Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 2628/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert /spr./ Sędzia NSA Maria Zarębska-Kobak AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant: st. ref. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].10.2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich Oddala skargę


UZASADNIENIE

Działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego [ t.jedn. z 1997 r. Dz.Ust. Nr 142 poz. 950 z późn.zm. ] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...].04.2001 r. nr [...] pozbawił A. M. s. P. zam. [...] uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w R. decyzją z dnia [...].03.1977 r. z tytułu służby w Armiach Sojuszniczych w okresie od dnia 14.02.1945 r. do dnia 9.05.1945 r. oraz walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od dnia 25.02.1945 r. do dnia 31.12.1947 r. tj. łącznie przez okres 3 lat i miesiąca.

W uzasadnieniu swojej decyzji na podstawie akt byłego ZBoWiD-u organ ustalił, że w latach 1945 - 1949 A. M. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej zaliczonej przez Sąd Najwyższy do ówczesnego aparatu bezpieczeństwa { uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7.05.1992 r. sygn.akt II UZP 7/91 }. Podczas tej służby wyżej wymieniony brał udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz w likwidacji band zbrojnego podziemia na terenie powiatu rzeszowskiego, a to band " Słowika " , " Radwana " , a poza tym na terenie powiatu mieleckiego band " Lisa " i " Olka " , powiatu przeworskiego " Mewy " i " Wołyniaka " , sanockiego " Żubryda " , jasielskiego " Garda " , leżajskiego " Igły " , strzyżowskiego " Cieśli " i innych, co zainteresowany potwierdził w " relacji " i " informacji " , a więc dokumentach znajdujących się w aktach byłego " ZBoWiD-u. Wspomniane bandy " reakcyjnego podziemia, to oddziały polskiego podziemia niepodległościowego, a więc oddziały Narodowego Zjednoczenia Wojskowego dowodzone prze J. T. pseudonim " Mewa " , B. G. pseudonim " Radwan " i J. Z. pseudonim " Wołyniak " oraz oddział Narodowych Sił Zbrojnych dowodzony przez A. R. pseudonim " Olek " i poakowska grupa E. Ć. Z danych tych wynika, że A. M. podczas służby w aparacie bezpieczeństwa poza strukturami Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego wykonywał zadania operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji i osób walczących o niepodległość Polski. W myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c wyżej powołanej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Osobom tym uprawnienia kombatanckie nie przysługują z żadnych tytułów.

W związku z tą decyzją A. M. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o jej uchylenie i potwierdzenie dotychczas przez niego posiadanych uprawnień.

W motywach wniosku podnosi on, że zakwestionowana decyzja oparta została na pobieżnej i jednostronnej ocenie stanu dowodowego sprawy, bez uwzględnienia realiów i zaszłości z okresu, za który przyznano mu uprawnienia kombatanckie na podstawie udokumentowanej działalności, zwłaszcza w związku z jego udziałem w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Zupełnie dowolnie, bez przeprowadzenia szczegółowych wyjaśnień przypisano mu udział w walce z oddziałami polskiego podziemia niepodległościowego. Ocenę bowiem czy wymienione w uzasadnieniu decyzji bandy określone jako oddziały reakcyjnego podziemia stanowiły oddziały niepodległościowe mogą wydać rodziny pomordowanych, zabitych i obrabowanych. Dokonana zaś przez Kierownika Urzędu ocena jest jedynie powtórzeniem skrajnie wypaczonych relacji i niektórych publikacji. W tym czasie tego rodzaju bandy określane obecnie jako niepodległościowe, a dawniej mianem reakcyjnego podziemia, nie zawsze a raczej rzadko działały na rzecz niepodległości Państwa, specjalizując się w działaniach rabunkowo - bandyckich. Rabunków i rozbojów często dokonywały one na ludziach angażujących się w realizację zadań państwowych i podszywały tego typu aktywność pod działania niepodległościowe. W złożonych w toku postępowania weryfikacyjnego wyjaśnieniach z dnia 16.01.2001 r. wyraźnie i jednoznacznie stwierdził on, że walki z bandami UPA prowadził w plutonie operacyjnym Komendy Powiatowej w P., działającym w ramach jednostki wojskowej i w tych walkach bezpośrednio jej podporządkowanym. Posterunki Milicji Obywatelskiej w Birczy, Tyrawie Wołoskiej, Wojtkowej, Leszczawie, Baligrodzie, Dynowie i wielu innych miejscowościach praktycznie pełniły funkcję koszarów wojskowych i przeważnie zostały rozbite przez oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii, a stancjonujący w nich milicjanci w znakomitej większości zostali wymordowani. Poza tym podnosi, że w życiorysie charakteryzując swoją działalność w ruchu oporu nadmienił on, że w szeregach Armii Krajowej uczestniczył w walkach zbrojnych, co zupełnie zostało pominięte przy rozstrzyganiu sprawy. W jego ocenie bezpodstawnie też zaliczono Milicję Obywatelską do aparatu bezpieczeństwa, co w sposób oczywisty mija się z prawdą. Milicja Obywatelska byłą bowiem samodzielną jednostką i zajmowała się odrębnymi sprawami niż Urząd Bezpieczeństwa, przez który został aresztowany w r. 1951.

Po rozpatrzeniu tegoż wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a i art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego decyzją z dnia [...].10.2001 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...].04.2001 r.

W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu odwołał się do argumentacji zaprezentowanej w motywach swojej decyzji z dnia [...].04. 2001 r. , dodając że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej nie jest obowiązany do dokonywania innych ustaleń, a w szczególności tych które odnoszą się do istnienia w okolicznościach sprawy przesłanek do przyznania uprawnień z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 cyt. ustawy, co znalazło potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Co się zaś tyczy udziału A. M. w ruchu oporu w szeregach Armii Krajowej, to stwierdzić należy, że rozpatrzenie przez organ wniosku o przyznanie nowego tytułu do uznania uprawnień kombatanckich bez udokumentowanego wniosku i rekomendacji właściwego stowarzyszenia stanowiłoby o naruszeniu art. 22 ust. 1 ustawy kombatanckiej oraz art. 22 ust. 3 cyt. ustawy zgodnie z którym wnioski o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1 - 4 mogły być kierowane do Urzędu w określonym trybie do dnia 31.12.1998 r.

Także i tę decyzję tym razem skargą skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył A. M., wnosząc o jej uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wniosek swój skarżący opiera na zarzutach związanych z naruszeniem art. 6 - 9 i 77 § 1 kpa oraz art. 1 ust. 1 i 2 ustawy kombatanckiej, a także art. 30 - 32 Konstytucji RP.

Uzasadniając skargę A. M. stwierdza, że zakwestionowana decyzja jest wielce dla niego krzywdząca i rażąco mija się z porządkiem prawnym, w tym z zasadami ukształtowanymi przez Konstytucję RP. W jej uzasadnieniu potwierdza się jego służbę w armiach sojuszniczych, w tym przymusową służbę w Armii Czerwonej, nie wyciągając z powyższego żadnych wniosków i w efekcie pozbawiając go uprawnień kombatanckich. W jego ocenie potwierdzeniu posiadanych już przez niego uprawnień nie stała na przeszkodzie późniejsza jego praca w organach Milicji Obywatelskiej. Stąd też rozważania dotyczące tej kwestii w motywach zaskarżonej decyzji uznać należy za zbędne, co wiąże się z przypisaniem mu tytułu walczącego o utrwalenie władzy ludowej. Zupełnie bezpodstawnie przypisano go do pionu aparatu bezpieczeństwa publicznego, z pominięciem potwierdzenia jego uprawnień wynikających z art. 1 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej. Nie zachodzi też konieczność dokumentowania dodatkowego tytułu uzasadniającego przyznanie mu uprawnień kombatanckich w związku z jego działalnością w szeregach Armii Krajowej, gdyż i tak ma tego pełne prawo jako były żołnierz.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga nie jest uzasadniona, a podniesione w niej zarzuty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji, która to kwestia stanowi zasadnicze kryterium oceny w ramach postępowania sądowego zaskarżonego aktu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [ Dz.Ust. Nr153 poz. 1269 ], w zw. z art. 1 i 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1270 ], zwanej dalej w skrócie p.s.a. , które w sprawie znajdują zastosowanie w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1271 z późn.zm. ] sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Żaden jednak akt normatywny tej rangi w t.z. " sprawach kombatanckich " nie poszerza zakresu kryteriów sprawowanej przez Sąd kontroli.

Kierując się powyższymi dyrektywami natury normatywnej na wstępie zauważyć wypadnie, iż w sprawie w zasadzie poza sporem pozostaje, iż skarżący pełniąc służbę w organach Milicji Obywatelskiej uczestniczył czynnie w akcjach zbrojnych skierowanych przeciwko oddziałom zbrojnego podziemia dowodzonym przez " Słowika " i " Radwana " na terenach byłego powiatu rzeszowskiego, " Lisa " i " Olka " na terenach byłego powiatu mieleckiego, " Mewy " i " Wołyniaka " na terenach byłego powiatu przeworskiego, " Żubryda " na terenach byłego powiatu sanockiego, " Gardy " na terenach byłego powiatu jasielskiego, " Igły " na terenach byłego powiatu leżajskiego i " Cieśli " na terenach byłego powiatu strzyżowskiego. Fakty te wynikając wprost ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, a to sporządzonej własnoręcznie przez A. M. " Informacji " z dnia 15.03.1976 r. jak i podpisanej przez niego " "Relacji ". Okolicznościom tym skarżący nie zaprzeczał zarówno w toku postępowania weryfikacyjnego jak sądowego. Poddawał jedynie w wątpliwość charakter tych oddziałów jako organizacji niepodległościowych, jakkolwiek w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie przyznał, iż " rzadko " działały one na rzecz niepodległości Państwa. Z dokonanych przez organ ustaleń wynika, iż owe bandy " reakcyjnego podziemia " , to oddziały podziemia niepodległościowego, a w szczególności oddziały Narodowego Zjednoczenia Wojskowego dowodzone przez J. T. ps. " Mewa " , B. G. ps. " R. " i J. Z. ps. " W. " oraz oddziały Narodowych Sił Zbrojnych dowodzone przez A. R. ps. " Olek " oraz poakowska grupa E. Ć. Narodowe Zjednoczenie Wojskowe, to organizacja konspiracyjna założona w listopadzie 1944 r., której oddziały prowadziły m.innymi walkę zbrojną z NKWD, służbą bezpieczeństwa i milicją { vide : Popularna Encyklopedia Powszechna - Oficyna Wydawnicza - Kraków 1996 r. t. 11 str. 67 }, zaś Narodowe Siły Zbrojne to również konspiracyjna organizacja wojskowa utworzona we wrześniu 1942 r. , która prowadziła walkę m.innymi z okupantem hitlerowskim, partyzantką radziecką i rządami komunistycznymi w ramach której przeprowadzono akcje uwalniania więźniów, likwidowania informatorów Urzędu Bezpieczeństwa, ataki na placówki Służby Bezpieczeństwa i milicji { vide : Popularna Encyklopedia Powszechna - Oficyna Wydawnicza - Kraków 1996 r. t. 11 str. 66 i 67 }. W tym kontekście trudno zatem, wbrew stanowisku skarżącego organizacjom tym odmówić znamion organizacji działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Znamiennym także jest i to, że sam skarżący we wspomnianej wyżej " Inforomacji " nie utożsamia " band zbrojnego podziemia " z " bandami rabunkowymi " różnicując je i wymieniając odrębnie " bandy UPA " , " bandy Zbrojnego Podziemia " i wreszcie " bandy rabunkowe " .

Jeżeli zaś tak, to w pełni uprawnione jest stanowisko organu oparte o art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, iż w związku z udziałem skarżącego bezpośrednio w walkach z oddziałami zbrojnymi organizacji działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej winien on być pozbawiony uprawnień kombatanckich, albowiem utracił tz. " zdolność kombatancką " . Oznacza to, że bez względu na inne jego zasługi nawet premiowane przez aktualnie obowiązującą ustawę prawem ubiegania się o przyznanie { zachowanie } uprawnień kombatanckich, uprawnienie to traci rację bytu. Podobne stanowisko zaprezentowano już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego { vide : wyrok z dnia 25.02.1999 r. sygn.akt V SA 1663/98 } zgodnie z którym służba w aparacie bezpieczeństwa poza strukturami UB, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie od tego z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane.

W tym miejscu ubocznie jedynie w replice na zarzut skarżącego co do właściwego zaszeregowania Milicji Obywatelskiej w strukturach ówczesnych organów państwowych zauważyć należy, że Milicja Obywatelska utworzona została dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7.10.1944 r. o Milicji Obywatelskiej [ Dz.Ust. Nr 7 poz. 33 ] i zgodnie z zapisem zawartym w art. 1 cyt. aktu normatywnego, była ona prawno - publiczną formacją Służby Bezpieczeństwa.

Mając zatem na uwadze powyższe wywody, stwierdzić należy, iż bez znaczenia dla wyniku sprawy są dalsze podnoszone w skardze zarzuty dotyczące udziału skarżącego w ramach armii sojuszniczych w walkach z hitlerowskim najeźdźcą czy też w związku z odbywaną służbą w szeregach Milicji Obywatelskiej z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii, a także tyczące się jego przynależności do Armii Krajowej.

W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 151 p.s.a. należało orzec jak w sentencji.