Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 677/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska-Matela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w DPS w [...] oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2019 roku nr MOPR [...]/19 na podstawie art. 54 ust. 1 i 2, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, 2 i 3, art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz art. 61 ust.1 pkt 1, art. 62 art. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 roku, poz. 1508) ustalił odpłatność za pobyt Pana J. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...], w ten sposób, iż:

- odpłatność Pani A. S. wynosi [...] zł,

- odpłatność Pana A. S. wynosi [...] zł,

- odpłatność Gminy [...] wynosi [...] zł.

Wydanie decyzji nastąpiło po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego z Panią A. S. oraz Panem A. S. i ustaleniu ich sytuacji dochodowej oraz rodzinnej.

Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła Pani A. S. wnosząc o jej zmianę i całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt ojca w DPS. Skarżąca powołała się na niewłaściwe prowadzenie postępowanie dowodowego brak określenia podstawy ustalenia miesięcznego kosztu pobytu w domu pomocy społecznej w [...] oraz nieuwzględnienie faktu samotnego wychowywania dziecka i braku jakichkolwiek kontaktów rodzinnych z ojcem. Powyższe okoliczności w ocenie odwołującej powodują konieczność zwolnienia jej z odpłatności za pobyt w/wymienionego w DPS.

Od decyzji organu I instancji z dnia [...] stycznia 2019 roku odwołał się również Pan A. S. wyjaśniając, iż postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2007 roku (sygn. akt VIII R. Nsm. [...]) jego ojciec J. S. został pozbawiony władzy rodzicielskiej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] maja 2019r. na podstawie art. 59 ust. 1 i art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz art. 61 ust. 2 pkt 2 oraz art. 64a ustawy z dnia 12.03.2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 roku, poz. 1508) zmieniło zaskarżoną decyzję i orzekło o ustaleniu odpłatności za pobyt Pana J. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...], w ten sposób, że

- odpłatność Pani A. S. ustalić na kwotę [...]zł,

- odpłatność Gminy [...] ustalić na kwotę [...]zł

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że w oparciu o art. 54 ust. 1 i 2 oraz art. 59 ustawy o pomocy społecznej Pan J. S. z powodu choroby oraz braku możliwości samodzielnej egzystencji został skierowany na podstawie decyzji z dnia [...] stycznia 2019 roku nr MOPS [...]/19 do Domu Pomocy Społecznej w [...] dla osób przewlekle somatycznie chorych. W/wymieniony ubiega się o orzeczenie stopnia niepełnosprawności i obecnie nie uzyskuje żadnego dochodu.

Przepis art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej formułuje zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. To ustawodawca zdecydował, że powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej.

Miesięczny koszt pobytu mieszkańca DPS w [...] na dzień wydawania decyzji przez organ I instancji wynosił [...] zł. Został on ustalony na podstawie Zarządzenia Starosty [...] nr [...] roku z dnia [...].02.2018 roku w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej na terenie Powiatu [...] w roku 2018 (Dz. Urz. Woj. [...] poz. [...] z dnia [...].02.2018 roku). Obecnie średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w [...] wynosi [...] zł (zarządzenie nr [...] Starosty Powiatu [...] z dnia [...] lutego 2019 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej znajdujących się na terenie Powiatu [...] w roku 2019 (Dz. Urz. Woj. [...]. poz. [...]).

Wysokość odpłatnością jaką ponoszą mieszkaniec i jego rodzina uzależniona jest od wysokości osiąganego przez nich dochodu ustalonego na podstawie art. 8 ustawy o pomocy społecznej.

Odnosząc się do zarzutu pełnomocnika Pani A. S. należy wskazać, iż dochód Strony na kwotę [...]zł ustalono na podstawie zaświadczenia o zarobkach z miesiąca listopada 2018 roku, które zostało dostarczone przez nią w toku postępowania administracyjnego. Uwzględniono również fakt, iż skarżąca samotnie wychowuje dziecko otrzymując od jego ojca dobrowolne alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie (oświadczenie z dnia [...].12.2018 roku). Ustalając kryterium dochodowe w sprawie MOPR uwzględnił fakt prowadzenia przez odwołująca się 2 osobowego gospodarstwa domowego oraz łączny dochód na kwotę [...]zł, co dało na osobę w rodzinie kwotę [...]zł.

W świetle przesłanek art. 61 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w przedmiotowej sprawie organ ustalając odpłatność na rzecz Pani A. S. uwzględnił powyższe regulacje ustalając odpłatność za pobyt ojca w DPS na poziomie nadwyżki dochodu na członka rodziny w stosunku do 300% kryterium dochodowego ([...] zł na osobę), tj. na kwotę [...]zł.

Odnosząc się do wniosku o zwolnienie z opłat za pobyt ojca w DPS organ wskazał, że zastosowanie ulgi w odpłatności odbywa się w drodze odrębnego postępowania, zatem nie mogło być wzięte pod uwagę na zarówno przez organ I instancji, jak i na etapie postępowania odwoławczego.

W swojej argumentacji organ powołał się na wyjaśnienie zawarte w uchwale w składzie 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (I OPS 7/17) z dnia 11.06.2018 roku.

Odnosząc się do zarzutu pełnomocnika Pani A. S. dotyczącego braku kontaktów rodzinnych z ojcem, który nie uczestniczył w jej wychowaniu, organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 64a ustawy o pomocy społecznej osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek pod warunkiem, iż przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona. Jak wynika z akt sprawy Pan A. S. załączył do swojego odwołania postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].08.2007 roku, z którego wynika iż jego ojciec J. S. został pozbawiony władzy rodzicielskiej. Powyższe daje podstawę do zmiany zaskarżonej decyzji, w części dotyczącej wyłącznie Pana A. S..

Dodatkowo w sprawie zmianie uległa średnie miesięczna odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...], co również spowodowało konieczność zmiany decyzji ustalającej odpłatność za pobyt Pana J. S. w powyższej placówce.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła A. S. zastępowana przez adw. P. N.. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, a to przepisu art. 138 § 1 pkt 2) k.p.a. w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez dokonanie całkowicie dowolnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie (przy czym materiał dowodowy został zebrany bardzo wybiórczo), przejawiającej się w braku rzetelnej weryfikacji dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w oparciu o które należało ustalić podstawy odpłatności za pobyt Pana J. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...] przez Skarżącą, przejawiającą się m.in. w

- braku analizy sytuacji życiowo-finansowej Skarżącej, która mogłaby uzasadniać odstąpienie od obciążania jej obowiązkiem ponoszenia kosztów utrzymania Pana J. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...] - na którą to okoliczność Skarżąca w toku postępowania wskazywała,

- braku analizy innych okoliczności istotnych dla sprawy, m.in. faktu, że ojciec skarżącej od bardzo wielu lat w ogóle nie utrzymuje kontaktu ze swoją córką (skarżącą) - na którą to okoliczność skarżąca w toku postępowania wskazywała;

co skutkowało zmianę decyzji pierwszoinstancyjnej jedynie w zakresie, który nie dotyczy skarżącej;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to przepisu art. 64 pkt 2), 3) i 4) ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez ich niezastosowanie, mimo iż w sprawie zachodziły podstawy do zwolnienia skarżącej od obowiązku ponoszenia kosztów pobytu Pana J. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...], albowiem:

- występują uzasadnione okoliczności zwolnienia w postaci braku kontaktu i braku jakichkolwiek więzi emocjonalnych ojca z córką i to od wielu lat, co dla przykładu w świetle przepisów k.r.o. stanowi uzasadnione twierdzenie, że obowiązek alimentacyjny względem wstępnego nie istnieje - na którą to okoliczność skarżąca w toku postępowania wskazywała,

- skarżąca wraz ze swoim małoletnim synem utrzymują się z jednego wynagrodzenia (a dodatkowo z alimentów w kwocie [...]zł miesięcznie) - na którą to okoliczność skarżąca w toku postępowania wskazywała,

- skarżąca jest matką samotnie wychowującą dziecko - na którą to okoliczność skarżąca w toku postępowania wskazywała;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to przepisu art. 64 pkt 2), 3) i 4) u.p.s. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że na etapie wydania decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej nie ma możliwości uwzględnienia okoliczności zwalniającej z tego obowiązku, podczas gdy istotą tych przepisów jest właśnie określenie obowiązku po rozpatrzeniu okoliczności uzasadniającej zwolnienie.

Nadto skarżąca wskazała, że w toku postępowania dwuinstancyjnego ujawniły się nowe okoliczności, mające znaczenie dla niniejszego postępowania, bowiem J. S. złożył wniosek o umieszczenie go w Domu Pomocy Społecznej w [...] i organ I instancji ustalił odpłatność za pobyt w tym drugim domu pomocy społecznej, co powoduje, że decyzje dotyczące ustalenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...] są bezprzedmiotowe. Postępowanie administracyjne, którego niniejsza skarga dotyczy, stało się zatem na podstawie przepisu art. 105 k.p.a. bezprzedmiotowe i powinno podlegać umorzeniu.

Skarżąca wniosła na podstawie przepisu art. 106 § 3 P.p.s.a. o przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (Burmistrza [...]), znak: [...]/19, w szczególności decyzji z dnia [...] maja 2019 r. wydanej w sprawie - znajdujących się w posiadaniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego, rozpoznającego odwołanie od decyzji z dnia [...] maja 2019 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjny w Poznaniu pełnomocnik skarżącej wnosiła i wywodziła, jak w skardze oraz podkreślała, że SKO w [...] wydało decyzję z [...] października 2019r. w której uchylono decyzję organu I instancji w związku z pobytem J. S. w DPS w [...]. Na potwierdzenie powyższej okoliczności pełnomocnik złożyła do akt sprawy oryginał decyzji SKO w [...] z [...] października 2019r. wnosząc jednocześnie o przeprowadzenie dowodu z tej decyzji. Nadto wskazała, że z zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie wynika jakich okresów dotyczą ustalone odpłatności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2019r., poz. 2325, dalej "P.p.s.a."). Przy czym podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa procesowego i materialnego skutkujących koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd uznaje za własny i czyni go podstawą do swoich rozważań oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje motywy oddalenia wniosków dowodowych zgłoszonych w skardze oraz na rozprawie przed Sądem. Wyjaśnić należy, że sąd administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, nie może prowadzić postępowania dowodowego i dokonywać ustaleń celem merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W drodze wyjątku określonego w art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd ten może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, ale w ściśle określonych granicach (dowody z dokumentów) i pod sprecyzowanymi w tym przepisie warunkami (jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie). Nawet wówczas celem takiego postępowania nie jest jednak ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy prawidłowo organy ustaliły stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy prawidłowo zastosowały przepis prawa materialnego do poczynionych ustaleń (zob. wyrok NSA z dnia 19 września 2017 r., sygn. akt I FSK 136/16 - CBOSA). Z powyższego wynika, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie każdy dowód może zostać dopuszczony, ale tylko taki, który odnosi się do "istotnych wątpliwości" związanych z oceną, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem. W niniejszej sprawie, skarżąca wnosiła o przeprowadzenie dowodu z akt innej sprawy administracyjnej dotyczącej skierowania J. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...] i odpłatności za ten pobyt w związku z brakiem miejsca w DPS w [...] (decyzja Burmistrza [...] z [...] maja 2019r., nr [...]/19). Z powyższych względów w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki dopuszczalności postępowania dowodowego określonego w art. 106 § 3 P.p.s.a.

W tym miejscu, Sąd podkreśla, że okoliczność prowadzenia odrębnego postępowania związanego ze skierowaniem osoby niepełnosprawnej do innego domu pomocy społecznej w [...] i ustaleniem odpłatności za ten pobyt nie może stanowić przesłanki bezprzedmiotowości niniejszego postępowania. Burmistrz [...] decyzją z [...] stycznia 2019r. skierował bowiem J. S. do Domu Pomocy Społecznej w [...], zobowiązany był więc do ustalenia odpłatności za pobyt w tym DPS. Obowiązek zapłaty konkretnej kwoty wynika dopiero z faktu pobytu osoby niepełnosprawnej w DPS i to za każdy dzień pobytu, o czym poniżej.

Przechodząc do istoty niniejszej sprawy wskazać należy, że przedmiotem rozpoznania jest decyzja ustalająca sposób pokrywania opłat za pobyt J. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...]. W ocenie Sądu, ostateczne rozstrzygnięcie jakie zapadło w tym zakresie jest odpowiada prawu.

W pierwszej kolejności, wskazać należy, że materialną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508).

Zgodnie z art. 60 wskazanej ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3 (ust. 1). Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (ust. 2 pkt 2). Ogłoszenie to stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego (ust. 4).

Z powyższego przepisu wynika wprost, że koszt pobytu pensjonariusza ustala się w wysokości średniomiesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w danym DPS, ustalonego w ogłoszeniu Starosty, skoro DPS w [...] jest o zasięgu powiatowym. Rzeczywisty koszt pobytu danego pensjonariusza ustala się za pobyt miesięcznie, co oznacza, że jeżeli jest on krótszy niż miesiąc to ustala się go odpowiednio za każdy dzień pobytu pensjonariusza w DPS. Niezasadny jest zatem zarzut skarżącej, że nie ustalono w zaskarżonych decyzjach okresu za jaki odpłatność została ustalona. Chodzi bowiem za odpłatność za realny czas pobytu pensjonariusza w DPS.

Zgodnie natomiast z art. 61 ustawy o pomocy społecznej, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (ust. 1).

Zgodnie z art. 61 ust. 2 ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W rozpoznawanej sprawie organ, opierając się na Zarządzeniu nr [...] Starosty [...] (Dz. Woj. [...] z [...] lutego 2018r., poz. [...]) ustalił opłatę za pobyt J. S. w Domu Pomocy Społecznej na poziomie miesięcznego kosztu utrzymania w Domu w wysokości [...] zł (k. 34 akt adm. I inst.). Obecnie koszt ten wynosi [...] zł (Zarządzenie nr [...] Starosty [...] z [...] lutego 2019r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej znajdujących się na terenie powiatu [...] w 2019r.).

W sprawie nie było kwestionowane, że J. S. spełnia przesłanki do ubiegania się o skierowanie do domu pomocy społecznej. W sprawie wydana została decyzja Burmistrza [...] z [...] stycznia 2019r. o skierowaniu J. S. do Domu Pomocy Społecznej w [...].

Ustaloną kwotą opłaty za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej organ obciążył wymienionych w zaskarżonej decyzji skarżącą, będącą jego zstępnym, oraz Gminę.

Nie budzi wątpliwości sposób w jaki organ ustalił kwotę opłaty. W związku z ustaleniem, że J. S. nie uzyskuje żadnych dochodów oraz nie pozostaje w związku małżeńskim, obowiązkiem partycypowania w ustalonych kosztach winni zostać obarczeni jego zstępni. Organ, zastosował zasadę wyrażoną w art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Zasadnym było nakazanie przez organ partycypowania w kosztach utrzymania mieszkańca domu także innym osobom, które są zobowiązane do tego w dalszej kolejności (zgodnie z wyliczenie z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że mieszkaniec domu ma dwóch synów i córkę.

Odnośnie Pana A. S. organ nie ustalił miejsca pobytu jego oraz dochodów. Powyższe ustalenia organu nie powinny budzić wątpliwości, że organ winien czynić dalsze starania by ustalić czy ten syn J. S. może chociażby partycypować w kosztach utrzymania ojca w DPS.

Odnośnie drugiego syna - A. S. - organ początkowo także jego obciążył kosztami pobytu ojca w DPS. Na skutek odwołania i przedstawienia przez niego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2007 roku (sygn. akt VIII R. Nsm. [...], k. 42 akt sąd. I instancji), mocą którego jego ojciec J. S. został pozbawiony władzy rodzicielskiej, organ odwoławczy zasadnie zastosował przepis art. 64a ustawy o pomocy społecznej i obligatoryjnie zwolnił A. S. z obowiązku odpłatności za pobyt ojca w DPS.

Wyjaśnić skarżącej należy, że przepis art. 64a ustawy o pomocy społecznej został dodany do ustawy w wyniku jej nowelizacji z 5 sierpnia 2015 r. (Dz.U. z 2015r., poz. 1310). Z uzasadnienia ustawy nowelizującej wynika, że "wprowadzenie nowej regulacji w art. 64a ma na celu przeciwdziałanie poczuciu niesprawiedliwości w stosunku do dzieci zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej, wobec którego zostało wydane orzeczenie o pozbawieniu władzy rodzicielskiej. Proponowany przepis pozwoli zatem dzieciom, w stosunku do których rodzice przez całe życie postępowali w sposób naganny, lekceważąc swoje obowiązki, a przez to dzieci te musiały przebywać w rodzinach zastępczych bądź w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, nie ponosić kosztów utrzymania rodziców w domu pomocy społecznej". Nie budzi wątpliwości, że idea takiej regulacji jest słuszna, niemniej dotyczy ona - na dzień wydania zaskarżonej decyzji - wyłącznie osób, których rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej. Poza jej zakresem pozostają zatem osoby, które w dzieciństwie zostały faktycznie przez rodziców porzucone, ale ich rodziców prawnie nie pozbawiono władzy rodzicielskiej, jak w przypadku skarżącej.

Wobec brzmienia powyższego przepisu, obowiązującego na dzień wydania zaskarżonej decyzji - do [...] października 2019r. - osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek pod warunkiem, iż przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona, tryb orzekania w powyższej sprawie jest podobny jak przy zwolnieniu z opłat uregulowanym w art. 64 ustawy o pomocy społecznej, z tym że organ podejmuje tu decyzję związaną, a nie uznaniową. O ile na podstawie art. 64 możliwe jest zwolnienie z opłat, o tyle spełnienie przesłanek określonych w art. 64a nakłada na organ obowiązek zastosowania zwolnienia. Różnicą pomiędzy obydwoma regulacjami jest również to, że w przypadku bezpowrotnego pozbawienia rodzica władzy rodzicielskiej zstępny podlega całkowitemu zwolnieniu z opłaty za jego pobyt w domu pomocy społecznej (Sierpowska Iwona, Pomoc społeczna. Komentarz, Wyd. IV, publ. WKP 2017).

Organ odwoławczy obligatoryjnie uwzględnił powyższą okoliczność pozbawienia władzy rodzicielskiej i zmienił rozstrzygnięcie organu I instancji wyłączając syna A. S. z kręgu osób zobowiązanych do poniesienia kosztów pobytu ojca w DPS.

Natomiast sytuacja skarżącej była odmienna od sytuacji A. S. - nie przedstawiła ona stosownego postanowienia sądu powszechnego o pozbawianiu ojca władzy rodzicielskiej, zgodnie z brzmieniem przepisu art. 64a ustawy o pomocy społecznej obowiązującym do dnia wydania zaskarżonej decyzji organu II instancji. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy dalej procedował przesłanki do obciążenia skarżącej kosztami pobytu ojca w DPS zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy.

Skarżąca kwestionuje w sprawie przede wszystkim ustalenia organu dotyczące nałożonych na nią obowiązków wskazując, że organy zobowiązane były do uwzględnienia jej sytuacji osobistej porzucenia ją w dzieciństwie przez ojca, niełożenia na jej utrzymanie i nieutrzymywania kontaktów z ojcem, a także jej aktualną sytuację rodzinną związaną z samotnym wychowywaniem dziecka i utrzymywaniem rodziny z jednego wynagrodzenia. W ocenie Sądu, organ w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w tym zakresie i zastosował w sposób odpowiedni właściwe normy prawa materialnego.

Organ, opierając się na zgromadzonych dowodach stwierdził bowiem, że łączny dochód na osobę w dwuosobowej rodzinie skarżącej to kwota [...]zł, czyli [...] zł na osobę (karty 17, 16 akt adm. I inst.). Wartość ta jest wyższa od kwoty 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ([...] zł) o [...] zł. Nie ulega więc wątpliwości, że zaistniały w sprawie podstawy dochodowe do tego, by nałożyć na skarżącą obowiązek ponoszenia opłat w związku z umieszczeniem ojca w domu pomocy społecznej. Przepisy art. 61 ustawy o pomocy społecznie nie zawierają bowiem z tym zakresie żadnych dalszych wyjątków, nie pozostawiając także organowi możliwości swobody wyboru osoby, która koszty te ma ponosić.

W ocenie Sądu, organ w sposób prawidłowy ustalił, zatem kwotę opłaty jaką obciążył skarżącą. Należy bowiem wskazać, że prawidłowy sposób ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt: I OSK 2820/16, LEX nr 2323434).

W związku z tym, że kwota jaką została obciążona skarżąca, wobec braku możliwości obciążenia kosztami pobytu samego mieszkańca domu, nie pokrywa w całości ustalonej opłaty za pobyt, organ, opierając się na treści art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, pozostałą częścią opłaty obciążył Gminę. Także w tym zakresie, postępowanie organu uznać należy za prawidłowe.

Odnosząc się do głównych zarzutów podniesionych w treści skargi, a dotyczących braku uwzględnienia okoliczności uprawniających do fakultatywnego zwolnienia skarżącej z obowiązku poniesienia kosztów pobytu ojca w DPS, o jakich mowa w art. 64 pkt 2 - 4 ustawy o pomocy społecznej, Sąd nie znalazł podstaw do tego by je uwzględnić.

W tym miejscu, odnosząc się do powyższego, przywołać należy twierdzenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, LEX 2500753 (dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie wskazano, że za poglądem, że przekształcenie obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w zobowiązanie konkretnej osoby wymaga odpowiedniego aktu stosowania prawa, tj. wydania decyzji administracyjnej lub zawarcia umowy, przemawia rozwiązanie zawarte w art. 64 ustawy, które daje osobom zobowiązanym wnoszącym opłatę możliwość wystąpienia do organu z wnioskiem o częściowe lub całkowite zwolnienie z tej opłaty, gdy zachodzą przesłanki, o których mowa w tym przepisie. Przyjęcie odmiennego rozwiązania, zgodnie z którym obowiązek ponoszenia opłat powstaje z mocy prawa, a jego źródłem jest art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, a więc bez konieczności wydania decyzji lub zawarcia umowy, powodowałoby m.in. niemożliwość skorzystania z rozwiązania zawartego w art. 64 ustawy, z którego wynika, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba zobowiązana, jak i wysokość opłaty zostały już wcześniej ustalone w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt.

Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela wyżej przytoczony pogląd. Orzekanie w przedmiocie zwolnienia z ponoszenia opłat nastąpić może dopiero w momencie, gdy organ oraz strona postępowania będą wiedzieć czy w ogóle i jak dużym obciążeniem dla strony jest opłata, którą musi uiszczać, jak ma się ona do sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej, a nie tylko do uzyskiwanych przez nią dochodów i czy występują okoliczności uzasadniające zwolnienie (w szczególności wymienione w art. 64 ustawy o pomocy społecznej). Niezasadny jest zatem zarzut niezastosowania w niniejszej sprawie przesłanek do fakultatywnego zwolnienia skarżącej z obowiązku pokrycia kosztów pobytu ojca w DPS wymienionych w powyższym przepisie ustawy.

W ocenie Sądu, brak jest więc podstaw do uchylenia wydanej decyzji. Sąd nie dopatrzył się w sprawie żadnych innych okoliczności, jakie mogłyby doprowadzić do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Zasadnie zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją wyeliminowało z kręgu osób zobowiązanych A. S. zmieniając rozstrzygnięcie organu I instancji i orzekając co do istoty zobowiązując skarżącą oraz Gminę do poniesienia kosztów pobytu J. S. w DPS w [...].

W tym stanie rzeczy, wniesiona skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a., jak Sąd orzekł w wyroku.