Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 104/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie: WSA Małgorzata Brachel- Ziaja (spr.) WSA Barbara Pasternak Protokolant: Beata Błach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2007 r. sprawy ze skargi M.S. i M.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Wojewody [... ] na rzecz adw. T. K. kwotę 307,80 zł. (trzysta siedem złotych 80/100 w tym 22% VAT), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia z dnia [...].11.2004 r., znak:[...], Wojewoda na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity - Dz.U. z 2000 roku, Nr 46, poz. 543 z późn. zm.) oraz art. 138 par l pkt l k.p.a. - po rozpatrzeniu odwołania M.S. i M.S., od decyzji Prezydenta Miasta K. - miasta na prawach powiatu z dnia [...].04.2004r., Nr [...] o odmowie zwrotu na ich rzecz części działek: nr "1", nr "2" obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. odpowiadających wywłaszczonej działce nr "3" o pow. 0,2752 ha i częściom działek: nr "4" o pow. 0,0961 ha, nr "6" o pow.0,0480 ha i nr "5" o pow. 0,0488 ha obr. [...] jedn. ewid. [...], - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda przedstawił przebieg długoletniego postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem M.S. i M.S. z dnia 22 stycznia 2001r., w którym wystąpili jako poprzedni, wywłaszczeni właściciele o zwrot działek ewidencyjnych nr "4" o pow. 961 m, nr "6" o pow. 480 m2, nr "5" o pow. 488 m2 i nr "3" o pow. 2752 m2, położonych w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...]. Działki te wg. aktualnej ewidencji gruntów odpowiadają częściom wywłaszczonych działek nr "2", nr "1", nr "7" i całej działce nr "8" obr. [...] jednostka ewidencyjna [...] m. K.

Decyzją z dnia [...].03.2001r. znak:[...], Prezydent Miasta K. odmówił zwrotu części działek nr "1", nr "2" oraz nr "7" obr. [...] jed. ewid. P., ze względu na aktualny stan prawny działek "1" i nr "2" oraz ze względu na zagospodarowanie działki nr "7". Decyzja ta, w wyniku odwołania M.S. i M.S. została uchylona przez Wojewodę decyzją z dnia [...]03.2001r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji celem przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego w zakresie dotyczącym działki "8", która powstała również z wywłaszczonej działki nr "6"

Decyzją z dnia [...].10.2001r. znak[...] Prezydent Miasta K. ponownie odmówił zwrotu części działek: nr "1", nr "2" i nr "7" oraz całej działki nr "8" obr. [...] jednostka ewidencyjna P. m. K., biorąc pod uwagę stan prawny działek nr "1", nr "2" oraz stan zagospodarowania działek: nr "7", nr "8". Decyzja ta również została uchylona w całości, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji decyzją Wojewody z dnia [...].02.2002r., ze względu na brak pełnej dokumentacji dowodowej pozwalającej jednoznacznie ustalić stan prawny przedmiotowych działek i w związku z tym zachodzącą konieczność przeprowadzenia w znacznej części postępowania wyjaśniającego.

Decyzją z dnia [...].09.2002r., znak:[...] Prezydent Miasta K. orzekł o odmowie zwrotu na rzecz poprzednich właścicieli części działek nr "1", nr "2" i nr "7" oraz całej działki nr "8" obręb [...] jednostka ewidencyjna P.

Decyzja ta została następnie uchylona, i sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji decyzją Wojewody, z dnia [...].11.2002r. Nr [...].

Decyzją z dnia [...].05.2003r. znak: [...], Prezydenta Miasta K. - miasta na prawach powiatu - orzekł o odmowie zwrotu części działek: nr "1", nr "2", nr "7" oraz całej działki nr "8" obr. [...] jednostka ewidencyjna [...] m. K. Decyzja ta została uchylona przez Wojewodę decyzją z dnia [...].07.2003 r. Nr[...], w całości, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, z zaleceniem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego dla ustalenia czy zaistniała przesłanka zbędności przedmiotowych nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Decyzją z dnia [...].10.2003r. znak[...], w której to Prezydent Miasta K. orzekł kolejny raz o odmowie zwrotu części działek nr "1" i nr "2" obr. [...] mając na uwadze istniejący stan prawny, zgodnie z którym stanowią one własność Fundacji P., a co do pozostałych działek, stanowiących własność Gminy K., Prezydent podlega wyłączeniu z mocy ustawy. Decyzja ta została uchylona przez Wojewodę decyzją z dnia [...].11.2003r. Nr[...] i przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji

Decyzją z dnia [...].04.2004r. znak:[...] Prezydent Miasta K. -miasta na prawach powiatu, orzekł o odmowie zwrotu części działek: nr "1", nr "2" obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. (odpowiadających wywłaszczonej działce nr "3" o pow. 0,2752 ha i częściom działek: nr "4" o pow. 0,0961 ha, nr "8" o pow.0,0480 ha i nr "5" o pow. 0,0488 ha obr.[...] jedn. ewid. [...], na rzecz poprzednich właścicieli przedmiotowej nieruchomości M.S. i M.S. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody z dnia [...].11.2004r. znak: [...], na którą skargę złożyli M.S. i M.S.

Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zostało oparte na ustaleniach, według których wnioskowane do zwrotu cz. wywłaszczonych działek: nr "4" oraz nr "3" stanowią obecnie część działki "1", zaś działki nr "6" i "5" stanowią część działki nr "2" obr. [...] m. K. Na terenie części działki nr "2" - odpowiadającej częściom działek nr "6" i nr "5" - znajduje się: część budynku drewnianego na podmurówce betonowej, dojście do V budynku ułożone z płyt betonowych oraz trawnik przed budynkiem otoczony płotem drewnianym, a na części odpowiadającej działce nr "6" znajduje się część komory cieplnej. Sposób zagospodarowania tej działki, nie wskazuje więc, na jej zbędność na cel wywłaszczenia. Natomiast pozostała części działki nr "4", - która obecnie wchodzi w skład działki nr "1" - w chwili nabywania na rzecz Skarbu Państwa pozostawała ona poza lokalizacją inwestycji budowy "Szpitala w P." .Na terenie b. działki nr "3" znajduje się część placu betonowego podjazdowego z latarnią stalową, część baraku murowanego oraz część następnego baraku murowanego (spełniającego funkcje magazynu) wraz z betonową drogą dojazdową, za którą znajduje się teren zielony porośnięty trawą. W ocenie Prezydenta Miasta K., uwzględniającego sposób wykorzystania terenu oraz cel nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, nieruchomość stanowiąca część działki nr "1" (w granicach działki nr "3") nie stała się zbędna na cel nabycia. Prezydent Miasta K. w toku przedmiotowego postępowania wyjaśniającego uzyskał pisemne oświadczenie Generalnego Wykonawcy - "B." z dnia 19. 05. 2003 r. potwierdzające, że rozpoczęcie prac przygotowawczych przy realizacji inwestycji "Szpital [...]" nastąpiło w dniu 5.11.1984r. zgodnie z umową, natomiast roboty cyklowe rozpoczęto w dniu 2.01.1985r., W ocenie organu I instancji bezsporny pozostaje zatem fakt, że nieruchomość (działka nr "3") nabyta pod budowę "Szpitala [...]", zgodnie z załącznikiem do decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z dnia 10.12.1982r. przeznaczona została pod zaplecze Generalnego Wykonawcy, który w latach 1983 - 1985 ten teren zajął na urządzenie placu budowy. Nie można zatem stwierdzić, że zachodzą przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. l pkt l i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w stosunku do działek, które weszły w skład działek nr "2" i nr "1". Wyżej wymienione działki pomimo, że zostały nabyte na podstawie decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, różniących się terminem wydania - dotyczą tej samej inwestycji, która została już zrealizowana. Ustalenie natomiast precyzyjnie terminu rozpoczęcia realizacji inwestycji na terenie nabytym w 1976r., nie jest zdaniem organu l instancji obecnie możliwe. Pomimo bowiem podjętych czynności nie zdołano odszukać stosownych dokumentów, między innymi ze względu na upływ czasu i obowiązujące terminy archiwizacji tej kategorii dokumentów. Jednakże bezsporny jest również fakt, co wykazały przeprowadzone oględziny nieruchomości, że zarówno na terenach nabytych w 1976r. jak i w 1982r. budowa Szpitala była prowadzona - co oznacza, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a zatem brak jest podstawowej przesłanki zbędności określonej w art. 137 ust. l pkt. l i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jako odrębny powód odmowy zwrotu przedmiotowych działek, organ I instancji wskazał ich stan prawny. Nie można orzec o ich zwrocie, gdyż działki "2" i "9" stanowiły w dniu wydania decyzji przez Prezydenta Miasta K. własność Fundacji P. w K., na podstawie umowy z dnia 21.09.1998r. Rep. A. [...]. Wpisu prawa własności dokonano w dniu 8.03.1999r. W przypadku, gdy Skarb Państwa lub gmina nie jest właścicielem zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości, nie można odebrać gruntu lub budynków aktualnemu właścicielowi i wydać decyzji o jej zwrocie poprzedniemu właścicielowi. Jeżeli więc Skarb Państwa zbył wywłaszczoną nieruchomość innej osobie prawnej, nieruchomość taka nie będzie mogła być zwrócona.

W odwołaniu od powyższej decyzji i M.S. i M.S., zarzucili błędność ustaleń faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia, przez przyjęcie, że nie występuję przesłanka zbędności w rozumieniu art. 137 § 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w stosunku do wywłaszczonych przedmiotowych nieruchomości. Odwołujący podkreślają, iż postępowanie zostało przeprowadzone w sposób wadliwy, o czym świadczy wielokrotne uchylanie decyzji organu pierwszej instancji. W wyniku tendencyjnie prowadzonego postępowania na niekorzyść wywłaszczonych, nie mogło dojść do rzetelnego ustalenia stanu faktycznego. Ponadto podnoszą , że realizacja celu wywłaszczenia nie nigdy nastąpiła. "Szpital [...]" nie istnieje, bo nie został wybudowany. Prezydent Miasta K. pomija całkowicie tę kwestię, jak również naruszenia szeregu przepisów prawa budowlanego dotyczących realizacji inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia, określony jako budowa Szpitala [...]. Decyzja z [...].10.1982r. o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji - nieważna - nie mogła być przeniesiona na aktualnego właściciela terenu.

Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania i zabranego w sprawie materiału dowodowego, jak również po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania w celu uzupełnia dowodów a trybie art. 126 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W obszernym uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda podzielił pogląd organu pierwszej instancji, co do braku przesłanki zbędności wnioskowanych do zwrotu działek nr "1", nr "2", gdyż zgodnie z treścią Ogólnego Planu Zagospodarowania terenu stanowiącego załącznik do decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny wydanej przez Urząd Miasta K. Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia 22 maja 1975r. nr[...] oraz powołaną mapę stanu prawnego, w granicach objętych lokalizacją inwestycji, znajdują się nabyte na rzecz Skarbu Państwa działki nr "5", nr "6" i część działki nr "4". Części działek nr "5" i "6" weszły w skład działki nr "2", która według stanu zagospodarowania terenu szpitala wykazanego na załączniku graficznym do decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny miała być wolna od zabudowy kubaturowej. Obecnie na części działki nr "2" znajduje się budynek przy ul. B. powstał w latach 2000-2001. Tym samym należy zauważyć, że część aktualnie istniejącej działki nr "2" przez okres ponad 23 lat od daty wywłaszczenia była wolna od zabudowy kubaturowej , co wskazuje, że zrealizowano cel nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa a tym samym nie zaistniała przesłanka zbędności nieruchomości wymieniona w art. 137 ust. l pkt. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na przedmiotowym terenie w ciągu 7 lat od daty wywłaszczenia zostały rozpoczęte prace związane z realizacją celu wywłaszczenia jako wykonanie infrastruktury celu wywłaszczenia – Szpitala [...]. Okoliczność tą potwierdzają również odnalezione przez organ I instancji rachunki (rachunki wystawione przez Przedsiębiorstwo Geodezyjne) za prace związane z geodezyjną obsługą powyższej inwestycji. Z dokumentów tych wynika, iż rozpoczęcie wstępnych robót na obiekcie "Szpital w P." związanych właśnie z obsługą geodezyjną powyższej inwestycji nastąpiło w latach 1981-1982 (rachunki wystawione przez Przedsiębiorstwo Geodezyjne). Zgodnie z zaświadczeniem inwestora Dyrekcji Inwestycji Oddział III, dotyczącym realizacji omawianego zadania inwestycyjnego, przedmiotową inwestycję rozpoczęto w listopadzie 1982r. Inne odnalezione dokumenty wskazują, iż w latach 1983-1984 wykonano na terenie szpitala tymczasową sieć wody i przeprowadzono niezbędne do budowy roboty elektryczne, a także prowizoryczne ogrodzenie placu budowy. Ponadto na przedmiotowych działkach została wykonana modernizacja magistrali wodnej oraz odgałęzienie magistrali centralnego ogrzewania. Mając powyższe na uwadze, wobec ustalenia, iż w ciągu siedmiu lat od daty wywłaszczenia rozpoczęto na terenie obiektu "Szpital [...]" wyżej opisane prace związane z realizacją tej inwestycji należało tym samym uznać, iż wnioskowana do zwrotu części działki nr "2" obr.[...] jedn. ewid. K. [...] nie spełnia przesłanki zbędności określonej w art. 137 ust. l pkt l ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda wskazał również, że w związku ze zmianą art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, pogląd Prezydenta Miasta K. na temat niezrealizowania przesłanki z tego artykułu, nie można uznać za aktualny i zasługujący na uwzględnienie. Ustawa z dnia 28.11.2003r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw zmieniła między innymi brzmienie art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten w jego zmienionej treści stanowi obecnie, iż nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W kontekście nowego uregulowania powołanego przepisu, co do zbędności wymienionych działek należy zauważyć że działka nr "4" nabyta została na rzecz Skarbu Państwa w 1976 r. zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny wydaną przez Urząd Miasta K. Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia 22 maja 1975r. nr[...] pod budowę Szpitala [...] w P. Wymieniona decyzja stanowiła kontynuację decyzji z dnia [...].08.1974r. nr[...] dotyczącą zatwierdzenia planu realizacyjnego Centrum Lecznictwa-Szpital [...] P. wydaną jak wynika z jej treści "w zakresie ustalenia granic lokalizacji dla podjęcia postępowania wywłaszczeniowego". Przedmiotowa działka wraz z działką nr "3", jak wynika z ustaleń Prezydenta Miasta K., została zagospodarowana pod budowę zaplecza Generalnego Wykonawcy "Szpitala [...]". Budowa tegoż zaplecza miała miejsce w latach 1983 - 1985. W tym czasie, teren ten zajął Wykonawca na urządzenie placu budowy, a obecnie (2004) na terenie działki nr "1" powstałej z działek nr "4" i nr "3" znajduje się część placu betonowego podjazdowego z latarnią stalową, część baraku murowanego oraz część następnego baraku murowanego (spełniającego funkcje magazynu) wraz z betonową drogą dojazdową, za którym znajduje się teren zielony porośnięty trawą.

Uwzględniając sposób wykorzystania terenu jako zrealizowane zaplecze budowy Generalnego Wykonawcy "Szpitala [...]" wraz z infrastrukturą techniczną, nie można stwierdzić by nieruchomość stanowiąca część działki nr "1" stała się zbędna na cel jej nabycia na rzecz Skarbu Państwa. Ponadto wywłaszczona nieruchomość nie może zostać zwrócona z tego względu, że Skarb Państwa nie jest aktualnie jej właścicielem, bowiem zbył ją innej osobie prawnej, a nie toczy się postępowanie przed sądem powszechnym zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego umowy notarialnej zbycia tych działek

W świetle powołanej nowelizacji art. 137 ust. l pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zarzuty odwołujących, co do utraty ważności decyzji o lokalizacji inwestycji należy uznać za nieaktualne i nie wymagające obecnie zajmowania stanowiska organu odwoławczego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.S. i M.S., wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji względnie o jej uchylenie w całości. Skarżący zarzucili, że zaskarżona decyzja narusza rażąco przepisy postępowania oraz prawa materialnego, a w szczególności art. 6 -9, art. 11, 97 par l pkt 4, i art. 100 par l k.p.a. oraz art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem skarżących Wojewoda, wydając przedmiotową decyzję nie kierował się zasadą prawdy obiektywnej w celu wyjaśnienia wszelkich istotnych okoliczności dla sprawy, a wręcz tendencyjnie pominął istotne dla sprawy dowody, opierając się na takich, które nie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. Roboty przy planowanej inwestycji "Szpitalu [...]" zakończyły definitywnie się w roku 1991, toteż do przedmiotowych działek ma zastosowanie przepis art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Cel, na który wywłaszczono nieruchomość nie został osiągnięty gdyż Szpital nie istnieje i nawet nie rozpoczęta się jego budowa. Skarżący powtarzając zarzuty podniesione już w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta K., podnieśli także, że przekazanie terenu Fundacji P. było bezprawne, gdyż nie zawiadomiono ich wcześniej jako byłych właścicieli o możliwości ubiegania się o zwrot nieruchomości. Fundacja, będąca organizacją prywatną nie ma prawa do nabycia nieruchomości wywłaszczonych na cel publiczny. Ponadto skarżący zarzucają naruszenie przepisów prawa budowlanego, polegającego na przeniesieniu na ową Fundację pozwolenia budowlanego, które wygasło. W końcu podkreślają, że to organ, prowadzący postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości powinien na podstawie art. 97 par l pkt 4 k.p.a. zawiesić postępowanie i wystąpić do sądu powszechnego o stwierdzeniu nieważności umowy notarialnej o przeniesieniu własności wywłaszczonych działek na rzecz Fundacji P.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda szczególnie podkreślił, że obecnym właścicielem przedmiotowych działek jest Fundacja P., a tym samym istnieje przeszkoda prawna do zwrotu przedmiotowej nieruchomości i nie ma znaczenia wobec tej przesłanki negatywnej sposób jej obecnego wykorzystywania.

Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Nie budzą wątpliwości i są bezsporne między stronami okoliczności związane z nabyciem przez Skarb Państwa m.in. przedmiotowych nieruchomości stanowiących działki; nr 14/2 i nr 14/11 w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12.03.1958r. /Dz. U. z 1974 r. Nr 10, póz. 64 ze zm./ o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, której właścicielami byli wówczas małżonkowie M.S. i M.S. Nieruchomość stanowiąca działkę nr "3" o pow. 2752 m2 i działkę nr "4" o pow. 961 m2 znajdujące się obecnie w granicach działek ozn. nr "1" i nr "2" zostały nabyte umowami notarialnymi z dnia 14.07.1976r. Rep. A [...] i z dnia 26.07.1983 r. Rep. A [...] pod budowę Szpitala [...], zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny wydany przez Urząd Miasta K. Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia 22.05.1975r. Nr[...] oraz z dnia 10.12.1982 r. [...]

Ponadto bezsporne są następujące okoliczności:

- Inwestycja pod nazwą "Szpital [...]." nigdy nie została zrealizowana, Szpital nie został wybudowany na nabytym pod ten cel terenie.

- Skarżący, jako poprzedni właściciele wywłaszczonych nieruchomości złożyli w dniu 22.01.2001 r. wniosek o ich zwrot.

- Aktem notarialnym sporządzonym w dniu 21.09.1998 r., Rep A [...], Skarb Państwa przeniósł własność p.t. darowizny m.in. przedmiotowe nieruchomości, która obecnie odpowiada części działki ozn. nr "1" i "2" na rzecz Fundacji P. w K.

Na tle powyższych okoliczności skardze nie można odmówić słuszności. Nie zostały bowiem wyjaśnione w toku postępowania i ustalone istotne okoliczności mające zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, statuuje zasadę zwracania wywłaszczonych nieruchomości, które stały się zbędne do realizacji celu publicznego, ze względu na który zostały wywłaszczone. Wynikające wprost z ustawy uprawnienie podmiotowe poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powstaje wówczas, gdy stosownie do przepisu art. 137 ustawy, nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, tu w akcie notarialnym.

Nie ma przy tym żadnych ograniczeń czasowych dla tego roszczenia.

W świetle powołanego przepisu art. 136 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia, stanowi materialnoprawną przesłankę jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Organy orzekające nie mogły więc pominąć tej tak istotnej kwestii dla rozstrzygnięcia w sprawie i uchylić się od dokonania rzetelnych ustaleń w tym zakresie i prawidłowej subsumcji przy zastosowaniu obowiązujących w dacie orzekania przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami Należało przy zastosowaniu kryteriów wynikających z przepisów zawartych w art. 137 ust l pkt l i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ustalić w sposób nie budzący wątpliwości; czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel, dla którego została nabyta przez Skarb Państwa, a tym samym czy istnieje (lub nie) przesłanka jej zwrotu.

Pojęcie zbędności zdefiniowane w przepisie art. 137 ust. l pkt l i 2 ustawy o gospodarce gruntami w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ drugiej instancji., zmienionym przez art. l pkt 89 lit. a), ustawy z dnia 28.11.2003r. /Dz. U. z 2004 r. Nr 141, póz. 1492/, zmieniającej ustawę z dniem 22.09.2004r., wymagało dokonania rzetelnej oceny zbędności wedle kryteriów w nim określonych. W myśl tego przepisu nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jeżeli;

1. pomimo upływu 7 lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacja celu albo 2. pomimo upływu 10 lat od dnia w którym decyzją o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Punktem wyjścia dla oceny czy istnieje stan zbędności będzie w pierwszym rzędzie ustalenie celu wywłaszczenia. Następnie konfrontując ów właściwy cel, na jaki nieruchomość została wywłaszczona ze stanem faktycznym w jakim ona się znajduje będzie dopiero można dokonać rzetelnej oceny w oparciu o wskazane wyżej kryteria; czy nieruchomość stała się dlań zbędna. Przy czym cel wywłaszczenia należy interpretować bardzo ściśle stosownie do treści art. 136 ust. l u. g. n. zakazującego przeznaczania nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Późniejsza zmiana celu wywłaszczenia określonego w decyzji o wywłaszczeniu stosownie do art. 119 ust. l u. g n. jest niedopuszczalna, jak również jego rozszerzająca interpretacja ze względu na wyjątkowy charakter instytucji wywłaszczenia polegający na przymusowym odjęciu prawa własności. Zaś oceny zbędności należy dokonać jw. wskazano na podstawie ustawowych kryteriów zawartych w przepisie art. 137 par. l pkt. l i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zrealizowanie innego celu, niż zakładany przy wywłaszczeniu nie stoi na przeszkodzie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. /por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 28. l. 2000 r., I SA1650/99 LEX nr 54429A

Trzeba tu zauważyć, że w świetle bezspornych okoliczności związanych z wywłaszczeniem, konkretny cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości jest oczywisty. Wynika on wprost z powołanych wyżej aktów notarialnych, którymi Skarb Państwa nabył m.in. przedmiotową nieruchomości: "pod budowę Szpitala [...]" ( z 1976r.) i "pod budowę szpitala w P." (z 1983 r.). Wyjaśnienia wymaga dla porządku czy zachodzi tożsamość celów dla których Skarb Państwa nabył przedmiotowe nieruchomości. W szczególności czy "Szpital w P." to ta sama inwestycja, co "Szpital [...]".

Jest też oczywistym, że cel ten nigdy nie został zrealizowany, "Szpital [...]" nie został wybudowany ani inny Szpital w P. Nie zwalnia to jednak organu od dokonania w tym przedmiocie właściwych ustaleń i oceny zbędności, jak również nie zwalnia od tego obowiązku okoliczność utraty przez Skarb Państwa własności wywłaszczonych działek na skutek darowania ich Fundacji P. w K., będącej obecnie w likwidacji, co wynika z analogicznej sprawy do sygn. akt II SA/Kr 1235/01 i znajdującego się tam odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że zajęcie terenu przez wykonawcę pod zaplecze budowy nie jest w sobie celem wywłaszczenia, a pozostałości po tym zapleczu budowy, jak betonowy podjazd, latarnia na słupie, prowizoryczne ogrodzenie placu zaplecza, nie usprawiedliwiają odmowy zwrotu nieruchomości, skoro cel wywłaszczenia "budowa Szpitala [...]" nie został w ogóle zrealizowany, pomimo upływu 30 lat od dnia nabycia jej na rzecz Skarbu Państwa, pierwszą umową notarialną i 24 lat drugą. Podczas gdy ustawowo określony stan zbędności występuje po upływie 10 lat od dnia, w którym decyzją o wywłaszczeniu stała się ostateczna, a cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, (art. 137 par l ust. 2 u.g.n.,). Nie stanowi przeszkody do zwrotu nieruchomości budowa infrastruktury technicznej w postaci kanalizacji, a także prowizorycznej sieci wodnej. Taka infrastruktura z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości na rzecz dawnych właścicieli i /por. wyrok NSA z dn. 30. 06. 2000 I S.A./1088/99 LEX Nr 57175/

Stosownie do przepisu art. 139 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi w stanie, w jakim się znajduje w dniu jej zwrotu., za rozliczeniem wedle reguł zawartych wart. 140 ustawy. .

Wywłaszczenie jest szczególną instytucją prawa polegającą na odjęciu przymusowym właścicielowi prawa do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli jest ona niezbędna dla określonych celów publicznych, których inaczej nie można zrealizować. Dlatego też wywłaszczona nieruchomość nie może być wykorzystana dla innych celów niż realizacja celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Ta podstawowa zasada prawa wywłaszczeniowego zawarta w przepisie art. 136 ust l u g n stanowi gwarancję, że instytucja wywłaszczenia nieruchomości nie będzie wykorzystywana w sposób sprzeczny z jej ratio legis, np. do przebudowy stosunków własnościowych w społeczeństwie lub nadużywana ponad potrzeby wynikające z celów społecznych, które nie mogą być zrealizowane w inny sposób, jak przez, odjęcie lub ograniczenie prawa własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, /por. T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" - Warszawa 2004, s. 171 - 174/

Konsekwencją zakazu z art. 136 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami, użycia nieruchomości na inny cel niż określony decyzji o wywłaszczeniu jest wprowadzony przepisem art. 136 ust. 2 obowiązek zawiadomienia właściciela lub jego spadkobiercy przez właściwy organ o zamiarze użycia nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z równoczesną informacją o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Poprzedni właściciel może skorzystać z tej możliwości w terminie trzech miesięcy, licząc od dnia zawiadomienia pod rygorem utraty tego uprawnienia przysługującego mu z mocy art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dopiero bezskuteczny upływ 3 miesięcznego terminu powoduje wygaśnięcie uprawnienia do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wówczas też dopiero ustaje ustawowy zakaz z art. 136 ust. 1 u.g.n. użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Przepis art. 136 ust. 1 u.g.n. jest normą o charakterze imperatywnym, w konsekwencji czego czynność dokonana z naruszeniem zakazu wynikającego z tego przepisu jest nieważna (art. 58 k.c.).

Ponadto uprawnienie właściciela lub jego spadkobiercy przysługujące mu z mocy ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 136 u.g.n) może być wyłączone tylko w przypadku zaistnienia przesłanki przewidzianej art. 229 u.g.n. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady określonej w przytoczonym wyżej przepisie 136 u.g.n. stanowiąc, iż roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (1.01.1998r.). nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Muszą zatem zachodzić kumulatywnie wskazane warunki, stanowiące łącznie przesłankę negatywną zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co w tym stanie sprawy nie ma miejsca. Bowiem przedmiotowa nieruchomość, nie została ani sprzedana, ani też nie ustanowiono na niej prawa wieczystego użytkowania Rozporządzenie nieruchomością wbrew ustawowemu zakazowi miało miejsce już po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i nie była to sprzedaż.

W sytuacji gdy roszczenie poprzedniego właściciela nie wygasło stosownie do art. 136 ust. 5 u.g.n. i nie jest wyłączone z mocy art. 229 u.g.n., to należało rozpoznać sprawę o zwrot, nieruchomości zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego. Jeżeli w toku postępowania organ stwierdzi, że stosownie do normy zawartej w art. 137 u.g.n nieruchomość stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia i istnieją przesłanki do jej zwrotu, to: - stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - ma on obowiązek zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu uregulowania w ramach dostępnych środków prawnych, sprawy własności przedmiotowej nieruchomości przekazanej tytułem darmym, jako wkład fundatora, na rzecz ustanowionej Fundacji, a następnie podjąć właściwe czynności celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości (art. 100 § l k.p.a.) Wydanie decyzji z naruszeniem tej powinności oznacza naruszenie zarówno wymienionych wyżej przepisów art. 136 ust. l i 3 u.g.n. jak i art. 7 k.p.a.

Należy tu przytoczyć aktualne stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w niepub. uzasadnieniu wyroku z dnia 29.08.2006r. sygn. akt I OSK 879/05 dotyczącego analogicznej sprawy /nb. zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sygn. akt II SA/Kr 1235/017 "..zgodnie z art. 136 ust. 3 u g n materialnoprawną przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłego właściciela lub jego następcy prawnego jest zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia. Takiego materialnoprawnego wymogu nie stanowi kwestia władania nieruchomością. Podstawowe znaczenie dla toku postępowania ma zatem ustalenie, czy wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a więc czy w dniu złożenia przez uprawnionego wniosku został zrealizowany cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej. Natomiast to, iż Skarb Państwa lub gmina nie władają wywłaszczoną nieruchomością ma tylko takie znaczenie, że organ orzekający nie może do czasu przejęcia jej we władanie wydać decyzji pozytywnej tj. orzekającej o zwrocie. Skarb Państwa lub gmina, które z naruszeniem zakazu przewidzianego w art. 136 ust. l u.g.n utraciły własność wywłaszczonej nieruchomości, nie mogą skutków tych niezgodnych z prawem działań przerzucać wyłącznie na byłego właściciela (następcę prawnego) nieruchomości. To przede wszystkim na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają i są właścicielami nieruchomości podlegającej zwrotowi. Do czasu zakończenia takich działań postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 art. 4 k.p.a..."

Biorąc pod uwagę powyższe, należy stwierdzić, że decyzja została wydana przedwcześnie, bez przeprowadzenia należytego postępowania wyjaśniającego i analizy materiału dowodowego, co stanowi naruszenie wyżej wskazanych przepisów oraz art. 7, 8 i 77 k.p.a., a także naruszenie przepisu art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które miało wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 par l pkt l lit. "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylające decyzje obu instancji wydane w ramach postępowania administracyjnego, Takie rozstrzygnięcie sięgające "w głąb" sprawy jest w tym wypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia w myśl przepisu art. 135 p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.