Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 226/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 i art. 28
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Bożena Pindel, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] (nr sprawy [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej także: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.), a także w związku z art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( Dz. U. z 2002 r., Nr 241, poz. 2074 ze zm., dalej także: u.s.u.s) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, za które P. C. odpowiada jako osoba trzecia zgodnie z decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzekającą o jego odpowiedzialności za zobowiązania Spółki P.P.U.H. A Sp. z o.o., tj. należności z tytułu składek za pracowników zatrudnionych w P.P.U.H. A Sp. z o.o. w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenia społeczne za lipiec 2004 r., sierpień 2004 r. i za okres od października 2004 r. do marca 2005 r. wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień [...] r. oraz Fundusz Pracy i FGŚP za lipiec 2004 r., sierpień 2004 r. i za okres od października 2004 r. do marca 2005 r. wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień [...] r.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano na wstępie, że w dniu 8 października 2014 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w D. wpłynął wniosek P. C. (dalej także: strona, wnioskodawca) o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek, w którym wskazał on na przedawnienie zaległości wobec ZUS.

Dalej organ przywołał art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a i zacytował art. 28 ust. 3 tej ustawy, w którym zdefiniowano przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wobec powyższego organ wskazał, że w świetle obowiązujących przepisów, tj. art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu. Wyliczenie zawarte w tym przepisie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie bowiem wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności ustalonej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, gdyż wobec wnioskodawcy prowadzone jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. postępowanie egzekucyjne, w ramach którego w okresie od stycznia 2014 r. do lipca 2014 r. została wyegzekwowana kwota 717,88 zł. Skoro zatem postępowanie egzekucyjne jest w toku nie ma podstaw do stwierdzenia bezskuteczności dochodzenia należności z tytułu składek.

Nawiązując dalej do wskazywanej przez stronę we wniosku o umorzenie zaległości oraz w oświadczeniu z 21 lipca 2014 r. trudnej sytuacji finansowej organ podał, iż na podstawie informacji z Urzędu Miejskiego w S. Wydział Ewidencji Ludności z 14 lipca 2014 r. ustalono, iż wnioskodawca jest na stałe zameldowany w S. przy ulicy [...] [...]. Z oświadczenia z dnia 21 lipca 2014 r. wynika, że 7 września 2013 r. zawarł związek małżeński z A. J., jednak nie posiada z żoną stałego wspólnego miejsca zamieszkania i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, w małżeństwie tym ustanowiono rozdzielność majątkową. Wnioskodawca otrzymuje doraźną pomoc finansową od żony, której wysokości nie podał. Pozostaje zaś we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją matką E. K., które utrzymywane jest wyłącznie ze świadczenia rentowego matki (w wysokości 579 zł), gdyż strona nie uzyskuje żadnych dochodów. Dodatkowo wnioskodawca powołuje się na problemy zdrowotne związane z nerwicą skutkującą dolegliwościami jelitowymi uniemożliwiającymi normalne funkcjonowanie.

Z kolei z informacji uzyskanych z Powiatowego Urzędu Pracy w S. wynika, że wnioskodawca jest od 21 sierpnia 2013 r. zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., nie figuruje też w wykazie wnioskodawców objętych pomocą finansową w formie dodatku mieszkaniowego przyznawanego na podstawie ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 966).

Odnosząc się do powyższych danych Zakład wskazał, iż przedstawione przez stronę argumenty i dowody wskazujące na jej trudną sytuację finansową i zdrowotną nie mogą być uwzględnione w sprawie jako przesłanki przemawiające za umorzeniem należności za pracowników zatrudnionych w P.P.U.H. A Sp. z o.o. w części finansowanej przez płatnika, gdyż do ww. należności nie mają zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którymi należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za osoby ubezpieczone będące równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Dalej wyjaśniono, że przepisy prawa ubezpieczeniowego, które dopuszczają możliwość umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r., Nr 241, poz. 2074 ze zm. ), zgodnie z którym Zakład może umarzać należności z tytułu składek:

1) na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i FGSP należnych do 31 grudnia 1998 r.,

2) na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz Fundusz Pracy i FGSP należnych za okres od 01 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r.

- pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy do ich opłacenia zobowiązana jest osoba fizyczna nie podlegająca przepisom ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców ( Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby nie mają w niniejszej sprawie zastosowania ze względu na okres, za który należne są zaległe składki.

Nawiązując do zarzutu dotyczącego przedawnienia należności Zakład wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 5d u.s.u.s. przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Jednakże zgodnie z art. 24 ust. 5b tej ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W tym kontekście wskazano, że decyzja o odpowiedzialności wnioskodawcy za należności P.P.U.H. A Sp. z o.o. wobec ZUS została wydana w dniu [...] r., a wobec tego, że nie została ona dobrowolnie wykonana, w dniu [...] r. zostały wystawione w stosunku do zobowiązanego tytuły wykonawcze, które w dniu [...] r. przekazano do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. celem dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego Zakład stwierdził, że należności z tytułu składek, za które odpowiada strona nie uległy przedawnieniu i nadal są wymagalne.

W konkluzji Zakład, mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, ważny interes strony oraz uznaniowy charakter decyzji podjętej w przedmiocie umorzenia należności, stwierdził, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o umorzenie.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, działający za skarżącego radca prawny podniósł zarzut naruszenia:

- art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej poprzez błędne ich zastosowanie polegające na nie wskazaniu w decyzji ustalającej odpowiedzialność skarżącego za zobowiązania spółki, że odpowiedzialność ta ma charakter solidarny ze spółką, podczas gdy z przytoczonych powyżej przepisów wynika taka odpowiedzialność skarżącego,

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie decyzji opartej na okolicznościach, które nie zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że gdyby okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, nie doszłoby do wydania zaskarżonej decyzji w takim kształcie,

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na niekompletnym materiale dowodowym i nie dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, podczas gdy z ustalonych faktów oraz zebranego materiału dowodowego wynika, że zebranie kompletnego materiału dowodowego oraz dokonanie prawidłowej oceny stanu faktycznego skutkowałoby nie wydaniem lub uchyleniem zaskarżonej decyzji;

- art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobody oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę, podczas gdy z ustalonego w sprawie materiału dowodowego i jego oceny wynika, że skarżący nie dokonał zarzucanych mu w zaskarżonej decyzji czynów, które uzasadniałyby wydanie zaskarżonej decyzji.

Autor skargi wskazał też na błędy w ustalaniach faktycznych, które miały wpływ na wydane rozstrzygnięcie, polegające na:

1) błędnym ustaleniu, że nie zachodzą określone w art. 28 u.s.u.s. okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowych, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że w stosunku skarżącego zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, albowiem skarżący nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, a tym samym zachodzi okoliczność uzasadniająca umorzenie należności składkowych,

2) błędnym przyjęciu, że nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia poprzez samo zastosowanie środka egzekucyjnego, podczas gdy dla przerwaniu biegu przedawnienia wymagane jest zastosowanie środka egzekucyjnego oraz skuteczne zawiadomienie o jego zastosowaniu przed upływem terminu przedawnienia roszczenia.

Wobec powyższych zarzutów pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, obejmujących koszty zastępstwa procesowego, według norm przypisanych.

W uzasadnieniu skargi na wstępie opisano stan faktyczny, podając m.in., że zobowiązania P.P.H.U. A sp. z o. o. wobec ZUS, za które odpowiedzialność przeniesiono na skarżącego na dzień [...] r. wynosiły 38.318,43 zł. Prowadzona względem tej spółki egzekucja nie doprowadziła do wyegzekwowania należności ZUS i organ egzekucyjny zwrócił tytuły wykonawcze wystawione przeciwko temu dłużnikowi. W stosunku do spółki nie została ogłoszona upadłość, spółka nie prowadzi żadnej działalności, figuruje jednak nadal w rejestrze przedsiębiorców, a skarżący jest w nim ujawniony jako członek zarządu.

Dalej, rozwijając zarzut naruszenia art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej omówiono szczegółowo przesłanki przeniesienia na członka zarządu odpowiedzialności za zobowiązania spółki i stwierdzono, że skoro w wydanej przez ZUS decyzji "brak jest wskazania, że odpowiedzialność skarżącego za zobowiązania spółki jest odpowiedzialnością solidarną, przy jednoczesnym powołaniu się przy wydaniu decyzji na treść art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej", to "decyzja obarczona jest błędem formalnym, który uniemożliwia prowadzenie egzekucji przeciwko skarżącemu na jej podstawie".

Następnie wytknięto, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów wynikających z art. 107 § 3 k.p.a., zawiera jedynie ogólne stwierdzenia co do sytuacji majątkowej oraz osobistej skarżącego, jednakże "przywołane okoliczności w żaden sposób nie wskazują, które z nich miałyby służyć poparciu tezy nie uwzględnienia okoliczności przemawiających za umorzeniem należności z tytułu składek". Organ nie tylko bowiem nie wskazał, jakie okoliczności wziął pod uwagę dokonując oceny sytuacji skarżącego, ale także nie określił jak, tak ustalona sytuacja, wpłynęła na dokonanie oceny wniosku skarżącego. Zakład stwierdził lakonicznie, że przedstawione argumenty i dowody wskazujące na trudną sytuację finansową nie mogą być uwzględnione w sprawie jako przesłanki przemawiające za umorzeniem należności, ale nie określił przesłanek, które przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku.

W dalszych wywodach skargi wskazano, że skarżący przeczy temu, aby wskazywane przez Zakład wpłaty dokonane w okresie od stycznia 2014 r. do lipca 2014 r. w łącznej wysokości 717,88 zł zostały dokonane przez niego lub aby organ dokonał zajęcia prawa lub innej czynności egzekucyjnej, która powodowałaby dokonanie spłaty zajęcia w wyniku czynności egzekucyjnych. W ocenie skarżącego wpłata ta została dokonana nie w jego imieniu jako dłużnika solidarnego, lecz w imieniu spółki, której zobowiązanie zostało na niego przeniesione.

Kontynuując autor skargi przedstawił obszernie obowiązki organów wynikające z art. 80 k.p.a., art 7 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. i w tym kontekście zarzucił, że w niniejszej sprawie nie zebrano wystarczającego materiału dowodowego i dokonano niewłaściwej jego oceny, ustalając jedynie "wybiórczo" niektóre okoliczności. W szczególności Zakład dokonując błędnych ustaleń stwierdził, że nie zachodzą określone w art. 28 u.s.u.s. okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowych. Za podstawę takich ustaleń Zakład przyjął wpłatę kwoty 717,88 zł, która to wpłata nie została dokonana przez skarżącego i nie została ściągnięta w drodze egzekucji prowadzonej przeciwko skarżącemu. Tym samym, wpłata - o ile została zaliczona na poczet zobowiązania z tytułu składek - winna być zaliczona nie na poczet zadłużenia skarżącego, ale spółki P.P.H.U. A sp. z o. o. Nadto organ nie wskazał żadnych innych okoliczności uzasadniających jego stanowisko, stwierdzając ogólnikowo, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie określając jednak przyczyny niezastosowania tych przepisów, czym uniemożliwił stronie merytoryczną polemikę z uzasadnieniem decyzji, szczególnie w kwestii oceny dowodów.

Zdaniem pełnomocnika strony "przywołana podstawa prawna uzasadnienia decyzji tj. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - wbrew twierdzeniu Zakładu - dopuszcza możliwość umorzenia składek pomimo nawet braku ustalenia ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny". W tym kontekście podkreślił, że skarżący nie posiada żadnego majątku ruchomego lub nieruchomego, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja, nie osiąga żadnych dochodów, pozostając na utrzymaniu członków najbliższej rodziny, czynności egzekucyjne w stosunku do skarżącego są całkowicie bezskuteczne, a dodatkowo wykonanie zobowiązania uniemożliwiają względy zdrowotne. Nawet zatem, gdyby uznać, że nie zachodzi całkowita nieściągalność, to – wbrew twierdzeniom organu - za umorzeniem przemawia fakt, iż opłacenie tych należności pociągnęłoby dla zobowiązanego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki.

Niezależnie od przedstawionej powyżej argumentacji, pełnomocnik skarżącego podniósł, że nastąpiło przedawnienie zobowiązania objętego wnioskiem o umorzenie. Powołał się na ugruntowane orzecznictwo, zgodnie z którym zastosowanie środka egzekucyjnego przerywa bieg przedawnienia na podstawie art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2005 r., tylko wówczas, gdy zawiadomienie podatnika o jego zastosowaniu nastąpi przed upływem terminu przedawnienia i stwierdził, że w niniejszej sprawie warunek ten nie został zachowany.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji – w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, iż decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa.

Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek za pracowników (w części finansowanej przez płatnika składek) na ubezpieczenia społeczne za lipiec 2004 r., sierpień 2004 r. i za okres od października 2004 r. do marca 2005 r. wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień [...] r. oraz Fundusz Pracy i FGŚP za lipiec 2004 r., sierpień 2004 r. i za okres od października 2004 r. do marca 2005 r. wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień [...] r. Skarżący odpowiada za nie jako osoba trzecia na mocy pozostającej w obrocie prawnym decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. orzekającej o jego odpowiedzialności za zobowiązania P.P.U.H. A Sp. z o.o., której legalność nie podlega kontroli Sądu w niniejszej sprawie. Jedynie więc na marginesie Sąd zwraca uwagę, że załączona do przekazanych Sądowi akt kserokopia decyzji z dnia [...] r. nr [...] stwierdza, że za wspomniane wyżej składki wraz z odsetkami odpowiada P. K., a nie P. C..

Bezsporne jest zatem, że zaległości objęte inicjującym postępowanie w niniejszej sprawie wnioskiem skarżącego o ich umorzenie stanowią należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek, a zatem – jak zasadnie wskazał organ - mogą być one w części stanowiącej należność główną - umorzone wyłącznie w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Wbrew bowiem twierdzeniom skargi do tej kategorii zaległości nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., zgodnie z którym warunek całkowitej nieściągalności nie odnosi się jedynie do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia i wyłącznie w odniesieniu do tych należności znajduje zastosowanie Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zamknięty katalog przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieściągalności zawarty jest w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Przepis ten określa, że całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

W niniejszej sprawie kwestia ściągalności należności wobec ZUS, za które odpowiedzialność przypisano skarżącemu stosowną decyzją była badana zasadniczo w kontekście przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., zgodnie z którym nieściągalność ma miejsce, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Jak bowiem wskazano w zaskarżonej decyzji – odmawiając umorzenia zaległości wzięto pod uwagę, że wobec dłużnika wdrożono postępowanie egzekucyjne i w wyniku przymusowego dochodzenia tych należności w okresie od stycznia 2014 r. do lipca 2014 r. wyegzekwowano kwotę 717,88 zł. Okoliczność ta, którą po raz pierwszy wskazano w decyzji wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy została zakwestionowana przez skarżącego, który podniósł w skardze, że żadnej należności od niego nie wyegzekwowano, co może korelować z danymi uzyskanymi przez ZUS z Powiatowego Urzędu Pracy w S. (w zaświadczeniu z lipca 2014 r. potwierdzono, że skarżący jest od 21 sierpnia 2013 r. zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku), a także ze złożonym w toku postępowania umorzeniowego oświadczeniem skarżącego, że nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada żadnych nieruchomości, ani też majątku ruchomego. Mimo tak sformułowanego zarzutu organ nie ustosunkował się do niego w ogóle w odpowiedzi na skargę, a do przekazanych Sądowi akt nie dołączono żadnych dokumentów dotyczących postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego. Tym samym nieudokumentowane także pozostały powoływane przez Zakład okoliczności związane z przerwaniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania, mimo, iż przedawnienie stanowiło jeden z zasadniczych argumentów wskazanych przez stronę we wniosku o umorzenie.

Z powyższego wynika, że kwestia nieściągalności zaległości objętych wnioskiem skarżącego o umorzenie wymaga ponownej, pogłębionej analizy, także pod kątem przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. związanej z oceną możliwych do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot, zważywszy, że "sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę" (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 1 października 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 708/14, LEX nr 1535073). Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że decyzje dotyczące umorzenia zaległości wobec ZUS wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami. Nawet zatem wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 1079/09, LEX nr 586630). Wskazana specyfika rozstrzygania spraw związanych z umorzeniem zaległości determinuje także zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych. "Sądowej kontroli legalności decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru" (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 16 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ke 451/10, LEX nr 748959).

Kontrola ta, przeprowadzona z uwzględnieniem przedstawionych powyżej kryteriów, wykazała konieczność ponownego wnikliwego zbadania przesłanek nieściągalności oraz precyzyjnego i właściwie udokumentowanego odniesienia się do podnoszonego przez stronę we wniosku o umorzenie zarzutu przedawnienia zaległości (z uwzględnieniem regulacji dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osób trzecich). Zważyć bowiem należy, że "postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia" (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 91/12, LEX nr 1139317).

Jak więc wykazano powyżej wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i zobowiązania właściwego organu, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględnił powyższą argumentację i wynikające z niej zalecenia. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 257 zł, obejmującą koszty zastępstwa procesowego (240 zł) określone w § 14 ust.2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł). Ze względu na charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia odstąpiono natomiast od orzekania o jego wykonalności.