Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 176/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2020-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.28 ust.3, 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2020 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie złotych: czterysta osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sadowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. M. (dalej: skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Łodzi (dalej też: Zakład, organ) z dnia 6 kwietnia 2020r. o nr. [...] (znak sprawy: [...]) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, której odpis został doręczony pełnomocnikowi skarżącego dnia 8 kwietnia 2020r.

Z akt sprawy wynika, iż w dniu 27 listopada 2019 r. adwokat A. W. z Kancelarii Adwokackiej w [...] w imieniu Skarżącego zwróciła się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wskazała na problemy zdrowotne Skarżącego i związane z tym uciążliwości. Zaznaczyła nadto, że Skarżący posiada całkowitą niezdolność do pracy, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która pobiera emeryturę. W treści wniosku wskazano również miesięczne wydatki ponoszone przez rodzinę, tj. na zakup lekarstw, wizyty lekarskie, koszty dojazdów do specjalistów, zakup żywności, środków czystości, odzieży i obuwia. Podkreślono, że zgodnie z zaleceniami lekarza Skarżący wymaga rehabilitacji, której koszty zawierają się w przedziale 250,00 zł - 400,00 zł. Nadmieniono, że pogorszeniu uległ również stan zdrowia żony Skarżącego. Adwokat wskazała na treści wyroków: WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 13 czerwca 2019 r., WSA w Poznaniu z 19 września 2019 r., WSA w Rzeszowie z 30 lipca 2019 r., WSA w Poznaniu z 11 lipca 2019 r., WSA w Bydgoszczy z 5 czerwca 2019 r., WSA w Szczecinie z 21 sierpnia 2019 r. oraz WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 września 2019 r. Nawiązując do powyższych wyroków zaznaczyła, że uiszczenie zaległej należności z tytułu składek pozbawi Skarżącego minimum socjalnego, może również spowodować korzystanie przez Skarżącego z pomocy państwa. Podkreśliła, że zadłużenie wobec ZUS znacznie przekracza jego możliwości finansowe.

Decyzją z dnia 6 kwietnia 2020r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, I Oddział w Łodzi nr [...] (znak sprawy: [...]) odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 69.847,21 zł. W ocenie organu nie zostały w niniejszym przypadku spełnione przesłanki do umorzenia wnioskowanych należności, o których mowa wart. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej też: u.s.u.s) w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z dnia 31 lipca 2003 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż przy analizie sprawy korzystano również z dokumentacji załączonej do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek z 30 stycznia 2019 r. oraz do wniosku o zmianę warunków umowy ratalnej z 26 września 2019 r.

Wskazano, iż zadłużenie, o umorzenie którego Skarżący się ubiega zweryfikowano pod względem ewentualnego przedawnienia. Zdaniem organu, w świetle przepisu art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do dnia złożenia wniosku nie upłynął termin, w którym wskazane zaległości mogły być dochodzone. Organ wskazał, iż zgodnie z zapisami ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia. Zgodnie z art. 1 ust 15. ustawy dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) bieg terminu przedawnienia należności, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy o której mowa art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (art. 24 ust.5a u.s.u.s.).

Mając powyższe na uwadze organ wskazał, iż wobec zaległości podjęte zostały następujące czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia:

- od 5 sierpnia 2015 r. tj. złożenia wniosku o umorzenie należności w oparciu o ustawę z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność i trwa do nadal, tj. do czasu zakończenia postępowania abolicyjnego, czyli do dnia uprawomocnienia się decyzji o umorzeniu lub odmowie umorzenia,

- od 27 października 2015 r. zawarcia umowy ratalnej nr [...] i trwa do nadal.

Analizując zaś sytuację majątkową Skarżącego organ wskazał, iż Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe żoną. Otrzymuje rentę rolniczą w kwocie 935,00 zł. Natomiast żona pobiera emeryturę z KRUS w kwocie 850,00 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 1 785,00 zł. Wskazano na następujące ponoszone przez rodzinę miesięczne wydatki:

- koszty utrzymania nieruchomości ok. 350,00 zł,

- zakup lekarstw 150,00 zł,

- wizyty lekarskie ok. 100,00 zł,

- koszty dojazdów do specjalistów ok. 150,00 zł,

- zakup żywności ok. 900,00 zł,

- środki czystości ok. 100,00 zł,

- zakup niezbędnej odzieży i obuwia ok. 100,00 zł.

Dalej organ wskazał, iż z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 26 września 2019 r. (wpływ do ZUS 27 września 2019 r.) wynika, że rodzina nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych wierzycieli. W Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców figuruje Skarżący jako współwłaściciel samochodu osobowego [...] z 2003 r. W Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych nie figuruje zaś jako właściciel czy współwłaściciel nieruchomości.

Wniosek, w ocenie organu, został rozpatrzony w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnosząc się do art. 28 ust 3 powołanej ustawy organ uznał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład sytuacji innych niż wymienione w powołanym artykule.

W stosunku do działalności Skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do ww. zadłużenia.

Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zakład nie wyczerpał okresu dochodzenia należności.

Dalej organ wywodził, iż należności nie były przedmiotem przymusowego dochodzenia, bowiem zobowiązania są spłacane w układzie ratalnym zgodnie z umową ratalną nr [...] z 27 października 2015 r.

Ponadto organ wskazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W ocenie organu Nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały w rozpatrywanym przypadku.

Dalej organ wskazał, iż umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Do sytuacji takich § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności Zakład podkreślił, iż należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ciężar udowodnienia/ że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej.

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy organ zauważył, iż łączny dochód rodziny wynosi 1 750,00 zł. Miesięczne stałe wydatki przedstawione w treści wniosku wynoszą łącznie ok. 2 150,00 zł, tj. koszty utrzymania nieruchomości ok. 350,00 zł, zakup lekarstw 150,00 zł, wizyty lekarskie ok. 100,00 zł, koszty dojazdów do specjalistów ok. 150,00 zł, zakup żywności ok. 900,00 zł, środki czystości ok. 100,00 zł, zakup niezbędnej odzieży i obuwia ok. 100,00 zł, rata na rzecz ZUS 300,00 zł w miesiącu lutym 2020 r. Organ zauważył, że wykazane wydatki przewyższają dochody. Odnosząc się do tego organ podniósł, iż pomimo powołanej trudnej sytuacji finansowej rodziny i wykazanego deficytu finansowego, nie wykazano, że Skarżący podjął działania, mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej ze środków instytucji socjalnych. Nie wykazano korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdujących się w ciężkiej sytuacji bytowej, np. na zakup opału, niezbędnych lekarstw, opłat za media czy zakup posiłków i żywności. Pomimo deficytu finansowego nie wskazano w jaki sposób rodzina zaspokaja potrzeby życiowe. Brak stosownego materiału dowodowego uniemożliwiał – zdaniem organu - dokonanie faktycznej oceny sytuacji materialnej Skarżącego.

W nawiązaniu do wykazanych w treści wniosku ponoszonych przez rodzinę stałych wydatków związanych z utrzymaniem organ wyjaśnił, że ponoszenie kosztów z tytułu miesięcznych opłat nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Nie można uznać, że zakup żywności, opłaty np. za energię, wodę, telefon są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

Ponadto organ zauważył, iż w toku postępowania nie dołączono do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. W związku z powyższym – zdaniem organu -można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. Ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona.

Umorzenie należności naruszałoby interes publiczny poprzez przyznanie nieuzasadnionej preferencji osobie zobowiązanej względem innych podmiotów gospodarczych, które ponosiły ciążące na nich obowiązki wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Zakładu, nie wystąpiły okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt. 1 w/w rozporządzenia.

Dalej podkreślił organ, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Mając na uwadze powyższe, w omawianej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania umorzenia należności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Oceniając zasadność umorzenia należnych składek w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia Zakład stwierdził zatem, że przedstawione informacje nie wskazują, że wystąpiły w sprawie przesłanki umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Od powyższej decyzji wywiedziono skargę, w której zarzucono:

- naruszenie przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi określona w powołanym wyżej przepisie przesłanka umożliwiająca stwierdzenie w stosunku do skarżącego całkowitej nieściągalności, podczas gdy mając na uwadze wysokość otrzymywanej przez Skarżącego renty z KRUS (935,00 zł), a także wysokość kwoty wolnej od potrąceń i egzekucji (825,00 zł) przyjąć należy, iż w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko Skarżącemu nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne;

- naruszenie przepisu prawa procesowego tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a także dokonanie dowolnej oceny przedstawionych przez Skarżącego dokumentów w postaci paragonów fiskalnych, faktur VAT oraz zaświadczenia lekarskiego i ostatecznie przyjęcie, iż nie pozwalają one stwierdzić by sytuacja finansowa i materialna skarżącego przemawiała za umorzeniem należności z tytułu składek, w sytuacji gdy prawidłowa i rzetelna analiza wskazanych wyżej dowodów przemawia za odmiennym wnioskiem;

- niedokonanie przez organ porównania sytuacji materialnej Skarżącego z wysokością zaległej należności i niewskazanie dochodów Skarżącego, które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie powstałej z tytułu składek osoby ubezpieczonej zaległości;

- naruszenie przepisu w postaci art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez ich niezastosowanie i finalnie odmowę umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek, w sytuacji gdy sytuacja osobista, rodzinna i finansowa skarżącego przemawia za umorzeniem wspomnianych należności pomimo niestwierdzenia całkowitej nieściągalności.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Stosownie do brzmienia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. W związku z tym, w celu wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ustalenie, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Ponadto wskazać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi, którą odmówiono umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 69 847,21 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: 05.2006-11.2006, 02.2007-02.2009,

11.2009- 12.2009, 01.2012-09.2013 w łącznej kwocie 36 522,38 zł w tym z tytułu:

składek - 20 380,38 zł,

odsetek liczonych na 27 listopada 2019 r. -16 142,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 05.2006-11.2006, 02.2007-02.2009,

04.2010- 09.2013 w łącznej 31 268,92 zł w tym z tytułu:

składek-16 375,92 zł,

odsetek liczonych na 27 listopada 2019 r. -14 893,00zł,

c) Fundusz Pracy - za okres: 06.2008-02.2009, 07.2012-09.2013, w łącznej kwocie 2 055,91 zł, w tym z tytułu:

składek - 1172,91 zł,

odsetek liczonych na 27 listopada 2019 r. - 883,00 zł.

Jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., zwanej dalej u.s.u.s.). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344 z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365, zwanego dalej: rozporządzeniem MGPiPS), zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Wskazać w tym miejscu również należy na art. 32 u.s.u.s., który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Na wstępie należy przypomnieć, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II GSK 1036/09, LEX nr 746039 oraz wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009 r. sygn. akt II GSK 225/09, LEX nr 582825), co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r. sygn. akt II GSK 703/08, LEX nr 522553). Powyższe nie oznacza jednak, że rozstrzygnięcie organu administracji w tym zakresie może cechować dowolność, o czym świadczą określone w ww. przepisach ustawy i rozporządzenia przesłanki podejmowania decyzji w tej materii, których katalog został określony jasno i precyzyjnie, zakreślając granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany bowiem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych wyżej przepisach prawnych, bo tylko w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r. sygn. akt II GSK 321/07 – publ. pod adresem internetowym: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek organ administracji publicznej powinien postępować w zgodzie z podstawowymi zasadami prowadzenie postępowania administracyjnego ujętymi w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., zwanej dalej k.p.a.). Jedną z tych zasad jest zasada prawdy obiektywnej ujęta w art. 7 k.p.a., która wskazuje, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności, określone w ww. przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanej w ramach tzw. uznania administracyjnego, skoro pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, materiałów dowodowych, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Co więcej, w zgodzie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, i bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

W świetle orzecznictwa sądowego decyzje tzw. uznaniowe podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych, polegającej nie na kontroli uznania administracyjnego samego w sobie, lecz kontroli kwestii, czy decyzja została podjęta właśnie w zgodzie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje więc zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010 r. sygn. akt II GSK 817/09, LEX nr 746251).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, w oparciu o wyżej wymienione zasady, Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, dlatego też skarga zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu, organ nie przeprowadził wnikliwej i pełnej analizy sytuacji Skarżącego oraz członka jego rodziny w zakresie objętym powyżej wskazanymi przepisami, naruszając tym samym wskazane przepisy postępowania administracyjnego.

Przede wszystkim brak jest dowodów uzasadniających twierdzenie organu, iż objęte wnioskiem zaległości nie uległy przedawnieniu. Stosownie bowiem do art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Do 31 grudnia 2011 r. ten przepis stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należy wskazać, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., poz. 1378). Jednakże w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. (a więc jak również w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

W tym zakresie ZUS wskazał, iż na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miały wpływ:

1 ) złożenie w dniu 5 sierpnia 2015 r. wniosku o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551); w dniu 25 września 2015 r. wydano decyzję określającą warunki umorzenia. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 15 ww. ustawy, bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13;

2) zawarcie w dniu 27 października 2015 r. umowy ratalnej.

Powyższe okoliczności zdaniem organu wskazują iż bieg terminu przedawnienia został zawieszony dla składek objętych wnioskiem.

Jednak materiał dowodowy przedstawiony przez organ nie pozwala na zweryfikowanie przez Sąd takich twierdzeń. W aktach sprawy znajduje się bowiem jedynie decyzja z 25 września 2015 r. określająca warunki umorzenia. Na decyzji znajduje się adnotacja, iż decyzja jest prawomocna od 5 listopada 2015 r. Brak jakichkolwiek innych dowodów wskazujących, iż bieg terminu przedawnienia dla należności z tytułu składek za okres: od 05/2006 do 11/2006 r., od 02/2007 do 02/2009 r. został zawieszony i to zawieszenie trwa "do nadal", jak twierdzi organ. Ponadto w aktach sprawy brak jest dowodu na zawarcie umowy ratalnej, na którą również wskazuje organ, jako na okoliczność zawieszającą bieg terminu przedawnienia. W związku z tym Sąd nie może skontrolować poprawności stanowiska organu w zakresie oceny, czy nie doszło w sprawie do przedawnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem.

Dalej zauważenia wymaga, iż zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 Rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2015 r., II GSK 2366/13). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony i jej rodziny, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji w takich warunkach, w jakich strona przebywa, a więc odniesionych do jej środowiska (por. wyroki NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09 oraz 8 sierpnia 2018 r., I GSK 1757/18). W ocenie Sądu, organ nie ustalił w sposób wystarczający i pełny sytuacji majątkowej Skarżącego. Nieuwzględnienie przez organ faktu, iż wydatki Skarżącego i jego małżonki przewyższają ich dochody powoduje, że obraz sytuacji materialnej jest niepełny i nie pozwala na ustalenie, czy Skarżący jest w stanie uregulować zaległe składki.

Również argument, że pomimo trudnej sytuacji materialnej Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej nie znajduje uznania Sądu. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Niekorzystanie ze środków opieki społecznej nie świadczy o tym, że nie występuje przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia.

Rozważenie indywidualnych okoliczności musi odnosić się także do ustalonej kwoty zaległości, realności jej wyegzekwowania i spłacenia.

W świetle powyższego należy wskazać, iż zaskarżona decyzja nie zawiera rozważań indywidualizujących, których treść ma być właśnie realizacją i konkretyzacją uznania administracyjnego w indywidualnej sprawie.

Wskazać również należy, że prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie jest szczególnie ważne właśnie przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach strona ma prawo poznać powody odpowiadające rzeczywistemu zakresowi sporu. Przy umorzeniu organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia, bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania.

W niniejszej sprawie uzasadnienie decyzji nie zawiera przekonywującej argumentacji dlaczego Skarżącemu odmówiono umorzenia składek i wskazania dowodów, że objęte wnioskiem należności nie uległy przedawnieniu. Wskazane uchybienia pozwalają przyjąć, że ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie została właściwie przeprowadzona i uzasadniona.

W konkluzji należy więc stwierdzić, że w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przepisów postępowania w tym art. 7, 8, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na podstawie art. 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ jest zatem zobowiązany do uwzględnienia przedstawionej powyżej oceny prawnej. Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd nieprawidłowości, a w szczególności ustalić sytuację materialną Skarżącego i czy w związku z nią zachodzą przesłanki umorzenia zawarte w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Dokonując ustaleń i ocen organ powinien odnieść się do aktualnej sytuacji Skarżącego, na którą składa się jego sytuacja zdrowotna i majątkowa (finansowa) i w tym kontekście dokonać realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia. Organ winien też uzupełnić akta sprawy o dokumenty dotyczące okoliczności skutkujących zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem.

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.