Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2515/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Ewidencja gruntów
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji w części
Powołane przepisy: article: 145 § 1 pkt 1 lit a i c i § 3 P.p.s.a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Warszawa, 13 czerwca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), sędzia WSA Aneta Dąbrowska, sędzia WSA Anna Sękowska, Protokolant st. sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie 30 maja 2019 r. sprawy ze skargi E. P. i E. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie dokonania zmian w ewidencji gruntów i budynków 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w części w jakiej utrzymuje w mocy punkt pierwszy decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] września 2014 r. nr [...]; 2. uchyla zaskarżoną decyzję w części w jakiej utrzymuje w mocy punkt drugi decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] września 2014 r. nr [...], 3. uchyla punkt drugi decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] września 2014 r. nr [...] i w tym zakresie umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 2515/14

UZASADNIENIE

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego po rozpatrzeniu odwołania E. P. i E. G. utrzymał w mocy decyzję nr [...] Prezydenta [...] z [...].09.2014 r. orzekającą o aktualizacji ewidencji gruntów i budynków dla działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...], położonych przy ulicy [...] w [...] W., oraz o odmowie ujawnienia w ewidencji gruntów i budynków E. P. i E. G. jako współwłaścicielek ww. działek.

Decyzja była wynikiem następujących ustaleń i oceny prawnej.

E. P. w imieniu własnym i w imieniu E. G. w zgłoszeniu zmian danych ewidencji gruntów i budynków z dnia [...].10.2013r. zgłosiła zmianę wpisu właściciela i "uściślenie danych z koniecznością wprowadzenia użytkownika - władającego do działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] i do działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...]

Organ ustalił, że dla działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] stan prawny jest określony w księdze wieczystej nr [...] natomiast dla działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...] nie jest prowadzona księga wieczysta.

Prezydent [...] decyzją Nr [...] z dnia [...].06.2014 r. rozpatrzył wniosek z [...].10.2013 r. w zakresie działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] odmawiając ujawnienia w ewidencji E. P. i E. G. jako współwłaścicieli i współwładających tą nieruchomością uregulowaną w księdze wieczystej nr [...] na rzecz zmarłej J. B., która została utrzymana w mocy decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Nr [...] z [...].08.2014 r.

Rozpatrując niniejszą sprawę organ stwierdził, że rozpatrzenie wniosku w zakresie działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...] wymaga przeprowadzenia z urzędu postępowania wyjaśniającego co do zasadności ujawnienia w ewidencji zarówno wpisu nazwy dawnej nieruchomości hipotecznej pn. "[...] hip. Nr [...] dz. [...]" jak i współwłaścicieli tej nieruchomości w osobach zmarłej J. B. i zmarłego W. B. i o wszczęciu z urzędu takiego postępowania zawiadomił strony pismem z dnia 15.05.2014 r.

Następnie pismem z dnia 22.07.2014 r. organ uściślił, że postępowanie dotyczące działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...] jest prowadzone w zakresie:

1. zasadności ujawnienia w ewidencji gruntów i budynków wpisu "M. Hip. Nr [...] działka [...]" w opisie nazwy nieruchomości przy w/w działkach ewidencyjnych i wpisu W. i J. małżonków B. jako współwłaścicieli tej nieruchomości (obecnie nieżyjących),

2. ujawnienia w ewidencji E. P. i E. G. jako współwłaścicieli w/w nieruchomości na podstawie testamentów zawartych w aktach notarialnych Rep. A nr [...] z dnia [...].05.2008 r. i Rep. A nr [...] z dnia [...].09.2008 r.

Przy zakładaniu ewidencji gruntów i budynków dla gruntu obejmującego aktualną działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] w dniu [...].09.1960 r. w pozycji nr [...] księgi protokołów ustalenia granic oraz właścicieli lub władających nieruchomościami wpisano jako władającego [...] Radę Narodową Wydział Rolnictwa i Leśnictwa bez wpisu informacji o właścicielu nieruchomości. Protokół podpisał przedstawiciel Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa. Na polecenie Komisji Odbioru wykreślono wpisy dotyczące władającego i wpisano w to miejsce "Tereny Państwowe". Dla gruntu obejmującego aktualną działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] w dniu [...].09.1960 r. w pozycji nr [...] księgi protokołów jako władającego wpisano "M.Z.D.P." tj. Miejski Zarząd Dróg Publicznych bez wpisu informacji o właścicielu nieruchomości. Protokół podpisał przedstawiciel Prezydium [...] Rady Narodowej [...].

Na szkicu stanowiącym załącznik do protokołu ustalenia stanu władania i do badań hipotecznych wskazano, że grunt obejmujący aktualne działki nr [...] i [...] z obrębu [...] w badaniach hipotecznych opisano w pozycji nr [...]. W sprawozdaniu z badań w opisie nazwy nieruchomości wpisano "Działka Nr [...] z nier. Hip. "[...] hip. N. [...]", a w rubryce powierzchnia wpisano 10012 Vz łokcia kw. wraz z uwagą, że plan Nr 5 tom I tej księgi zaginął. Jako właściciela tej nieruchomości wpisano H. B. na podstawie wpisu jawnego z dnia [...].06.1898 r.

Na podstawie powyższych ustaleń w rejestrze gruntów sporządzonym w 1965 roku dla dawnego obrębu nr [...] ([...]) w pozycji rejestrowej nr 1 wykazano działki drogowe, dla których jako właściciela wpisano Prezydium Rady Narodowej [...] Zarząd Dróg i Mostów Rejon - [...] oraz osoby fizyczne jako użytkowników dróg. W obrębie [...] aktualna działka nr [...] stanowiła część działki nr [...]. Wśród wpisów użytkowników tej działki nie wykazano W. i J. B.. Odnośnie gruntu pod placem oznaczonym jako działka nr [...] w pozycji nr [...] rejestru gruntów wpisano, że jest to nieruchomość pn. "[...] hip. Nr [...] dz. [...]" stanowiąca własność W. B. i J. B., a jako użytkownika gruntu wpisano Prezydium Rady Narodowej [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa.

W 1997 roku zapisy wykazane w ręcznie prowadzonym rejestrze gruntów dla obrębu [...] przeniesiono do bazy danych nr [...].

W latach 1998 - 2000 operat ewidencyjny podlegał odnowieniu. Dawny operat dla obrębu [...] stał się operatem archiwalnym i został zastąpiony nowym operatem dla obrębu [...] nr [...].

Do operatu ewidencyjnego dla obrębu [...] załączono nowe badania hipoteczne i protokoły ustalenia stanu władania. Na szkicu do badań hipotecznych i do protokołu ustalenia stanu władania wpisano, że działka nr [...] i część działki nr [...] stanowi nieruchomość "[...] hip. Nr [...] dz. [...]". W poz. nr [...] sprawozdania z badań hipotecznych wpisano, że właścicielem tej nieruchomości jest H. B. na podstawie wniosku z dnia 03.06.1898r.

W pozycji nr [...] protokołu ustalenia stanu władania (daty brak) dla działki nr [...] wpisano stan wg istniejącej ewidencji tj. w rubryce właściciel/władający jako właścicieli wpisano małżonków W. i J. B., a jako władającego Gminę W., zaś w rubryce charakter własności wpisano "M. hip. Nr [...] dz. [...] cz.". Jako władającego dla całej działki nr [...] wpisano Gminę W.

W rejestrze gruntów dla obrębu [...] działkę nr [...] i część działki nr [...] opisano jako nieruchomość "M. hip. Nr [...] dz. [...]" z wpisem małżonków W. i J. B. jako jej właścicieli.

Organ ustalił, że małżonkowie W. i J. B. byli właścicielami nieruchomości pn. "M. hip. Nr [...] dz. [...]" o powierzchni 1800 m , oznaczonej w ewidencji jako działka nr [...] z obrębu [...], dla której w 2010 roku została założona księga wieczysta nr [...]. W dziale II tej księgi jako właściciela wpisano J. B. na podstawie umowy sprzedaży zawartej w akcie notarialnym Rep. A nr [...] z dnia [...].06.1944r. i postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...].01.2008r. sygn. akt [...] o nabyciu spadku po W. B.

W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ zwracał się do Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych oraz do Archiwum Państwowego o dokumenty dotyczące przedmiotowej nieruchomości. W wyniku przeprowadzonej analizy organ stwierdził, że stan własności wykazany w ewidencji dla tych działek był nieudokumentowany.

W zaistniałej sytuacji organ I instancji decyzją nr [...] z [...].09.2014 r. orzekł:

1. o aktualizacji z urzędu operatu ewidencji gruntów i budynków dla działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...] położonych przy ul. [...] w W. w następujący sposób:

a) wykreślić w ewidencji nieaktualny wpis nazwy nieruchomości "M. hip. Nr [...] dz. [...]" wraz z wpisem zmarłej J. B. i zmarłego W. B. jako współwłaścicieli tej nieruchomości,

b) wpisać w opisie nazwy nieruchomości "grunt niehipotekowany" wraz z wpisem właściciel "nieustalony",

2. o odmowie aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków na wniosek o ujawnienie w ewidencji E. P. i E. H. G. jako współwłaścicieli działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...] na podstawie testamentów zawartych w aktach notarialnych Rep. A nr [...] z dnia [...].05.2008r. i Rep. A nr [...] z dnia [...].09.2008r.

Swoje stanowisko umotywował tym, że J. B. w akcie notarialnym Rep. A nr [...] z dnia [...].09.2008r. wskazała jedynie działkę nr [...] o powierzchni 1800 m z nieruchomości pn. "M. hip. Nr [...]", dla której jest obecnie prowadzona księga wieczysta nr [...]. Przy nabyciu praw do spadku nie można nabyć więcej praw niż je miał i wskazał w dokumencie prawnym spadkodawca. Wpisy wykazane w ewidencji odnośnie właścicieli nieruchomości mają jedynie charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Organ ewidencyjny nie ma praw ani kompetencji do samodzielnego ustalania praw do nieruchomości. Natomiast poprzez żądanie zmiany wpisów właścicieli w ewidencji nie można dochodzić swoich praw czy roszczeń do gruntów, budynków i lokali. Prawa te należy ustalić na drodze postępowania sądowego, o czym wnioskodawczynie zostały poinformowane.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyły E. P. i E. G.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że istniejące w ewidencji gruntów zapisy, co do osób będących właścicielami poszczególnych działek ewidencyjnych, mogą być zmienione na podstawie dokumentów, o których mowa w art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne. Wspomniane dokumenty (geodezyjne, kartograficzne i inne niezbędne do wprowadzenia zmian danych objętych ewidencją gruntów) muszą stanowić o tytule własności, a dokumentacja geodezyjno - kartograficzna pozwalać na identyfikację działek, których te prawa dotyczą, na obecnie obowiązującej mapie ewidencyjnej.

Prawa właścicieli i użytkowników nieruchomości stosownie do § 12 uwidacznia się w ewidencji na podstawie:

1) wpisów dokonanych w księgach wieczystych,

2) prawomocnych orzeczeń sądowych,

3) umów zawartych w formie aktów notarialnych, dotyczących ustanowienia lub

przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości, z wyłączeniem umów dotyczących użytkowania wieczystego gruntów i własności lokali,

4) ostatecznych decyzji administracyjnych,

5) dyspozycji zawartych w aktach normatywnych,

6) umów dzierżawy, o których mowa w § 11 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia.

Organ odwoławczy podkreślił, że organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków nie posiada uprawnień do samoistnego kreowania poprzez tę ewidencję nowych stanów prawnych bez zachowania procedur określonych przepisami ustawowymi. Stąd też poprzez żądanie wpisów w ewidencji gruntów nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich czy uprawnień do władania nieruchomością.

W przedmiotowej sprawie stwierdzono brak dokumentów uzasadniających wpis zmarłych J. i W. małżonków B. jako właścicieli przedmiotowych gruntów, tym samym brak jest postaw do wykazywania ich następców prawnych dla tych działek.

Jednocześnie stwierdził, że brak wpisów w ewidencji gruntów i budynków nie oznacza, że osoby, którym odmówiono ujawnienia w ewidencji utraciły lub nie posiadają praw do danych nieruchomości. Oznacza to tylko, że do organu prowadzącego ewidencję gruntów i budynków nie wpłynęły dokumenty pozwalające określone prawa wykazać. Właściwym w sprawie oceny praw własności do przedmiotowego gruntu jest sąd powszechny.

E. P. i E. G. wniosły skargę na decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wskazały, że podstawą jest jej wniesienia jest jawna obraza prawa, ponieważ następczynie prawne i władające omawianym terenem - dz. [...] i [...] obręb [...] W. są ograniczane w zakresie prawa własności. Przeniesienie prawa własności zostało zachowane z odniesieniem do zapisu art. 158 kc i wskazaniem sądowego otwarcia spadku.

Wymienione w Decyzji dokumenty są wyraźnym potwierdzeniem stanu faktycznego. Biuro Geodezji i Katastru jest jednostką rejestrową, która ma odzwierciedlać stan rzeczywisty, a nie wymuszać zmiany stanu prawnego, poprzez swoiste obchodzenie prawa, unikanie wypłaty odszkodowania, a jednoczenie na bazie postępowania, załatwianie interesów Miasta w odniesieniu do obszaru o powierzchni ca 14ha.

Istota problemu leży w tym, że mamy do czynienia z dz. [...] jako działka drogową, która jest uzbrojona, i wydziela teren który chce bezwzględnie przejąć W. bez jakiegokolwiek zadośćuczynienia.

Zmarła spadkodawczyni, spisała w taki sposób swoją wolę, aby wszyscy po równo byli obdarzeni swoistą nagrodą za opiekę nad zmarłą. Na chwilę obecna, to E. P. i E. G. są jedynymi następczyniami prawnymi, a także rzeczywistymi władającymi dla wskazanych działek. Tego stanu nie aprobuje Urząd, tylko dlatego, że na planowanym terenie planuje się przebieg trasy [...]. zatem lepiej wpisać właściciela Miasto niż rzeczywistych następców prawnych. Wskazywanie na ewidencję gruntu niehipotekowanego "M. hip nr [...] dz.[...]" jest tego zaprzeczeniem, bowiem grunty oznaczone symbolem "hip" to są grunty hipotekowane.

Dokonana przez skarżące analiza prawna i badanie KW oraz dokumentacji ewidencyjnej wyraźnie potwierdza legalne nabycie nieruchomości aktem notarialnym i przekazanie prawne po śmierci przedmiotowych działek na skarżące.

Urząd Miasta W. próbuje kolejnymi decyzjami łamać prawo, wykreślając właściciela, i z gruntu hipotekowanego robić grunt niehipotekowany. To świadczy nie tylko o łamaniu prawa, ale wręcz o zagrabianiu majątku, niczym z czasów minionej epoki.

Skarżące nie żądały ujawnienia ich jako właścicieli, a jedynie jako władających, posiadaczy wskazanych działek, a to stanowi olbrzymią różnicę prawną.

Skarżące wniosły o uchylenie decyzji, wraz ponownym przekazaniem do I- instancji, celem nadania właściwego biegu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu, jednak z innych przyczyn niż zostały podniesione w skardze.

Decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i kartograficznego została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, mającym wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Organ odwoławczy nie dostrzegł, że decyzja organu I instancji była rozstrzygnięciem dwuzakresowym, a więc w punkcie pierwszym rozstrzygnięcie było rezultatem działań podjętych przez organ z urzędu, w punkcie drugim podjętych przez organ na skutek złożonego przez skarżące wniosku. Skarżące wniosły odwołanie od całej decyzji. Organ odwoławczy w pierwszej kolejności zobowiązany był do dokonania analizy dopuszczalności wniesienia odwołania z punktu widzenia przesłanek przedmiotowo – podmiotowych, co wynika z art. 134 k.p.a. W związku z dwuzakresowym rozstrzygnięciem zawartym w decyzji organu I instancji powinien ocenić dopuszczalność wniesienia przez skarżące odwołania odrębnie w odniesieniu do rozstrzygnięć zawartych w punkcie pierwszym i drugim decyzji organu I instancji, a w dalszej kolejności wydać decyzję zawierającą odrębne rozstrzygnięcia, nie zaś rozstrzygnięcie merytoryczne odnoszące się do decyzji organu I instancji w całości.

W orzecznictwie i doktrynie wypracowano niekwestionowane stanowisko, że niedopuszczalność odwołania może wynikać zarówno z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Pierwsza z sytuacji zachodzi, gdy brak jest przedmiotu zaskarżenia oraz gdy przepisy prawne wyłączają możliwość zaskarżenia decyzji w toku instancji. Natomiast niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuacje wniesienia odwołania przez osobę nieposiadającą legitymacji do jego wniesienia, tj. niebędącą stroną w sprawie ani adresatem decyzji, czy też niemającą zdolności do czynności prawnych.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. odwołanie służy wyłącznie stronie.

Według art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie.

Odwołanie jest więc niedopuszczalne, jeżeli zostało wniesione przez osobę, która nie była potraktowana jako strona w postępowaniu administracyjnym przed organem I instancji i nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Stosownie do treści art. 134 k.p.a. stwierdzenie niedopuszczalności odwołania z przyczyny podmiotowej (a więc związanej właśnie z oceną czy środek został wniesiony przez uprawniony podmiot) może nastąpić wówczas, gdy w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości z odwołania wynika, że pochodzi od podmiotu niebędącego stroną postępowania. Jeżeli podmiot składający odwołanie nie był stroną postępowania administracyjnego przed organem I instancji i ocena co do statusu strony wymaga od organu analizy co do istnienia po jego stronie interesu prawnego, organ prowadzi postępowanie w tym zakresie. Jeżeli w jego toku organ odwoławczy stwierdzi, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w sprawie (art. 127 § 1 k.p.a.), tj. gdy ustali, że brak jest po jego stronie indywidualnego interesu prawnego lub obowiązku w danej sprawie, wówczas powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Brak interesu prawnego w takiej sytuacji stanowi przeszkodę uniemożliwiającą merytoryczne rozpatrzenie sprawy.

Organ odwoławczy takiej analizy jednak nie przeprowadził, co doprowadziło do wydania decyzji merytorycznej, której treścią jest utrzymanie w mocy decyzji I instancji w zakresie punktu pierwszego tej decyzji mimo, że istniała przeszkoda uniemożliwiająca merytoryczne rozpatrzenie sprawy na skutek odwołania skarżących.

W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy odrębnie powinien także wyjaśnić kwestię interesu prawnego skarżących we wszczęciu i uczestniczeniu w przeprowadzonym przez organ I instancji postępowaniu administracyjnym, którego wynikiem jest rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim decyzji organu I instancji.

W ocenie sądu skarżące nie posiadają interesu prawnego uzasadniającego wszczęcie i prowadzenie na ich wniosek postępowania w przedmiocie dokonania zmian w ewidencji gruntów i budynków w odniesieniu do działek ew. nr [...] i [...] z obrębu [...] położonych w W.

Złożony przez nie wniosek dotyczył zmiany wpisu właściciela ujawnionego w ewidencji gruntów i budynków dla tych działek.

Skarżące wywodziły swój interes prawny w niniejszym postępowaniu z faktu, bycia następcami prawnymi wpisanej w ewidencji gruntów w odniesieniu do tych działek J. B. jako współwłaścicielki tych działek, która była spadkobierczynią ujawnionego w ewidencji drugiego współwłaściciela tj. W. B. Dowodziły tej okoliczności na podstawie testamentu J. B. z [...] września 2008 r., sporządzonego w formie aktu notarialnego.

Należy wyjaśnić, że według art 24 ust. 2a pkt 2 ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne aktualizacja ewidencji dokonywana jest na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Określenie to odsyła do grupy podmiotów, których dane ujawniane są w ewidencji i które dlatego właśnie są legitymowane do wystąpienia z tego rodzaju wnioskiem. Powyższe przepisy wskazują, że co do zasady upoważnienie do dokonywania zmian w ewidencji przysługuje właścicielom, a w ściśle określonych przypadkach także osobom lub podmiotom władającym gruntami.

Skarżące nie wykazały, że należą do wskazanego w w.w przepisach kręgu osób, a zatem nie były uprawnione do złożenia wniosku o wprowadzenie w ewidencji zmian dotyczących wskazanych we wniosku działek. Nie wykazały również, że są następcami prawnymi osób dotychczas ujawnionych w ewidencji gruntów i budynków jako właściciele działek nr ew. [...] i [...], zaś w rzeczywistości następcami J. B. (która nabyła spadek po W. B.).

Przedstawiony przez skarżące testament zawierający wolę testatorki nie czyni skarżących spadkobiercami zmarłej J. B., a jedynie zapisobiercami.

Zapisobiercy nie są następcami prawnymi po spadkodawcy pod tytułem ogólnym. Staną się dopiero następcami prawnymi pod tytułem szczególnym, o ile roszczenie o przeniesienie prawa własności zapisanej nieruchomości zostanie zrealizowane. Do przejścia prawa własności potrzebne jest jednak zawarcie odrębnej umowy przenoszącej prawo własności do nieruchomości przez spadkobiercę na zapisobierców. To była wystarczająca przesłanka do oceny, że skarżące nie były uprawnione do żądania wprowadzenia zmian w ewidencji w odniesieniu do wskazanych we wniosku działek. Równie istotne jest również to, że w przedstawionym testamencie ustanowiony zapis dotyczył zupełnie innej nieruchomości, aniżeli objęte żądaniem wniosku. Zapis obejmuje nieruchomość położoną w województwie [...], w M., stanowiącą działkę nr [...], wchodzącą w skład nieruchomości objętej księgą hipoteczną pod nazwą "M. hip N.[...]" o powierzchni 1800 m2. Tak opisana nieruchomość była przedmiotem własności państwa B., jednak aktualnie stanowi działkę nr ewid. [...] z obrębu [...], dla której została założona księga wieczysta [...]. W odniesieniu do wniosku o dokonanie zmian w ewidencji z wniosku skarżących toczyło się odrębne postępowanie. Podobnie odrębne postępowanie administracyjne prowadzone było w zakresie żądania ujawnienia skarżących jako władających działkami o nr ewid. [...] i [...]. Prawomocnym wyrokiem z 6 listopada 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1680/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę wniesioną przez skarżące na decyzję organu odwoławczego w przedmiocie odmowy aktualizacji ewidencji gruntów i budynków.

Nie może być zatem wątpliwości, że skarżące nie posiadały interesu prawnego w przedmiotowym postępowaniu dotyczącym zmiany w ewidencji danych właściciela i ujawnienia ich jako następców prawnych. Wbrew zarzutom skargi żądanie ujawnienia wnioskodawczyń jako spadkobierców dotychczas wpisanego właściciela nieruchomości jest żądaniem dokonania zmiany danych właściciela nieruchomości.

Skarżące nie posiadały więc przymiotu strony od początku, tj. od wszczęcia postępowania na ich wniosek. Organ odwoławczy nie dostrzegł tej przeszkody uniemożliwiającej merytoryczne rozpoznanie sprawy. Należy jednak zauważyć, że skoro skarżące były stroną toczącego się postępowania, które zainicjowały, w tym zakresie dopuszczalne było rozpoznanie ich odwołania (pkt 2 decyzji organu I instancji).

Organ administracji jest obowiązany badać czy podmiot występujący o wszczęcie postępowania jest do tego legitymowany, zatem czy może być stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. na każdym etapie postępowania.

Wniosek podmiotu niebędącego stroną postępowania nie może być załatwiony co do istoty, a jedynie możliwe jest formalne zakończenie postępowania. W zależności od tego czy ustalenie braku przymiotu strony jest oczywiste, czy też wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie możliwe jest wydanie na podstawie art. 61a k.p.a. postanowienia o odmowie wszczęcie postępowania, albo na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. decyzji o umorzeniu postępowania.

Organ I instancji nie zbadał dostatecznie wnikliwie legitymacji wnioskodawczyń i wydał naruszającą przepisy prawa decyzję rozstrzygającą merytorycznie sprawę w zakresie złożonego wniosku.

Organ odwoławczy powinien to naruszenie stwierdzić i w sytuacji, gdy postępowanie z wniosku skarżących nie mogło być w ogóle wszczęte, wydać decyzję o uchyleniu decyzji wydanej przez organ I instancji w tej części (pkt 2 decyzji) i umorzyć postępowanie administracyjne w tym zakresie.

Z uwagi na brak interesu prawnego w zakresie wpisów w ewidencji gruntów i budynków dotyczących działek nr ewid. [...] i [...] skarżące nie były stronami postępowania prowadzonego z urzędu dotyczącego zasadności ujawnienia w ewidencji dla tych nieruchomości wpisów dotyczących zarówno właścicieli, jak też nazwy nieruchomości hipotecznej i stanu prawnego. Interes prawny w prowadzonym z urzędu w tym zakresie postępowaniu posiadał jedyny spadkobierca J. B. ujawnionej jako ich właścicielka. Wydana w tym zakresie decyzja organu I instancji rozstrzygała o uprawnieniach tej właśnie osoby, gdyż zostały z ewidencji usunięte dane jego poprzednika prawnego. Ujęcie tego rozstrzygnięcia w decyzji, która zawierała jednocześnie rozstrzygnięcie dotyczące sytuacji prawnej skarżących, nie nadało im statusu stron w tym postępowaniu. Doręczenie decyzji skarżącym także w tym zakresie było naruszeniem przepisu prawa procesowego tj. art. 109 § 1 k.p.a.

Organ odwoławczy w tej sytuacji nie był uprawniony do rozpoznawania merytorycznego sprawy na skutek odwołania złożonego od tej części decyzji przez osoby niebędące stronami postępowania. Odwołanie od decyzji dotyczące rozstrzygnięcia zawartego w punkcie pierwszym wniesione przez skarżące było niedopuszczalne. Rozpoznanie odwołania w tym zakresie stanowi o rażącym naruszeniu przepisów prawa tj. art. 127 § 1 k.p.a., a także art. 16 k.p.a. uzasadniającym stwierdzenie nieważności wydanej przez organ odwoławczy decyzji w części w jakiej utrzymuje ona w mocy punkt pierwszy decyzji organu I instancji.

Stosownie do treści art. 16 § 1 kpa decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Jeżeli odwołanie skarżących było jedynym odwołaniem dotyczącym rozstrzygnięcia zawartego w punkcie pierwszym decyzji organu I instancji, oznacza to, że decyzja wydana przez organ I instancji w tej części była decyzją ostateczną.

Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c i § 3 P.p.s.a. uchylił w części zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie administracyjne w tym zakresie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższą ocenę prawną i zakończy zainicjowane przez skarżące postępowanie odwoławcze uwzględniając, że odwołanie nie zostało wniesione przez strony postępowania.