Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 946/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 31 zq ust. 8 w zw. z art. 31 zq ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Claudia Kozłowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 czerwca 2022 r. nr 100000/71/383241/2020/3/RDZ-ODW w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 czerwca 2020 r., nr 100000/71/180226/2020/RDZ


UZASADNIENIE

W dniu 8 kwietnia 2020 r. J. A. (dalej: Skarżący) za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych złożył do ZUS wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.

Decyzją z dnia 19 stycznia 2021 r. ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 31 zq ust. 8 w zw. z art. 31 zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.), dalej: ustawa o COVID, w wyniku rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia 24 czerwca 2020 r. odmawiającą Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS podniósł, że płatnik składek nie złożył poprawnego wniosku RDZ. W wyniku analizy stwierdzono, że wnioskodawca jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą opłacająca składki wyłącznie za siebie. Tymczasem Skarżący wystąpił z wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek jako płatnik składek opłacający składki za osoby ubezpieczone.

Po rozpoznaniu skargi na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 21 września 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 727/21 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Skarżący złożył wniosek jako wspólnik spółki cywilnej, a nie osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, jednoznacznie jako wnioskodawca wskazując swój status i charakter prowadzonej działalności - to zastosowanie wobec tego podmiotu winien znaleźć przepis art. 31zo ust. 1, a nie ust. 2 ustawy o COVID-19 (omyłkowo wskazano u.s.u.s. – przyp. Sądu). W ten zresztą sposób zredagowany został formularz wniosku w części II, z podziałem na pkt 1 i pkt 2 – adekwatnie do jednostek redakcyjnych przepisu art. 31 zo.

Sąd również zwrócił uwagę, że skoro organ miał wątpliwości co do statusu wnioskodawcy i podstawy prawnej, z której domagał się wnioskowanego zwolnienia, to należało wezwać stronę do wyjaśnienia czego w istocie dotyczy jej wniosek, w związku z jakim rodzajem działalności go złożono, jaki jest jego przedmiotowy zakres i kto w rzeczywistości go składa.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ powinien procedować zgodnie z art. 7, art. 8, art. 9, art. 80 K.p.a., zaś uzasadnienie winno spełniać wymogi art. 107 § 3 K.p.a.

Zaskarżoną do sądu decyzją, ZUS ponownie utrzymał w mocy decyzję z dnia 24 czerwca 2020 r. odmawiającą Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności za maj 2020 r.

W uzasadnieniu organ po przytoczeniu dotychczasowego postępowania wskazał, że do dnia 30 czerwca 2020 r. Skarżący nie złożył prawidłowo wypełnionego wniosku (a jest to termin zawity), zatem nie mógł być zwolniony z opłacania składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy o COVID w zw. z art. 4 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321, dalej "u.s.u.s."), poprzez nieprawidłowe przyjęcie, iż wspólnik spółki cywilnej zatrudniający pracowników stanowi osobę prowadzącą działalność gospodarczą opłacającą składki wyłącznie za siebie, a przez to uznanie, iż płatnikowi nie przysługuje przedmiotowe zwolnienie;

- niewłaściwą wykładnię i błędne zastosowanie art. 31 zp ust. 1 pkt 1 ustawy o COVID-19 polegające na błędnym uznaniu, iż w niniejszej sprawie nie nastąpiło złożenie w terminie wniosku o zwolnienie z opłacanych należności z tytułu składek za wskazany okres, ze względu na rzekomą nieprawidłowość wniosku, która została wielokrotnie wyjaśniona w toku postępowania, również w ramach skargi rozpoznanej przez WSA w Gdańsku w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 727/21;

- niewłaściwą wykładnię art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 w zw. z art. 860 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (k.c.) oraz art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, poprzez niezastosowanie, a przez to całkowite pominięcie, iż spółka cywilna nie może być traktowana jako oddzielny podmiot, gdyż to Skarżący jako wspólnik spółki pozostaje płatnikiem składek, który zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Mając na uwadze powyższe, Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez zwolnienie płatnika składek z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r., ewentualnie uchylenie wydanej decyzji ZUS z dnia 19 stycznia 2021 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona do Sądu decyzja narusza przepisy prawa w stopniu skutkującym wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego – szczególnie z uwagi na rażące naruszenie przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.").

Rozpoznając skargę w pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnicze znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma okoliczność, iż przedmiotowa sprawa była wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 21 września 2021 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 727/21.

Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania art. 153 p.p.s.a.

Zgodnie z tym przepisem ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376). Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

Podsumowując tę część rozważań stwierdzić należy, że zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12), przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że ponownie rozpoznając sprawę ZUS pominął wytyczne i argumentację zawartą w wyroku z dnia 21 września 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 727/21.

W ww. wyroku Sąd zwrócił uwagę, że w niniejszej zaś sprawie wnioskodawcą i w konsekwencji adresatem decyzji jest wspólnik spółki cywilnej - będący płatnikiem składek, pracodawcą, podmiotem, który zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Podkreślił, że spółka cywilna jest stosunkiem prawnym obligacyjnym, opartym na umowie. Kodeks cywilny – począwszy od art. 860 – reguluje specyfikę spółki cywilnej stanowiąc, że przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Zgodnie z art. 861 § 1 k.c. wkład wspólnika może polegać na wniesieniu do spółki własności lub innych praw albo na świadczeniu usług. Innymi słowy, wspólnicy realizują oznaczony w umowie cel gospodarczy poprzez wspólne działanie, a jeżeli zastrzegają, że wkłady mają być pokryte świadczeniem usług, to wskazany obowiązek realizują w ramach tej podstawy kontraktowej, a nie jakiejkolwiek innej umowy. Umowa spółki cywilnej nie stanowi podstawy do zawierania ze wspólnikami umów o pracę.

Sąd dalej podkreślił, że w przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, status przedsiębiorcy przysługuje wszystkim wspólnikom. Oznacza to, że wobec zatrudnionych pracowników pracodawcą jest każdy ze wspólników, a nie spółka. Spółka cywilna nie jest płatnikiem składek w rozumieniu art. 4 pkt 2a u.s.u.s., a decyzja organu rentowego nie może zostać wydana przeciwko spółce cywilnej.

Zatem skoro Skarżący złożył wniosek jako wspólnik spółki cywilnej, a nie osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, jednoznacznie jako wnioskodawca wskazując swój status i charakter prowadzonej działalności – to zastosowanie wobec tego podmiotu winien znaleźć przepis art. 31zo ust. 1, a nie ust. 2 ustawy o COVID-19. W ten zresztą sposób zredagowany został formularz wniosku w części II, z podziałem na pkt 1 i pkt 2 – adekwatnie do jednostek redakcyjnych przepisu art. 31 zo.

Sąd również wywiódł, że skoro organ miał wątpliwości co do statusu wnioskodawcy i podstawy prawnej, z której domagał się wnioskowanego zwolnienia, to należało wezwać stronę do wyjaśnienia czego w istocie dotyczy jej wniosek, w związku z jakim rodzajem działalności go złożono, jaki jest jego przedmiotowy zakres i kto w rzeczywistości go składa; czy strona składa wniosek jako związany z jej indywidualną działalnością gospodarczą (jeśli takową prowadzi), czy też składa wniosek jako wspólnik spółki cywilnej posługując się NIP właściwym dla tej spółki. Dopiero jednoznaczne wyjaśnienie czego w istocie wniosek dotyczy, o zwolnienie jakiego rodzaju składek wnioskowano, w związku z jakim rodzajem działalności gospodarczej i w jakiej formie prowadzonej mogło otwierać procedowanie w sprawie i jego zakończenie adekwatnie do dokonanych ustaleń.

Jeżeli więc następnie oceniając stan faktyczny sprawy, zainicjowanej wnioskiem strony o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, organ doszedł do odmiennego od Skarżącego twierdzenia co do jego statusu to powinien procedować zgodnie z zasadami procesowymi tj. zgodnie z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 80 k.p.a. Nadto w opinii Sądu uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższą ocenę prawną i wskazania co do dalszego postepowania w konfrontacji z treścią zaskarżonej do Sądu decyzji stwierdzić należy, że organ całkowicie zignorował wskazania Sądu.

Organ jedynie lakonicznie ponownie stwierdził, że wnioskodawca w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożył prawidłowo wypełnionego wniosku.

Zatem ponownie rozpoznając sprawę ZUS zobligowany jest uwzględnić ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, sprecyzowane w uzasadnieniu ww. wyroku z dnia 21 września 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 727/21.

ZUS uwzględni powyższe stanowisko Sądu i wyczerpująco, stosownie do treści art. 107 § 3 K.p.a., uzasadni swoje rozstrzygnięcie.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 24 czerwca 2020 r.