieruchomości o powierzchni 883 m2 w Z. przy ul. C. [...]. Stałe miesięczne wydatki (czynsz, opłata z energię elektryczną i gaz) to 748 zł. Odliczając od wynagrodzenia miesięczne raty kredytu i pożyczki (666zł + 413 zł) oraz stałe miesięczne opłaty (748 zł) na utrzymanie pozostaje kwota 457 zł. Nie ulega wątpliwości, że jest to niewielka suma na utrzymanie trzyosobowej rodziny. ZUS trafnie zatem uznał, że spełnione zostały przesłanki wymienione w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Spełnienie jednej z przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 cytowanego rozporządzenia nie oznacza jednak automatycznie konieczności umorzenia należności z tytułu składek. Mimo spełnienia takiej przesłanki organ administracji może odmówić uwzględnienia wniosku strony o umorzenie gdyż to do organu należy, w ramach uznania administracyjnego, sposób rozstrzygnięcia sprawy. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych ZUS w takim przypadku winien jednak wskazać ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku strony. (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007r. w spr. II GSK 141/07 – Lex nr 368197 i z 14 marca 2012r. w spr. II GSK 203/11 – Lex nr 1137911, wyrok WSA w Warszawie z 21 kwietnia 2006r. w spr. III SA/Wa 495/06 – Lex nr 213825 i z 13 grudnia 2006r. w spr. III SA/Wa 2927/06 – Lex nr 306955).

W niniejszej sprawie, w ocenie sądu, organ rentowy nie wykazał istnienia ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku skarżącego.

Za taki ważny interes nie można uznać faktu odziedziczenia przez skarżącego w ½ prawa do wkładu mieszkaniowego spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego.

Przede wszystkim należy podnieść, że wniesienie wkładu mieszkaniowego jest niezbędnym warunkiem nabycia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. Prawo to jest niezbywalne, nie przechodzi na spadkobierców i nie podlega egzekucji. W czasie trwania spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu wkład mieszkaniowy pozostaje w dyspozycji spółdzielni i jego spadkobierca nie może żądać wypłacenia jego wartości ani nim dysponować. Dopiera w razie wygaśnięcia spółdzielczego prawa do lokalu (np. w razie ustania członkostwa) osobie uprawnionej przysługuje od spółdzielni prawo do wypłaty zwaloryzowanej wartości wkładu mieszkaniowego. Można zatem uznać, że prawo do wkładu mieszkaniowego jest ekspektatywą (oczekującą wierzytelnością) jaka przysługuje stronie względem spółdzielni o wypłatę określonych pieniędzy na wypadek wygaśnięcia prawa do lokalu. Oczywiście może się zdarzyć, że ekspektatywa ta nie zostanie nigdy zrealizowana w przypadku gdy nie dojdzie do wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.

Jak wskazano w wyroku w spr. III SA/Łd 1088/14 za wartość rynkową odziedziczonego wkładu spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego należy przyjąć wartość jaką miał on w momencie wniesienia do spółdzielni. W niniejszej sprawie organ administracji ustalił wartość wkładu mieszkaniowego, którego spadkobiercą stał się skarżący, w chwili jest wniesienia (tj.,20 lipca 1978r.). Wartość ta po denominacji wynosi 3,35 zł co jest kwotą symboliczną i nie jest wystarczająca na spłatę należności składkowych.

Okoliczność, że skarżący jest spadkobiercą w ½ wkładu mieszkaniowego nie oznacza, że jest on w stanie spłacić zadłużenie z tytułu należności składkowych. W czasie trwania lokatorskiego prawa do lokalu A. S. nie może żądać wypłaty wartości wkładu ani nim dysponować. Wkład ten pozostaje bowiem w wyłącznej dyspozycji spółdzielni.

Sąd nie podzielił poglądu wyrażonego w zaskarżonej decyzji, ze możliwe jest przekształcenie lokatorskiego prawa do lokalu spółdzielczego w odrębną własność lokalu co pozwoliłoby sprzedać lokal na wolnym rynku a z uzyskanej kwoty zapłacić zadłużenie składkowe. Na takie przekształcenie potrzebna jest duża kwota pieniężna (obecna wartość lokalu została określona na sumę 225 600 zł), którą D. P. ani czwórka jej wnuków nie dysponują. Propozycja organu rentowego w tym zakresie, w ocenie sądu, jest nierealna.

Sąd również nie podzielił poglądu wyrażonego w zaskarżonej decyzji, że D. P. oraz spadkobiercy A. P. ( w tym m.in. skarżący) mogą jednomyślnie podjąć decyzję o wystąpieniu ze spółdzielni i wówczas będzie im przysługiwało roszczenie o wypłatę kwoty odpowiadającej wartości rynkowej lokalu mieszkalnego. Z uzyskanej kwoty A. S. mógłby pokryć zadłużenie składkowe. Rozwiązanie takie jest wprawdzie możliwe ale tylko teoretycznie. Oznaczałoby to, że D. P. pozbyłaby się dotychczasowego mieszkania i nie miałaby gdzie mieszkać. Propozycja organu w tej kwestii, w przekonaniu sądu, jest także nierealna.

Okoliczność, że A. S. stał się spadkobiercą w ½ wkładu mieszkaniowego nie może oznaczać możliwości spłaty zadłużenia składkowego. Wbrew tezie podniesionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie jest obecnie możliwe skierowanie egzekucji do odziedziczonego przez skarżącego udziału we wkładzie mieszkaniowym.

W ocenie sądu organ rentowy przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie zadłużenia nie uwzględnił w dostatecznym stopniu słusznego interesu strony. Organ dał prymat interesowi społecznemu choć w sprawach o umorzenie składek rozważenie obu tych interesów (tj. słusznego interesu strony oraz interesu publicznego) winno się znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja takich rozważań nie zawiera.

Nadto nie została wyjaśniona kwestia przedawnienia składek, których umorzenia domaga się skarżący. A. S. wnosił o umorzenie składek za okres od października 2001r. do kwietnia 2004r. Składki dotyczyły zatem dość odległego okresu (12-15 lat wstecz). Wprawdzie skarżący nie podnosił zarzutu przedawnienia lecz skoro wniosek dotyczył składek sprzed 12 – 15 lat to należało wyjaśnić czy i ewentualnie dlaczego nie doszło do upływu terminu przedawnienia. W zaskarżonej decyzji brak jest rozważań w tym zakresie.

Należy zaznaczyć, że z dniem 1 stycznia 1999r. weszła w życie ustawa z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013r. poz.1442 ze zm.), która określiła, iż termin przedawnienia wynosi 5 lat a w przypadku przerwania biegu przedawnienia wynosi on 10 lat od dnia wymagalności przy czym bieg przedawnienia przerywała każda czynność zmierzająca od ściągnięcia należności jeżeli dłużnik został o niej zawiadomiony (art.24 ust.4 i 5 s.u.). Z dniem 1 stycznia 2003r. termin przedawnienia wydłużono do 10 lat. Wprowadzono także instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które miało miejsce między innymi od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Z dniem 1 lipca 2004r. zmieniono przepis art.24 ust.5 s.u.s. określające, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania zaległych składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Natomiast z dniem 1 stycznia 2012r. skrócono termin przedawnienia należności z tytułu składek do 5 lat.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie wyjaśnił dlaczego uznał, że nie doszło do przedawnienia składek. Dla wyjaśnienia kwestii przedawnienia konieczne było dokładne ustalenie kiedy stały się one wymagalne gdyż od tego dnia rozpoczął się bieg terminu przedawnienia. Następnie należało ustalić kiedy została podjęta pierwsza czynność zmierzająca do ściągnięcia składek i którego dnia strona została o niej powiadomiona gdyż z tym dniem nastąpiła przerwa biegu przedawnienia (do 31 grudnia 2002r.) lub jego zawieszenie (od 1 stycznia 2003r.). W przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego należało ustalić którego dnia orzeczenie w tym przedmiocie stało się ostateczne a następnie kiedy podjęto następną czynność zmierzającą do wyegzekwowania składek i kiedy strona została o niej powiadomiona. Kwestie te nie zostały wyjaśnione w zaskarżonej decyzji choć mają one zasadnicze znaczenie dla oceny czy doszło do przedawnienia.

Ustalenie czy doszło do przedawnienia składek ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Wskutek upływu terminu przedawnienia zobowiązanie bowiem wygasa i w takim przypadku nie można ani umorzyć ani odmówić umorzenia należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie kwestia przedawnienia nie została wyjaśniona.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ administracji nie wyjaśnił kwestii przedawnienia składek, których umorzenia domaga się skarżący. Nadto organ nie w pełni wykonał wskazania zawarte w wyroku w sprawie III SA/Łd 1088/14 gdyż w sposób wyczerpujący nie rozpatrzył całego materiału dowodowego a w szczególności przy rozpoznaniu wniosku nie rozważył słusznego interesu strony oraz interesu publicznego. Stanowi to naruszenie art.7, 77 § 1,80 i 107 § 3 K.p.a. oraz art.153 p.p.s.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1c.) p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia [...].

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu oraz w uzasadnieniu wyroku w spr. III SA/Łd 1088/14. Przede wszystkim należy wyjaśnić kwestię przedawnienia składek, których umorzenia żąda skarżący. W razie ustalenia, że nie upłynął termin przedawnienia należy dokładnie wyjaśnić sytuację materialną, rodzinną i osobistą skarżącego i jego rodziny. W szczególności należy ustalić czy po ewentualnym zdaniu matury przez skarżącego w 2016r. będzie on nadal kontynuował naukę i ewentualnie w jakim systemie (dziennym czy zaocznym) czy też podejmie pracę. Po zebraniu całego materiału dowodowego należy dokonać wnikliwej jego analizy a następnie rozważyć czy wniosek A. S. zasługuje na uwzględnienie oraz wydać rozstrzygnięcie w sprawie przy czym uzasadnienie decyzji winno spełniać wymagania określone w art.107 § 3 K.p.a.

R.T.