Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 289/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 235
journal: Dz.U. 2018 poz 917
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie dniu 4 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w T. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w po rozpatrzeniu odwołania z dnia [...] r. A Sp. z o.o. – dalej strona, skarżący- utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego orzekającą o stwierdzeniu u B.D. choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka.

Decyzję wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 poz. 23 ze zm.; dalej jako Kpa), w związku art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1666 ze zm.) oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. 2013 poz. 1367; dalej jako rozp.RM).

Stan sprawy jest następujący.

Decyzją nr [...]z dnia [...]r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. stwierdził u B.D. chorobę zawodową - przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka wym. w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia RM z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych w oparciu o postępowanie wyjaśniające narażenie zawodowe oraz orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r. nr [...].

Odwołanie od decyzji PPIS w T. złożyła strona: zarzucając naruszenie art. 7, art.77 § 1,art. 80 K.p.a. poprzez m. in. niewyjaśnienie rozbieżności pomiędzy orzeczeniem lekarskim Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. nr [...]z dnia [...] r., a orzeczeniem Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...]r. nr [...], nieprawidłowe ustalenie okresu narażenia zawodowego B. D. oraz niedokładne wyjaśnienie na czym miałyby polegać monotypowe ruchy, wykonywane przez zainteresowaną.

Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał sporną decyzję w mocy wskazując iż za podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie podejrzenia choroby zawodowej u B. D. przyjął warunki jakie powinny być spełnione do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego schorzenia, biorąc pod uwagę definicję choroby zawodowej, określonej w art. 235¹ ustawy z dnia 26.06.1974 r. Kodeks pracy, która stanowi, iż "za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych " narażeniem zawodowym ",

Wskazał iż postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez PPIS w T. wykazało, iż B. D. od 01.04.2006 r. jest zatrudniona w A Sp. z o.o. na stanowisku operatora maszyn. Według kart oceny narażenia zawodowego sporządzonych przez służby BHP zakładu pracy i PPIS w T. w okresie od 01.04.2006 r. do 30.04.2012 r. pracowała na linii montażowej [...], od 01.05.2012 r. do 30.10.2014 r. na linii demontażu [...]. W tym czasie ręcznie montowała/demontowała komponenty o masie 3-8 kg (około 400-600 sztuk na zmianę roboczą), zajmowała się obsługą maszyn montażowych automatycznych i półautomatycznych oraz kontrolą jakościową, wykonywała ręczne prace transportowe. Od 01.11.2014r. do 31.10.2016r. pracowała na linii produkcji [...] - ręcznie montowała elementy o wadze 2,5-5 kg (około 300-450 sztuk na zmianę), zajmowała się obsługą maszyn półautomatycznych i automatycznych, kontrolą jakościową, ręcznymi pracami transportowymi. Od 01.11.2016 r. na linii [...] obsługiwała maszynę montażową półautomatyczną, używane elementy ważyły do 0,5 kg (670-760 sztuk na zmianę). W ocenie PPIS w T. praca w/w na w/w stanowiskach polegała na wielokrotnym powtarzaniu czynności montażowych na maszynach: pobranie detalu z pojemnika, położenie detalu na maszynę, zazbrojenie detalu ręczne lub dokręcanie kluczem pneumatycznym podwieszanym, załączenie maszyny, wyciągnięcie detalu, odłożenie na pole odkładcze i wykonanie procesu od nowa.

Podniósł iż B. D. była badana w WOMP PChZ w S., gdzie lekarze wydali orzeczenie lekarskie z dnia [...] r., nr [...]o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Stwierdzili, iż po przeprowadzonych badań i konsultacji, (w tym wynik aktualnego badania elektroneurograficznego), danych o narażeniu zawodowym, które ich zdaniem nie potwierdzają jednoznacznie wykonywania ruchów monotypowych w stawach nadgarstkowych (różne czynności montażowe) oraz wystąpieniu objawów ZCN wyłącznie po stronie prawej przy porównywalnym obciążeniu obu kończyn górnych, brak jest podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Zaznaczył iż B. D. nie zgadzając się z orzeczeniem lekarskim jednostki orzeczniczej I stopnia, wystąpiła o przeprowadzenie ponownego badania w IMP i ZŚ  w S., gdzie lekarze specjaliści orzeczeniem lekarskim z dnia [...]r., nr [...] orzekli o rozpoznaniu choroby zawodowej a podczas wywiadu chorobowego przeprowadzonego w Instytucie podała iż występują od około 2011 r. drętwienia palców I-III ręki prawej promieniujące do łokcia, zwłaszcza w porze nocnej i po przeciążeniu, bóle nadgarstka, stawów międzypaliczkowych bliższych i dalszych gdzie od 2013 r. gdzie dolegliwości pojawiły się również po stronie lewej. Od 2009 r. pozostawała pod opieką poradni neurologicznej z powodu bólów kręgosłupa. W wykonanych badaniach obrazowych (TK i MRI) stwierdzono wielopoziomowe zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne w odcinku lędźwiowo-krzyżowym i dyskopatię na poziomie C5-C6 w odcinku szyjnym z którego to powodu kierowana była do Poradni Rehabilitacyjnej. Pierwszy wpis w dokumentacji neurologicznej na temat dolegliwości ze strony prawej ręki pojawił się w lipcu 2012 r. Badanie EMG nerwów kończyny górnej prawej, wykonane dnia 27.08.2012 r., potwierdziło neurograficzne cechy zespołu cieśni nadgarstka prawego. 08.05.2014r. u B.D. wykonano zabieg uwolnienia nerwu pośrodkowego prawego. Po zabiegu dolegliwości ustąpiły, jednak po około roku pojawiły się jednak ponownie, ale o dużo mniejszym nasileniu. Kolejne badanie EMG obu kończyn górnych z dnia 16.11.2016 r. wykazało niewielkie uszkodzenie prawego nerwu pośrodkowego w jego odcinku dystalnym (nieduża poprawa w stosunku do badania poprzedniego). Przewodnictwo w pozostałych badanych nerwach oraz fala korzeniowa F z nerwów pośrodkowych były prawidłowe. W badaniu EMG wykonanym w ramach diagnostyki prowadzonej w WOMP dnia 23.03.2018 r. stwierdzono jedynie zwolnienie szybkości przewodzenia we włóknach czuciowych prawego nerwu pośrodkowego, ponadto wydłużoną latencję końcową w lewym nerwie łokciowym.

Lekarze orzecznicy w trakcie obecnej obserwacji klinicznej przeanalizowali dostępną dokumentację medyczną pacjentki, a także dane odnośnie sposobu wykonywania pracy zawodowej w aspekcie obciążenia stawów nadgarstkowych, wykonali badania laboratoryjne, radiologiczne i badanie EMG, przeprowadzili konsultacje specjalistyczne: neurologiczną i ortopedyczną. W przedmiotowym badaniu ortopedycznym i neurologicznym objaw uciskowy Phalena był dodatni po stronie prawej, objaw Tineła obustronnie ujemny. W badaniach laboratoryjnych poza stwierdzoną w teście przesiewowym obecnością przeciwciał przeciwjądrowych ANA-1 w surowicy nie stwierdzono odchyleń od normy. Ujemny był odczyn Waałer-Rose (test nieswoisty). W badaniu EMG z dnia 19.09.2018 r. lekarze orzecznicy stwierdzili jedynie nieznaczne zwolnienie szybkości przewodzenia włókien ruchowych nerwu łokciowego prawego na poziomie rowka (niewielki prawostronny zespół rowka nerwu łokciowego), pozostałe parametry przewodzenia włókien ruchowych, czuciowych i fali w badanych nerwach, w tym pośrodkowych były w normie. Nie potwierdzili aktualnie neurograficznych cech zespołu cieśni nadgarstka.

Orzecznicy z IMP i ZŚ w S. zaznaczyli, że zespół cieśni nadgarstka występuje z dużą częstością w populacji ogólnej, zwłaszcza u kobiet w okresie okołomenopauzalnym i jego etiologia jest wieloczynnikowa i nie istnieją obiektywne badania pozwalające na jednoznaczne potwierdzenie etiologii zawodowej. Jej uznanie wymaga wykazania związku choroby z warunkami pracy zawodowej w sposób bezsporny lub co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem i stwierdzenia, że to sposób wykonywania pracy był czynnikiem dominującym w jej powstaniu. Lekarze stwierdzili, że ocena narażenia zawodowego B. D., dokonana na etapie prowadzonego w Instytucie postępowania diagnostyczno-orzeczniczego wskazuje, że w trakcie pracy w/w wykonywała czynności manualne w wymuszonym rytmie, wymagające powtarzalnych ruchów w stawach nadgarstkowych, sprzyjające utrzymywaniu się długotrwałe podwyższonego ciśnienia w kanale nadgarstka, a tym samym stwarzające ryzyko powstania neuropatii z ucisku w zakresie nerwu pośrodkowego. Uznali również, iż jednostronny charakter zmian chorobowych (pomimo obciążenia pracą obu rąk) może wynikać z faktu, iż zainteresowana jest osobą praworęczną, ręka prawa jest dominująca (zespół cieśni nadgarstka zwykle rozwija się najpierw w ręce dominującej). Przeprowadzona diagnostyka różnicowa pozwoliła na wykluczenie szeregu samoistnych, pozazawodowych przyczyn tej neuropatii z ucisku.

Podsumowując lekarze specjaliści z IMP i ZŚ w S. uznali, iż istnieją podstawy do przyjęcia zawodowej etiologii stwierdzonej u B. D. w przeszłości neuropatii z ucisku w zakresie nerwu pośrodkowego prawego i do rozpoznania co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka prawego - aktualnie stan po leczeniu operacyjnym. Dodali także, że za przyjęciem etiologii zawodowej przemawia pośrednio fakt stopniowego wycofania się neurograficznych zaburzeń w zakresie nerwu pośrodkowego po leczeniu operacyjnym i po zmianie stanowiska pracy.

W toku postępowania ŚPWIS wezwał B. Dr. do złożenia zeznań odnośnie swojego zatrudnienia przed podjęciem pracy w A Sp. z o.o. o czym poinformowano pełnomocnika strony, która oświadczyła, iż w okresie od 01.12.1992 r. do 30.06.1994 r. była zatrudniona w ramach praktyk szkolnych w B w T. na stanowisku uczeń - sprzedawca (praca w systemie: 4 godziny dziennie, 2 razy w tygodniu) a do jej obowiązków należało utrzymywanie czystości w sali sprzedaży, obsługa klientów oraz wykładanie towarów (opakowania do 5 kg). Następnie w okresie od 07.05.1996 r. do 18.10.1997 r. Strona pracowała na % etatu w C na stanowisku sprzedawcy (praca 6 godzin dziennie, 5 dni w tygodniu). W sklepie rybnym, podobnie jak miało to miejsce u poprzedniego pracodawcy, zajmowała się utrzymaniem czystości, obsługą klientów oraz wykładaniem towarów. Od 20.10.1997 r. do 31.10.1998 r. była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu w "D na stanowisku produkcyjnym. Praca na tym stanowisku polegała na rozłożeniu tafli mrożonych ryb oraz umieszczeniu ich do basenu z zalewą w celu zamarynowania. Następnie gotowe tafle rybne były przez pracowników krojone oraz przygotowywane do wydania. Strona zeznała, iż w/w czynności wykonywała przez pół roku, następnie przeszła na stanowisko polegające na nadzorowaniu pracowników produkcyjnych. Do jej obowiązków należało m. in. przygotowywanie zalew do marynaty oraz przygotowywanie zleceń zgodnych z zamówieniami klientów. W okresie od 20.05.1999 r. do 31.01.2000 r. prowadziła własną działalność gospodarczą - sklep spożywczy, gdzie zajmowała się m. in. obsługą klientów, utrzymaniem czystości, wykładaniem towarów a w prowadzeniu sklepu pomagał jej mąż, który wykonywał cięższe prace związane z dostawami towarów.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu ŚPWIS poinformował iż pominięcie przez PPIS w T. faktu, że B. D. pracowała zawodowo od 1992 r., nie musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji albowiem mimo iż PPIS w T. nie uwzględnił tej okoliczności w prowadzonym postępowaniu jednak fakt ten nie może rozstrzygać o braku rozpoznania choroby zawodowej. Przepisy Kodeksu Pracy jasno stanowią, iż "za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Za bezsporne organ uznał iż u B. D. zdiagnozowana została jedna z chorób wymieniona w wykazie chorób zawodowych tj. zespół cieśni w obrębie nadgarstka co potwierdza wydane w sprawie orzeczenie lekarskie IMP i ZŚ w S. z dnia [...]r. nr [...]. Niepodważalny jest również fakt, iż zainteresowana wykonywała pracę w narażeniu na powstanie tego typu schorzenia, co potwierdziło postępowanie wyjaśniające PPIS w T.. A zatem warunki jakie zostały określone przez ustawodawcę do rozpoznania choroby zawodowej zostały spełnione.

Zaś błąd w ustaleniach faktycznych poczyniony przez PPIS w T., ŚPWIS w postępowaniu odwoławczym skorygowano przeprowadzając i uzupełniając materiał dowodowy w trybie art. 136 § 1 Kpa.

W odpowiedzi na zarzut, iż po badaniu B. D. w WOMP PChZ w S. wydane zostało całkowicie odmienne orzeczenie lekarskie, organ II wyjaśnił, że jednostka orzecznicza II stopnia ma prawo weryfikować i zmieniać orzeczenie jednostki I stopnia, nie może opierać się tylko na wynikach badań i konsultacji wykonanych na wcześniejszym etapie postępowania diagnostyczno-orzeczniczego albowiem pożądane jest przeprowadzenie własnych, niezależnych badań i konsultacji specjalistycznych.

Zdaniem ŚPWIS orzeczenie lekarskie IMP i ZŚ w S. jasno wyjaśnia, które czynności mogły spowodować powstanie choroby zawodowej u i B.D.. Lekarze z IMP i ZŚ wyjaśnili, że w trakcie pracy w/w wykonywała czynności manualne w wymuszonym rytmie, wymagające powtarzalnych ruchów w stawach nadgarstkowych i z tymi ustaleniami ŚPWIS się zgodził. W opinii organu odwoławczego, trudno o nieprzyjęcie pracy za monotypowej, w której podczas czynności służbowych pracownik wykonuje te same ruchy przy montażu/demontażu 400-600 [...] na zmianę roboczą, (na linii montażowej [...]). Dodatkowo lekarze wyjaśnili również, że jednostronny charakter zmian chorobowych (pomimo obciążenia pracą obu rąk) może wynikać z faktu, iż zainteresowana jest osobą praworęczną, ręka prawa jest dominująca (zespół cieśni nadgarstka zwykle rozwija się najpierw w ręce dominującej). Uznali zatem - zdaniem ŚPWIS słusznie - iż tak wykonywane czynności mogły przyczynić się do powstania choroby zawodowej.

Organ podkreślił, że organy państwowej inspekcji sanitarnej są związane orzeczeniem lekarskim wydając decyzję w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. W postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym to lekarz orzecznik wiąże objawy chorobowe z narażeniem występującym w środowisku pracy (por. wyrok WSA we Wrocławiu 18.08.2015 r. sygn. akt IV SA/Wr 5/15).

Organ odnosząc się do twierdzeń strony, iż historia zatrudnienia B. D. od 1992 r. nie może stanowić wiarygodnego dowodu w ustaleniu narażenia zawodowego zainteresowanej, a tego typu ocena wymaga wiedzy specjalistycznej wyjaśnił, iż to inspektor sanitarny decyduje o wyborze sposobu uzupełnienia materiału dowodowego poprzez podjęcie jednej lub kilku czynności wymienionych w § 8 ust. 2 rozporządzenia (por. np. wyrok NSA z dnia 15 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 2272/17, wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1067/16). W jego ocenie zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie decyzji w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej gdyż poczynił szczegółowe ustalenia dotyczące przebiegu dotychczasowego zatrudnienia uczestniczki postępowania oraz środowiska pracy i w konsekwencji ustalił, że w okresie od 1992 r. do 2000 r. nie była ona narażona na powstanie choroby - zespołu cieśni nadgarstka.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną strona zakwestionowała jej prawidłowość. zarzucając:

I. naruszenie § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych (dalej: "Rozporządzenie") poprzez: wydanie decyzji, mimo że materiał dowodowy nie dawał podstawy do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej; zaniechanie podjęcia czynności zmierzających do uzupełnienia materiału dowodowego w celu wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy orzeczeniami lekarskimi, jak również ustalenia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy; zaniechanie zbadania istnienia pozazawodowych przyczyn schorzenia;

II. naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "KPA") poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej polegające na niepełnej i błędnej ocenie materiału dowodowego, a to: poprzez wydanie decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym zaniechanie dołączenia do akt sprawy dokumentów niezbędnych do prawidłowego rozpoznania sprawy; niedokładne wyjaśnienie okoliczności stanu faktycznego oraz w konsekwencji poczynienie błędnych ustaleń faktycznych, z pominięciem całokształtu materiału dowodowego, tj. na podstawie wyłącznie orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej nr [...], mimo iż w aktach sprawy znajduje się również orzeczenie lekarskie nr [...]0 braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, którego to orzeczenia organy I i II instancji nie wzięły pod uwagę i nie wyjaśniły należycie istotnych rozbieżności pomiędzy ww. orzeczeniami lekarskimi; niezbadanie istnienia pozazawodowych przyczyn choroby stwierdzonej u B. D.; przyjęcie, że wykonuje podczas pracy u skarżącego ruchy monotypowe obciążające nadgarstki oraz uznanie, że pracownica wykonuje prace cechujące się monotypią w zakresie ruchów nadgarstkowych, podczas gdy organy nie dokonywały weryfikacji czy i jakiego rodzaju wykonuje ona ruchy podczas pracy u skarżącej; przyjęcie, że wykonuje ona podczas pracy u skarżącego ruchy monotypowe oraz uznanie, że pracownica wykonuje prace cechujące się monotypią w zakresie ruchów nadgarstkowych, podczas gdy pracownica zgodnie ze złożonymi do akt sprawy arkuszami standaryzacji pracy cyklicznej i instrukcjami stanowiska wykonuje prace różnorodne, polegające na wykonywaniu rozmaitych ruchów i czynności, a nadto następuje rotacja pomiędzy stanowiskami, co zapobiega monotypowości w zakresie stawów nadgarstkowych; oparcie się na orzeczeniu lekarskim nr [...] jednostki orzeczniczej II stopnia oraz przyjęcie, że B. D. wykonuje ruchy monotypowe, podczas gdy jednostka orzecznicza II stopnia, organ I stopnia oraz organ II stopnia nie przeprowadziły na tę okoliczność jakiegokolwiek dowodu naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 KPA w związku z art. 138 § 1 pkt 1 KPA, którego skutkiem było bezpodstawne utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, polegające na: niezastosowaniu przepisu § 6 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych i w konsekwencji wydanie wadliwej decyzji wyłącznie w oparciu o orzeczenie lekarskie bez odniesienia do pozazawodowych czynników mogących mieć wpływ na powstanie choroby; niezastosowaniu przepisu § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych poprzez niepodjęcie niezbędnych czynności zmierzających do uzupełnienia materiału dowodowego w przedstawionym wyżej zakresie i w konsekwencji wydanie wadliwej decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy sprawy; dokonaniu ustaleń dowolnych w oparciu o orzeczenie lekarskie, które nie wyjaśnia w sposób należyty i wyczerpujący związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy; błędnej ocenie materiału dowodowego sprawy poprzez wadliwe uznanie "bezsporności" tudzież "wysokiego prawdopodobieństwa" spowodowania choroby w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym", a w konsekwencji niewłaściwym zastosowaniem art. 235¹ kodeksu pracy, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego wskazuje, że brak było wyżej wskazanych przesłanek dla ustalenia narażenia zawodowego u skarżącej spółki, a tym samym brak podstaw do zastosowania art. 235 ¹ ustawy kodeksu pracy.

W konsekwencji postawionych zarzutów wniesiono o: uchylenie w całości decyzji Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. z dnia [...] r. zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem sporna decyzja jest zgodna z prawem.

W pierwszym rzędzie przypomnieć przyjdzie, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformułowana w art. 235¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którą za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje więc zachowanie dwóch wymogów. Pierwszym z nich jest występowanie schorzenia odpowiadającego schorzeniu zamieszczonemu w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia; drugim - ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² Kodeksu pracy).

Innymi słowy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Wywołuje ją praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Stosownie przy tym do § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30.06.2009 w sprawie chorób zawodowych podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 omawianego aktu wykonawczego.

W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy – opierając się na orzeczeniu uprawnionej jednostki medycznej Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r. stwierdził, że u pracownicy skarżącej Spółki zdiagnozowano zespół cieśni w obrębie nadgarstka, aktualnie stan po leczeniu operacyjnym, a jest to choroba zamieszczona w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia, wym. w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że z dowodów zebranych w aktach sprawy wynika iż pracownica strony pracowała w narażeniu zawodowym od 01.04.2006r do nadal 1986 r. ,a wystąpienie choroby zespołu cieśni nadgarstka wynika z jednoznacznych ustaleń uprawnionej jednostki orzeczniczej; Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., . Organ prawidłowo podkreślił związanie treścią orzeczenia lekarskiego nr [...]z dnia [...]r. w którym jednoznacznie stwierdzono zawodową etiologię schorzenia.

Z karty oceny narażenia zawodowego jednoznacznie wynika, że pracownica od 2006 r. pracowała na różnych stanowiskach w narażeniu na powstanie choroby zawodowej: cieśni nadgarstka, w trakcie pracy pracownica wykonywała czynności manualne w wymuszonym rytmie, wymagające powtarzalnych ruchów w stawach nadgarstkowych, sprzyjające utrzymywaniu się długotrwale podwyższonego ciśnienia w kanale nadgarstka, a tym samym stwarzające ryzyko powstania neuropatii z ucisku w zakresie nerwu pośrodkowego. Wykonywana praca stwarzała możliwość powstania choroby zawodowej, tj. przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Bezsporne jest wystąpienie choroby stanowiącej chorobę zawodową oraz wykonywanie pracy w narażeniu zawodowym.

Zasadniczy spór w sprawie dotyczy kwestii, czy powyższe ustalenia - w kontekście orzeczenia uprawnionej jednostki medycznej jako jednostki orzeczniczej II stopnia organu z dnia [...] r, na którym to zasadniczo oparły się organy inspekcji sanitarnej, dają podstawę do przyjęcia, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy; czy też jest wynikiem czynników o charakterze pozazawodowym.

Inaczej rzecz ujmując, czy istnieją podstawy do obalenia domniemania, a ich niedostrzeżenie przez organ jest wynikiem niedostatków postępowania dowodowego; w szczególności oparcia się na wadliwym zdaniem strony bo niekompletnym materiale dowodowym zebranym w aktach sprawy.

W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę, że przepis art. 235¹ Kodeksu pracy wyraźnie zakłada występowanie związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy a ujawnionym schorzeniem. Oznacza to, że w przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie (utrwalony pogląd judykatury - vide między innymi wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy, z 19 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 538/11, w Krakowie, z 16 czerwca 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 1183/10 oraz we Wrocławiu, z 12 czerwca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 134/12, publ.: orzeczenia. nsa.gov).

Domniemanie to ma charakter wzruszalny, co oznacza, że w sytuacji, gdy u strony zatrudnionej w warunkach szkodliwych dla zdrowia zdiagnozowana zostaje jedna z chorób wymienionych w rozporządzeniu, schorzenia tego można nie uznać za chorobę zawodową wyłącznie w przypadku, gdy zostanie wykazane w sposób bezsporny, że jej etiologia ma charakter pozazawodowy. Nie wystarcza tu więc jedynie wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych. Organy sanitarne mogłyby odmówić stwierdzenia choroby zawodowej jedynie w przypadku jednoznacznego i przekonującego ustalenia, że właśnie takie czynniki - a nie sposób wykonywania pracy - wywołały dolegliwość (vide: wyrok WSA w Gliwicach z 29 sierpnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 699/12, LEX nr 1365282).

Trzeba mieć na uwadze okoliczność, że domniemanie prawne prowadzi do zmiany ciężaru dowodu, co jest nieodłącznie związane ze zmianą samego tematu dowodu, gdyż przeprowadzone dowody zmierzają do obalenia wniosku domniemania prawnego (por. J. Nowacki: Domniemania prawne, Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach nr 142, Katowice 1976 r., s. 47 oraz powołana tam literatura).

Prościej rzecz ujmując konstrukcja domniemania prawnego, to założenie przez ustawodawcę, że jeżeli zachodzi pewien fakt (podstawa domniemania), to należy uznać istnienie pewnego innego faktu prawotwórczego, prawa czy stosunku prawnego (skutek domniemania). Fakt określony jako podstawa domniemania podlega dowodzeniu na zasadach ogólnych. Fakt prawotwórczy, prawo czy stosunek prawny stanowiące skutek domniemania nie podlegają dowodzeniu. Stosujący prawo jest obowiązany przyjąć ich istnienie, jeżeli udowodniono fakty stanowiące podstawę domniemania. W analizowanym domniemaniu w podstawie wskazano fakt istnienia choroby odpowiadającej chorobie wymienionej w wykazie oraz fakt pracy w narażeniu zawodowym. Te dwie okoliczności muszą zostać udowodnione. Jeżeli zostaną wykazane, to ustawodawca nakazuje organom przyjąć – już bez prowadzenia postępowania dowodowego na tę okoliczność – istnienie choroby zawodowej. Domniemanie jest jednak wzruszalne co oznacza, że ustawodawca założył, że mogą w rzeczywistości pojawić się sytuację, w których pomimo tego, że dojdzie do ustalenia faktów odpowiadających normatywnej treści podstawy domniemania, to choroba nie powinna być kwalifikowana jako choroba zawodowa. Jednak w takim przypadku konieczne jest przeprowadzenie przeciwdowodu, mocą którego dochodzi do zakwestionowania skutku domniemania. Aby organ mógł odmówić stwierdzenia choroby zawodowej pomimo tego, że choroba odpowiadająca schorzeniu zamieszczonemu w wykazie została przez uprawnioną jednostkę medyczną stwierdzona i wykazano pracę w narażeniu zawodowym, musi udowodnić, że rzeczywistość jest inna niż przyjął ustawodawca w skutku domniemania. Mając na uwadze związanie organu inspekcji sanitarnej orzeczeniami lekarskimi uprawnionych jednostek medycznych, rolą organu jest ocenie tych dowodów pod kątem możliwości przełamania domniemania.

Sąd stwierdza, że orzeczenie lekarskie Nr [...] z dnia [...]r. o rozpoznaniu choroby zawodowej, wystawionego przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., na którym oparły się organy jednoznacznie wskazuje, że u pracownicy stwierdzono chorobę obwodowego układu nerwowego –zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

W piśmie tym lekarze przypomnieli, że w trakcie obserwacji klinicznej przeprowadzonej w dniach: [...]r. do [...]r. przeanalizowano dostępną dokumentację medyczną pracownicy strony, a także dane odnośnie sposobu wykonywania pracy zawodowej w aspekcie obciążenia stawów nadgarstkowych, wykonano badania laboratoryjne, radiologiczne i badanie EMG, przeprowadzono konsultacje specjalistyczne: neurologiczną i ortopedyczną. W badaniu EMG z dnia 19.09.2018 r. stwierdzono jedynie nieznaczne zwolnienie szybkości przewodzenia włókien ruchowych nerwu łokciowego prawego na poziomie rowka (niewielki prawostronny zespół rowka nerwu łokciowego); pozostałe parametry przewodzenia włókien ruchowych, czuciowych i fali F w badanych nerwach, w tym pośrodkowych są w normie. Nie potwierdzono aktualnie neurograficznych cech zespołu cieśni nadgarstka (wskazując iż B. D. jest po leczeniu operacyjnym ręki prawej, ma zmienione stanowisko pracy). Zwrócono uwagę, iż zespół cieśni nadgarstka występuje z dużą częstością w populacji ogólnej, zwłaszcza u kobiet w okresie okołomenopauzalnym. Jego etiologia jest wieloczynnikowa i nie istnieją obiektywne badania pozwalające na jednoznaczne potwierdzenie etiologii zawodowej. Jej uznanie wymaga wykazania związku choroby z warunkami pracy zawodowej w sposób bezsporny lub co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem i stwierdzenia, że to sposób wykonywania pracy był czynnikiem dominującym w jej powstaniu. Podkreślono, iż ocena narażenia zawodowego B. D., dokonana na etapie prowadzonego w Instytucie postępowania diagnostyczno-orzeczniczego wskazuje, że w trakcie pracy wykonywała czynności manualne w wymuszonym rytmie, wymagające powtarzalnych ruchów w stawach nadgarstkowych, sprzyjające utrzymywaniu się długotrwale podwyższonego ciśnienia w kanale nadgarstka, a tym samym stwarzające ryzyko powstania neuropatii z ucisku w zakresie nerwu pośrodkowego a przeprowadzona diagnostyka różnicowa pozwoliła na wykluczeniu szeregu samoistnych, pozazawodowych przyczyn tej neuropatii z ucisku.

Zaznaczono przy tym, iż za przyjęciem etiologii zawodowej choroby przemawia pośrednio fakt stopniowego wycofania się neurograficznych zaburzeń w zakresie nerwu pośrodkowego po leczeniu operacyjnym i po zmianie stanowiska pracy.

Powyższe oznacza, iż lekarze orzeczniczy stwierdzili, istnienie podstaw domniemania co oznacza nakaz przyjęcia jego skutku, o ile tego domniemania nie obalono, tego zaś skarżąca żadnymi dowodami w toku prowadzonego postępowania administracyjnego nie uczyniła. Treść zaś przywołanego wyżej orzeczenia jednostki orzeczniczej II stopnia wskazuje, że jest wprost przeciwnie; lekarze orzecznicy jednoznacznie potwierdzili zasadność przyjęcia skutku domniemania. Przybliżając medyczne aspekty choroby zespołu cieśni nadgarstka ocenili, że w aspekcie poczynionych ustaleń dowodowych istnieje podstawa do uznania z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą zespołem cieśni nadgarstka, a sposobem wykonywania pracy.

Niezasadne zatem okazały się zarzuty skargi, że materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy jest niekompletny, nie dawał podstawy do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej; a organ odwoławczy nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy. Sąd stwierdza, że organy prawidłowo oparły się na orzeczeniu lekarskim nr [...], karty oceny narażenia i nie było w tej sprawie potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego. Przeprowadziły również w sposób prawidłowy postępowanie wyjaśniające na okoliczności podnoszone w odwołaniu w zakresie wyjaśnienia czy prace wykonywane w poprzednich zakładach pracy mogły stanowić źródło stwierdzonych schorzeń. Zaznaczenia wymaga, iż treść orzeczenia uprawnionej jednostki medycznej II stopnia wskazuje, że lekarze orzecznicy byli w pełni świadomi, iż ich obowiązkiem jest ustalenie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą, a sposobem wykonywania pracy; czemu podołali i dali temu wyraz w sporządzonym orzeczeniu.

Nie ma też racji strona skarżąca, że nie zbadano ewentualnych pozazawodowych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka. Z treści w/w orzeczenia lekarskiego II stopnia wynika, iż w przypadku B D. lekarze analizowali pozazawodowe czynniki ryzyka zespołu cieśni nadgarstka, jednoznacznie jednak wnioskując, iż za przyjęciem etiologii zawodowej przemawia pośrednio fakt stopniowego wycofania się neurograficznych zaburzeń w zakresie nerwu pośrodkowego po leczeniu operacyjnym i zmianie stanowiska pracy.

Wbrew zarzutom skargi, zdaniem sądu, kontrolowane postępowanie nie budzi zastrzeżeń co realizacji zasad normowanych przepisami procesowymi art. 7, 77 § 1, kpa , czy 80 kpa . Podkreślić należy, że przedmiotowe postępowanie toczyło się z zachowaniem zasady prawdy obiektywnej, w sposób wyczerpujący zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy, oceniając całokształt materiału dowodowego, w granicach wskazanych w art. 80 kpa. Sąd doszedł więc do wniosku, że organy inspekcji sanitarnej nie naruszyły ani ogólnych zasad postępowania administracyjnego, ani szczegółowych zasad postępowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej.

Z tych też powodów Sąd skargę oddalił zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302).