Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej~Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi H. Spółka Akcyjna z siedzibą w P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargę


UZASADNIENIE

Orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] maja 1948 r. Minister Przemysłu i Handlu orzekł o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa.

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. (znak [...]) Minister Gospodarki odmówił P. H., M. A. oraz A. R. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] maja 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa H. Sp. z o.o.

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. (znak [...]) umorzył postępowanie z wniosku H. . S.A. (dalej: H.) oraz z wniosku A. A. kuratora H. Sp. z o.o. (dalej: H.) o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] września 2007 r.

W uzasadnieniu decyzji organ administracji publicznej wskazał między innymi, że decyzja z dnia [...] września 2007 r. została przesłana "do wiadomości" H. C., jako podmiotowi mającemu interes faktyczny w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] września 2007 r. Interes faktyczny H. C. wywiedziono z przysługującego mu tytułu prawnego do nieruchomości, na których funkcjonowało znacjonalizowane przedsiębiorstwo. Nieruchomości te nie zostały przejęte na własność Państwa wraz z przedsiębiorstwem.

Decyzję z dnia [...] września 2007 r. przesłano również do wiadomości A. A. – kuratorowi H., jako podmiotowi posiadającemu przymiot strony w innym postępowaniu (znak [...]).

Jak wskazał organ administracji publicznej wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] września 2007 r. zostały złożone przez H. C. i H. W ocenie organu orzekającego podmioty te nie mają jednak przymiotu strony w postępowaniu z wniosku P. H., M. A. i A. R. Decyzja z dnia [...] września 2007 r. rozstrzyga bowiem o uprawnieniach (a właściwie o ich braku) przysługujących jedynie P. H., M. A. oraz A. R. Tylko ci wnioskodawcy są więc uprawnieni do skorzystania z praw przysługujących stronom postępowania na podstawie art. 127 § 2 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.; dalej: K.p.a.), weryfikującego dopuszczalność wystąpienia z wnioskiem nieważnościowym – zakończonego decyzją wydaną na podstawie art. 157 § 3 K.p.a.

Minister Gospodarki wskazał, że udział danego podmiotu w prowadzonym przez organ administracji publicznej postępowaniu nie czyni z niego automatycznie strony tego postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a. O tym bowiem, czy określonej osobie przysługuje przymiot strony tego postępowania administracyjnego nie decyduje sama wola, czy subiektywne przekonanie tego podmiotu lub chociażby sam udział w tym postępowaniu, ale istnienie w przepisach prawa materialnego podstawy prawnej pozwalającej ocenić interes danego podmiotu, jako interes prawny. Interes prawny, o którym stanowi art. 28 K.p.a., to interes chroniony przez normy prawa. Treścią interesu prawnego są uprawnienia i obowiązki oparte na prawie materialnym. W żadnym jednak zakresie decyzja z dnia [...] września 2007 r. nie wpływa na zakres praw i obowiązków H. C. i H. Decyzja ta stanowi bowiem o formalnoprawnych podstawach niedopuszczalności rozpatrzenia wniosku nieważnościowego P. H., M. A. i A. R., rozstrzygając tym samym wyłącznie o uprawnieniach tych wnioskodawców.

Zdaniem organu administracji publicznej, gdy subiektywne twierdzenie wnoszącego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zostanie w sposób przewidziany dla postępowania odwoławczego zweryfikowane pozytywnie, należy wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z dnia [...] września 2008 r. zostały złożone przez H. C. oraz H.

H. C. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 28 K.p.a., przez błędne przyjęcie, że H. C. nie jest stroną postępowania, w którym wydano decyzję z dnia [...] września 2007 r.;

- art. 156 § 1 pkt 2 i 4 oraz § 2 K.p.a., przez przekroczenie granic, w jakich organ administracyjny może rozpoznać i rozstrzygać sprawę w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji, polegające na przyjęciu, że adresatem orzeczenia nacjonalizacyjnego była H., a nie spadkobiercy P. H., co doprowadziło do uznania, że nieruchomości nie były objęte nacjonalizacją i odmówienia statusu strony skarżącej, wywodzącej swój interes prawny z prawa użytkowania wieczystego tychże nieruchomości;

- art. 153 P.p.s.a., przez przyjęcie, wbrew wiążącej ocenie prawnej wyrażonej w wyrokach sądów administracyjnych wydanych w sprawie, że adresatem orzeczenia nacjonalizacyjnego była H., a nie spadkobiercy P. H., a w konsekwencji uznanie, że przedmiotowe nieruchomości nie były objęte nacjonalizacją i odmówienie skarżącej statusu strony.

H. C. szczególnie podkreślił sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, poprzez błędne przyjęcie, że adresatem orzeczenia nacjonalizacyjnego była H., a nie spadkobiercy P. H., a w konsekwencji uznanie, że nieruchomości nie były objęte nacjonalizacją.

W uzasadnieniu swojej skargi H. C. wskazał między innymi, że jego zdaniem Minister Gospodarki stwierdził, co następuje: przedmiotem orzeczenia z dnia [...] maja 1948 r. było przedsiębiorstwo H., stanowiące własność spółki H.; orzeczenie to nie dotyczyło więc nieruchomości nie będących własnością H.; H. C. swój interes prawny wywodzi z użytkowania wieczystego tych nieruchomości; skoro orzeczenie z dnia [...] maja 1948 r. nie dotyczyło wskazanych nieruchomości H. C. nie ma interesu prawnego w sprawie.

H. C. podkreślił, że, wbrew powyższemu stanowisku Ministra Sprawiedliwości, posiada interes prawny w zaskarżeniu decyzji z dnia [...] września 2007 r., ponieważ decyzja ta została do niego skierowana i rozstrzyga o wniosku w sposób sprzeczny z jego żądaniem.

Co więcej, H. C. posiada w swojej ocenie interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] maja 1948 r. W odniesieniu do tej kwestii H. C. przedstawił w skardze obszerną argumentację.

H. C. wskazał, że w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych została wydana wiążąca ocena prawna, dotycząca stanu faktycznego. Zgodnie z tą oceną, przedmiotem nacjonalizacji na mocy orzeczenia z dnia [...] maja 1948 r. było przedsiębiorstwo należące do następców prawnych P. H., a nie H.

W swojej skardze H. zarzuciła decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 oraz w zw. z art. 11, art. 107 § 1 i § 3 oraz art. 140 i art. 40 § 1 K.p.a. wobec umorzenia postępowania wywołanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionym w imieniu H. od decyzji adresowanej do przedstawiciela tego przedsiębiorstwa – w istocie jako strony – tylko dlatego, że został on wymieniony w grupie adresatów decyzji pod nagłówkiem "do wiadomości" w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy prawa nie tylko nie wskazują na taką możliwość adresowania decyzji administracyjnej, ale jednoznacznie stanowią, że każda decyzja administracyjna powinna zawierać oznaczenie strony, a w przypadku, gdy strona działa przez swego przedstawiciela, ze wskazaniem wśród adresatów danej decyzji owego przedstawiciela jako przedstawiciela konkretnej strony, a w konsekwencji wobec umorzenia postępowania wywołanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnioskiem wniesionym przez podmiot uprawniony, bez jakiegokolwiek ustosunkowania się do tego wniosku i bez wyjaśnienia przyczyn odmowy rozpoznania konkretnego wniosku, który – w danym wypadku – zawierał także wniosek o łączne jego rozpoznanie z jednocześnie z nim składanym przez przedstawiciela H. wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] września 2007 r.

W skardze zarzucono również rażące naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. i art. 28 K.p.a. wobec uznania, że H. nie ma interesu prawnego w postępowaniu w sprawie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego dotyczącego mienia tej spółki, a także wobec braku zapewnienia udziału w tej sprawie Skarbowi Państwa, jako beneficjentowi orzeczenia nacjonalizacyjnego, będącego przedmiotem określonego postępowania, wywołanego wnioskiem M. A., P. H. i A. R.

Zaskarżonej decyzji zarzucono również rażące naruszenie art. 153 P.p.s.a. w związku z dotychczasowymi wyrokami sądów administracyjnych, oraz Sądu Najwyższego, jakie zapadły w tej sprawie w znaczeniu formalnym, prowadzonej wcześniej bez wniosku i bez udziału przedstawiciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, w której zarówno dla Ministra Gospodarki (jego poprzednika prawnego), jak i dla sądów administracyjnych oraz dla Sądu Najwyższego, było oczywiste, że M. A., A. R. i P. H. są stronami legitymowanymi do wszczęcia przedmiotowego postępowania nadzorczego, a nie tylko H. lub ewentualni następcy prawni tej spółki.

W uzasadnieniu skargi H. stwierdziła między innymi, że przed wybuchem II Wojny Światowej na mocy wyroku sądowego uznano za niebyłą umowę sprzedaży przez P. H. na rzecz H. nieruchomości objętych de facto mocą orzeczenia z dnia [...] maja 1948 r. Spadkobiercy P. H. brali udział w postępowaniu nacjonalizacyjnym, zakończonym wydaniem orzeczenia z dnia [...] maja 1948 r. W związku z tym, następcy prawni P. H. są tym bardziej uprawnieni do wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania nieważnościowego w odniesieniu do wyżej wskazanego orzeczenia.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Organ administracji publicznej w szczególności stwierdził, że zarzuty przedstawiane w obu skargach dotyczą w istocie nie decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r., lecz decyzji z dnia [...] września 2007 r.

Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2009 r. (sygn. akt IV SA/Wa 987/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. oraz uchylił zaskarżoną decyzję ze skargi H. C.

W odniesieniu do skargi H. C. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zasługuje ona na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2008 r. wydana została przy błędnym założeniu braku przymiotu strony u H. C., czym naruszony został art. 153 P.p.s.a. w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że jak wynika z akt sprawy, P. H., S. M., M. A. i A. R. złożyli w dniu 10 grudnia 1996 r. wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Wydane w związku z tym wnioskiem decyzje administracyjne zostały zaskarżone przez H. C. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 2 lutego 2000 r. (sygn. akt IV SA 1495/99) uchylił te decyzje.

Decyzję wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy H. C. ponownie zaskarżył do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 czerwca 2004 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2477/03) uwzględnił skargę, zaś złożona wobec tego wyroku skarga kasacyjna została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 maja 2005 r.

Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny, w powołanych orzeczeniach sądy administracyjne uznały H. C. za stronę legitymowaną do występowania w postępowaniu z wniosku P. H., S. M., M. A. i A. R. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] maja 1948 r. w części dotyczącej "H.". Skoro więc w dotychczasowych orzeczeniach sądów administracyjnych H. C. został uznany za stronę postępowania prowadzonego z wniosku P. H., S. M., M. A. i A. R., to z racji, że decyzja z dnia [...] września 2007 r. stanowi kolejne rozstrzygnięcie dotyczące tego wniosku, H. C. jest stroną także w tym postępowaniu. Odmienne stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. narusza art. 153 P.p.s.a. w sposób mający wpływ na wynik sprawy, przez pozbawienie H. C. prawa do żądania merytorycznego rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] września 2007 r.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzja z dnia [...] kwietnia 2008 r. narusza również art. 109 § 1 K.p.a. w zw. z art. 6, art. 8 i art. 28 K.p.a. Treść art. 109 § 1 K.p.a. jednoznacznie wskazuje na brak podstaw prawnych do różnicowania adresatów decyzji na podmioty traktowane jako strony postępowania i podmioty nie mające przymiotu strony, a otrzymujące decyzję jedynie "do wiadomości". Skoro więc decyzja administracyjna może być doręczana jedynie stronom postępowania, to doręczenie decyzji z dnia [...] września 2007 r. H. C., niezależnie od użytej klauzuli "do wiadomości", wykluczało dopuszczalność uznania tego podmiotu na kolejnym etapie postępowania administracyjnego za niebędącego stroną decyzji z dnia [...] września 2007 r. i przez to skutkujące umorzeniem postępowania z jego wniosku.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówienie przymiotu strony na etapie odwoławczym wobec podmiotu, który uznany został za stronę w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, nie może skutkować wykluczaniem takiego podmiotu z dalszych etapów postępowania administracyjnego przy jednoczesnym pozostawieniu w obiegu prawnym dotychczasowego rozstrzygnięcia wydanego z jego udziałem, jeżeli podmiot ten nie posiadał przymiotu strony od samego początku. Takie postępowanie narusza także zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, wynikającą z art. 8 K.p.a., gdy w przypadku potraktowania danego podmiotu za stronę postępowania pierwszoinstancyjnego podmiot ten oczekuje, że w ponownym postępowaniu prowadzonym przez ten sam organ administracji publicznej zostanie tak samo potraktowany jako strona.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Minister Gospodarki zaskarżając go w części orzekającej o uchyleniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj., art. 153 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. przez związanie organu oceną prawną i wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania administracyjnego, bez uwzględnienia istotnej zmiany stanu prawnego i okoliczności faktycznych, czyli wcześniejszego uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 listopada 2008 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1339/08) decyzji z dnia [...] września 2007 r., od której wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł H. C., w wyniku którego organ wydał decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. uchyloną zaskarżonym kasacyjnie wyrokiem, w następstwie których to okoliczności w postępowaniu administracyjnym w przedmiotowej sprawie może zostać wydana wyłącznie decyzja na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a., która jest tożsama w rozstrzygnięciu z uchyloną decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., czyli decyzją umarzającą postępowanie z wniosku H. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy z powodu bezprzedmiotowości tegoż postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 marca 2010 r. (sygn. akt I OSK 788/09) uchylił wyrok z dnia 27 stycznia 2009 r. i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szczególności, że postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie było dotknięte wadą nieważności. Jeden z uczestników postępowania, Prezydent Miasta P., nie był bowiem zawiadomiony o toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym, w szczególności o terminie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że stwierdzenie nieważności postępowania wyklucza merytoryczne odniesienie się przez ten Sąd do zarzutów skargi kasacyjnej.

Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2010 r. (sygn. akt IV SA/Wa 775/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę H.

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2011 r. (sygn. akt 775/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawiesił postępowanie sądowe ze względu na to, ze w składzie organów H. zachodziły braki uniemożliwiające jej działanie.

Postanowieniem z dnia 24 września 2012 r. (sygn. akt 775/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniosek o ustanowienie, na podstawie art. 80 P.p.s.a., kuratora dla H.

Postanowieniem z dnia 27 listopada 2012 r. (sygn. akt I OZ 867/12) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2012 r.

Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2013 r. (sygn. akt 775/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, między innymi, podjął zawieszone postępowanie sądowe i ustanowił kuratora dla H. w osobie adwokata P. G.

Pismem procesowym z dnia 4 kwietnia 2013 r. H. wniosła o uchylenie w całości decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. oraz umorzenie jako bezprzedmiotowego postępowania w stosunku do decyzji z dnia [...] września 2007 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że sprawa niniejsza nie dotyczy stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r., w części dotyczącej przedsiębiorstwa H. Sp. z o.o. (dalej: orzeczenie nacjonalizacyjne). Nie jest również objęte jej zakresem, samo w sobie, postępowanie zakończone decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2007 r. (znak [...]) o odmowie P. H., M. A. oraz A. R. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego niniejsza sprawa dotyczy tylko decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2008 r. (znak [...]) o umorzeniu postępowania z wniosku H. C. i H. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej z dnia [...] września 2007 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. To właśnie ta decyzja została zaskarżona przez H. C. (dalej także: skarżącego) i H. (przy czym skarga H. została odrzucona).

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dla wyniku niniejszej sprawy nie ma więc znaczenia, czy H. C. posiada interes prawny w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Ustalenie interesu prawnego H. C. w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] września 2007 r. ma natomiast znaczenie tylko o tyle, o ile wpływa na stwierdzenie interesu prawnego skarżącego w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r.

Konieczne, i dopuszczalne w granicach niniejszej sprawy, jest więc jedynie stwierdzenie czy H. C. słusznie został uznany przez Ministra Gospodarki za podmiot nieposiadający interesu prawnego w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] września 2007 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Innymi słowy, istotą problemu prawnego w niniejszej sprawie jest kontrowersja czy H. C. ma w świetle art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.; dalej: K.p.a.) status strony w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] września 2007 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza, że w niniejszej sprawie chodzi tylko o stwierdzenie, czy postępowanie w sprawie w s z c z ę c i a postępowania nieważnościowego (weryfikujące dopuszczalność wystąpienia z wnioskiem nieważnościowym przez P. H., M. A. oraz A. R.) dotyczy interesu prawnego H. C. Jeśli okaże się, że Minister Gospodarki właściwie przyjął brak interesu prawnego po stronie skarżącego, będzie to oznaczało konieczność oddalenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną w postępowaniu administracyjnym jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że pojęcie strony może być wyprowadzone tylko z konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę do sformułowania interesu lub obowiązku. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym wymaga bowiem istnienia normy prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie której można żądać skutecznie czynności organu, z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga więc ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między powszechnie obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego. Innymi słowy, podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają, w kontekście danego postępowania administracyjnego, żadne uprawnienia ani obowiązki nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 K.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, ze w świetle powyższego podzielić należy pogląd Ministra Gospodarki, że sam udział danego podmiotu w postępowaniu administracyjnym nie czyni z niego automatycznie strony tego postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a. Z samego udziału w postępowaniu nie wynika bowiem interes prawny, który jest niezbędny do stwierdzenia, że dany podmiot jest stroną w postępowaniu administracyjnym.

Nie ulega wątpliwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że od interesu prawnego trzeba odróżnić interes faktyczny, czyli stan, w którym określony podmiot wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem konkretnej sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego.

Zgodnie z art. 109 § 1 K.p.a. decyzję doręcza się stronom na piśmie. Jak stanowi art. 40 § 1 K.p.a. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Na podstawie art. 107 § 1 K.p.a. decyzja powinna zawierać w szczególności oznaczenie strony lub stron. Z tych uregulowań nie wynika jednak – w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – że każdy podmiot wymieniony w decyzji, lub któremu doręczona jest decyzja, jest stroną. Nie wynika z nich również, że przez fakt wymienienia w decyzji lub jej doręczenia dany podmiot staje się stroną. Sam fakt doręczenia jakiemuś podmiotowi decyzji "do wiadomości" nie powoduje bowiem, że po stronie tego podmiotu powstaje interes prawny. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego rozumowanie odmienne byłoby nielogiczne. Z obowiązku dokonania określonej czynności wobec podmiotu charakteryzującego się daną cechą, nie wynika bowiem, że każdy podmiot, wobec którego dokonano takiej czynności, nabiera tę cechę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie odnosi się w granicach niniejszej sprawy do tego, czy doręczanie decyzji "do wiadomości" podmiotom niebędącym stronami jest zgodne z prawem lub celowe.

Jak stanowi art. 127 § 1 K.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Na podstawie zaś art. 127 § 3 K.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Zgodnie z art. 138 § 1 K.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że odwołanie pochodzące od osoby, która nie ma statusu strony postępowania administracyjnego zakończonego decyzją wydaną w pierwszej instancji, a do której mimo to decyzja została skierowana, nie może zostać uwzględnione przez organ administracji publicznej. Stąd Minister Gospodarki poprawnie przyjął, że jeżeli w wyniku rozpoznania odwołania organ stwierdzi, że podmiot wnoszący odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) nie ma w danej sprawie interesu prawnego, to wydaje się decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 1999 r., sygn. akt OPS 16/98, dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Jak wynika z art. 153 P.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: P.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że przez ocenę prawną należy w kontekście art. 153 P.p.s.a. rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Związanie sądu oceną prawną oznacza, że sąd administracyjny nie może w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i ma obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Niezastosowanie się przez sąd I instancji do oceny prawnej wyrażonej w orzeczeniu sądu administracyjnego jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej wskazaną w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., ponieważ art. 153 P.p.s.a. należy uznać za przepis prawa materialnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 953/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Przedmiotem postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. było ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją z dnia [...] września 2009 r. Treścią rozstrzygnięcia decyzji z dnia [...] września 2009 r. była odmowa wszczęcia postępowania z wniosku P. H., M. A. i A. R.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzja z dnia [...] września 2009 r. dotyczyła jedynie kwestii procesowej. Nie wynikały z niej żadne skutki prawne dla innych podmiotów niż P. H., M. A. i A. R. W szczególności decyzja ta nie zmieniała sytuacji prawnej H. C.. W związku z tym, skarżący nie miał interesu prawnego w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela ocenę Ministra Gospodarki, zgodnie z którą należało umorzyć postępowanie z wniosku H. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] września 2007 r. Skarżący nie posiadał bowiem w tym postępowaniu interesu prawnego, a w konsekwencji nie mógł zostać uznany za stronę w rozumieniu art. 28 K.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że nawet, gdyby stwierdzić, że skarżący ma interes prawny w stwierdzeniu nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, to nie można przyjąć, że decyzja z dnia [...] kwietnia 2008 r. lub decyzja z dnia [...] września 2007 r. dotyczyła tej kwestii. Nie ma więc znaczenia w niniejszej sprawie pogłębiona argumentacja, dotycząca interesu prawnego skarżącego w stwierdzeniu nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, w szczególności w konkretnym postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. W szczególności chybiony jest zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 i 4 oraz § 2 K.p.a. przez przekroczenie granic, w jakich organ administracyjny może rozpoznać i rozstrzygać sprawę w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji, polegające na przyjęciu, że adresatem orzeczenia nacjonalizacyjnego była H., a nie spadkobiercy P. H.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nierelewantny w niniejszej sprawie jest również zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a., przez przyjęcie, wbrew wiążącej ocenie prawnej wyrażonej w wyrokach sądów administracyjnych, że adresatem orzeczenia nacjonalizacyjnego była H., a nie spadkobiercy P. H., a w konsekwencji uznanie, że przedmiotowe nieruchomości nie były objęte nacjonalizacją i odmówienie H. C. statusu strony.

Kwestia ta nie ma bowiem – zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – żadnego znaczenia w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Wynika to z faktu, że stwierdzenie które nieruchomości zostały objęte orzeczeniem nacjonalizacyjnym nie wpływa na ocenę, czy H. C. miał interes prawny w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku P. H., M. A. i A. R. zakończonego wydaniem decyzji z [...] września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że z faktu, że sądy administracyjne uznały H. C. za stronę legitymowaną do występowania w postępowaniu z wniosku P. H., S. M., M. A. i A. R. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego nie wynika, że H. C. jest stroną legitymowaną do występowania w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania z wniosku P. H., S. M., M. A. i A. R. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Jak stwierdzono wyżej, decyzja z dnia [...] września 2007 r. dotyczyła tylko kwestii procesowych, związanych ściśle z osobami wnioskodawców i nie wpływała w żaden sposób na sferę praw i obowiązków H. C. Jej przedmiotem nie było stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący niewątpliwie może twierdzić, że posiada interes w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] września 2007 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Jednakże interes ten przybiera jedynie postać interesu faktycznego, a ten – zgodnie z art. 28 K.p.a. – nie daje legitymacji do występowania w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony.

Na marginesie Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że zakończenie postępowania nieważnościowego, prowadzonego w stosunku do określonego rozstrzygnięcia na wniosek danego podmiotu, nie oznacza niedopuszczalności wszczęcia innego postępowania nieważnościowego w odniesieniu do tego samego rozstrzygnięcia – w szczególności na wniosek innego podmiotu. W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że odmowa P. H., M. A. oraz A. R. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego nie oznacza – sama w sobie – zamknięcia możliwości uzyskania przez H. C., w osobnym postępowaniu, decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności, które Sąd byłby zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.