Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 569/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 52a
journal: Dz.U. 2012 poz 124
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii - tekst jednolity
article: art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty kary pieniężnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3) zasądza od Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz A. P. kwotę 457 (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] wymierzył A. P. [podając, omyłkowo, imię A. – uw. Sądu] karę pieniężną w wysokości [...] zł za wprowadzanie do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środków zastępczych oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Z akt sprawy wynika, że decyzja stała się ostateczna.

Dnia [...] grudnia 2012 r. do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w [...] wpłynął wniosek A. P. (dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący") o rozłożenie ww. kary pieniężnej na 5 rat po [...] zł, przy czym każda rata byłaby płatna raz na trzy miesiące. Wnioskodawca wskazał, że znaczna wysokość kary pieniężnej uniemożliwia dokonanie jednorazowej zapłaty całości kwoty.

Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] (dalej: "PPIS" lub "organ I instancji") – działając na podstawie art. 52a ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2012 r. poz. 124 z późn. zm.; dalej: "ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii", w skrócie: "u.p.n.") w związku z art. 67a § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz.749 z późn. zm., dalej: "Ordynacja podatkowa", w skrócie: "o.p.") – odmówił A. P. rozłożenia na raty ww. kary pieniężnej.

W obszernym uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja wymierzająca karę pieniężną stała się ostateczna w dniu [...] grudnia 2012 r. Ocenił, że złożenie wniosku o rozłożenie wymierzonej kary pieniężnej na raty jest dopuszczalne, zgodnie bowiem z art. 52a u.p.n. do kary pieniężnej za wytwarzanie lub wprowadzanie do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środka zastępczego, w zakresie nieuregulowanym w ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, z tym że właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu przysługują uprawnienia organu podatkowego.

Analizując przepisy działu III Ordynacji podatkowej organ I instancji wskazał na jej art. 67a § 1 pkt 2. Przywołał też okoliczności wskazane przez Wnioskodawcę: jego zaległości czynszowe za mieszkanie w wysokości 16.720 zł oraz zadłużenie wobec ZUS na kwotę około 18.000 zł. Nadto organ wyliczył okoliczności wynikające z dokumentów załączonych przez Wnioskodawcę, tj.:

1) kredyt bankowy w [...] zaciągnięty w dniu [...] lutego 2010 r. w wysokości 45.900 zł z terminem spłaty do 31 stycznia 2014 r. przez spółkę cywilną [...]. Organ ocenił, że jest to kredyt planowany w ramach działalności gospodarczej, za który odpowiadają solidarnie wspólnicy. Kredyt ten był przeznaczony na zakup/modernizację środka trwałego oraz pierwsze wyposażenie, a więc to obciążenie finansowe nie jest obciążeniem nagłym i niespodziewanym. Organ I instancji podkreślił fakt, że kredyt ten jest spłacany,

2) zadłużenie w [...] w kwocie 3.717,43 zł, co wynika z przedsądowego wezwania do zapłaty wystosowanego [...] października 2012 r. Organ I instancji podkreślił, że nie określono, z jakiego okresu pochodzi zadłużenie, ani na co wyżej wymieniona kwota została przeznaczona,

3) zestawienie (prawdopodobnie spółdzielni mieszkaniowej) za okres styczeń–grudzień 2012 r., z którego wynika zadłużenie na dzień 31 grudnia 2012 r. w kwocie 307,39 zł; po rozliczeniu mediów oraz po doliczeniu należnych opłat za styczeń 2013 r. zadłużenie wzrosło do 1.776,54 zł. Organ I instancji ocenił, że nie jest to zadłużenie nagłe i niespodziewane, lecz jest to okresowe rozliczenie należnych opłat za zajmowane mieszkanie i podkreślił, że z rozliczenia wynika, iż zobowiązane do jego uregulowania są trzy osoby: Wnioskodawca, [...] oraz [...],

4) zestawienie sporządzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], z dnia [...] stycznia 2013 r., z którego wynika, że Komornik prowadzi przeciwko Wnioskodawcy [...] postępowań egzekucyjnych na łączną kwotę około 18.000 zł. Organ I instancji podkreślił, że są to zobowiązania wobec [...] banków, powstałe w październiku 2011 r. i w kwietniu 30 kwietnia 2012 r. oraz w zbiegu egzekucji administracyjnej powstałe w grudniu 2010 r., maju, czerwcu, wrześniu i październiku 2011 r. Ocenił, że także te zdarzenia nie są nagłe i niespodziewane, których łączne wystąpienie z wymierzeniem Wnioskodawcy kary pieniężnej spowodowałyby nagłą i nadzwyczaj niekorzystną sytuację Wnioskodawcy.

Dalej PPIS przywołał poglądy literatury i orzecznictwa dotyczące interesu podatnika oraz interesu publicznego, i uznał, że Wnioskodawca nie wykazał, że z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków nie jest w stanie uiścić kary pieniężnej z powodu utraty możliwości zarobkowania czy też utraty losowej majątku. Skarżący nie przedstawił żadnych informacji, które umożliwiłyby dokonanie oceny jego sytuacji, w tym głównie sytuacji finansowej, rodzinnej i życiowej istniejącej w dacie rozstrzygania wniosku, a w szczególności nie ujawnił, iż jest wspólnikiem dwóch spółek cywilnych "[...]" i "[...]", które nadal działają od 28 kwietnia 2008 r. Nie wykazał, iż istnieją nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji, i że rozłożenie kary na raty uzasadnione jest wypadkami, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które Wnioskodawca nie miał wpływu, i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Nie przedstawił swojej sytuacji ekonomicznej, w tym wysokości uzyskiwanych dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia). Organ I instancji ocenił, że rozłożenie kary na raty mogłoby być poczytywane jako kredytowanie działalności gospodarczej przez Skarb Państwa.

Organ I instancji wskazał również na przyczynę wymierzenia kary pieniężnej, jaką było wprowadzanie do obrotu przez Wnioskodawcę środków zastępczych (zwanych potocznie "dopalaczami"), szkodliwych dla zdrowia ludzkiego. W ocenie organu I instancji, biorąc pod uwagę szeroko pojęty interes publiczny, Wnioskodawca działał na jego szkodę, bowiem osoby, które zażyłyby te substancje, z pewnością musiałyby być poddane opiece lekarskiej, której koszty ponosiłoby społeczeństwo.

Od opisanej decyzji odwołanie wniósł Wnioskodawca, zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, domagając się zmiany lub uchylenia decyzji w całości. Zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść skarżonego rozstrzygnięcia: art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") poprzez błędne zebranie i rozpatrzenie całego dostępnego materiału dowodowego, a w rezultacie błędne wyjaśnienie stanu faktycznego, oraz art. 67a § 1 o.p. poprzez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie. Uzasadniając napisał, że bezspornym jest fakt bycia przez Wnioskodawcę wspólnikiem w dwóch spółkach, a w związku z tym prowadzenie działalności gospodarczej. Kara pieniężna została nałożona jednak za jednorazowe wprowadzenie środków niedozwolonych do obrotu. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w żaden sposób nie wynika, jakoby Wnioskodawca wprowadził towar do obrotu w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, w szczególności, aby czynił to w sposób zorganizowany, ciągły oraz w celach zarobkowych. Większość orzeczeń sądowych podejmowanych na podstawie art. 67a o.p. dotyczy spraw stricte podatkowych, gdzie zaległości podatkowe powstają w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Ważny interes Wnioskodawcy w rozłożeniu kary pieniężnej na raty przejawia się w braku możliwości jednorazowej spłaty. Wnioskodawca wskazał na zadłużenie o charakterze publicznoprawnym wynikające z niezapłaconych składek ZUS i ocenił, że wezwanie do jednorazowej i natychmiastowej spłaty uniemożliwi spłatę wskazanych i wcześniej wymagalnych zobowiązań publicznoprawnych, a tym samym będzie działaniem wymierzonym w interes publiczny.

Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej; "WPWIS" lub "organ II instancji") – wskazując na art. 104 k.p.a. w związku z art. 52a ust. 4 u.p.n. i art. 67a § 1 pkt 2 o.p. – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając napisał, że Wnioskodawca nie wskazał na żadne szczególne okoliczności oraz nie wykazał ważnego i uzasadnionego interesu, który przemawiałby za rozłożeniem na raty kary pieniężnej. Niewystarczającą podstawą do rozłożenia kary pieniężnej na raty jest trudna sytuacja finansowa podmiotu. Uznaje się bowiem, że wiele podmiotów gospodarczych boryka się z wieloma trudnościami, czasami nieusuwalnymi, które mogą nawet doprowadzić do zaniechania działalności gospodarczej. Również chwilowe niepowodzenia finansowe, skutkujące powstaniem strat w prowadzonej działalności gospodarczej, nie mają charakteru przesłanek, których wystąpienie mogłoby stanowić podstawę do rozłożenia kary pieniężnej na raty. O przesłance "ważnego interesu" można mówić w razie znacznego obniżenia zdolności płatniczych dłużnika, spowodowanego zdarzeniem losowym. Uzasadnione będzie, jeżeli niezawinione pogorszenie sytuacji finansowej (np. w efekcie kradzieży, pożaru, innego zdarzenia uznanego za wyjątkowe) miałoby doprowadzić do korzystania z opieki społecznej, a tym samym przerzucenia ciężaru jego utrzymania na Skarb Państwa. Z "ważnym interesem" ma się do czynienia wówczas, gdy podatnik znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, której nie mógł ani przewidzieć ani zapobiec. Zaś pod pojęciem "interesu publicznego" należy rozumieć pewną potrzebę (dobro), której zaspokojenie powinno służyć zbiorowości lokalnej lub całemu społeczeństwu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Wnioskodawca, zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz przyznanie należnych kosztów postępowania według norm przepisanych. Pełnomocnik powtórzył sformułowane w odwołaniu zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez błędne zebranie i rozpatrzenie całego dostępnego materiału dowodowego, a w rezultacie błędne wyjaśnienie stanu faktycznego, oraz art. 67a § 1 o.p. poprzez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. pełnomocnik Skarżącego podkreślił wadliwe ustalenie, że Wnioskodawca wprowadzał środki zastępcze do obrotu na terytorium RP w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Nałożona kara pieniężna nie była wynikiem nieprawidłowego prowadzenia takiej działalności. Skarżący dostarczył organowi dokumenty wskazujące na wysokość aktualnego zadłużenia oraz trudną sytuację majątkową. Organ I instancji nie wzywał Skarżącego do wykazania wysokości dochodów lub posiadanych aktualnie środków finansowych. Z kolei uzasadniając zarzut naruszenia art. 67a §1 o.p. pełnomocnik Skarżącego powtórzył argumenty podnoszone w odwołaniu i wskazał, że zadłużenie Skarżącego powstało przed wprowadzeniem niedozwolonego produktu do obrotu oraz zanim doszło do nałożenia na niego kary pieniężnej. Zaznaczył, że w kwestii przyznania jakiejkolwiek ulgi podatnikowi (w tym rozłożenia na raty), należy brać pod uwagę aktualną sytuację finansową podatnika. Dla oceny ważnego interesu nie ma znaczenia przyczyna, która doprowadziła do nałożenia kary pieniężnej.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej i wskazał, że podtrzymuje wszystkie wnioski i wywody zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Obie wydane w sprawie decyzje nie mogą się ostać jako wydane z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 25.09.2009 r., I OSK 1403/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").

Wypada zaznaczyć i to, że, co do zasady, sąd administracyjny wydaje wyrok po przeprowadzeniu rozprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Niemniej jednak, zgodnie z art. 119 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: (1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach, albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; (2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy, przy czym w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 120 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącego taki właśnie wniosek zawarł w skardze, a jedyna pozostała strona postępowania sądowoadministracyjnego – organ administracji – nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego niniejsza sprawa została rozpoznana i rozstrzygnięta przez Sąd w trybie uproszczonym.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji PPIS w wyżej określonym zakresie, Sąd doszedł do przekonania, iż zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę wymierzenia kary, o której rozłożenie na raty wnosił w niniejszej sprawie Skarżący, stanowiły przepisy art. 52a ust. 1 i 2 u.p.n., zgodnie z którymi kto wytwarza lub wprowadza do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środek zastępczy, podlega karze pieniężnej w wysokości od 20.000 zł do 1.000.000 zł (ust. 1). Karę pieniężną wymierza, w drodze decyzji, właściwy państwowy inspektor sanitarny; decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności (ust. 2). Nadto ustawodawca określił, że do kary pieniężnej, w zakresie nieuregulowanym w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii, stosuje się odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, z tym że właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu przysługują uprawnienia organu podatkowego, zaś kara pieniężna stanowi dochód budżetu państwa (art. 52a ust. 4 i 5 u.p.n.).

Przywołane przepisy art. 52a u.p.n. zostały dodane do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii ustawą z dnia 08 października 2010 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. Nr 213, poz. 1396). Jak wynika z uzasadnienia do projektu tej nowelizacji, powstał on w związku z dynamicznym rozwojem zjawiska wprowadzania do legalnego obrotu nowych substancji posiadających działanie psychoaktywne, nazywanych potocznie "dopalaczami" (Sejm RP VI kadencji, nr druku: 3442).

Niniejsza sprawa dotyczy odmowy rozłożenia na raty kary pieniężnej wymierzonej Skarżącemu na podstawie art. 52a u.p.n. W tym kontekście istotne znaczenie ma okoliczność, że przepisy ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, w tym jej art. 52a, nie regulują kwestii związanych z karą pieniężną mogących powstać już po jej wymierzeniu (oprócz zastrzeżenia, że wyegzekwowana kara pieniężna stanowi dochód budżetu państwa). W tym zakresie odesłanie zawarte w art. 52a ust. 4 u.p.n. wskazuje na przepisy działu III o.p., stosowane – co tu szczególnie istotne – "odpowiednio", a więc z ewentualnymi koniecznymi modyfikacjami.

Przedmiotową karę pieniężną wymierza, w drodze decyzji, właściwy państwowy inspektor sanitarny. W świetle art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212 poz. 1263 z późn. zm., dalej w skrócie: u.P.I.S."), w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach należących do zakresu zadań i kompetencji Państwowej Inspekcji Sanitarnej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, organem właściwym jest państwowy powiatowy lub państwowy graniczny inspektor sanitarny. W postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. jest natomiast, w stosunku do państwowego powiatowego i państwowego granicznego inspektora sanitarnego, państwowy wojewódzki inspektor sanitarny (art. 12 ust. 2 pkt 1 u.P.I.S.).

W związku z przytoczonymi przepisami Sąd stwierdza, że postępowanie w sprawie rozłożenia na raty kary pieniężnej powinni prowadzić: powiatowy inspektor sanitarny, jako organ właściwy w pierwszej instancji, oraz państwowy wojewódzki inspektor sanitarny jako organ wyższego stopnia. Organy winny stosować, w zakresie nieuregulowanym w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii, odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, zaś w kwestiach nieuregulowanych ani w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii ani w dziale III Ordynacji podatkowej – przepisy k.p.a.

Odnosząc powyższe ustalenia do okoliczności badanej sprawy Sąd ocenia, że organy administracji, działając w granicach swojej właściwości, prawidłowo wskazały na art. 67a § 1 o.p. jako podstawę prawną rozstrzygania w niniejszej sprawie. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy (tu odpowiednio: powiatowy inspektor sanitarny), na wniosek podatnika (tu odpowiednio: podmiotu obciążonego karą pieniężną), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:

1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;

2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a;

3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Z przywołanych przepisów wynika zatem, że rozłożenie kary pieniężnej na raty jest, co do zasady, możliwe na wniosek podatnika, o ile tylko przemawia za tym ważny interes podatnika lub interes publiczny. Godzi się już w tym miejscu podkreślić, że, jak z cytowanego przepisu wynika, te same przesłanki mogą uzasadniać przyznanie podatnikowi ulg dalej jeszcze idących, niż tylko rozłożenie kwoty podatku (tu odpowiednio: kary pieniężnej) na raty – bo jego umorzenie, i to nawet w całości.

W niniejszej sprawie wymagany wniosek złożyła osoba do tego uprawniona – podmiot obciążony karą pieniężną. W toku postępowania wniosek został uzupełniony, na wezwanie organu, a następnie załatwiony odmowną decyzją, utrzymaną w mocy przez organ wyższego stopnia.

Powodem uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji jest ocena Sądu, że organy administracji wydały te orzeczenia przedwcześnie – bo na podstawie nie w pełni wyjaśnionego stanu faktycznego – oraz wadliwie zidentyfikowały zarówno ważny interes podatnika, jak i interes publiczny w realiach niniejszej sprawy, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Jak to juz wyżej wskazano, "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny" to przesłanki, które muszą wystąpić, aby możliwe było rozłożenie zapłaty kary pieniężnej na raty. Występują one także w konstrukcji prawnej innych ulg uznaniowych uregulowanych w Ordynacji podatkowej. Ubocznie warto wskazać na obecność pojęcia "interesu" oraz pojęć pokrewnych we wszystkich gałęziach prawa. Problematyką "interesu" zajmują się, oprócz przedstawicieli nauk dogmatycznoprawnych, również przedstawiciele teorii prawa. Organ I instancji zacytował w swoim uzasadnieniu poglądy L. Etela zawarte w Komentarzu do art. 22 o.p. (System Informacji Prawnej LEX), które to poglądy Sąd zasadniczo podziela. Panuje powszechna zgoda co do tego, że interes podatnika (w innych gałęziach prawa nazywany "interesem indywidualnym") lub interes publiczny nie mają uniwersalnej definicji ustawowej i trudno jest oczekiwać, aby kiedykolwiek ustawodawca zdecydował się na jej wprowadzenie. Z uwagi na "nieostrość" tych pojęć, a przez to ich szeroki zakres, wszelkie próby uniwersalnego zdefiniowania skazane byłyby na niepowodzenie. Zgodzić się jednak można z ogólnymi określeniami przywołanymi przez L. Etela, a powtórzonymi przez organ I instancji, że "interes podatnika" to pewien stan oczekiwania, określona potrzeba zachowania posiadanych już korzyści lub wyczekiwania na pojawienie się pewnego dobra, zaś "interes publiczny" to dyrektywa postępowania, nakazująca mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej (np. jednostki samorządu terytorialnego), takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp.

W realiach niniejszej sprawy sprzeciw Sądu budzi jednak sposób, w jaki organ I instancji zinterpretował (skonkretyzował) obie przesłanki, oraz fakt zaakceptowania tego stanowiska przez organ wyższego stopnia. Godzi się zauważyć, że sam fakt bycia wspólnikiem w spółkach (czy to cywilnych, czy prawa handlowego) nie ma znaczenia dla oceny zasadności rozłożenia kary pieniężnej na raty, skoro kara została nałożona na osobę fizyczną. Przede wszystkim jednak dezaprobatę budzi nieuwzględnienie przez organy administracji konieczności stosowania w niniejszej sprawie art. 67a o.p. (a co za tym idzie – narosłego wokół tego przepisu orzecznictwa w sprawach podatkowych) li tylko "odpowiednio", a nie "wprost", a w konsekwencji w istocie bezrefleksyjne uzależnianie możliwości rozłożenia kwoty kary na raty od wykazania "nadzwyczajnego, losowego przypadku", z powodu "utraty możliwości zarobkowania" czy też "utraty losowej majątku". W dodatku, jak oczekują organy, Skarżący miałby wykazać w toku postępowania, że wypadki te spowodowane zostały "działaniem czynników, na które Skarżący nie miał wpływu" i które były "niezależne od sposobu postępowania Skarżącego". W tym miejscu rodzi się pytanie, jakie wobec tego okoliczności musiałyby zaistnieć, aby organ mógł pozytywnie załatwić ewentualny wniosek o najdalej idącą ulgę w spłacie zobowiązania, jaką byłoby – w realiach niniejszej sprawy – umorzenie kary pieniężnej w całości, której to ulgi zastosowanie też zostało uzależnione przez ustawodawcę od "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego".

Jest jasne, że wobec wprowadzonej przez ustawodawcę gradacji ulg (od ulgi "najmniejszej", za jaką należy uznać odroczenie terminu płatności lub rozłożenie dłużnej kwoty na raty, do "największej", jaką jest niewątpliwe umorzenie dłużnej kwoty w całości), także przesłanki zastosowania poszczególnych ulg, pomimo identycznego sformułowania, winny być interpretowane z uwzględnieniem tej gradacji. W konsekwencji łagodniejsze wymagania, w tym w ramach przesłanki "ważnego interesu podatnika", należałoby stawiać w przypadku wniosku o rozłożenie na raty, niźli w sytuacji, gdy dłużnik ubiega się o umorzenie należności. Wymaga tego choćby wzgląd na zasadę proporcjonalności, stanowiącą jeden z podstawowych elementów konstytucyjnej zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP).

W niniejszej sprawie Skarżący, po złożeniu wniosku o rozłożenie kary pieniężnej na raty, został wezwany, w lakoniczny sposób, do "wykazania ważnego interesu" w rozłożeniu kary pieniężnej na raty. W odpowiedzi przesłał kserokopie dokumentów mających obrazować jego sytuację finansową, wymienionych przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji. Skarżący nadesłał również kserokopię PIT-36 za rok podatkowy 2011. Ponieważ korespondencja toczyła się w styczniu 2013 r., nie sposób było oczekiwać od Skarżącego nadesłania zeznania podatkowego za rok 2012. W ocenie Sądu, skoro PIT-36 za rok podatkowy 2011, w zestawieniu z nadesłaną dokumentacją dot. zadłużenia, nie wystarczał organowi do wyczerpującej oceny sytuacji finansowej Skarżącego, to organ winien dodatkowo wezwać Skarżącego o pełniejsze udokumentowanie osiąganych dochodów. Niezasadne jest jednak podnoszenie zarzutu nieprzedstawienia wysokości aktualnie uzyskiwanych dochodów przez Skarżącego, skoro organ nie wezwał Skarżącego o takie informacje. Takie działanie narusza art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Wbrew poglądom organów obu instancji bez znaczenia przy ocenie dopuszczalności rozłożenia kary pieniężnej na raty jest przyczyna nałożenia tej kary. Zasadność nałożenia kary pieniężnej, ani powód jej nałożenia, nie podlegają ocenie w niniejszym postępowaniu, bowiem zostały już ocenione w odrębnym, wcześniejszym postępowaniu, a decyzja je kończąca stała się ostateczna. W postępowaniu dotyczącym ulgi w spłacie zobowiązania znaczenie mają ważny interes podatnika oraz interes publiczny, rozumiane w kontekście zasadności (celowości) ewentualnego rozłożenia kwoty [...] zł na raty. Innymi słowy, skoro decyzja nakładająca karę pieniężną stała się ostateczna, to w interesie publicznym leży teraz wyegzekwowanie całej kwoty kary od Skarżącego, natomiast ważny interes podatnika wyraża się w możliwości jej uiszczenia w sposób nie rujnujący majątku podatnika ani nie prowadzący do jego niewypłacalności. Ta okoliczność zaś, jak wynika z lektury uzasadnień skarżonych decyzji, uszła uwadze organów obu instancji, co doprowadziło do wydania decyzji w istocie arbitralnych, tj. wykraczających poza granice dozwolonego uznania administracyjnego.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie drugim sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. jak w punkcie trzecim sentencji wyroku, uwzględniając poniesiony przez Skarżącego koszt wpisu (200 zł), wynagrodzenie reprezentującego Skarżącego radcy prawnego ustalone na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), w wysokości 240 zł, oraz koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa dla ww. pełnomocnika (17 zł). Na mocy art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, w składzie jednego sędziego.

Ponownie rozstrzygając wniosek Skarżącego organ administracji ustali dokładnie aktualną sytuację finansową Skarżącego, tj. zarówno jego obecne dochody, jak i wydatki. Tak ustaloną sytuację finansową zestawi z treścią wniosku o rozłożenie kary pieniężnej na raty – pamiętając, iż jest to jedna z "najmniejszych" dopuszczalnych ulg – oraz wyważy interes publiczny z ważnym interesem podatnika w przyjętym wyżej rozumieniu. Jeśli w wyniku tej analizy organ dojdzie do przekonania, że sytuacja finansowa uzasadnia rozłożenie płatności kwoty kary na raty, ale w innej wysokości lub z inną częstotliwością niż zaproponowana we wniosku, może zwrócić się do Skarżącego o stosowną modyfikację tego wniosku.

ja