Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1386/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Maria Tarnowska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Starosty L. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz M. K. kwotę 200 zł (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania M. K. utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu L. z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] odmawiającą uwzględnienia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomości położone w L., oznaczone jako działki ewidencyjne o numerach [...], a zajęte pod publiczne drogi gminne – [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] Starosta Powiatu L. odmówił uwzględnienia wniosku M. K. złożonego w dniu 2 marca 2011r. oraz wniosku A. S. i W. K. złożonego w dniu 31 marca 2011r. w sprawie ustalenia odszkodowania za wyżej opisane nieruchomości z uwagi na fakt, iż przedmiotowe wnioski złożone zostały z uchybieniem terminu wskazanego w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późń. zm.).

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła M. K. wnosząc o jej uchylenie oraz ustalenie i wypłatę stosownego odszkodowania zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 7, 8, 9 i 10 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie żądania strony do wypłaty słusznego odszkodowania za utratę prawa współwłasności nieruchomości zajętych pod drogę publiczną oraz nie poinformowanie byłego współwłaściciela o uprawnieniu do uzyskania odszkodowania na tyle wcześnie, aby możliwe było dochowanie terminu do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania tj. do dnia 31 grudnia 2005r.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2011r. utrzymał w mocy decyzję Starosty L. z dnia [...] kwietnia 2011 r., wskazując w uzasadnieniu, iż w świetle przepisu art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998r. Nr 133 poz. 872 z późn. zm.) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

Zgodnie zaś z ust. 4 tego artykułu, odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005r. Po upływie tego terminu roszczenie wygasa.

Wojewoda [...] wskazał, iż jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wniosek o przyznanie odszkodowania za wyżej opisaną nieruchomość w terminie przewidzianym przez przepis art. 73 ust. 4 wyżej cyt. ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną złożył A. K. w dniu 11 lipca 2005r. Z treści tego wniosku wynika, iż działał on we własnym imieniu nie wspominając o roszczeniach pozostałych uprawnionych osób: M. K., A. S. i W. K. (wniosek podpisany jest wyłącznie przez wnioskodawcę), a tym bardziej nie przedkładając stosownych pełnomocnictw na występowanie w ich imieniu. M. K., A. S. i W. K. swoje wnioski o odszkodowanie złożyli do Kancelarii Starostwa Powiatowego w L. odpowiednio: w dniu 2 marca 2011r. i w dniu 31 marca 2011 r., czyli po terminie określonym w art. 73 ust. 4 cytowanej ustawy z dnia 13.10.1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Oznacza to tym samym, iż według stanu na dzień zgłoszenia przedmiotowych wniosków strony postępowania nie mogły tego roszczenia skutecznie dochodzić.

W związku z powyższym wystąpienie przez jednego ze współwłaścicieli w imieniu własnym o zapłatę odszkodowania odpowiadającego jego udziałowi we współwłasności w ocenie organu nie jest czynnością, której celem jest ochrona wspólnego prawa do współwłasności. Jest to samodzielne uprawnienie współwłaściciela.

Ponadto należy zauważyć, że ustawodawca przewidując, że ustalenie i wypłata odszkodowania za działki zajęte pod drogi publiczne następuje na wniosek właściciela nie postanowił, jak to ma np. miejsce w przypadku roszczeń o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, że wniosek ten ma być złożony w przypadku współwłasności przez wszystkich współwłaścicieli.

Oznacza to, że każdy ze współwłaścicieli może we własnym imieniu i w odpowiednim zakresie odpowiadającym udziałowi we współwłasności, domagać się należnego odszkodowania. Złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli nieruchomości nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania na rzecz pozostałych współwłaścicieli nieruchomości, jak też nie tamuje postępowania w sprawie odszkodowania fakt złożenia wniosku tylko przez niektórych współwłaścicieli nieruchomości zajętej. W niniejszej sprawie tak jak wspomniano wcześniej we wniosku z dnia 11 lipca 2005r. złożonym przez A. K. nie ma jakiejkolwiek wzmianki jakoby wnioskodawca reprezentował innych współwłaścicieli.

Biorąc pod uwagę powyższe organ stwierdził, że błędnie Starosta Powiatu L. traktował M. K., A. S. i W. K. przed złożeniem przez nich wniosków jako strony postępowania w sprawie toczącej się w sprawie z wniosku z dnia 11 lipca 2005r. A. K. i bezzasadnie doręczał im korespondencje. Skoro wniosek z dnia 11 lipca 2005r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania złożył tylko A. K., to postępowanie administracyjne wszczęte tym wnioskiem toczyło się tylko co do odszkodowania odpowiadającego wielkości przysługującego mu udziału we współwłasności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną gminną - ulicę [...] w L., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie ewidencyjnym [...] oraz nieruchomości zajętej pod drogę publiczną gminną – ulicę [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...]. Postępowanie to nie dotyczyło interesu prawnego pozostałych współwłaścicieli tych nieruchomości: M. K., A. S. i W. K. , którzy stosowne wnioski o odszkodowanie złożyli dopiero w dniu 2 marca 2011r. i w dniu 31 marca 2011r.

Biorąc natomiast pod uwagę podniesione w odwołaniu zarzuty skarżącej dotyczące braku informacji od właściwych organów o zajęciu spornych nieruchomości pod drogi publiczne i tym samym o wymogu składania wniosków w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w ustawowo przewidzianym terminie Wojewoda [...] wskazał, że przepis art. 9 kodeksu postępowania administracyjnego nakłada na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zakresu przedmiotowego przepisu nie można jednak rozszerzać na podmioty, które nie są stroną postępowania i wywodzić z niego obowiązku informowania właścicieli nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w trybie przewidzianym w art. 73 omawianej ustawy o przysługującym im roszczeniu odszkodowawczym jeszcze przed wszczęciem postępowania w tej sprawie. Prawo to uregulowane jest w powszechnie obowiązującym, opublikowanym akcie prawnym i jedynie od woli uprawnionego z tego tytułu podmiotu zależy, czy z prawa tego skorzysta i złoży w tym zakresie stosowny wniosek.

W związku z powyższym wskazano, iż przepis art. 73 cytowanej ustawy określający właścicielowi lub współwłaścicielowi termin do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania nie nałożył na właściwe organy obowiązku jego informowania w stosownym czasie o przejęciu z mocy prawa nieruchomości, ani o skutku wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie w przypadku nie złożenia wniosku w określonym terminie.

Niezależnie od powyższego Wojewoda [...] wskazał, że organ I instancji przed wydaniem decyzji nie poinformował M. K., A. S. i W. K. zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. o zgromadzonym materiale dowodowym i gotowości do wydania decyzji.

Z treści tego przepisu wynika, iż organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Od powyższej zasady można odstąpić tylko w przypadku, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Ponadto organ administracji ma obowiązek utrwalenia w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1.

W niniejszej sprawie, choć po zakończeniu postępowania wyjaśniającego nie wystosowano formalnego zawiadomienia, o jakim mowa w art. 10 § 1 k.p.a., to jednak w ocenie organu odwoławczego ewentualne wniesienie przez stronę nowych dowodów i materiałów oraz zgłoszenie nowych żądań nie mogłoby skutkować wydaniem decyzji innej niż została podjęta.

Brak powiadomienia strony o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym nie stanowił w realiach tej sprawy uchybienia mającego wpływ na rozstrzygnięcie i nie może prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

Tym samym biorąc pod uwagę powyższe organ uznał, że skutkiem uchybienia przez M. K., A. S. i W. K. terminu prawa materialnego, określonego w art. 73 ust. 4 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998r., Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną było wygaśnięcie roszczenia o przyznanie odszkodowania, uniemożliwiające skuteczne jego dochodzenie.

Na przedmiotową decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. K. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji jak również decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Jednakże w pierwszej kolejności obowiązkiem Sądu jest zbadanie, czy zaskarżona decyzja jest ważna.

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skarga jest zasadna, chociaż z innych przyczyn niż wskazane w jej treści.

Jak wynika z akt sprawy, uczestniczka postępowania administracyjnego A. S. zmarła w dniu [...] kwietnia 2011 r. Zarówno jednak Wojewoda [...] jak i Starosta L. skierowali odpowiednio decyzje z dnia [...] maja 2011 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2011 r. do zmarłej w dniu [...] kwietnia 2011 r. uczestniczki postępowania A. S. – skierowali je w istocie do osoby nieżyjącej.

Stwierdzić należy, że osoba fizyczna może być stroną postępowania administracyjnego, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków - a zatem jeżeli ma zdolność prawną, którą należy oceniać według przepisów prawa cywilnego. Zgodnie art. 8 kodeksu cywilnego, zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci.

Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego; w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.

Skierowanie decyzji do osoby nieżyjącej, która w chwili wydawania decyzji nie miała już przymiotu strony, stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia jej nieważności, stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 kpa, przy czym, co należy podkreślić, nie ma znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał.

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe i ustali strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.

Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał jej merytorycznie pod względem zgodności z prawem oraz pominął pozostałe zarzuty skargi, uznając ich rozpoznawanie za przedwczesne.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.