Wyrok NSA, sygn. akt I SA 276/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 136 st. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz. 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Jeżeli w sprawie o zwrot nieruchomości, wszczętej na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ a ujawni się okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie tej ustawy, zaś prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej to postępowanie administracyjne podlega umorzeniu na podstawie art. 105 par. 1 Kpa jako bezprzedmiotowe.

TEZY

Jeżeli w sprawie o zwrot nieruchomości, wszczętej na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ a ujawni się okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie tej ustawy, zaś prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej to postępowanie administracyjne podlega umorzeniu na podstawie art. 105 par. 1 Kpa jako bezprzedmiotowe.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Wincentyny F. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 18 stycznia 1999 r. (...) w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w R. przy ul. D. 27 o powierzchni 242 m2 - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją (...) z dnia 18 stycznia 1999 r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania Wincentyny F. od decyzji Wojewody R. z dnia 19 października 1998 r. (...) o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w R. przy ul. D. 27, oznaczonej jako działka Nr 156 o powierzchni 242 m2, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na to, iż przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia 18 sierpnia 1980 r. (...) na rzecz Skarbu Państwa. Umorzenie postępowania o zwrot nieruchomości, czego domagała się była właścicielka Wincentyna F., nastąpiło dlatego, że nieruchomość znajduje się w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "B." w R.

Utrzymując decyzję Wojewody R. organ odwoławczy powołał się na przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./, z którego wynika, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej.

Z akt sprawy, a w szczególności z odpisu księgi wieczystej nr 40259, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w R. wynika, że właścicielem działki jest Gmina miasta R., natomiast użytkownikiem wieczystym Spółdzielnia Mieszkaniowa "B." w R. na podstawie umowy z dnia 6 kwietnia 1987 r. Wpis do księgi dokonano 7 lipca 1994 r.

W świetle obowiązującego prawa decyzje organu o zwrocie nieruchomości w sytuacji gdy w obrocie prawnym istnieje umowa o oddaniu tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste byłaby niewykonalna i wyczerpywałaby przesłanki z art. 156 par. 1 Kpa.

Podnoszona przez skarżącą w odwołaniu kwestia pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości nie jest przedmiotem postępowania o zwrot tej nieruchomości:

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Wincentyna F. opisując w niej przebieg wywłaszczenia z działki przy ul. D. 27 w R. Pod presją wywłaszczenia wyraziła zgodę na dobrowolne odstąpienie działki, gdyż i tak nie miałaby wówczas nic do powiedzenia "gdyż na ogół nie liczono się zdaniem człowieka". Do chwili obecnej działka jest w stanie nienaruszonym i żadnych prac na niej nie podjęto. Umorzenie postępowania o zwrot uważa za wadliwe, gdyż wszyscy sąsiedzi zdołali odkupić własne nieruchomości tylko jej robi się przeszkody. Art. 21 Konstytucji RP dopuszcza wywłaszczenie na cele publiczne ,a takich celów na jej nieruchomości nie zrealizowano. Sporna działka została połączona z większą działką, lecz nie są one zabudowane, a jedynie wykonano żelbetonowe rozdzielnie zasypane ziemią. Skarżąca wyraża zgodę na odkupienie całej działki wpisanej do księgi wieczystej. Uważa ,iż została oszukana i pozbawiona bezprawnie nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ centralny wniósł o jej oddalenie stwierdzając, iż zarzuty skargi powtarzają argumenty zamieszczone w odwołaniu, do których organ odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny, sprawujący na podstawie art. 1, art. 16 ust. 1 pkt 1 i art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ kontrolę legalności decyzji uchyla ją, stwierdza nieważność lub niezgodność z prawem tylko wówczas gdy narusza ona obowiązujące prawo.

Zaskarżona decyzja ostateczna i utrzymana przez nią w mocy decyzja Wojewody R. są zgodne z prawem.

Żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uregulowane w art. 136 ust. 3 i następnych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ spowoduje wszczęcie postępowania administracyjnego, gdyż w myśl powyższych przepisów ,a zwłaszcza art. 142 ustawy orzekanie w tych sprawach następuje w trybie administracyjnoprawnym tj. w drodze decyzji.

W przepisie art. 229 tej ustawy roszczenie o zwrot nieruchomości zostało wyłączone /ustawodawca posłużył się zwrotem "nie przysługuje"/ jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana, albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej.

Użytym przez ustawodawcę pojęciom należy nadać taką treść, iż roszczenie to nie może być zrealizowane na drodze postępowania administracyjnego. Oznacza to, że żądanie zwrotu takiej nieruchomości nie powoduje wszczęcia postępowania /art. 61 par. 1 i 3 Kpa/ "a jeśli organ - mimo tej przeszkody - wszczął postępowanie podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 par. 1 Kpa. Nie jest bowiem dopuszczalny zwrot nieruchomości , która stała się własnością innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego ,jak również z punktu widzenia wymagań prawa nie jest dopuszczalny zwrot nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela, która wprawdzie jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, lecz zostało na niej ustanowione prawo użytkowania wieczystego.

To prawo bowiem z mocy art. 232 kodeksu cywilnego może być ustanowione i wykonywane tylko na gruntach Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego .

Powyższa wykładnia art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. pozostaje w zgodzie z przyjętą we wcześniejszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż w sytuacji gdy Skarb Państwa nie dysponuje nieruchomością postępowanie o zwrot takiej nieruchomości jest bezprzedmiotowe /wyrok NSA z dnia 27 czerwca 1991 r. SA/Ka 60/91 - OSP 1993 z. 7-8 poz. 147 str. 335 z glosą Leopolda Steckiego/. Innymi słowy jeśli w sprawie o zwrot nieruchomości zostało wszczęte postępowanie na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ a ujawni się w nim okoliczność, że nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie ustawy, zaś prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej to postępowanie administracyjne podlega umorzeniu na podstawie art. 105 par. 1 Kpa jako bezprzedmiotowa.

W niniejszej sprawie ustanowienie na podstawie aktu notarialnego z dnia 6 kwietnia 1987 r. na rzecz Spółdzielni mieszkaniowej "B." w R. prawa użytkowania wieczystego do działki Nr 229/1, w skład której wchodzi dawna działka Nr 156 o powierzchni 242 m2, /z której wywłaszczono skarżącą/ i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej KW Nr 40259 w dniu 7 lipca 1994 r., wyłącza możliwość dochodzenia roszczenia o zwrot nieruchomości.

Z powyższych względów Sąd uznał, iż zaskarżone decyzje nie naruszają prawa ,co prowadzi do oddalenia skargi na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Z uwagi na zakres kontroli Sądu, ograniczonej do zaskarżonej decyzji ostatecznej i decyzji I instancji , zarzuty skarżącej odnoszące się do postępowania wywłaszczeniowego nie mogły być przedmiotem badania Sądu.