Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 679/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Dnia 20 lipca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędziowie : Sędzia NSA Ewa Markiewicz (spr.), p.o. Sędziego WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi M.J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego M.J. kwotę 10,00 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego, 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia wyroku.


UZASADNIENIE

M.J. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371), po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek z dnia 2 lutego 2003 r. M.J. utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...], Nr [...] o pozbawieniu w/w uprawnień kombatanckich z tytułu "utrwalania władzy ludowej LWP od 10.07.1947 r. do 31.12.1947 r.".

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że w dniu 5 lutego 2003 r. do Urzędu wpłynął wniosek M.J. z 2.02.2003 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją Kierownika Ud/sKiOR z dnia [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. We wniosku tym M.J. podniósł m.in., że nie zgadza się ze stwierdzeniem zawartym w uzasadnieniu decyzji, stwierdzając m.in., że podczas służby w Milicji powołanej w 1945 r. w m. B., z narażeniem życia bronił ludności polskiej przed Niemcami i szabrownikami.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu stwierdził, że art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Z kolei zgodnie z art. l ust. 2 pkt l cyt. ustawy za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych, prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie. Zgodnie zaś z art. l ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy, za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i grupami Wehrwolfu.

We wniosku z dnia 2 lutego 2003 r. strona wykazała, że z narażeniem własnego życia broniła ludności polskiej przed Niemcami i szabrownikami. Nie kwestionując rangi wykonywanych przez stronę zadań oraz ich znaczenia dla miejscowej ludności, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zauważa, że w obecnym kształcie ustawa o kombatantach .... nie daje podstaw do uznania tego typu służby za działalność kombatancką. Jak wynika z cytowanych wyżej przepisów prawa oraz materiału dowodowego,

zebranego w sprawie, fakt uczestniczenia w oddziale pilnującym ładu i porządku na wyzwolonych terenach Polski przed grabieżą majątku oraz ochrony ludności cywilnej nie stanowi działalności, o której mowa w art. l ust. 2, art. 2 i art. 4 ww. ustawy.

W skardze, wniesionej na wymienioną decyzję Kierownika Urzędu, z dnia [...], M.J. podniósł, że nie rozumie, dlaczego w świetle obecnych przepisów prawa, można mu zabrać uprawnienia kombatanckie przyznane zgodnie z wcześniej obowiązującym prawem i co wobec tego sądzić o sposobie stanowienia prawa, jeżeli w zależności od tego, kto prawo ustala, może się ono diametralnie różnić od poprzednio obowiązującego.

Najpierw został bowiem uznany za "utrwalacza władzy ludowej" i poinformowany, iż jego służba w jednostce WOP nie czyni z niego kombatanta. Zdaniem skarżącego, nawet obecnie strzeżenie granic jest jedną z najbardziej niebezpiecznych i odpowiedzialnych służb, a cóż dopiero porównywać ją z jego służbą w latach 1947 - 1949.

Jeżeli żołnierze WP, pełniący z poboru służbę od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 roku zachowują uprawnienia kombatanckie, to dlaczego jego służba w powołanym we wsi B. gm. L. oddziale milicji nie daje mu takich uprawnień? Czyżby ktoś ze stanowiących prawo zapomniał, że zanim w maju 1945 r. nastąpiło wyzwolenie i na straży porządku i bezpieczeństwa mogła stanąć milicja i "wojsko z poboru", właśnie tacy ludzie jak skarżący narażali własne życie, by ten ład i porządek utrzymać, kiedy przeszedł front, a wojna jeszcze trwała. Nie działał żaden rząd, nie działało prawo, wszędzie pełno było wojska niemieckiego, radzieckiego, a najmniej polskiego. Poza tym, że żadne z tych wojsk nie chroniło ludności cywilnej, tylko prowadziło działania wojenne, właśnie wielu żołnierzy i dezerterów stanowiło zagrożenie dla ludności cywilnej. Skarżący wskazał, że powołanym później "żołnierzom z poboru" o wiele łatwiej i bezpieczniej było wykonywać swoje obowiązki niż oddziałowi milicji, do którego on należał, ale o tym stanowiący prawo chyba nie pomyśleli, skoro według wyjaśnień Kierownika Urzędu ds.K.iO.R., "ustawa o kombatantach w obecnym kształcie nie daje podstaw do uznania tego typu służby za działalność kombatancką".

W piśmie Urzędu ds.K.iO.R. z dnia 10 stycznia 2003 r. uznano służbę skarżącego w milicji raczej za pracę społeczną niż za działalność dla dobra ludzi i kraju. Skarżący zarzucił, że prawo w obecnym brzmieniu krzywdzi go i jako żołnierza WOP i jako pełniącego służbę w jednostce milicji, uznając, że żadna z tych służb nie daje mu prawa do bycia kombatantem.

W odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi i wyjaśnił, zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...], Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia M.J. uprawnień kombatanckich.

Zainteresowany pozbawiony został uprawnień kombatanckich już decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] Nr [...] utrzymaną następnie w mocy decyzją

z dnia [...] Nr [...]. Decyzję tą zaskarżył następnie do NSA.

Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi wyrokiem z dnia 26.02.2002 r. sygn.akt II SA/Łd 270/00, uchylił obie decyzje, stwierdzając w uzasadnieniu, iż organ orzekający powinien był rozpoznać wniosek skarżącego dotyczący jego uprawnień z tytułu udziału w konspiracji - milicji w okresie od 01. do 04.1945r.

Stosując się do zaleceń Sądu, Kierownik Urzędu po ponownym wnikliwym rozpoznaniu sprawy (prowadzono korespondencję ze stroną odnośnie jej udziału w konspiracji - milicji) stwierdził, iż tego typu działalność w społecznie powołanej milicji do obrony ludności polskiej przed hitlerowskim okupantem i szabrownikami na terenach już wyzwolonych, nie jest podstawą do zachowania uprawnień kombatanckich. Taka działalność bowiem, nie kwalifikuje się do działalności o której mowa w art. l ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U z 2002 r. Nr 42, poz.371 z późn.zm.).

Z ustalonego stanu faktycznego wynika zatem, że strona skarżąca posiadała uprawnienia kombatanckie nadane w ZBoWiD w 1990 r. wyłącznie z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" podczas służby w LWP. Zgodnie z dyspozycją art. 25 ust.2 pkt 2 cyt. ustawy nie zostają one zachowane. Tym samym, podniesione okoliczności w skardze nie mają wpływu na wynik rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należało wskazać, że w uzasadnieniu powołanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi Wydział II z dnia 26 kwietnia 2002 roku, Sąd administracyjny wskazał na konieczność rozpatrzenia wniosku skarżącego w przedmiocie jego ewentualnych uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w konspiracji "-milicji w okresie styczeń - kwiecień 1945 roku".

Jest także bezsporne, że skarżący w toku postępowania, prowadzonego przed wydaniem zaskarżonej decyzji (pismo skarżącego, skierowane do organu orzekającego w sprawie niniejszej w dniu 12 września 2002 roku) wskazywał na możliwość powołania świadków, którzy wraz z nim służyli w konspiracyjnym oddziale - milicji, w wymienionym okresie, jak również na możliwość występowania dokumentacji, odnoszącej się do działalności tego oddziału i jego dowódcy, p.I. Wymienione wnioski dowodowe nie zostały w żaden sposób rozpatrzone, a przynajmniej nie wynika to z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, mimo iż dotyczyły okoliczności, mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy w zakresie rodzaju i charakteru działalności oddziału konspiracyjnego, w której uczestniczenie deklarował skarżący.

Organ administracji publicznej ma natomiast obowiązek czuwania "z urzędu" nad całym postępowaniem dowodowym, będąc w szczególności obowiązany do podejmowania "wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" (art. 7 kpa) oraz do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 kpa).

W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że organ orzekający nie podjął wszystkich kroków niezbędnych do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na obiektywną ocenę zaistnienia (bądź wykluczenia) przesłanek do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich z tytułu o którym mowa w zaskarżonej decyzji.

Organ orzekający był też obowiązany do należytego wyjaśnienia i rozważenia okoliczności

sprawy, w aspekcie przesłanek, określonych w przepisach powołanej ustawy.

Nie można bowiem, uznać za zgodną z prawem decyzję wydaną bez wyjaśnienia okoliczności objętych hipotezą przepisów mających w sprawie zastosowanie.

Postępowanie administracyjne prowadzone przed wydaniem przez organ administracji publicznej decyzji, powinno zapewniać dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w tym okoliczności podnoszonych przez skarżącego, a dotyczących w istocie wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich z innego tytułu. Obowiązek ten wynika w szczególności z art. 7, 77 § l i art. 80 kpa.

Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego i uniemożliwia często prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Postępowanie wszczęte zarówno w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich, jak i z wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, jest postępowaniem administracyjnym prowadzonym według zasad określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a zatem konieczne jest prawidłowe i rzetelne stosowanie przepisów proceduralnych, które określają uprawnienia procesowe uczestników postępowania, w tym przepisów regulujących postępowanie dowodowe (art. 75-88 kpa).

Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie

jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty i zeznania świadków - art. 75 § l kpa, przy czym skarżący wnosił o przeprowadzenie dowodu ze świadków.

Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę (art. 86 kpa).

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 września 1990 roku - III ARN 9/90 -oświadczenie składane przez stronę w postępowaniu administracyjnym oraz przedstawione przez nią dokumenty korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są sprzeczne z innymi dowodami lub okolicznościami i faktami znanymi organowi administracyjnemu z urzędu.

Organy administracji państwowej obowiązane są stosować się do zasad przeprowadzenia dowodów, określonych w rozdziale 4 działu II Kodeksu postępowania administracyjnego (OSNCP z 1991 roku, z. 10-12, poz. 127).

Organ orzekający, w sprawie niniejszej w żaden sposób nie wskazał, w sposób określony w art. 78 § 2 kpa, dlaczego nie uwzględnił żądania skarżącego w przedmiocie przeprowadzenia dowodu ze świadków, mimo, iż przedmiotem tego dowodu była niewątpliwie okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (art. 78 § l kpa).

Organ właściwy do spraw kombatantów, ma zatem obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), a decyzja tego organu, która zawiera rozstrzygnięcie sprawy oraz uzasadnienie tego rozstrzygnięcia, powinna odpowiadać wymaganiom stawianym przez przepis art. 107 § 3 kpa, tzn. składać się z uzasadnienia faktycznego i prawnego, odpowiadającego wszystkim okolicznościom faktycznym i prawnym indywidualnie określonej sprawy konkretnego podmiotu.

Postępowanie wyjaśniające, przeprowadzone w sprawie niniejszej oraz uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiadają powyższym standardom prawnym, a nadto nie zostały ustalone bez żadnej wątpliwości, wyżej wymienione okoliczności tej sprawy, ważne dla jej końcowego załatwienia

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 145 § l pkt l oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), orzeczono, jak w sentencji wyroku.