Uchwała Składu Siedmiu Sędziów NSA, sygn. akt OPS 12/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Hasła tematyczne: Oświata
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: poz. 1063
journal: Dz.U. 2001 nr 9 poz. 7
article: art. 9b ust. 7 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 56 poz. 357
law: Obwieszczenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 marca 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Karta Nauczyciela.
article: art. 7
journal: Dz.U. 2000 nr 19 poz. 239
law: Ustawa z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw.
Teza: Przed wejściem w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 sierpnia 2001 r. w sprawie organizacji i zakresu działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych /Dz.U. nr 97 poz. 1063/ prezes sądu okręgowego nie był organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 9b ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela /Dz.U. 1997 nr 56 poz. 357 ze zm./ w sprawie o wydanie nauczycielowi rodzinnego ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego aktu nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego /art. 7 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz.U. nr 19 poz. 239/.

TEZY

Przed wejściem w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 sierpnia 2001 r. w sprawie organizacji i zakresu działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych /Dz.U. nr 97 poz. 1063/ prezes sądu okręgowego nie był organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 9b ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela /Dz.U. 1997 nr 56 poz. 357 ze zm./ w sprawie o wydanie nauczycielowi rodzinnego ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego aktu nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego /art. 7 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz.U. nr 19 poz. 239/.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny przy udziale Marii Kalocińskiej, prokuratora Prokuratury Apelacyjnej, delegowanego do Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie ze skargi Marii Jolanty S. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w B. z dnia 26 stycznia 2001 r., (...) w przedmiocie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2001 r. na posiedzeniu jawnym wątpliwości prawnej przekazanej przez skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodka Zamiejscowego w Białymstoku postanowieniem z dnia 2 października 2001 r. SA/Bk 343/01 do wyjaśnienia w trybie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./:

czy w stanie prawnym obowiązującym przed dniem wejścia w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 sierpnia 2001 r. w sprawie organizacji i zakresu działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych /Dz.U. nr 97 poz. 1063/ prezes sądu okręgowego był organem właściwym do rozpoznania odwołania od wydanego przez siebie jako organu pierwszej instancji aktu nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela?

podjął następującą uchwałę:


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 2 października 2001 r. skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Białymstoku, w sprawie SA/Bk 343/01 wystąpił o wyjaśnienie przez skład siedmiu sędziów, w trybie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ wątpliwości prawnej przytoczonej w sentencji uchwały.

Wątpliwość powstała na tle następującego stanu faktycznego:

Prezes Sądu Okręgowego w B. aktem nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela z dnia 4 października 2000 r. - wydanym na podstawie art. 9b ust. 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela /Dz.U. 1997 nr 56 poz. 357 ze zm./ w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 19 poz. 239/ - nadał Marii Jolancie S. stopień nauczyciela mianowanego oraz określił jej kwalifikacje: "tytuł magistra pedagogiki w zakresie wychowania przedszkolnego, zaświadczenie o ukończeniu podyplomowego studium logopedii". W akcie tym stwierdzono również, że zainteresowana może być zatrudniona w przedszkolach, szkołach podstawowych, gimnazjach, szkołach ponadgimnazjalnych, poradniach psychologiczno-pedagogicznych i placówkach opiekuńczo-wychowawczych.

Kolejną decyzją z dnia 6 grudnia 2000 r. wydaną po rozpoznaniu wniosku Marii Jolanty S., z powołaniem się na art. 111 par. 1 Kpa. Prezes Sądu Okręgowego w B. odmówił uzupełnienia decyzji z dnia 4 października 2000 r. w sprawie nadania stopnia awansu zawodowego w części dotyczącej placówek, w jakich zainteresowana może być zatrudniona.

Na skutek odwołania zainteresowanej od decyzji z dnia 4 października i 6 grudnia 2000 r. sprawę rozpatrywał Prezes Sądu Okręgowego w B., który decyzją z dnia 26 stycznia 2001 r. - wydaną na podstawie art. 9b ust 4 i ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela oraz art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw w związku z art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa - utrzymał w mocy zaskarżone decyzje.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Maria Jolanta S. domagała się uchylenia tej ostatniej decyzji z dnia 26 stycznia 2001 r.

Skład orzekający, uzasadniając zgłoszone wątpliwości prawne podniósł m.in., iż z treści decyzji nie wynika, czy Prezes Sądu Okręgowego w B. orzekając jako organ pierwszej instancji uznał swoją właściwość na podstawie pkt 2 czy też pkt 3 art. 9b ust. 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. W sytuacji, gdy skarżąca w dacie wejścia w życie /6 kwietnia 2000 r./ ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 19 poz. 239/ była zatrudniona w Rodzinnym Ośrodku Diagnostyczno-Konsultacyjnym w B. jako nauczyciel mianowany, jej sytuację prawną określał art. 7 ust. 1 tej ustawy, natomiast art. 7 ust. 9 tej ustawy reguluje kwestię organów właściwych do nadania odpowiedniego stopnia awansu zawodowego. Tymi organami są dyrektorzy szkół oraz organy, o których mowa w art. 9b ust. 4 pkt 2-4 ustawy Karta Nauczyciela. Z uwagi na nadanie stopnia awansu nauczycielowi mianowanemu, organem decyzyjnym pierwszej instancji powinien być, zgodnie z art. 9b ust. 4 pkt 3 Karty Nauczyciela, organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Niewątpliwie prezes sądu okręgowego spełnia ten status, bowiem w dacie orzekania /w postępowaniu administracyjnym/ obowiązywał par. 14 ust. 2 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 kwietnia 1983 r. w sprawie organizacji i zakresu działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych /Dz.Urz. MS nr 3 poz. 14/ w brzmieniu nadanym zarządzeniem zmieniającym z dnia 8 czerwca 1998 r. /Dz.Urz. MS nr 2 poz. 4/, zgodnie z którym prezes właściwego sądu wojewódzkiego sprawuje bezpośredni nadzór w zakresie administracji nad ośrodkiem, a nadzór pedagogiczny za pośrednictwem wizytatorów pedagogicznych, których kompetencje i formy działania określają odrębne przepisy. Natomiast z rozszerzenia podstawy prawnej w decyzji z dnia 6 grudnia 2000 r. o ustęp 7 pkt 2 art. 9b ustawy - Karta Nauczyciela można domniemywać, że Prezes Sądu Okręgowego w B. pierwszą decyzję z dnia 4 października 2000 r. wydał jako organ prowadzący szkołę w rozumieniu ustawy, a faktycznie jako organ prowadzący placówkę /RODK/. Powyższe nie jest obojętne dla właściwości organu odwoławczego. Zgodnie bowiem z art. 9b ust. 7 "organami wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach o których mowa w ust. 4 pkt 1-3 oraz ust. 6 są odpowiednio:

1/ w stosunku do dyrektora szkoły - organ prowadzący szkołę,

2/ w stosunku do organu prowadzącego szkołę - organ sprawujący nadzór pedagogiczny,

3/ w stosunku do organu sprawującego nadzór pedagogiczny - właściwy minister".

Zatem, w ocenie składu orzekającego, gdyby prezes sądu okręgowego wydał decyzję w pierwszej instancji jako organ prowadzący placówkę, to organem odwoławczym byłby zgodnie z przytoczoną regulacją organ sprawujący nadzór pedagogiczny, którym jak wyżej wskazano był prezes sądu okręgowego.

W decyzji z dnia 4 października 2000 r. Prezes Sądu Okręgowego w B. wskazał Ministra Sprawiedliwości jako organ odwoławczy. Zmienił to stanowisko po otrzymaniu z Ministerstwa Sprawiedliwości pism z dnia 9 października 2000 r. oraz z dnia 30 października 2000 r. W pismach tych wyrażono pogląd, że organem odwoławczym jest prezes sądu okręgowego jako organ sprawujący bezpośredni nadzór pedagogiczny. Wówczas też w decyzji z dnia 6 grudnia 2000 r. dodano do wcześniej wskazanej podstawy prawnej art. 9b ust. 7 pkt 2 ustawy Karta Nauczyciela.

Skład orzekający zwrócił uwagę, że w art. 17 Kpa wykluczono sytuację, w której organem pierwszej instancji i organem odwoławczym jest ten sam organ. Do tego zaś sprowadziło się stanowisko zaprezentowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości w przytoczonych pismach. Z drugiej strony nie można nie zauważyć, że w świetle stanu prawnego obowiązującego w toku postępowania administracyjnego, przy założeniu, że organem orzekającym w pierwszej instancji był z mocy art. 9b ust. 4 pkt 2 Prezes Sądu Okręgowego jako organ prowadzący placówkę /RODK/, organem wyższego stopnia z mocy ust. 7 pkt 2 tego artykułu byłby prezes sądu jako organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Powodowałoby to tożsamość organów obu instancji, co narusza zasadę z art. 17 Kpa dotyczącą organów wyższego stopnia.

W myśl art. 127 par. 2 Kpa właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Taką ustawą może być ustawa Karta Nauczyciela, jednakże z porównania treści art. 9b ust. 4 pkt 1-4 i ust. 7 pkt 1-3 tej ustawy nasuwa się wniosek, że wolą ustawodawcy było, aby organem odwoławczym w każdym przypadku był inny organ niż organ pierwszej instancji, tj. organ wyższego stopnia. W strukturze szkolnictwa zasada ta zawsze jest możliwa do realizacji. Problemy mogą się jawić w innych placówkach, do których Karta Nauczyciela ma zastosowanie z mocy art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy. Do takich należą rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne. Kodeks postępowania administracyjnego rozpoznanie odwołania, a ściślej - quasi odwołania przez ten sam organ przewiduje wyłącznie w sytuacjach określonych w art. 127 par. 3 i 4 Kpa, ale te sytuacje w niniejszej sprawie nie zachodzą.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przystępując do wyjaśnienia przedstawionego zagadnienia prawnego należy na wstępie zwrócić uwagę na właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 91c ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela /Dz.U. 1997 nr 56 poz. 357 ze zm./ sprawy o roszczenia ze stosunku pracy nauczycieli, niezależnie od formy nawiązania stosunku pracy, rozpatrywane są przez sądy pracy. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy w sprawach należących do właściwości innych sądów /art. 19 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

Z przepisów rozdziału 3a Karty Nauczyciela regulujących tryb nadawania stopnia awansu zawodowego nauczycieli wynika, że postępowanie to ma cechy postępowania administracyjnego, kończącego się wydaniem decyzji administracyjnej o nadaniu stopnia awansu zawodowego lub odmową nadania takiego stopnia /art. 9b ust. 4 i 6 ustawy/. Z kolei ustawa z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 19 poz. 239 ze zm./ w art. 7 ust. 1 łączy uzyskanie z dniem wejścia jej w życie - z mocy prawa - stopnia nauczyciela mianowanego z potwierdzeniem dotychczasowej podstawy prawnej stosunku pracy nauczyciela /mianowanie/. W zależności od kwalifikacji nauczyciela do zajmowania dotychczasowego stanowiska, nadaje temu stosunkowi pracy charakter stosunku nawiązanego na czas nieokreślony lub na okres do 31 sierpnia 2006 r. W tym przepisie uregulowano więc dwie różne kwestie dotyczące: nadania stopnia awansu zawodowego oraz bytu prawnego stosunku pracy. Stopień awansu zawodowego nauczyciela jest rodzajem certyfikatu zawodowego, wydanego w trybie decyzji administracyjnej art. 7 ust. 9 tej ustawy. Nie jest to wobec tego akt pracodawcy, podejmowany w ramach łączącego go z nauczycielem stosunku pracy. Ten "certyfikat" daje generalne uprawnienia do zatrudnienia w określonych w nim rodzajach i typach szkół.

Z powyższego wynika, że sprawa o nadanie stopnia awansu zawodowego nie jest dochodzeniem roszczenia ze stosunku pracy i podlega rozpoznaniu przez sąd administracyjny na skutek skargi na decyzję administracyjną.

Prezentowany pogląd potwierdza dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego /por. wyroki NSA z dnia 9 maja 2001 r., II SA 467/01 i II SA 3161/00, czy też z dnia 16 marca 2001 r., II SA 119/01/.

Zaskarżona decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w B. z dnia 26 stycznia 2001 r., została wydana m.in. na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem nauczyciele zatrudnieni w dniu wejścia w życie ustawy na podstawie mianowania uzyskują z tym dniem z mocy prawa stopień nauczyciela mianowanego i stają się nauczycielami zatrudnionymi na podstawie mianowania w rozumieniu ustawy.

W uzasadnieniu przedstawionego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia prawnego, Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku przyjął wprawdzie, że skarżąca w dniu wejścia w życie omawianej ustawy była zatrudniona na podstawie mianowania, lecz okoliczność ta w świetle przedstawionego materiału sprawy może budzić uzasadnione wątpliwości.

W aktach sprawy znajduje się wprawdzie poświadczenie Dyrektora Placówki Wychowawczo-Zdrowotnej w S. z dnia 1 września 1993 r., że skarżąca na podstawie art. 10 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela /Dz.U. nr 3 poz. 79/ stała się od dnia 1 września 1990 r. nauczycielem mianowanym w rozumieniu tej ustawy, lecz z dniem 31 sierpnia 1998 r. stosunek pracy ze skarżącą został rozwiązany na "mocy porozumienia stron i pracodawców". Skarżącej zostało też wydane świadectwo pracy potwierdzające tą okoliczność. W dniu 31 sierpnia 1998 r. skarżąca zawarła z kierownikiem Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno-Konsultacyjnego w B. umowę o pracę na czas nieokreślony na stanowisku pedagoga. Zawierając tę umowę pominięto zatem art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela, zgodnie z którym nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może być przeniesiony na własną prośbę lub z urzędu za jego zgodą na inne stanowisko w tej samej lub innej szkole, w tej samej lub innej miejscowości, na takie samo lub inne stanowisko. Takiego zaś przeniesienia nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania do innej szkoły dokonuje dyrektor szkoły, do której nauczyciel ma być przeniesiony /art. 18 pkt 4 Karty Nauczyciela/.

Kwestia, czy skarżąca w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela była zatrudniona na podstawie mianowania czy na podstawie umowy o pracę ma przede wszystkim znaczenie merytoryczne, dla uzyskania przez nią odpowiedniego stopnia awansu zawodowego. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 3 powołanej ustawy z dnia 18 lutego 2000 r., nauczyciele zatrudnieni w dniu wejścia jej w życie na podstawie umowy o pracę, którzy posiadają wymagane kwalifikacje stają się nauczycielami zatrudnionymi na podstawie umowy o pracę odpowiednio na czas określony lub nie określony.

Ustalenie czy skarżąca w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. była zatrudniona na podstawie mianowania czy na podstawie umowy o pracę ma również znaczenie dla ustalenia organu właściwego do wydania jej odpowiedniego aktu awansu zawodowego. Stosownie bowiem do art. 7 ust. 9 tej ustawy dyrektorzy szkół oraz organy, o których mowa w art. 9b ust. 4 pkt 2-4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, zostali zobowiązani do wydania nauczycielom aktów nadania odpowiedniego stopnia awansu zawodowego w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

W art. 9b pkt 2-4 Karty Nauczyciela zostały określone organy uprawnione do nadania w drodze decyzji administracyjnej stopnia awansu zawodowego:

- nauczycielowi kontraktowemu stopnia nauczyciela mianowanego - organ prowadzący szkołę,

- nauczycielowi mianowanemu stopnia nauczyciela dyplomowanego - organ sprawujący nadzór pedagogiczny,

- nauczycielom, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 oraz art. 9e ust. 3, odpowiedniego stopnia - właściwy minister.

W świetle powyższych unormowań, wydanie aktu nadania stopnia awansu zawodowego nauczycielowi kontraktowemu powinno nastąpić przez dyrektora szkoły a nauczycielowi mianowanemu przez organ prowadzący szkołę.

Z kolei według art. 9b ust. 7 Karty Nauczyciela organami wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach, o których mowa w ust. 4 pkt 1-3 oraz ust. 6, są odpowiednio:

1/ w stosunku do dyrektora szkoły - organ prowadzący szkołę,

2/ w stosunku do organu prowadzącego szkołę - organ sprawujący nadzór pedagogiczny,

3/ w stosunku do organu sprawującego nadzór pedagogiczny - właściwy minister.

Skarżąca jako pedagog była zatrudniona w Rodzinnym Ośrodku Diagnostyczno-Konsultacyjnym w B., a zatem na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela podlegała tej Karcie. W myśl bowiem art. 3 pkt 2 tej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o szkołach bez bliższego określenia, rozumie się przez to przedszkola, szkoły i placówki oraz inne jednostki organizacyjne wymienione w art. 1 ust. 1.

W Karcie Nauczyciela nie określono bliżej pojęcia "organu prowadzącego szkołę". Ośrodki diagnostyczo-konsultacyjne zostały przewidziane przez ustawę z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich /Dz.U. nr 35 poz. 228 ze zm./. Zgodnie z art. 84 par. 1 tej ustawy /w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 stycznia 2001 r., tj. do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 15 września 2000 r. o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich - Dz.U. 2000 nr 91 poz. 1010/ rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne oraz kuratorskie ośrodki pracy z młodzieżą podlegają Ministrowi Sprawiedliwości. W myśl zaś art. 84 par. 2 omawianej ustawy Minister Sprawiedliwości tworzy i znosi rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne oraz określa ich organizację i zakres działalności.

Na podstawie art. 84 par. 2 tej ustawy zostało wydane zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 kwietnia 1983 r. w sprawie organizacji i zakresu działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych /Dz.Urz. MS nr 3 poz. 14 ze zm./. W par. 14 ust. 1 i 2 tegoż zarządzenia /w brzmieniu nadanym przez zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1998 r., zmieniającym zarządzenie w sprawie organizacji i zakresu działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych - Dz.Urz. MS nr 2 poz. 4/, obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, stwierdzono, że nadzór zwierzchni nad ośrodkiem sprawuje Minister Sprawiedliwości /par. 14 ust. 1/, zaś prezes właściwego sądu wojewódzkiego sprawuje bezpośredni nadzór administracyjny nad ośrodkiem, a nadzór pedagogiczny - za pośrednictwem wizytatorów pedagogicznych, których kompetencje i formy działania określają odrębne przepisy.

W omawianej ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich oraz wydanym na jej podstawie zarządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji i zakresu działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych brak jest regulacji odnoszących się do pojęcia "organu prowadzącego" ten ośrodek. Z treści ar. 84 par. 1 i 2 tej ostatniej ustawy wynika jednak jednoznacznie, iż ośrodki te podlegają Ministrowi Sprawiedliwości oraz że Minister ten tworzy i znosi te ośrodki. Pozwala to na postawienie tezy, że jest on również "organem prowadzącym" te ośrodki. Za tym poglądem przemawia treść art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz.U. 1996 nr 67 poz. 329 ze zm./, zgodnie z którym ilekroć w danych przepisach jest mowa o organie prowadzącym szkołę lub placówkę - należy przez to rozumieć ministra, jednostkę samorządu terytorialnego, inne osoby prawne lub fizyczne. Rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne są zaś objęte przepisami omawianej ustawy o systemie oświaty, skoro w art. 2 pkt 4 tej ustawy stwierdzono, że system oświaty obejmuje poradnie psychologiczno-pedagogiczne oraz inne poradnie specjalistyczne udzielające dzieciom, młodzieży, rodzicom i nauczycielom pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a także pomocy uczniom w wyborze kierunku kształcenia i zawodu. Zadania te realizują także rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne, co wynika z zakresu ich działalności określonej przez Ministra Sprawiedliwości w par. 1 i 2 powołanego wyżej zarządzenia z dnia 26 kwietnia 1983 r. w sprawie organizacji i zakresu działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych.

W omawianej ustawie o systemie oświaty "zakładanie i prowadzenie" szkół i placówek zostało potraktowane łącznie. Mianowicie organ "zakładający" szkołę równocześnie ją "prowadzi". Można powołać na przykład art. 5 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym szkoła i placówka, z zastrzeżeniem ust. 3a i 3b, "może być zakładana i prowadzona (...)". Według art. 5 ust. 3a tej ustawy ministrowie właściwi do spraw wewnętrznych, obrony narodowej i sprawiedliwości mogą zakładać i prowadzić publiczne szkoły i placówki, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 29. Także właściwy minister do spraw oświaty i wychowania zakłada i prowadzi szkoły określone w art. 5 ust. 3b omawianej ustawy. Z kolei zakładanie i prowadzenie szkół wymienionych w art. 5 ust. 5a tej ustawy należy do zadań własnych powiatu.

Z powołanych wyżej przepisów ustawy o systemie oświaty wynika więc, że ustawodawca na organ "zakładający" szkołę nałożył równocześnie obowiązek jej "prowadzenia". Stąd też, jeżeli Minister Sprawiedliwości według art. 84 par. 2 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich tworzy i znosi ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne a więc je "zakłada", to uznać należy, iż jest równocześnie "organem prowadzącym" te ośrodki. Nie bez znaczenia jest również, że ośrodki te podlegały Ministrowi Sprawiedliwości /art. 84 par. 1 ustawy/. Stan prawny w tym zakresie uległ zmianie po wejściu w życie - z dniem 21 stycznia 2001 r. - ustawy z dnia 15 września 2000 r. o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich /Dz.U. nr 91 poz. 1010/. Wyjaśniając przedstawione zagadnienie prawne skład siedmiu sędziów nie odnosi się do tego stanu prawnego.

W par. 14 ust. 2 zarządzenia z dnia 8 marca 1998 r. zmieniającym zarządzenie w sprawie organizacji i zakresu działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych /Dz.Urz. MS nr 2 poz. 4/ Minister Sprawiedliwości stwierdził, że prezes właściwego sądu wojewódzkiego sprawuje bezpośredni nadzór w zakresie administracji nad ośrodkiem, a nadzór pedagogiczny - za pośrednictwem wizytatorów pedagogicznych, których kompetencje i formy działania określają odrębne przepisy.

Powierzenie przez Ministra Sprawiedliwości - w drodze zarządzenia - prezesowi sądu bezpośredniego nadzoru nad ośrodkiem diagnostyczno-konsultacyjnym, nie może jednak oznaczać, iż prezes tego sądu stał się "organem prowadzącym" ośrodek w rozumieniu art. 9b ust. 4 pkt 2 i ust. 7 pkt 1 Karty Nauczyciela Jest bowiem rzeczą oczywistą, że Minister Sprawiedliwości powierzone mu przez ustawodawcę zadania realizuje osobiście albo za pomocą podporządkowanych mu organów i osób.

Za tym poglądem przemawia również treść par. 14 omawianego zarządzenia - w brzmieniu poprzednio obowiązującym, nadanym przez zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 grudnia 1992 r. /Dz.Urz. MS nr 6 poz. 47/ - zgodnie z którym bezpośredni nadzór administracyjny i pedagogiczny nad działalnością ośrodka, z zachowaniem uprawnień kuratorów oświaty, sprawuje Minister Sprawiedliwości osobiście, za pośrednictwem swoich organów oraz wizytatorów Ministerstwa Sprawiedliwości i sądów powszechnych.

W świetle art. 84 par. 1 i 2 omawianej ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne nie tylko podlegają Ministrowi Sprawiedliwości, lecz również są przez niego tworzone a więc "zakładane" i znoszone.

Z kolei, jeżeli chodzi o określenie organu sprawującego nadzór pedagogiczny w rozumieniu art. 9b ust. 4 pkt 3 i ust. 7 pkt 2 i 3 Karty Nauczyciela, to stwierdzić należy, że w myśl art. 35 ust. 2a powołanej już wcześniej ustawy o systemie oświaty minister właściwy do spraw sprawiedliwości i podporządkowane mu organy sprawują nadzór pedagogiczny nad zakładami poprawczymi, schroniskami dla nieletnich, ośrodkami diagnostyczno-konsultacyjnymi oraz nad szkołami w tych zakładach i schroniskach, a także nad szkołami przy zakładach karnych, z wyjątkiem nadzoru nad nauczaniem przedmiotów ogólnokształcących. W świetle tego ostatniego przepisu organem sprawującym nadzór pedagogiczny nad ośrodkami diagnostyczno-konsultacyjnymi jest Minister Sprawiedliwości, który nadzór ten może wykonywać za pośrednictwem podporządkowanych mu organów.

Z przytoczonych względów należało dojść do wniosku, że prezes sądu okręgowego nie był organem prowadzącym ośrodek diagnostyczno-konsultacyjny, ani też organem sprawującym nadzór pedagogiczny nad tym ośrodkiem. Prowadzi to do konkluzji, że prezes sądu okręgowego nie jest organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 9 ust. 7 pkt 2 Karta Nauczyciela, także wówczas gdyby przyjąć że może wydać decyzję z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości jako organu prowadzącego szkołę w pierwszej instancji. Sprzeczne z istotą postępowania administracyjnego byłoby upoważnienie prezesa sądu okręgowego przez Ministra Sprawiedliwości zarówno do wydania w jego imieniu decyzji pierwszoinstancyjnej /jako organ prowadzący szkołę/, jak i decyzji wydanej w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - art. 127 par. 1 Kpa /jako organ sprawujący nadzór pedagogiczny/.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 49 ust. 2 ustawy o NSA podjął uchwałę jak w sentencji.