Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 667/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 136 ust. 3 i 4, art. 137 ust. 1, art. 216 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 141 poz 1492
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia del. WSA Jolanta Rudnicka (spr.) Protokolant Magdalena Cieślak po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S., R. S., S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Kr 1318/06 w sprawie ze skargi A. S., R. S., S. S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Kr 1318/06 oddalił skargę A. S., R. S. i S. S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z [...] października 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Decyzją z dnia [...] października 1994 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 10 ust. 1, 3 i 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości Kierownik Urzędu Rejonowego w Krakowie po rozpatrzeniu wniosku A. S., S. S. oraz R. S., zatwierdził projekt podziału nieruchomości objętej księgą wieczystą Kw [...] składającej się z działek: nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha położonych w obr. [...] jedn. ewid. K. m. Kraków, na działki: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha (pod drogę), nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha.

W dniu [...] października 2004 r. A. S., R. S. i S. S. wystąpili z wnioskiem o zwrot działki nr [...].

Starosta Krakowski decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] odmówił zwrotu działki nr [...] o powierzchni [...] ha, objętej księgą wieczystą Kw [...], położonej w obrębie [...] jedn. ewid. K. m. Kraków. Jak wskazał organ l instancji działka nr [...] stanowi własność Gminy Kraków. Z treści pouczenia decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Krakowie z dnia [...] października 1994 r. wynika, że działka nr [...] wydzielona pod budowę ulicy z nieruchomości objętych na wniosek właściciela podziałem, przechodzi na własność Gminy Kraków z dniem, w którym decyzja stanie się ostateczna (czyli z dniem [...] listopada 1994 r.). Art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część. Z kolei art. 216 ustawy rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wyliczonych w tym przepisie ustaw, w tym na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości. Taka konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zdaniem organu l instancji, determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona" zawartego w ust. 3 art. 136. Przez pojęcie to należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricte, a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Przepis art. 216 ustawy w sposób taksatywny wylicza kategorie nieruchomości przejętych lub nabytych przez Skarb Państwa, zrównanych z nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy. Gmina Kraków nie nabyła prawa własności przedmiotowej działki nr [...] z zastosowaniem instytucji wywłaszczenia i w związku z takim ustaleniem brak jest podstaw prawnych do zwrotu tej działki na rzecz wnioskodawców.

Odwołanie od decyzji Starosty Krakowskiego złożyli S. S., A. S. i R. S. Odwołujący podnieśli, iż przejmowanie w trybie art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przez Gminy działek wydzielonych pod wewnętrzne drogi dojazdowe, nie mające charakteru dróg publicznych. Zarzucili, że odmowa zwrotu nieruchomości stanowi naruszenie konstytucyjnych zasad równości wobec prawa, zakazu dyskryminacji i zasady ochrony własności, co w konsekwencji prowadzi do naruszenia zasady konstytucyjnego państwa prawnego.

Decyzją z dnia [...] października 2006 r. Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty Krakowskiego.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda Małopolski podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organ l instancji uznając, że objęta wnioskiem o zwrot działka nr [...], przeznaczona pod budowę ulicy, stosownie do postanowień art. 10 ust. 1, 3, 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przeszła z mocy prawa na własność Gminy Kraków z dniem, w którym decyzja o zatwierdzeniu projektu podziału stała się ostateczna. Wojewoda podzielił także ocenę prawną Starosty Krakowskiego, iż tego rodzaju przejście własności na rzecz podmiotu publicznoprawnego nie ma charakteru wywłaszczenia i nie mieści się w enumeratywnym wyliczeniu z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. nr 141 poz. 1492).

Powyższą decyzję zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie S. S., R. S. i A. S. domagając się jej uchylenia i podnosząc, że w świetle przepisów obowiązujących w 1994 r. podział nieruchomości celem zniesienia współwłasności mógł być przeprowadzony wyłącznie w trybie przepisu art. 10 obowiązującej wówczas ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przejmowanie przez gminy działek wydzielonych pod wewnętrzne drogi dojazdowe miało charakter obowiązkowy i było, zdaniem skarżących, przymusowym odjęciem własności. Ponadto decyzja o podziale nieruchomości została wydana na podstawie art. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a zatem mieści się w zakresie art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę wskazał, że projektu podziału nieruchomości, w konsekwencji którego doszło do wydzielenia działki nr [...] "pod budowę ulicy", dokonano na wniosek A. S., S. S. i R. S., czyli tych samych osób, które jako skarżący występują w niniejszej sprawie. Trudno zatem uważać osoby te za osoby "wywłaszczone", gdyż w pojęciu "wywłaszczenie" mieści się przymusowe odebranie komuś własności. Wbrew stanowisku skarżących nie zostali oni przymuszeni do takiego podziału nieruchomości, który byłby spowodowany koniecznością budowy ulicy na ich działkach, ale na skutek zmian gruntowych, podziału i zniesienia działek [...] i [...].

Sąd I instancji przypomniał, że przepisy art. 10 ust. 1,3,5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. 1991r., Nr 30, poz. 127), które stanowiły podstawę wydania decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] października 1994 r. przewidywały, że podział nieruchomości może nastąpić, jeżeli jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (ust. 1) oraz dokonuje się on na podstawie decyzji, zatwierdzającej projekt podziału (ust. 3). W takiej sytuacji "grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej na wniosek właściciela podziałem przechodzą na własność gminy z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości" (ust. 5).

Sąd Wojewódzki podzielił poglądy organów wyrażone w zaskarżonych decyzjach co do wykładni pojęcia "nieruchomość wywłaszczona", zawartego w art. 136 ust. 3 oraz wykładnię art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie Sądu organy prawidłowo określają "nieruchomość wywłaszczoną" jako wyłącznie nieruchomość, w stosunku do której Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricte, a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Zakres przedmiotowy nieruchomości podlegających zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w art. 136 i nast. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami określony jest również w art. 216 omawianej ustawy, który nakazuje stosować przepisy rozdziału 6 działu III ustawy do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na podstawie enumeratywnie wyliczonych w tym przepisie ustaw, a nawet przepisów poszczególnych ustaw. Z tego wynika, że roszczenie obejmujące zwrot nieruchomości w trybie i na zasadach przewidzianych w art. 136 ust. 3 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami może dotyczyć nieruchomości, których własność Skarb Państwa nabył w trybie i na zasadach nie mieszczących się w konstrukcji wywłaszczenia sensu stricte. Przepis art. 216 ustawy w sposób taksatywny wylicza bowiem kategorie nieruchomości przejętych lub nabytych przez Skarb Państwa, zrównanych z nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy. Sąd Wojewódzki nawiązał do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2003 r., sygn. l SA 322/02 (Lex nr 149531), stwierdzającego, że art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami "nie obejmuje przepisów ustawy z dnia 29 września 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, na mocy których przechodziły na własność Skarbu Państwa grunty pod drogi i ulice w związku z zatwierdzeniem podziału nieruchomości. Jakkolwiek dokonywało się to za odszkodowaniem, to jednak nie było to wywłaszczenie nieruchomości, przejście bowiem na własność Państwa następowało z mocy prawa, bez potrzeby wydawania jakiejkolwiek decyzji w tym przedmiocie" Również w cytowanym w decyzji organu II instancji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2003 r. (sygn. akt II SA/Kr 3044/00) stwierdzono, iż "nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego na podstawie art. 12 ust. 5 - wcześniejszy odpowiednik art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, dokonane w wyniku podziału nieruchomości przeprowadzonego na wniosek poprzednich właścicieli nie ma charakteru przymusowego odjęcia prawa własności, a tym samym nie jest nabyciem nieruchomości w drodze wywłaszczenia".

Sąd I instancji podkreślił, że nowelizacje art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, rozszerzające możliwość zwrotu nieruchomości w trybie i na zasadach przewidzianych w art. 136 ust. 3 i następne ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewidują utraty aktualności powoływanego wcześniej orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dodanie do art. 216 ust. 2 pkt 3 z dniem 22 września 2004 r., nakazującego stosować przepisy rozdziału 6 działu III ustawy odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie m.in. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., nr 30 poz. 127 ze zm.) nie ma wpływu, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, na dotychczasową wykładnię. Przepis ten odnosi się ( w przeciwieństwie do pkt 1 i 2 ) nie do poszczególnych przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. ale ogólnie do całej ustawy, bez wskazania, iż chodzi o art. 10 ust. 2 pkt 5, a ponadto jest w nim mowa o gruntach nabytych na rzecz Skarbu Państwa, a nie o gruntach nabytych przez gminę.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyli A. S., S. S. i R. S., działający przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucili:

1. naruszenie prawa materialnego :

– art. 136 ust.3 i 4 , art. 137 ust.1 w zw. z art. 216 ust.2 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, iż w danym stanie faktycznym brak jest podstaw do zwrotu działki nr [...] położonej w obr. [...] jedn. ew. Kraków K.;

– art. 136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię pojęcia " nieruchomość wywłaszczona",

2. naruszenie przepisów prawa procesowego:

– art. 145§1 pkt.1 lit. c ustawy P.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przepisów przez organ w toku postępowania;

– art. 145 §1 pkt 1 lit. a w zw. z art.141 §4 P p.s.a poprzez nie wzięcie pod uwagę przez Sąd I instancji całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych w celu stwierdzenia czy zostało naruszone prawo materialne.

Powołując się na powyższe podstawy skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania bądź o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazali, że art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu nieruchomości do nieruchomości przejętych lub nabytych na podstawie aktów prawnych wymienionych w tym przepisie. Wykaz tych źródeł nie jest, zdaniem skarżących, zupełny, gdyż poza źródłami indywidualnie w nim określonymi dokonano uzupełnienia możliwości zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie ze względu na przedmiot regulacji, lecz ze względu na podmioty na rzecz których nastąpiło wywłaszczenie. Skarżący uważają, że to rozwiązanie oznacza, że dopuszczalny jest zwrot nieruchomości niezależnie od czasu, kiedy nastąpiło wywłaszczenie. Szeroko ujęty art.216 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest wyrazem konstytucyjnej zasady ochrony własności, gdy wywłaszczone nieruchomości stały się zbędne na cele określone w decyzjach wywłaszczeniowych. Skarżący zarzucili, że pominięcie przez Sąd Wojewódzki uprawnień właścicieli do zwrotu nieruchomości w pełnym zakresie jest wyrazem nieposzanowania zasady równości w prawach zwrotu.

W skardze kasacyjnej wywodzi się, że w art.216 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami użyto sformułowania " nieruchomości przejęte lub nabyte". Należy - zdaniem skarżących - przyjąć, że przejęcie nieruchomości następuje przez Skarb Państwa z ustawy (ex lege), zaś nabycie następuje w wyniku czynności cywilnoprawnych właściwego organu na podstawie wskazanych przepisów wywłaszczeniowych. Tak więc art.216 rozszerza możliwości zwrotu nieruchomości na te nieruchomości, które nabył Skarb Państwa w trybie i na zasadach nie mieszczących się w konstrukcji wywłaszczenia sensu stricte. Wśród tych nieruchomości są nieruchomości nabyte przez Skarb Państwa na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Pełnomocnik skarżących zwrócił uwagę, że w ten sposób przepis art.216 ustawy o gospodarce nieruchomościami rozszerzył zakres pojęcia " nieruchomość wywłaszczona".

Skarżący podkreślili, że nabycie przedmiotowej działki nastąpiło na podstawie wskazanej expressis verbis w art.216 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Właściciel mógł dokonać podziału działki trybie art.10 ust.1 wymienionej ustawy z 29 kwietnia 1985 r. tylko pod warunkiem wydzielenia jej pod drogę publiczną. Skarżący uważają, że nabycie w trybie art.10 ust.2 pkt 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości powinno być uznane i traktowane tak samo, jak nabycie nieruchomości w trybie i na zasadach art.6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W konkluzji skarżący wywiedli, że w związku z nie urządzeniem do chwili obecnej na przedmiotowej działce drogi publicznej zachodzi zbędność w rozumieniu art.137 ust.1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), powoływanej dalej jako P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art.183 §2 P.p.s.a

Stosownie do art.176 pkt 1 i 2 wskazanej ustawy skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skuteczne zakwestionowanie prawidłowości sprawowanej kontroli przez sąd administracyjny pierwszej instancji jest możliwe w przypadku wskazania przepisów prawa, które naruszył sąd, a następnie powiązanie zarzutów z nimi związanych z normami prawa procesowego bądź materialnego, które wadliwie zastosowano w postępowaniu administracyjnym, a nadto wykazanie, że mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach wskazanych w art.174 P.p.s.a. Należy zatem w pierwszej kolejności odnieść się do zasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania, gdyż tylko wtedy, gdy stan faktyczny został prawidłowo ustalony lub nie został skutecznie podważony można przejść do badania zarzutów naruszenia prawa materialnego.

W ramach zarzutu naruszenia prawa procesowego skarżący wskazali przepis art.145 §1 pkt.1 lit. a w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę przez Sąd I instancji całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych. Należy podkreślić, że z naruszeniem art.141 §4 P.p.s.a. mamy do czynienia, gdy uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom tego przepisu, przy czym nie każde jego naruszenie może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej, a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie art.141 §4 P.p.s.a., lecz ograniczył się do stwierdzenia, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę całokształtu zgromadzonego w aktach administracyjnych materiału dowodowego. Zarzutu tego nie rozwinął w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, nie wynika z niej jakiego materiału dowodowego nie wziął pod uwagę Sąd I instancji i jaki wpływ miało to uchybienie na wynik sprawy. Tak sformułowany zarzut nie jest wystarczającą podstawą skargi kasacyjnej. Nadto autor skargi kasacyjnej błędnie powiązał art.145 §1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. dotyczący naruszenia prawa materialnego z zarzutem naruszenia art.141 §1 pkt 4 P.p.s.a będącym normą procesową. Stwierdzić też należy, wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie składniki uzasadnienia wyroku, o których mowa w art.141 §4 P.p.s.a., a więc zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

Formułując zarzut naruszenia art.145 §1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. autor skargi nie powiązał tego zarzutu z przepisami P.p.s.a., które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji. Tak sprecyzowany zarzut nie mógł odnieść żadnych skutków.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego art. 136 ust.3 i 4 i art.137 ust.1 w zw. z art.216 ust.2 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stwierdzić należy, że również nie jest on uzasadniony.

Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej podziałem na wniosek właściciela, które przeszły na własność gminy na podstawie art.10 ust.5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r., Nr 30, poz.127 z późń. zm.) podlegają zwrotowi w trybie art.136 i nast. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2004 r., Nr 141, poz.1492 ze zm.). Innymi słowy, czy art.216 ust.2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami obejmuje grunty, które przeszły z mocy prawa na własność gminy w trybie wymienionego powyżej art.10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Zacząć należy od wskazania, że nowelizacja art.216 ustawy o gospodarce nieruchomościami dokonana ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 2004 r., Nr 141, poz. 1492) polegała na dodaniu ustępu 2 stanowiącego, że przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: 1) art.5 i art.13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli, 2) art.9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów społeczno – gospodarczych, 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepis art.216 ust.2 pkt 3 ustawy w przeciwieństwie do art.216 ust.2 pkt 1 i 2 odnosi się nie do poszczególnych przepisów, lecz został sformułowany w sposób ogólny, jako odnoszący się do ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Tak zredagowany przepis nie oznacza jednak, że art.216 ust.2 pkt 3 dotyczy wszelkich przewidzianych ustawą o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościami form i sposobów nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa lub gminę. Wykładnia językowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że obejmuje on wyłącznie przypadki nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, przy czym pojęcie nabycia objaśnione zostało przez ustawodawcę w art. 4 pkt 3 b ustawy o gospodarce nieruchomościami ( dodanym przez ustawodawcę wspomnianą wyżej nowelizacją tej ustawy dokonaną ustawą z dnia 28 listopada 2003 r.). Przez zbywanie albo nabywanie nieruchomości należy rozumieć dokonywanie czynności prawnych na podstawie, których następuje przeniesienie własności nieruchomości lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo jej oddanie w użytkowanie wieczyste. W tak rozumianym pojęciu nabycia nie mieści się nabycie prawa własności w trybie art.10 ust.5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dwóch powodów. Po pierwsze z uwagi na sposób nabycia - w myśl art.10 ust.5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z mocy samego prawa ( ipso iure) a nie w konsekwencji czynności cywilnoprawnych, po drugie z uwagi na podmiot, na którego rzecz nabycie następuje. Art.216 ust.2 stanowi o nabyciu na rzecz Skarbu Państwa, podczas gdy art.10 ust.5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości dotyczy nabycia gruntów na własność gminy. Ponadto ustawodawca w art.216 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nakazuje stosować odpowiednio przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy, czyli przepisy stanowiące o zwrocie nieruchomości wywłaszczonych. Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni pojęcia nieruchomości wywłaszczonej, jako nieruchomości w stosunku do której Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricte, a wiec na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (znaczeniu przedmiotowym) decyzji administracyjnej wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie ustaw (dekretów) regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych za odszkodowaniem. Wywłaszczenie – stosownie do art.112 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami polega na "pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości". Przepis art.216 ust.2 nakazujący odpowiednie stosowanie przepisów o zwrocie nieruchomości do nieruchomości nabytych na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie precyzuje konkretnych przepisów tej ustawy. Zachodzi zatem potrzeba odwołania się do pojęcia wywłaszczenia nieruchomości w rozumieniu ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Art.47 ust.1 tej ustawy precyzuje wywłaszczenie nieruchomości jako odjęcie lub ograniczenie w drodze decyzji prawa własności lub innego prawa rzeczowego, przy czym ustawodawca uzależnił możliwość wywłaszczenia od niezbędności nieruchomości na cele publiczne. Przepisy ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przewidywały specjalny tryb postępowania wywłaszczeniowego, kończącego się decyzją administracyjną. A przejście własności nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa następowało, gdy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna (art.65 ust.1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości). Natomiast w przypadku, gdy nieruchomość wydzielona została w wyniku podziału na wniosek właściciela pod budowę ulic nie wydawano orzeczenia o przejściu prawa własności na rzecz gminy, przy czym przejście własności z mocy prawa następowało w dacie, gdy decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna. W sytuacji zatem wydzielenia gruntu pod budowę ulic na wniosek właściciela nie dochodziło do przymusowego odjęcia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Słuszne zatem zajął stanowisko Sąd I instancji oceniając, że art.216 ust.2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dotyczy przejścia własności nieruchomości z mocy prawa na rzecz gminy w trybie art.10 ust.5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.