Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 977/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-02-10 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 23
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2008 r.; postanawia oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] I. K. (dalej zwany skarżącym albo wnioskodawcą) – reprezentowany przez radcę prawnego wniósł skargę do tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej wymienioną w sentencji niniejszego postanowienia. Do skargi dołączony został sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, rozstał się z żoną i podjął pracę za minimalne wynagrodzenie, które z ledwością starcza na bardzo skromną egzystencję. Skarżący wskazał, że mieszka "kątem" u swojej siostry, która nieodpłatnie użyczyła mu jednego pokoju. Każdego dnia dojeżdża do pracy i nie ma własnych pieniędzy, które pozwoliłyby mu na samodzielne wynajęcie mieszkania. Całość otrzymywanych poborów przeznacza na dojazd do pracy, wyżywienie i ubiór. Bez pomocy siostry nie byłby zdolny do samodzielnej egzystencji. Skarżący oświadczył, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł, t.j. [...] zł netto.

Na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie posiada jakichkolwiek kont, lokat i rachunków bankowych. Wnioskodawca wyjaśnił, że obecnie mieszka na zasadzie użyczenia w domu należącym do jego syna J. K. Z uwagi na trudną sytuację materialną, jak i zdrowotną, nie ponosi jakichkolwiek kosztów utrzymania domu, które ponosi jego żona G. K.. Skarżący podał, że wprawdzie mieszka pod jednym dachem z żoną, gdyż małżonka zgodziła się, aby na powrót zamieszkał w nieruchomości syna, to jednak małżonkowie pozostają w faktycznej separacji i nic ich już nie wiąże. Od lat nie wiążą ich także sprawy majątkowe z uwagi na podpisaną umowę majątkową małżeńską. Obecnie całość otrzymywanych dochodów ([...]zł) skarżący przeznacza na wyżywienie ([...] zł na tydzień, t.j. [...] zł w miesiącu) oraz wydatki osobiste w łącznej wysokości [...] zł (t.j. środki czystości, lekarstwa związane z chorobami sezonowymi, ubrania). Skarżący oświadczył, że nie posiada udziałów w spółkach, jest natomiast zatrudniony na stanowisku prezesa zarządu w spółce należącej do jego rodziny pod nazwą "S. K." sp. z o.o. Skarżący wyjaśnił, że nie uzyskuje jakichkolwiek innych dochodów poza dochodami z umowy o pracę. Wnioskodawca podał, że nie posiada i nie użytkuje jakichkolwiek pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący wskazał, że nie prowadzi działalności gospodarczej od dnia [...] Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie podał jaka jest sytuacja finansowa, majątkowa i rodzinna jego siostry, gdyż - jak oświadczył - nie mieszka już z siostrą. Mieszka obecnie w domu należącym do syna. Skarżący wyjaśnił, że pozostaje w związku małżeńskim, nie orzeczono formalnej separacji, małżonkowie pozostają jednak w separacji faktycznej. Strony podpisały umowę majątkową małżeńską. Każdy z małżonków prowadzi swoje odrębne rozliczenia. Skarżący nie ma dostępu do środków finansowych żony. Małżonka uzyskuje miesięczne dochody z tytułu wykonywanej pracy oraz pobierania części emerytury. Małżonka zgodziła się przedłożyć zaświadczenie o wynagrodzeniu za pracę, zeznania roczne podatkowe, zaznaczyła jednak – jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy - że nie będzie w jakikolwiek sposób finansowo partycypowała w sprawach sądowych małżonka. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że małżonka nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, posiada natomiast 1 udział w "S. K. " Sp. z o.o. o wartości [...] zł. Małżonka nie pełni funkcji członka zarządu lub prokurenta w spółkach i nie uzyskuje dodatkowych dochodów. Żona wnioskodawcy ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...] zł, przy czym z tytułu zużycia gazu [...] zł, opłat za wodę [...] zł, energię elektryczną [...] zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw [...] zł, wyżywienie [...] zł, telefon komórkowy [...] zł, abonament RTV [...] zł. Skarżący podał, że rachunki wystawiane są na niego, przy czym zaznaczył, że były i są opłacane ze środków żony. Wnioskodawca po raz kolejny powtórzył, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, jednakże nie zdążyli jeszcze przeprowadzić przepisania liczników. Skarżący wskazał, że nie posiada obecnie rachunków bankowych, które podlegałyby zajęciu, podał, że w postępowaniu egzekucyjnym nie wyegzekwowano od niego jakiejkolwiek kwoty z uwagi na brak majątku. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych, z których wynika, że w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł, w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł, zaświadczenia z Banku Spółdzielczego w Ł. z dnia [...], z którego wynika, że z dniem [...] rachunek bieżący dla klienta S.H.D. I. K. ul. [...], Ł. został zamknięty, aktu notarialnego z dnia [...], z którego wynika, że małżonkowie G. K. i I. K. ustanowili w małżeństwie rozdzielność majątkową, wypisu z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej, z którego wynika, że w dniu [...] skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, zaświadczenia z dnia [...], z którego wynika, że skarżący jest zatrudniony w spółce "S. K." Sp. z o.o. [...], Ł. od [...] na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku [...], z wynagrodzeniem miesięcznym brutto [...] zł, w ostatnich trzech miesiącach wynagrodzenie brutto wynosiło [...] zł miesięcznie, umowy o pracę z dnia [...], zaświadczenia z dnia [...], z którego wynika, ze żona skarżącego jest zatrudniona w Z. S. P. w Ł. od [...] do [...], w okresie od [...] do [...] uzyskała wynagrodzenie miesięczne w wysokości [...] zł brutto, t.j. [...] zł netto, decyzji ZUS z dnia [...], z której wynika, że wysokość świadczenia emerytalnego do wypłaty wynosi miesięcznie [...] zł, zeznań rocznych podatkowych żony za [...], z których wynika, że w [...] uzyskała dochód w wysokości [...] zł, w [...] w wysokości [...] zł, wyciągu z rachunku bankowego żony za okres od [...] do [...], z którego wynika, że na ten rachunek nie wpływają środki z tytułu emerytury i wynagrodzenia za pracę, zaświadczenia z Banku Spółdzielczego w Ł. z dnia [...], z którego wynika, że małżonka w w.w banku nie ma innych rachunków i lokat terminowych, wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego, z którego wynika, że w dniu [...] została zawarta umowa spółki "S. K." sp. z o.o., udziały w spółce objęli G. K. oraz J. K., prezesem zarządu spółki jest I. K., przedmiotem działalności spółki jest sprzedaż hurtowa wyrobów metalowych oraz sprzętu i dodatkowego wyposażenia hydraulicznego i grzejnego, zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia [...] skierowanego do Banku Spółdzielczego [...], Ł.

Kolejnym pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

1. złożenie odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między skarżącym i jego żoną,

2. wyjaśnienie w jaki sposób syn skarżącego nabył dom, w którym obecnie mieszka wnioskodawca, w szczególności czy otrzymał go na podstawie umowy darowizny, jeżeli tak to kiedy, czy dom ten był własnością skarżącego, należy przedłożyć odpis aktu notarialnego,

3. wyjaśnienie czy skarżący był właścicielem nieruchomości, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, wartościowych przedmiotów, oszczędności, czy posiadany majątek darował innym osobom np. żonie, synowi, rodzeństwu, jeżeli tak to kiedy i jakie składniki majątku darował,

4. podanie czy syn skarżącego uzyskuje dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu,

5. podanie czy syn skarżącego pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami np. z żoną, dziećmi, jeżeli syn skarżącego pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu osoby te uzyskują miesięczne dochody,

6. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] i [...] złożonych przez syna skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, złożenie odpisów z kont, rachunków bankowych, lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie sześć miesięcy należących do syna skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

7. podanie kosztów miesięcznego utrzymania syna skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.),

8. podanie czy syn skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach,

9. podanie czy syn skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów,

10. podanie czy żona skarżącego użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów,

11. podanie czy syn skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają nieruchomości, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro.

Skarżąc w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie posiada z żoną majątku wspólnego i z tego względu strony nie dokonywały jakiegokolwiek podziału, z tego również względu niemożliwym jest przedłożenie odpisu umowy lub orzeczenia. Wnioskodawca podał, że syn odmówił mu udzielenia informacji dotyczącej jego sytuacji majątkowej, z uwagi na okoliczność, że nie jest stroną postępowania w przedmiotowej sprawie i wobec tego skarżący nie udzielił odpowiedzi na punkt 2, 4-10 i 12 wezwania. Skarżący w odpowiedzi na punkt 3 wezwania wskazał, że w okresie postępowania podatkowego nie był właścicielem nieruchomości, pojazdów, przedmiotów wartościowych, oszczędności, itp., w związku z tym nie dokonywał jakichkolwiek darowizn. Skarżący podał, że małżonka nie użytkuje pojazdów mechanicznych podlegających rejestracji.

Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oddalił wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał istnienia po jego stronie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W postanowieniu tym referendarz sądowy zauważył, że z oświadczeń skarżącego złożonych do niniejszej sprawy wynika, że pozostaje on w związku małżeńskim, małżonkowie pozostają od dnia [...] w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i w separacji faktycznej. Skarżący mieszka na zasadzie użyczenia w domu należącym do jego syna J. K.. Wnioskodawca - mimo wezwania - nie wyjaśnił w jaki sposób syn nabył tę nieruchomość, w szczególności czy otrzymał tę nieruchomość na podstawie umowy darowizny, jeżeli tak to kiedy, i co najważniejsze dla niniejszej sprawy, czy dom ten był własnością skarżącego. Skarżący nie wyjaśnił również, czy wcześniej posiadał jakieś nieruchomości, pojazdy mechaniczne, wartościowe przedmioty i oszczędności i czy np. zbył je w drodze darowizny. Skarżący podał jedynie, że w okresie prowadzenia postępowania podatkowego nie był właścicielem majątku. Zatem z przedłożonych przez skarżącego oświadczeń nie wynika, czy w przeszłości posiadał jakiś majątek, jeżeli tak to jakie były składniki tego majątku i w jaki sposób zbył ten majątek, np. czy darował go komuś z członków rodziny.

Skarżący przedstawił dokumenty z których wynikały dochody jego małżonki, jednak zaznaczył, że małżonka oświadczyła, iż nie zamierza partycypować w kosztach sądowych skarżącego, odnosząc się do tego oświadczenia referendarz sądowy wskazał, że stosownie do regulacji wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są obowiązani m. in. do wzajemnej pomocy i to niezależnie od istniejącego w małżeństwie ustroju majątkowego. Odnosząc się z kolei do wydatków małżonki skarżącego wskazano, że część z nich w tym wydatki związane z telefonem komórkowym oraz telewizją kablową nie zaliczają się do kosztów koniecznego utrzymania się.

Podsumowując uzasadnienie swojego stanowiska referendarz sądowy wskazał, że oświadczenia majątkowe skarżącego nie zawierają pełnej informacji dotyczącej jego zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Mając na uwadze tą okoliczność, wskazano, iż brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy musi skutkować odmową jego przyznania.

Od powyższego postanowienia referendarza sądowego został wniesiony pismem z dnia [...] sprzeciw w którym to pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie postanowienia referendarza sądowego w całości i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu tego sprzeciwu pełnomocnik skarżącego wskazał, że Urząd Skarbowy niesłusznie wymierzył skarżącemu zobowiązanie do zapłaty podatku VAT w łącznej wysokości [...] zł, wskazano przy tym, że uczyniono to na skutek wydania wobec skarżącego [...] decyzji, z których każda została zaskarżona. Łączna kwota którą skarżący musiałby ponieść tytułem wpisu sądowego od jego skarg wynosi łącznie blisko [...] zł. Pełnomocnik podniósł również, że skarżący współpracował z sądem i dalej chce z nim współpracować, bowiem nie ma on nic do ukrycia. Przyczyną która legła u podstaw oddalenia wniosku o prawo pomocy było zdaniem pełnomocnika nieudzielenie przez skarżącego odpowiedzi na pytania wystosowane do niego przez referendarza sądowego a odnoszące się do ustalenia sytuacji finansowej jego małżonki, dorosłego syna oraz sytuacji majątkowej skarżącego sprzed wszczęcia wobec niego postępowań podatkowych zakończonych zaskarżonymi decyzjami. W ocenie pełnomocnika skarżącego przepisy prawa nakazują skarżącemu wykazanie wyłącznie jego obecnej sytuacji majątkowej i rodzinnej, przepisy regulujące przyznanie prawa pomocy nie wymagają od skarżącego wykazywania jego sytuacji majątkowej i rodzinnej na przestrzeni jego całego życia.

W sprzeciwie wskazano również, że okoliczności w jakich to syn skarżącego wszedł w posiadanie domu nie mogą stanowić przedmiotu zainteresowania Sądu, bowiem nawet jeżeli dom ten był w przeszłości własnością skarżącego to i tak na chwile obecną skarżący nie może zmusić obdarowanego syna do udzielenia mu pomocy w pokryciu obciążających go kosztów sądowych związanych z prowadzonym w przeszłości przez skarżącego przedsiębiorstwem. Skarżący wskazał także, że istotnie dom będący aktualnie własnością syna został mu darowany przez skarżącego w [...] to jest na kilka lat przed wszczęciem wobec skarżącego postępowań podatkowych. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano także, iż syn skarżącego nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego a skarżący nie zna jego sytuacji finansowej i majątkowej, co więcej jak wyjaśniono syn skarżącego na zadane mu pytania odnośnie informacji których to ujawnienia żądano z oburzeniem odmówił ich udzielenia.

Skarżący nie akceptuje również wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu poglądu, że z regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego statuujących obowiązek wzajemnej pomocy małżonków, wypływa obowiązek jego małżonki do udzielenia mu pomocy w zapłacie wpisów sądowych od wnoszonych przez skarżącego skarg. Wskazano przy tym, że toczące się postępowanie nie ma nic wspólnego z potrzebami rodziny, dotyczą one majątku odrębnego skarżącego. Skarżący podniósł także, że nie można go pozbawiać konstytucyjnego prawa do sądu na podstawie "akademickich rozważań" dotyczących tego na czym polega obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny, jak stwierdził to skarżący w praktyce bowiem nie ma on jakiegokolwiek wpływu na postępowanie swojej żony. Niezależnie od powyższego wskazano, że nawet gdyby przyjąć, iż skarżący oraz jego żona nie mają intercyzy i nie są w separacji to i tak z wykazanej przez nich sytuacji majątkowej wynika, że nie są oni w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sprzeciwie zaznaczono również, że sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący jest dla niego niezwykle trudna i skarżący nie radzi sobie z nią w sposób psychiczny. Odmowa przyznania mu prawa pomocy dodatkowo pogłębia jego trudną sytuację psychiczną, w której to znalazł się zdaniem pełnomocnika na skutek działań urzędu skarbowego skierowanych przeciwko osobie jego mocodawcy. Na dowód powyższego dołączono zawiadomienie skierowane do obrońcy skarżącego w którym informuje się go o tym, że do Prokuratury Rejonowej został przekazany wniosek o powołanie biegłych lekarzy psychiatrów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy.

W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa.

W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy.

Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami.

Odnosząc się do podnoszonych w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego twierdzeń należy wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Co więcej jak trafnie wskazano w postanowieniu referendarza sądowego zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) który brzmi – "Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.", wynika wprost obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy który również obejmuje pomoc związaną z obowiązkiem ponoszenia przez drugiego małżonka kosztów związanych z prowadzeniem postępowań sądowych. Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej ani pozostawanie w separacji faktycznej [tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl].

Jak wynika z dokumentów przedłożonych przez skarżącego jego małżonka uzyskuje miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia w kwocie [...] zł oraz z tytułu emerytury w kwocie [...] zł, łączna suma dochodów małżonki skarżącego wynosi zatem [...] zł, przy czym jak wynika z oświadczenia koszty utrzymania małżonki wynoszą [...] zł, a zatem małżonce pozostaje miesięcznie kwota ok. [...] zł. Co więcej część wydatków takich jak koszty korzystania z aparatu komórkowego oraz koszty związane z telewizją kablową czy też satelitarną nie mieszczą się w koniecznych kosztach utrzymania. Przyjmuje się, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach aż do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i swojej rodziny, dopiero gdy tak poczynione oszczędności okażą się nie wystarczające możliwe jest przyznanie prawa pomocy. Jak trafnie wskazuje to orzecznictwo udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe [tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2007 r. sygn. akt II GZ 161/07, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Co więcej, nie można tracić z pola widzenia faktu, że skarżący prowadził w przeszłości działalność gospodarczą uzyskując z tego tytułu dochody, jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zeznania podatkowego za [...] skarżący osiągnął we wskazanym roku podatkowym zysk w wysokości [...] zł, za rok następny kwota ta wynosiła [...] zł. Przedsiębiorca prowadząc działalność gospodarczą powinien również liczyć się z możliwością ponoszenia przez niego kosztów sądowych związanych z postępowaniami sądowymi pozostającymi w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, jak wskazuje się w orzecznictwie - zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma zatem znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki jawnej na dzień wniesienia skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie oraz sytuacja jej wspólników [tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2009 r. sygn. akt I FZ 70/09, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Zdaniem Sądu również w odniesieniu do osoby fizycznej która w przeszłości prowadziła działalność gospodarczą z którą to związane jest postępowania sądowe, można wymagać aby osoba ta przewidywała obowiązek ponoszenia w przyszłości kosztów sądowych.

Wymaganie przez skarżącego aby ten poczynił oszczędności na poczet kosztów związanych z ewentualnymi postępowaniami sądowymi jest tym bardziej zasadne, że prowadząc działalność gospodarczą uzyskiwał on z tego tytułu dochody które pozwalały mu na poczynienie takich oszczędności. Odnosząc powyższe rozważania do wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych wskazać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, albowiem jak wynika z powyższych ustaleń skarżący przy pomocy małżonki może ponieść wpis od skargi której dotyczy to postępowanie sądowe. Odmowa udzielenia prawa pomocy jest tym bardziej zasadna biorąc pod uwagę, że małżonka skarżącego nie podjęła nawet próby poczynienia jakichkolwiek oszczędności w swoich wydatkach. Jak wskazano powyżej, instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi we własnym zakresie koszty postępowania związane ze swoim uczestnictwem w sprawie, mając na uwadze ten fakt nie można tak jak chce tego skarżący przyznać mu prawa pomocy abstrahując od mających swoje normatywne umocowanie obowiązków małżonków do wzajemnej pomocy obejmującej także obowiązek pomagania sobie w ponoszeniu kosztów postępowań sądowych. Akceptacja stanowiska skarżącego wyrażonego w jego sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego oznaczałaby, iż w istocie prawo pomocy zastępowałoby wynikający z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy małżonków.

Odnosząc się do cytowanego w sprzeciwie postanowienia NSA z dnia 5 lutego 2014 r. sygn. akt I FZ 19/14 wskazać, należy, iż jak stwierdzono w tym orzeczeniu - na podstawie art. 255 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny może wezwać do przedłożenia dokumentów dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Przepis ten wyznacza więc granicę podmiotową swojego zastosowania - nie może być podstawą do wezwania o przedłożenie dokumentów źródłowych niezwiązanych z osobą wnioskującą o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 23 września 2010 r., II FZ 474/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Jednocześnie art. 255 p.p.s.a. nadaje sądom administracyjnym rozpoznającym wnioski o przyznanie prawa pomocy kompetencję do wezwania strony o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). W sprawie bezspornym jest fakt, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, co więcej jak wskazał to pełnomocnik skarżącego w swoim piśmie z dnia [...] skarżący co najmniej od tej daty mieszka w domu należącym do jego syna, natomiast wszystkie koszty utrzymania tego domu ponoszoną są przez jego żonę – G. K., w świetle powyższego biorąc pod uwagę, że skarżący pozostaje przez cały czas w związku z małżeńskim, a także zamieszkuje z małżonką w jednym domu uzasadnia to przyjęcie, że wbrew twierdzeniom skarżącego nie żyje on w separacji faktycznej. Co więcej jak wskazano to wprost w cytowanym przez pełnomocnika skarżącego postanowieniu NSA - wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Mając z kolei na uwadze fakt, że dom w którym mieszka skarżący wraz z małżonką jest własnością ich syna za zasadne należy uznać, że wraz z synem małżonkowie tworzą wspólne gospodarstwo domowe, a zatem również zwrócenie się przez referendarza z wnioskiem o udzielenie informacji odnośnie stanu majątkowego syna skarżącego należy uznać za uzasadnione.

Odnosząc się do wskazanych przez skarżącego okoliczności dotyczących stanu psychicznego skarżącego wskazać należy, że okoliczności te nie mogą same w sobie uzasadniać żądania przyznania prawa pomocy, z dowodów przedstawionych przez pełnomocnika skarżącego wynika jedynie, że finansowy organ postępowania przygotowawczego przekazał do Prokuratury Rejonowej w P. wniosek o powołanie biegłych lekarzy psychiatrów, nie wskazano przy tym jak samo skierowanie wniosku o powołanie biegłych lekarzy psychiatrów przekłada się na sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny która to jest biorąc pod uwagę treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. relewantna dla oceny spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.

Reasumując stwierdzić należy, że ciężar dowodu wykazania, iż po stronie skarżącego istnieją przesłanki warunkujące udzielenie mu prawa pomocy obciąża osobę skarżącego. Wynika to z użycia przez ustawodawcę w przepisie art. 246 p.p.s.a. sformułowania "gdy wykaże". Odnosząc ten wymóg do przedmiotowej sprawy wskazać należy, że skarżący nie udowodnił istnienia po jego stronie obiektywnych przyczyn uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy zgodnie z jego wnioskiem poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.