Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1021/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 178 ust. 1,  art. 181 ust. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak, Sędziowie WSA Danuta Kania (spr.), Andrzej Kołodziej, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2015 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz skarżącej A.M. kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], powołując w podstawie prawnej art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] o odmowie przyznania A. M. (nazwisko panieńskie – S.) studentce II roku studiów drugiego stopnia Uniwersytetu [...] w K., stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia na rok akademicki 2013/2014.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] października 2013 r. Rektor Uniwersytetu [...] w K. przedstawił wniosek zaopiniowany przez Radę Wydziału [...] o przyznanie A. M. stypendium Ministra za wybitne osiągnięcia na rok akademicki 2013/2014. Rektor uzasadnił wniosek studentki osiągnięciami naukowymi.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, na podstawie art. 178 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz art. 104 § 1 k.p.a., odmówił przyznania A. M. stypendium za wybitne osiągnięcia na rok akademicki 2013/2014.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż na podstawie rankingu wniosków uszeregowanego według największej liczby punktów - przedstawionego przez Zespół do spraw oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągniecia - wniosek o przyznanie wyżej wymienionej stypendium ministra uzyskał 26,00 pkt w kategorii "publikacje naukowe w recenzowanych czasopismach naukowych o zasięgu co najmniej krajowym lub publikacje naukowe w formie książki" (za 2 publikacje). Przy ocenie wniosku Zespół nie uwzględnił 9 publikacji. Osiągnięcia te - zdaniem Zespołu - nie stanowiły osiągnięć określonych w § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia (Dz. U. Nr 214, poz. 1270), dalej: "rozporządzenie", z uwagi na brak naukowego charakteru publikacji.

Organ wskazał, iż zgodnie z § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia, liczba przyznanych stypendiów w danym roku kalendarzowym wynosi nie więcej niż 1000. Na podstawie przedstawionego przez Zespół rankingu wniosków uszeregowanego według największej liczby punktów Minister ustalił, iż stypendium będzie przyznane 934 studentom, których wniosek uzyskał co najmniej 35,75 pkt. Zgodnie z ww. rankingiem wniosek studentki został sklasyfikowany na [...] pozycji, co skutkowało wydaniem decyzji odmownej.

A. M. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając:

1) rażące naruszenie art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. polegające na sporządzeniu uzasadnienia decyzji w sposób uchybiający wzorcowi ustawowemu, poprzez pominięcie wskazania w jej treści:

- sposobu ustalania liczby punktów uzyskanych przez stronę w postępowaniu klasyfikacyjnym przeprowadzonym przez Zespół do spraw oceny wniosków,

- publikacji naukowych strony, które organ uznał za spełniające kryteria wybitnych osiągnięć naukowych,

- przyczyn, dla których pozostałym publikacjom naukowym organ odmówił waloru naukowości,

- liczby punktów przyznanych za średnią ocen lub przyczyn, dla których punktów takich nie przyznał, wskutek czego merytoryczna kontrola kwestionowanego rozstrzygnięcia jest niemożliwa;

2) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niezwrócenie się do właściwego organu uczelni o przekazanie informacji o średniej ocen strony, a także pozycji na liście 5% najlepszych studentów danego kierunku, wskutek czego do wyniku strony nie doliczono punktów za średnią ocen;

3) naruszenie art. 181 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia poprzez ich niezastosowanie i posłużenie się podczas oceny wniosków zasadami przyjętymi przez Zespół do spraw oceny wniosków - pozostającymi w sprzeczności z ww. przepisami;

4) naruszenie art. 181 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 2 ust. 4 rozporządzenia poprzez ich niezastosowanie i posłużenie się podczas oceny wniosków zasadami przyjętymi przez Zespół do spraw oceny wniosków - podanymi do wiadomości zainteresowanych po upływie terminu do składania wniosków o przyznanie stypendiów, na trzy dni przed wydaniem zaskarżonej decyzji;

5) naruszenie art. 181 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 2 ust. 4 rozporządzenia poprzez odmowę przyznania stronie stypendium ministra, pomimo że zgodnie z zasadami oceny wniosków, przyjętymi przez Zespół do spraw oceny wniosków, strona osiągnęła liczbę punktów znacznie przekraczającą próg 35,75 pkt.

W związku z powyższymi zarzutami strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej stypendium ministra za wybitne osiągnięcia.

Motywując powołaną na wstępie decyzję z dnia [...] marca 2014 r. organ powołał przepisy § 2 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 4 oraz § 4 ust. 1, ust. 4 i ust. 6 rozporządzenia. Wskazał, iż w dniu 31 października 2012 r. powołał organ pomocniczy - Zespół do spraw oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągnięcia (zwany dalej: "Zespołem"), w skład którego weszło 27 ekspertów reprezentujących osiem obszarów nauki i sztukę. W dniu 4 listopada 2013 r. skład Zespołu został uzupełniony i rozszerzony do 36 członków. W dniu 5 listopada 2013 r. Zespół podjął uchwałę w sprawie sposobu oceny wniosków o stypendium ministra za wybitne osiągnięcia dla studentów na rok akademicki 2013/2014. Uchwała ta zawiera wytyczne dla ekspertów dotyczące uznawania określonych osiągnięć za wybitne, mając na celu zapewnienie, aby oceny przygotowane przez poszczególnych członków Zespołu były dokonane według jednolitych zasad. W celu zapewnienia przejrzystości procedury, wytyczne te zostały udostępnione na stronie internetowej urzędu Ministra w zakładce "Szkolnictwo wyższe/sprawy studentów i doktorantów/stypendium ministra" w dniu 10 grudnia 2013 r.

Zgodnie z powyższymi wytycznymi, wniosek mógł uzyskać maksymalnie 100 pkt, z tego: 5 pkt - za średnią ocen i 95 pkt - za wybitne osiągnięcia. Liczba punktów za średnią ocen zależała od pozycji na liście wniosków z danej uczelni z danego kierunku uszeregowanej według średniej ocen. Za 1 miejsce Zespół przyznawał 5 pkt, za 2 miejsce - 4 pkt, za 3 miejsce - 3 pkt, za 4 miejsce - 2 pkt, a za 5 i dalsze miejsca - 1 pkt. Przy tej ocenie brana była pod uwagę średnia ocen uzyskanych w ostatnim zaliczonym roku studiów, która klasyfikowała studenta w grupie 5% najlepszych studentów danego kierunku. Liczba punktów za osiągnięcia naukowe zależała od liczby wybitnych osiągnięć oraz ich rangi. Zespół - wykorzystując swoją ekspercką wiedzę w odpowiednich dziedzinach - przyznawał od 0 do 5 pkt za każde wymienione we wniosku osiągnięcie, według cech danego osiągnięcia (np. typu publikacji, autorstwa, pełnionej funkcji w projekcie, innowacyjności projektu, rodzaju wystąpienia i zasięgu konferencji, uzyskanego miejsca w konkursie i liczby jego uczestników) oraz rangi danego osiągnięcia, z uwzględnieniem konieczności zachowania porównywalności osiągnięć i obiektywizmu oceny. Przy ocenie osiągnięć naukowych mogły być stosowane ułamki punktów, przy czym najmniejszą jednostkę stanowiło 0,25 punktu. Maksymalną liczbę punktów (5 pkt) uzyskiwało osiągnięcie wypełniające najwyższy poziom danej cechy na tle całej ocenianej grupy studentów. Dodatkowo, każdej z kategorii osiągnięć wymienionych w § 2 ust. 4 rozporządzenia Zespół przypisał określoną wagę, tj. 5 - w przypadku nagród i wyróżnień w konkursach o zasięgu międzynarodowym, 4 - w przypadku publikacji naukowych w recenzowanych czasopismach naukowych o zasięgu co najmniej krajowym lub publikacji naukowych w formie książki, 3 - w przypadku autorstwa lub współautorstwa patentu lub wzoru użytkowego, 2 - w przypadku udziału w projektach badawczych prowadzonych we współpracy z innymi ośrodkami akademickimi lub naukowymi i 1 - w przypadku udziału w projektach badawczych prowadzonych przez uczelnię oraz w przypadku wystąpień na konferencjach naukowych. Liczbę punktów w danej kategorii stanowił iloczyn liczby punktów przyznanych za dane osiągnięcie i wagi danej kategorii osiągnięć. Ogólna liczba punktów za osiągnięcia stanowiła sumę punktów w poszczególnych kategoriach, z tym że jeśli przekraczała ona 95 pkt, była korygowana w dół do 95 pkt.

Zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia, przy ocenie wniosków brane były pod uwagę osiągnięcia uzyskane w okresie zaliczonych lat studiów, a więc w przypadku studentów studiów pierwszego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich - w okresie od daty rozpoczęcia tych studiów do dnia 30 września 2013 r., a w przypadku studentów studiów drugiego stopnia - w okresie od daty rozpoczęcia studiów pierwszego stopnia poprzedzających studia drugiego stopnia do dnia 30 września 2013 r. Zgodnie z § 4 ust. 5 rozporządzenia, przy ocenie wniosków nie były uwzględniane osiągnięcia, które były uprzednio podstawą przyznania stypendium ministra. Nie były także uwzględniane: osiągnięcia uzyskane przed studiami, osiągnięcia niewynikające ze studiowania na danym kierunku oraz niezdefiniowane w rozporządzeniu jako wybitne, np. publikacje w nierecenzowanych czasopismach naukowych, publikacje w czasopismach naukowych o zasięgu mniejszym niż krajowy, publikacje w toku (tj. artykuły, które nie zostały wydane drukiem, a w przypadku internetowych wersji czasopism naukowych - nie zostały udostępnione), udział w projektach badawczych nie prowadzonych przez uczelnie, lecz np. przez koła naukowe, zgłoszenia patentowe, bierny udział w konferencjach naukowych (tj. bez referatu lub prezentacji), czy nagrody i wyróżnienia w konkursach o zasięgu uczelnianym lub ogólnopolskim, eliminacjach krajowych do konkursów międzynarodowych oraz w konkursach referatowych na konferencjach.

Organ wskazał, iż z przedstawionego przez Zespół protokołu ponownej oceny, wniosek o przyznanie stronie stypendium ministra uzyskał 31,00 pkt, w tym:

- 5,00 pkt - za 1 pozycję na liście wniosków z danego kierunku uszeregowanej według średniej ocen (za średnią 4,92),

- 26,00 pkt - w kategorii "publikacje naukowe w recenzowanych czasopismach naukowych o zasięgu co najmniej krajowym lub publikacje naukowe w formie książki" (za 2 publikacje).

Ponownie oceniając wniosek Zespół uznał w części zgłoszone przez studentkę zarzuty i przyznał dodatkowe punkty za znalezienie się w gronie 5% najlepszych studentów kierunku "[...]". Zespół uznał, że osiągnięcia wskazane przez studentkę we wniosku o przyznanie stypendium Ministra zostały ocenione prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi wytycznymi. Przy ocenie wniosku Zespół nie uwzględnił 9 publikacji naukowych z uwagi na brak naukowego charakteru.

Organ podkreślił, iż stypendium ministra jest przyznawane za wybitne osiągnięcia, zatem podstawą jego otrzymania nie mogą być osiągnięcia o niskiej randze lub zasięgu. Ocena wniosków przez Zespół była oceną porównawczą. To, że osiągnięcia studentki nie uzyskały maksymalnej liczby punktów, oznaczało, iż we wnioskach innych studentów znajdowały się publikacje o wyższej randze wydawnictwa, które - w porównaniu z wnioskiem studentki - zasługiwały na większą liczbę punktów. Ocena danego osiągnięcia pod kątem rangi (zasięgu) pozwala na dokładniejsze jego pozycjonowanie względem osiągnięć innych studentów i bardziej sprawiedliwą ocenę. Ze względu na dużą liczbę wniosków podlegających ocenie przez Zespół (ok. 3 tys.) nie jest realne wskazanie w treści uzasadnienia niniejszej decyzji, dlaczego dane osiągnięcie nie uzyskało maksymalnej liczby punktów. Wymagałoby to zestawienia wniosków z danego kierunku i wskazania, które z osiągnięć przedstawionych przez innych studentów i z jakiego powodu zostały wyżej ocenione, czyli w praktyce - przedstawienia obszernej analizy porównawczej tych wniosków.

Końcowo organ wskazał, iż liczba uzyskanych punktów, w stosunku do pierwotnej oceny wniosku, uległa zwiększeniu o 5,00 pkt. W roku akademickim 2013/2014 stypendium ministra za wybitne osiągnięcia otrzymali studenci, których wniosek uzyskał co najmniej 35,75 pkt. Minister nie miał zatem podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r.

W skardze na powyższą decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] marca 2013 r. A. M., reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła:

1) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, polegające na sporządzeniu uzasadnienia decyzji w sposób uchybiający wzorcowi ustawowemu, poprzez niewskazanie w jego treści:

- sposobu ustalania liczby punktów uzyskanych przez skarżącą w postępowaniu klasyfikacyjnym przeprowadzonym przez Zespół do spraw oceny wniosków,

- publikacji naukowych skarżącej, które organ uznał za spełniające kryteria wybitnych osiągnięć naukowych,

- przyczyn, dla których pozostałym publikacjom naukowym skarżącej organ odmówił waloru "naukowości",

- merytorycznego stanowiska organu w przedmiocie zarzutów naruszenia prawa materialnego zgłoszonych przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, wskutek czego kontrola kwestionowanego rozstrzygnięcia ponownie okazała się niemożliwa;

2) naruszenie prawa materialnego:

- art. 181 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia poprzez ich niezastosowanie i posłużenie się podczas oceny wniosków zasadami przyjętymi przez Zespół do spraw oceny wniosków, pozostającymi w sprzeczności z przywołanymi przepisami;

- art. 181 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 2 ust. 4 rozporządzenia poprzez ich niezastosowanie i posłużenie się podczas oceny wniosków zasadami przyjętymi przez Zespół do spraw oceny wniosków - podanymi do wiadomości zainteresowanych po upływie terminu do składania wniosków o przyznanie stypendium, na trzy dni przed wydaniem zaskarżonej decyzji,

- art. 181 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 2 ust. 4 rozporządzenia poprzez odmowę przyznania skarżącej stypendium, pomimo że zgodnie z zasadami oceny wniosków przyjętymi przez Zespół skarżąca osiągnęła liczbę punktów znacząco przekraczającą próg 35,75 pkt.

W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] grudnia 2013 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W motywach skargi skarżąca podniosła w szczególności, iż uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. Organ ograniczył się bowiem do podania łącznego wyniku punktowego z pominięciem sposobu jego ustalenia, a zwłaszcza z pominięciem wskazania tytułów dwóch publikacji naukowych stanowiących podstawę do przyznania 26 punktów. Organ nie podał konkretnych przyczyn odmowy uwzględnienia pozostałych 9 publikacji naukowych skarżącej. Motywów rozstrzygnięcia nie wyjaśnia w żaden sposób zdawkowa informacja, że 9 publikacji nie mało naukowego charakteru. Na podstawie uzasadnienia podjętych w sprawie decyzji skarżąca, dysponując wszystkimi kryteriami oceny wniosków, nie jest w stanie samodzielnie ustalić, które z dwóch uwzględnionych przez Zespół publikacji naukowych i w jaki sposób, zostało ocenione. Organ, powołując się na załącznik nr 1 do uchwały Zespołu, nie podał ani wagi, ani cech osiągnięcia podlegającego ocenie. Przedstawiony sposób uzasadnienia decyzji nie tylko nie pozwala skarżącej zrozumieć przyczyn odmowy przyznania jej stypendium, ale także odbiera prawo poddania rozstrzygnięcia merytorycznej kontroli.

Nadto skarżąca wskazała, iż sposób oceny wniosków przyjęty przez Zespół skonstruowany został w ten sposób, że jedynie "wybitne osiągnięcia naukowe" dają studentom szansę na stypendium ministra, a kryterium "wyróżniania się w nauce" zostaje niemal w całości pominięte (średnia ocen pozwala na uzyskanie maksymalnie 5 z 100 punktów). Taki stan rzeczy powoduje, że lekceważone są pozostałe, istotne elementy aktywności naukowej studenta - wyróżniające go w nauce - na tle pozostałych studentów. Do takich elementów skarżąca zaliczyła np.: pracę w kole naukowym, udział w konferencjach naukowych, udział w konkursach, organizowanie konferencji naukowych, które nie zostały uwzględnione w procedurze oceny wniosku.

Zdaniem Skarżącej, sposób oceny wniosków przyjęty przez Zespół nie może mieć zastosowania również z tej przyczyny, że nie był znany zainteresowanym przed rozpoczęciem roku akademickiego. W ten sposób niektórzy studenci - w tym skarżąca - zostali pokrzywdzeni, albowiem podejmowali również inną aktywność naukową niż wskazaną w treści załącznika nr 1 do uchwały nr 8 Zespołu.

Końcowo skarżąca zakwestionowała stanowisko Zespołu, iż 9 z 11 zawartych we wniosku publikacji nie miało charakteru naukowego, uznając je za całkowicie dowolne. Skarżąca przedstawiła swą własną ocenę punktową poszczególnych publikacji konkludując, iż łączna suma uzyskanych przez nią punktów istotnie przekracza ustalony przez Zespół próg 35,75 punktów.

W odpowiedzi na skargę Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Polega ona na ocenie legalności, tj. zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu, skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] marca 2014 r. została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do treści art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) stypendia ministra za wybitne osiągnięcia przyznaje studentom minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego na wniosek rektora uczelni zaopiniowany przez radę podstawowej jednostki organizacyjnej, a w przypadku uczelni nieposiadającej państwowej jednostki organizacyjnej - przez senat uczelni.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że Rektor Uniwersytetu [...] w K. w dniu [...] października 2013 r. przedstawił wniosek zaopiniowany przez Radę Wydziału [...] o przyznanie A. M. stypendium Ministra za wybitne osiągnięcia na rok akademicki 2013/2014 i uzasadnił wniosek studentki osiągnięciami naukowymi.

Z kolei w myśl art. 181 ust. 2 ww. ustawy, stypendium ministra za wybitne osiągniecia może być przyznane studentowi szczególnie wyróżniającemu się w nauce lub posiadającemu wybitne osiągniecia naukowe, artystyczne lub sportowe.

Stwierdzić należy, że sformułowanie ww. przepisu "może być przyznane..." wskazuje na uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu stypendium. Podkreślić jednocześnie należy, że uznanie administracyjne nie oznacza dowolności w trakcie podejmowania rozstrzygnięcia, a wydanie decyzji odmownej, przy uwzględnieniu wymogów z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., wymaga rzetelnego i szczegółowego wykazania przesłanek negatywnego załatwienia sprawy.

Obowiązek organu jak najstaranniejszego wyjaśnienia faktycznych i prawnych podstaw decyzji uznaniowej wypływa także z zasad ogólnych wyrażonych w art. 9 k.p.a. (zasada informowania) oraz art. 11 k.p.a. (zasada wyjaśniania stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia). Na organie administracyjnym spoczywa zatem obowiązek wytłumaczenia stronie w sposób spójny i logiczny, dlaczego doszedł on do przekonania, iż ustalony w sprawie stan faktyczny nie odpowiada hipotezie określonej normy prawnej.

Powyższy obowiązek aktualizuje się również w postępowaniu odwoławczym (postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Zaznaczenia wymaga, iż zgodnie z art. 127 § 3 in fine k.p.a., do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się przepisy dotyczące odwołań od decyzji, co oznacza, że orzekając w sprawie z tego wniosku organ jest zobowiązany do ponownego, merytorycznego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie oraz do ustosunkowania się do wszystkich zarzutów i argumentów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego rozstrzygnięcia powoduje, iż decyzja uznaniowa nosi cechy dowolności, co - w ocenie Sądu - miało miejsce w niniejszej sprawie i co zostanie omówione poniżej.

Tymczasem, kontynuując analizę stanu prawnego wskazać należy na przepisy rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia (Dz. U. Nr 214, poz. 1270). Stosownie do treści § 2 ust. 1, stypendium na dany rok akademicki może być przyznane studentowi, który zaliczył rok studiów w poprzednim roku akademickim oraz (1) szczególnie wyróżniał się w nauce, uzyskując w ostatnim zaliczonym roku średnią arytmetyczną ocen z egzaminów i zaliczeń przewidzianych w planie studiów klasyfikującą studenta w grupie 5% najlepszych studentów danego kierunku, lub (2) uzyskał wybitne osiągniecia naukowe, artystyczne lub sportowe w okresie studiów na danym kierunku, a w przypadku studiów prowadzonych w trybie indywidualnym lub studiów międzykierunkowych - w okresie tych studiów. Natomiast zgodnie z ust. 3 tegoż przepisu, przez okres studiów, w o którym mowa w ust. 1 i 2, rozumie się: (1) w przypadku studentów studiów pierwszego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich - okres od daty rozpoczęcia tych studiów do dnia 30 września roku ubiegania się o stypendium, (2) w przypadku studentów studiów drugiego stopnia -okres od daty rozpoczęcia studiów pierwszego stopnia poprzedzających studia drugiego stopnia do dnia 30 września roku ubiegania się o stypendium. Z kolei, stosownie do brzmienia ust. 4, za wybitne osiągnięcia naukowe, o których mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się: (1) publikacje naukowe w recenzowanych czasopismach naukowych o zasięgu co najmniej krajowym lub publikacje naukowe w formie książki, (2) udział w projektach badawczych prowadzonych przez uczelnię lub we współpracy z innymi ośrodkami akademickimi lub naukowymi, (3) autorstwo lub współautorstwo patentu lub wzoru użytkowego, (4) wystąpienia na konferencjach naukowych, (5) nagrody i wyróżnienia w konkursach o zasięgu międzynarodowym.

Podkreślić należy, że ww. rozporządzenie, zgodnie z § 1, określa szczegółowe warunki i tryb przyznawania i wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia, liczbę stypendiów i maksymalną wysokość stypendium oraz wzór wniosku o przyznanie stypendium. Natomiast oceny wniosków, stosownie do treści § 4 ust. 1 rozporządzenia, dokonuje zespół powołany przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego, którego skład tworzą eksperci z dziedziny nauki, sztuki i sportu w liczbie określonej przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego (ust. 2). Zespół ocenia wnioski metodą punktową, przy czym punkty przyznawane są za poszczególne osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe oraz za średnią ocen (ust. 4). Po zakończeniu oceny wniosków zespół przedstawia ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego ranking wniosków uszeregowany według największej liczby punktów (ust. 6).

Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż mając na względzie § 4 ust. 1 i 4 rozporządzenia, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego zarządzeniem z dnia 31 października 2012 r. powołał Zespół ds. oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągnięcia (Dz. Urz. MNiSW z 2012 r., poz. 67), któremu nadał uprawnienie do ustalenia szczegółowego trybu pracy w zakresie oceny wniosków oraz ustalenia wytycznych punktacji wniosku. W dniu 5 listopada 2013 r. Zespół, składający się ostatecznie z 36 ekspertów reprezentujących 8 obszarów nauki i sztukę, podjął uchwałę nr 8 w sprawie sposobu oceny wniosków o stypendium ministra za wybitne osiągnięcia dla studentów na rok akademicki 2013/2014. Jednolite zasady oceny wniosków, stanowiące załącznik nr 1 do ww. uchwały Zespołu, zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu orzekającego, uchwała Zespołu ds. oceny wniosków o przyznanie stypendium, określająca sposób punktacji wniosków, nie pozostaje w sprzeczności z art. 181 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z § 2 rozporządzenia. Uchwała ta przypisuje jedynie przesłankom warunkującym przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągnięcia określone wagi, co jest niezbędne dla ujednolicenia wewnętrznego trybu postępowania Zespołu w celu zapewnienia możliwości ustalenia rankingu wniosków uszeregowanego według największej liczby punktów, który będzie oparty na jednolitej punktacji, a zatem będzie porównywalny. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 lipca 2014 r. o sygn. akt I OSK 565/14 (publ. https://www.orzeczenia.nsa.gov.pl), "nie można uznać przepisów tej uchwały (Zespołu ds. oceny wniosków - uwaga Sądu), jako współtworzących podstawę prawną decyzji administracyjnych w sprawach przyznania stypendium ministra za wybitne osiągnięcia". NSA stwierdził również, że "rola Zespołu oceniającego wnioski o przyznanie stypendium jest pomocnicza, ponieważ jest on tylko i wyłącznie organem doradczym Ministra. Oznacza to, że Minister jako organ właściwy do wydania decyzji w sprawie nie tylko może, ale i jest obowiązany ustalić, czy przedstawiony mu ranking został ustalony zgodnie z prawem". Analogiczny pogląd w przedmiotowej kwestii zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 16 grudnia 2014 r. o sygn. akt II SA/Wa 886/14 (publ. j.w.).

Zaznaczyć również należy, że w myśl § 4 ust. 4 ww. zarządzenia z dnia 31 października 2012 r., szczegółowy tryb pracy Zespołu określa regulamin ustalony przez Zespół. W aktach sprawy znajduje się uchwała nr 9 z dnia 5 listopada 2013 r. Zespołu do spraw oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągnięcia, która w § 1 stanowi, iż utrzymuje się w mocy regulamin pracy Zespołu do spraw oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągnięcia, ustalony w załączniku nr 1 uchwały nr 2 z dnia 7 listopada 2012 r. Zespołu. W pkt 7 powyższego załącznika wskazano, iż przy ocenie wniosku ekspert w protokole określa: (1) które z osiągnięć zostały uwzględnione, (2) ile punktów (w skali od 0-5) zostało przyznanych za poszczególne osiągnięcia, (3) których z osiągnięć nie wziął pod uwagę i podaje powód ich nieuwzględnienia. Po dokonaniu oceny ekspert oblicza sumę punktów uzyskaną w danej kategorii oraz sumę punktów uzyskanych we wszystkich kategoriach, po czym podpisuje protokół (pkt 8 załącznika).

Podkreślenia wymaga, iż dokonanie merytorycznej oceny wniosków o przyznanie stypendium przez niezależnych ekspertów wchodzących w skład Zespołu nie oznacza, że Minister nie ocenia sposobu procedowania przez Zespół, pozostając w tej kwestii całkowicie pasywnym. Jak wskazał NSA w powołanym wyżej wyroku z dnia 2 lipca 2014 r., "Zespół jest organem o charakterze fachowym, któremu na podstawie § 4 ust. 1 rozporządzenia powierzono prowadzenie postępowania wyjaśniającego w sprawie z wniosku o przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Słuszności tej tezy dowodzi fakt, że stan faktyczny ustalony przez Zespół w postaci rankingu wniosków uszeregowanego według największej liczby punktów stanowi dowód podlegający ocenie Ministra zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (...). Minister jako organ właściwy do wydania decyzji w sprawie nie tylko może, ale i jest obowiązany ocenić, czy przedstawiony mu ranking został ustalony zgodnie z prawem. Skoro (...) ocena osiągnięć jest niezależną oceną ekspercką i opiera się na porównywaniu osiągnięć studentów danego kierunku i ich wartościowaniu zgodnie z przyjętymi kryteriami, to Minister w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji musi umieć wyjaśnić, dlaczego tak a nie inaczej oceniono dokonania danego, konkretnego studenta, i czy ta ocena jest zgodna z przyjętymi kryteriami ich wartościowania".

W ocenie Sądu orzekającego, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera niezbędnych wyjaśnień dotyczących podjętego rozstrzygnięcia, a w konsekwencji nie spełnia określonych prawem wymogów.

Przede wszystkim na podstawie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie można stwierdzić, które z 11 publikacji wymienionych w pkt 10. 1 wniosku skarżącej o przyznanie stypendium ministra, zostały uwzględnione w procedurze oceny wniosków, które zaś nie zostały uznane przez eksperta za "wybitne osiągnięcia naukowe" w rozumieniu art. 181 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano jedynie, że wniosek skarżącej uzyskał łącznie 31,00 pkt, w tym 5 pkt za 1 pozycję na liście wniosków z danego kierunku uszeregowanej według średniej ocen (za średnią 4,92) oraz 26,00 pkt w kategorii "publikacje naukowe w recenzowanych czasopismach naukowych o zasięgu co najmniej krajowym lub publikacje naukowe w formie książki" (za 2 publikacje). Zaznaczono także, iż przy ocenie wniosku Zespół nie uwzględnił 9 publikacji z uwagi na brak naukowego charakteru publikacji.

Tak ograniczone w swej treści, lakoniczne wręcz stwierdzenie organu, w żaden sposób nie wyjaśnia podstawowej kwestii, którą - co należy podkreślić - skarżąca podnosiła we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a mianowicie, które publikacje i w jaki sposób (z podaniem punktacji odrębnie dla każdej publikacji z uwzględnieniem wagi oraz cechy osiągnięcia) zostały wzięte pod uwagę przy ocenie wniosku. Rację ma wobec tego skarżąca stojąc na stanowisku, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji ignoruje zarzuty podniesione w tymże wniosku, a w konsekwencji uniemożliwia merytoryczną kontrolę podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

Ponadto, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ wziął pod uwagę protokół z "ponownej oceny wniosku studenta o stypendium ministra za osiągnięcia naukowe 2013/2014". Organ stwierdził bowiem, że "przy ocenie wniosku Zespół nie uwzględnił 9 publikacji z uwagi na brak naukowego charakteru publikacji", co nie znajduje potwierdzenia w treści ww. dokumentu. Oceniając ponownie wniosek ekspert odmówił uwzględnienia 6 publikacji wymienionych w pkt 10. 1 a) - f) wniosku jednak nie dlatego, że nie posiadają one naukowego charakteru (jak w przypadku 3 pozostałych publikacji wymienionych w pkt i) - k)). W rubryce "przyczyna odmowy (D)" wpisany został bowiem symbol "NRW", a nie "PNN - publikacja o charakterze nienaukowym" - jak w protokole oceny wniosku dokonanej przed wydaniem decyzji I instancji. Zaznaczyć należy, że symbol "NRW" w ogóle nie figuruje w wykazie przyczyn odmowy. Skoro, jak twierdzi organ w odpowiedzi na skargę, ekspert nie uwzględnił publikacji ze względu na niską rangę wydawnictwa powinien posłużyć się symbolem "PNR - niska ranga wydawnictwa". Z powyższego wynika, że formularz oceny wniosku nie został poprawnie i starannie wypełniony, co rodzi uzasadnione wątpliwości odnośnie rzeczywistych przyczyn odmowy uwzględnienia ww. publikacji przy ocenie wniosku skarżącej.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że w sytuacji, gdy wystąpiła widoczna rozbieżność między ocenami dokonanymi przez dwóch niezależnych ekspertów (pierwszy z nich ocenił publikacje wymienione w pkt a) - f) jako nieposiadające naukowego charakteru - PNN, drugi natomiast nie podzielił tego stanowiska i jako przyczynę odmowy wskazał symbol NRW - co, jak podano w odpowiedzi na skargę, oznacza niską rangę wydawnictwa), uzasadnienie decyzji powinno zawierać wyjaśnienie motywów, jakimi kierował się każdy z ekspertów oceniając poszczególne publikacje, a także wyczerpujące stanowisko organu podejmującego ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie. Wyjaśnienie powyższych różnic ma tym większe znaczenie, że w odniesieniu do publikacji wymienionych w pkt i) - k) obaj eksperci zgodnie uznali, że publikacje nie mają naukowego charakteru (posłużyli się symbolem PNN).

Jak już wyżej wskazano, wydając decyzję w przedmiocie przyznania stypendium organ administracji orzeka na zasadzie uznania administracyjnego, a zatem jest on obowiązany do dołożenia należytej staranności w dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy oraz ocenie całokształtu materiału dowodowego. Uzasadnienie decyzji powinno być na tyle wyczerpujące i zindywidualizowane, aby stwarzało możliwość kontroli przez stronę oraz Sąd prawidłowości toku rozumowania organu ją wydającego oraz motywów rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 369/12, publ. LEX nr 1264785). Jeżeli, zdaniem organu, przedstawione przez skarżącą osiągnięcia w świetle przyjętych kryteriów okazały się niewystarczające dla pozytywnego załatwienia wniosku, niezbędne było dokonanie w tym zakresie szczegółowych ustaleń oraz wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się podejmując rozstrzygnięcie. W przeciwnym razie, tak jak w sprawie niniejszej, zasadnie skarżąca może postrzegać wydaną decyzję jako krzywdzącą jej osobę. Z tych względów uzasadnienie odmowy przyznania przedmiotowego stypendium jest niewystarczające i nie może być zaakceptowane z punktu widzenia praworządności. Zaskarżona decyzja została wydana, zdaniem Sądu, z przekroczeniem granic uznania administracyjnego i jako taka nosi cechy dowolności.

Równocześnie należy wyjaśnić, że przedstawione w odpowiedzi na skargę stanowisko, dotyczące ustosunkowania się przez organ do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie może sanować wadliwości wydanej decyzji. Odpowiedź na skargę nie może uzupełniać zaskarżonej decyzji przez zamieszczenie w niej ocen i rozważań, które zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., powinny zawierać jej uzasadnienie faktyczne i prawne (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 1992 r., sygn. akt III SA 1938/91, publ.: ONSA 1992, nr 2, poz. 45). Odpowiedź na skargę nie może być traktowana jako "aneks" do decyzji, gdyż należy już do postępowania sądowo-administracyjnego, a nie administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ powinien odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych i prawnych (art. 54 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że przedmiotem badania przez Sąd pod kątem legalności i zgodności z prawem jest wyłącznie zaskarżona decyzja, nie zaś odpowiedź organu na skargę. Stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę nie może podlegać ocenie Sądu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 890/08, publ. LEX nr 521947).

Mając na względzie stwierdzone wady procesowe zaskarżonej decyzji, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd zobligowany był do jej uchylenia.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe uwagi Sądu. Wnikliwie przeanalizuje zgromadzony materiał dowodowy, a w razie potrzeby uzupełni go o wyjaśnienia ekspertów oceniających wniosek skarżącej. Podejmując ponowie rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania stypendium należycie je umotywuje czyniąc zadość wymogom z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. Nadto ustosunkuje się rzetelnie do wszystkich zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Obowiązek ten, jak już wyżej wskazano, wynika z istoty zasady dwuinstancyjności postępowania polegającej na dwukrotnym merytorycznym rozpatrzeniu sprawy ze szczególnym uwzględnieniem argumentów podnoszonych przez stronę w odwołaniu (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy).

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. - jak w pkt 2 sentencji. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. - jak w pkt 3 sentencji wyroku.