Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1819/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: ART. 15 UST. 1
journal: Dz.U. 1959 nr 14 poz 78
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa z dnia 30 stycznia 1959 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: ART. 156 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: ART. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi P. E. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister rolnictwa i rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r.

nr [...] po rozpatrzeniu wniosku P. E. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

[...] stycznia 2015 r. nr [...] utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2012 r. P. E. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia

[...] stycznia 1962 r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1961 r.

nr [...] orzekającej o przejęciu od B. E. na własność Państwa, bez odszkodowania, nieruchomości rolnej położonej w miejscowości K., powiatu [...], zapisanej w Sądzie Powiatowym w W.

w księdze wieczystej [...] o powierzchni [...] ha i tom II karta [...] o powierzchni [...] ha.

Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. P. E. wskazał, że podtrzymuje wszystkie wnioski dowodowe zawarte we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] stycznia 1962 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W.

z dnia [...] października 1961 r., w tym wniosek o przesłuchanie w charakterze świadków M. P., J. E. oraz o przesłuchanie wnioskodawcy P. E. W piśmie tym zwrócono się dodatkowo o przesłuchanie w charakterze świadka J. M. oraz o wystąpienie do Sądu Rejonowego w W.

o nadesłanie akt postępowania spadkowego o sygnaturze [...] oraz o nadesłanie ksiąg wieczystych o nr [...], dotyczące przedmiotowej nieruchomości.

Po rozpatrzeniu wniosku z dnia 3 stycznia 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. odmówił stwierdzenia nieważności wskazanych w tym wniosku decyzji.

Pismem z dnia 6 lutego 2015 r. P. E. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

[...] stycznia 2015 r W piśmie tym wskazano, że przedmiotowa sprawa nie została rozpatrzona z należytą starannością, a decyzja Ministra z dnia [...] stycznia 2015 r.

w sposób rażący narusza prawo materialne i prawo procesowe. Skarżący wskazał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w swojej decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. dokonał błędnej oceny okoliczności ujawnionych w sprawie, jak również nie przeprowadził dowodów zgłoszonych przez stronę. Skarżący wskazał ponadto, że pominięto wnioski

i twierdzenia zawarte w piśmie jego pełnomocnika z dnia 2.3 stycznia 2015 r., mimo braku uchybienia terminu wyznaczonego w zawiadomieniu z dnia 5 stycznia 2015 r., co narusza zasadę wynikającą z art. 10 Kpa.

Ponownie rozpatrując sprawę organ podniósł, że:

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. decyzją z dnia

[...] października 1961 r. nr [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy

z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu

i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym

(Dz. U. nr 39, poz. 174) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198) orzekło o przejęciu na własność Państwa, bez odszkodowania, nieruchomości rolnej położonej w miejscowości [...], powiat [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] o powierzchni [...] ha i tom II karta 30

o powierzchni [...]ha jako własność L. W., którego jedynym spadkobiercą został B. E. Z decyzji tej wynika, że B. E. nie zamieszkuje na gospodarstwie, lecz w W., przy ul. [...] i pracuje jako kierownik w Państwowym Przedsiębiorstwie w W. Na przedmiotowym gospodarstwie nie mieszka również żaden z członków jego rodziny. Gospodarstwo nie posiada żadnego inwentarza, jak również nie jest w całości zagospodarowane.

B.E. wniósł odwołanie od decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1961 r. podnosząc, że w chwili nagłej śmierci swego ojca W. E. miał wypadek w pracy, w wyniku czego miał złamaną nogę. Oświadczył ponadto, że żniwa w 1961 roku były opóźnione i bardzo deszczowe, należało zatem wykorzystać każdą słoneczną okazję. Odwołujący wskazał, że z uwagi na warunki, które nie pozwalały zająć się gospodarstwem, w lipcu,

w Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej [...] zrzekł się części gospodarstwa o powierzchni 10 ha ziemi i zabudowań gospodarskich w K. oraz żywego i martwego inwentarza na rzecz J. P. (nazwisko nie do końca czytelne), rolnika zamieszkałego w K., co zostało później potwierdzone aktem notarialnym. Odwołujący wskazał, że w tym samym czasie wniósł prośbę do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. o rozliczenie gospodarstwa, o wyrażenie zgody na podział i przejęcie reszty ziemi na własność Skarbu Państwa za zadłużenia finansowe. B. E. oświadczył, że ze swoim ojcem utrzymywał stosunki poprawne, pomagając mu finansowo i jeszcze obecnie spłaca pożyczkę zaciągniętą przez niego w banku w W. Z uwagi na charakter ojca nie mieszkał z nim. Wobec przedstawionych argumentów oraz twierdząc, że wydana decyzja jest krzywdząca wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Po rozpatrzeniu przez B. E. odwołania, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. decyzją z dnia [...] stycznia 1962 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej

w W. z dnia [...] października 1961 r. podnosząc, że grunty tego gospodarstwa leżą odłogiem i nie są przez właściciela uprawiane.

W związku z powyższym cała nieruchomość podpada po działanie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r.

o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną

i osadnictwem rolnym (Dz. U. nr 39, poz. 174) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych

(Dz. U. nr 39, poz. 198), w związku z czym orzeczono jak w sentencji.

Jak wynika z pozwu z dnia 1 marca 1962 r skierowanego do Sądu Powiatowego w W. przez Bank Spółdzielczy w W. przeciwko B. E. o zapłatę kwoty [...] zł, spadkodawca B. E. – W. E. z K. zaciągnął na cele swego gospodarstwa rolnego następujące kredyty u powoda, z których się nie rozliczył - na kontraktację rzepaku, lnu, ziemniaków przemysłowych, grochu, trawy, wyki, ziemniaków dla GS i zakupu ciągnika. Dłużnik zmarł w 1961 r. i z mocy postanowienia Sądu Powiatowego w W. z dnia [...] sierpnia 1961 r., sygn. akt [...] jego jedynym spadkobiercą jest B. E.

Z wyroku Sądu Powiatowego w W. z dnia [...] kwietnia 1962r., sygn. akt [...] wynika, że w postępowaniu z powództwa Banku Spółdzielczego w W. przeciwko B.E. Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę [...] zł z 10% odsetkami od wyszczególnionych w wyroku kwot wraz

z terminami wymagalności. W wyroku Sąd wskazał, że na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w W. z dnia 31 sierpnia 1961 r. sygn. akt [...] B. E., był jedynym spadkobiercą zmarłego w 1961 r. W. E., który zaciągnął od powoda pożyczkę na cele swego gospodarstwa rolnego.

Jak wynika z pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] stycznia 1963 r. skierowanego do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

w P. nr [...] dotyczącego przesłania akt sprawy przejęcia należącego do W. E. gospodarstwa rolnego w K., nie przejęto gospodarstwa protokolarnie, gdyż na nieruchomości nikogo nie było,

a chcąc nie dopuścić do zniszczenia zbiorów przystąpiono do zebrania i odstawienia zboża. Z pisma tego wynika, że jeszcze za życia W. E. gospodarstwo nie było należycie ani w całości zagospodarowane, co potwierdza areał obsiania [...] hektarowego gospodarstwa, na którym żytem obsiano jedynie [...] ha, jęczmieniem [...] ha, rzepakiem [...] ha i obsadzono [...] ha ziemniakami.

Z pisma Ministerstwa Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1963r. nr [...] wynika, że B. E. skarżył decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lutego 1962r. (błędna data decyzji) w sprawie przejęcia na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego we wsi K., należącego do ojca skarżącego zmarłego w 1961 r. oraz że Ministerstwo uznało, że decyzja nie narusza przepisów stanowiących podstawę jej wydania. Organ wskazał, że okoliczność dotycząca osobistych trudności skarżącego jako spadkobiercy gospodarstwa powodująca, że nie mógł po śmierci ojca niezwłocznie przystąpić do jego zagospodarowania nie wyklucza możliwości przejęcia gospodarstwa jako opuszczonego.

Z decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia

[...] września 1967r. nr [...] wynika, że w sprawie opuszczenia nieruchomości rolnej położonej w K. przez W. E. Prezydium umorzyło zaciągnięte przez dotychczasowego właściciela w Banku Spółdzielczym w W. pożyczki w wysokości [...] zł tj. w wysokości poczynionych nakładów inwestycyjnych i na produkcję roślinną w przejętym gospodarstwie rolnym. Z uzasadnienia decyzji wynika, że nieruchomość położona

w K., gromada [...], o pow. [...]ha wraz z budynkami

i przynależnościami została opuszczona przez W. E., który zmarł,

a jego spadkobiercy nie interesowali się pozostawionym gospodarstwem. Ustalono, że były właściciel z zaciągniętych kredytów w Banku Spółdzielczym w W. poczynił na przejętym gospodarstwie nakłady w kwocie [...] zł, które niniejszą decyzją podlegają umorzeniu.

Kontrolowane decyzje zostały wydane na podstawie art. 2 ustawy z dnia

13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu

i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym

(Dz. U. nr 39, poz. 174) oraz § 1 ust. i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198). Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 Kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń. Z kolei § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. zawierał definicję gospodarstwa opuszczonego, w myśl której za gospodarstwo takie uważano gospodarstwo, na którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Stosownie natomiast do § 2 rozporządzenia, przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa następowało bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne.

Odnosząc powyższe przepisy do stanu faktycznego organ wskazał, że W.E. zmarł w 1961 r., a jedyny jego spadkobierca – B. E. nie zamieszkiwał na gospodarstwie w K., lecz w W. przy ul. [...]. Okoliczność ta jest bezsporna i potwierdza ją sam B. E. w złożonym odwołaniu od decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia

[...] października 1961 r. nr [...] twierdząc, że ze względów na trudne relacje

i charakter ojca nie był w stanie z nim mieszkać, choć mu pomagał w gospodarstwie, również finansowo Na gospodarstwie nie zamieszkiwali również wymienieni w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. członkowie rodziny W.E. czy B. E. Ustaleń w tej mierze dokonano na podstawie wyjaśnień złożonych przez samego B. E. w ww. odwołaniu oraz na podstawie pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] stycznia 1963r. skierowanego do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. nr [...] dotyczącego przesłania akt sprawy przejęcia należącego do W. E. gospodarstwa rolnego w K., z którego to pisma wynika, że nie przejęto gospodarstwa protokolarnie, gdyż na nieruchomości nikogo nie było. Odnosząc się do oceny przesłanki zagospodarowania, organ podniósł, że przedmiotowe gospodarstwo rolne o pow. [...]ha nie było w całości ani nawet w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. W. E., mimo zaciągniętych kredytów na kontraktację rzepaku, lnu, ziemniaków, grochu, trawy, wyki i zakupu ciągnika nie zagospodarował przynajmniej w większej części należącego do niego gospodarstwa rolnego

w K. Jedynie niecałe 9 ha ziemi było wykorzystane rolniczo, co potwierdzają ustalenia pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia

[...] stycznia 1963r. skierowanego do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

w P. nr [...] dotyczącego przesłania akt sprawy przejęcia należącego do W. E. gospodarstwa rolnego

w K., z którego wynika, że jeszcze za życia W. E. gospodarstwo nie było ani należycie ani w całości zagospodarowane, co potwierdza areał obsiania ponad [...] hektarowego gospodarstwa, na następującym poziomie:

[...]ha obsiano żytem, [...] ha jęczmieniem, [...] ha rzepakiem i obsadzono [...]ha ziemniakami. Gospodarstwo było ponadto zadłużone. Wymieniony w 1961 r. zmarł,

a syn z uwagi na okoliczności osobiste nie był w stanie zając się gospodarstwem ojca.

Odnosząc się do podnoszonych w złożonym wniosku o wszczęcie postępowania argumentów i wniosków dowodowych organ podniósł, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nie ma na celu przeprowadzania nowych dowodów będących podstawą wydania decyzji w trybie zwykłym. W konsekwencji nie ma potrzeby by w niniejszym postępowaniu przeprowadzać nowe dowody na okoliczności czy gospodarstwo było opuszczone czy nie było. Gdyby gospodarstwo było zamieszkiwane przez konkubinę W. E. i przez nią właściwie uprawiane podniósłby tę argumentację występujący w sprawie B. E., który rzekomo miał wyrazić zgodę na zamieszkiwanie Z. P. w gospodarstwie

i jego uprawianie. Pełnomocnik wnioskodawcy w uzasadnieniu wniosku wskazał, że organy administracji wydając decyzje o przejęciu gospodarstwa niewłaściwie ustaliły stan faktyczny sprawy dokonując ustaleń rażąco sprzecznych z faktyczną sytuacją nieruchomości, jak również z postawą B.E., twierdząc, że wobec rażąco odstających od rzeczywistości ustaleń faktycznych, mimo upływu 50 lat, w chwili obecnej istnieją możliwości dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych przy pomocy zgłoszonych wniosków dowodowych w postaci przesłuchania M. P., syna Z. P. będącej konkubiną W. E., J. E. oraz wnioskodawcy P. E. Odnosząc się do zgłoszonego wniosku dowodowego organ uznał, że przesłuchiwanie świadków na okoliczności zamieszkiwania w gospodarstwie w dacie jego przejęcia i właściwego jego uprawiania jest niecelowe. Po pierwsze z uwagi na specyfikę postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności, które to postępowanie, wbrew twierdzeniom pełnomocnika wnioskodawcy, nie ma na celu przeprowadzania i zbierania nowych dowodów na okoliczności faktyczne sprawy i to takie, które miały miejsce w 1961 r. Zainteresowany sprawą B. E. nie wskazywał, że gospodarstwo było zamieszkiwane przez kogokolwiek. Z materiału dowodowego nie wynika też, że gospodarstwo było podawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. W konsekwencji wniosek

o przeprowadzenie żądanych dowodów nie zasługuje na uwzględnienie. To, że na gospodarstwie mieszkała konkubina W. E. oraz, że do chwili obecnej w domu mieszkają zstępni wymienionej nie wpływa na uznanie gospodarstwa za opuszczone na podstawie kontrolowanych w niniejszym postępowaniu decyzji. Z. P., będąca konkubiną W.E. nie należała bowiem do przewidzianego w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. kręgu osób. Nie ulega również wątpliwości, że po śmierci W. E. gospodarstwo liczące ponad [...] ha było uprawiane jedynie w część o powierzchni około [...] ha, co uzasadniało jego przejęcie jako opuszczonego. B. E. będący jedynym spadkobiercą W. E. i jego synem nie mieszkał na gospodarstwie lecz w W. przy ul. [...] i potwierdził w złożonych wyjaśnieniach ten stan, jak również przyznał że za życia pomagał ojcu gospodarować, lecz z uwagi na stosunek ojca nie bywał u niego często. Podnoszone przez B. E. jak i obecnie przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące trudnej sytuacji życiowej spadkobiercy, co uniemożliwiało mu zagospodarowanie nieruchomości, pomimo zrozumienia podnoszonych argumentów, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. W postępowaniu dotyczącym przejęcia danej nieruchomości jako opuszczonej istotnym był jedynie stan faktyczny gospodarstwa. Decydującym był stan jego zagospodarowania, przy czym nieważnym było czy dokonywany przez właściciela czy też przez dzierżawcę lub użytkownika. W niniejszej sprawie z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że gospodarstwo rolne

o powierzchni wynoszącej ponad [...] ha nie było poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym, co ostatecznie przesądziło o jego przejęciu na własność Państwa jako opuszczonego. Ustalenia w tej mierze nie pozwalają obecnie uznać, że organy orzekające o przejęciu gospodarstwa w sposób rażący naruszyły przepisy na podstawie których orzekały.

Odnosząc się do zarzutu, że pominięto wnioski i twierdzenia zawarte w piśmie pełnomocnika wnioskodawcy z dnia [...] stycznia 2015 r., mimo braku uchybienia terminu wyznaczonego w zawiadomieniu z 5 stycznia 2015 r., co narusza zasadę wynikającą

z art. 10 Kpa, organ stwierdził, że zarzut naruszenia postanowień art. 10 § 1 k.p.a. przez niezachowanie terminu do możliwości wypowiedzenia się, co do zebranego materiału dowodowego i składania wniosków, może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Na stronie stawiającej zarzut spoczywa ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż podnoszone wnioski dowodowe nie zmieniłyby rozstrzygnięcia organu

a ponadto w przeważającej mierze dotyczyły tych samych wniosków dowodowych podnoszonych we wniosku wszczynającym postępowanie w niniejszej sprawie. Organ podkreślił, że w prowadzonym obecnie postępowaniu nadzorczym nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważności aktu. Prowadzone współcześnie postępowanie nie zastępuje postępowania zwykłego i nie może być postępowaniem o charakterze merytorycznym, w którym bada się na nowo zebrany materiał dowodowy, przeprowadza dowody uzupełniające lub ponownie ocenia wszystkie zarzuty strony. Odstępstwo od tej zasady możliwe jest tylko w wyjątkowej sytuacji, jaką jest np. niezachowanie się części dokumentów będących podstawą wydania badanej decyzji. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności, uzasadniające konieczność przeprowadzenia dowodów uzupełniających, gdyż stan faktyczny niniejszej sprawy odpowiada zastosowanym przez organy administracji przepisom prawa uzasadniającym przejęcie gospodarstwa rolnego we wsi Kamienica jako opuszczonego, nie można uznać, że doszło do rażącego naruszenia przepisów stanowiących podstawę wydania kontrolowanych decyzji. W związku z tym nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] stycznia 1962r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia

[...] października 1961 r. nr [...].

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2015 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył P. E. zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, naruszenie przepisów postępowania, mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] i w konsekwencji odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

w P. z dnia [...] stycznia 1962 r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1961 r. nr [...] i uznanie, że decyzje te nie zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 2 ust 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia

18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych

z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skarżący podniósł między innymi, że specyfika postępowania

o stwierdzenie nieważności decyzji nie oznacza, że organ nie może przeprowadzić nowych dowodów. W ocenie strony skarżącej aktualne pozostaje stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2011 r. w sprawie

I OSK 2051/2010, iż zasada wyrażona w art. 7 k.p.a. obowiązuje we wszystkich postępowaniach administracyjnych, zatem również w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, wobec czego można się posłużyć dowodami nawet nowymi, o ile miałoby to pomóc w ocenie decyzji poddanej nadzorowi.

Wobec powyższego zakwestionował stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie nieuwzględnienia wniosków dowodowych złożonych we wniosku o stwierdzenie nieważności w/w decyzji

i powtórzonych w piśmie pełnomocnika powoda z dnia 23 stycznia 2015 r. jest uzasadniona. Zdaniem skarżącego w zaskarżonej decyzji wyrażono błędny pogląd prawny, iż w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy.

Skarżący zwrócił uwagę na stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji gdzie wskazano, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające konieczność przeprowadzenia dowodów uzupełniających, gdyż stan faktyczny niniejszej sprawy odpowiada zastosowanym przez organy administracji przepisom prawa uzasadniającym przejęcie gospodarstwa rolnego we wsi K. jako opuszczonego.

Odnosząc się do tego stanowiska wyrażonego podniósł, że w pierwszej kolejności należy dokonać prawidłowych ustaleń faktycznych a dopiero potem dokonywać oceny prawnej poczynionych ustaleń. Dlatego też, w toku postępowania zgłoszono szereg wniosków dowodowych zmierzających do weryfikacji stanu faktycznego sprawy.

Postępowania administracyjne zdaniem skarżącego zostały przeprowadzone

z licznymi uchybieniami i w konsekwencji poczynione ustalenia są niepełne i dlatego nie zachodziły podstawy do zastosowania art. 2 ust 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r.

o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

Dlatego też podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez utrzymanie

w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r.

i w konsekwencji odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] stycznia 1962 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1961 r.

Zdaniem skarżącego możliwość zastosowania art. 2 ust 1 ustawy z dnia

13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu

i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz

§ 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych zachodziła wówczas, gdy dane gospodarstwo rolne było rzeczywiście opuszczone a nie w sytuacji, w której sprawiało wrażenie gospodarstwa opuszczonego.

Jedną z przesłanek uznania gospodarstwa za opuszczone jest ustalenie, że jest to gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek. Jednocześnie nie określono, czy chodzi wyłącznie o faktyczny brak obecności w/w osób w obrębie danego gospodarstwa, czy też należy wziąć pod uwagę również psychiczne nastawienie właściciela do tej nieruchomości, tj. jego wolę co do zamieszkiwania

w obrębie tego gospodarstwa.

Ponadto nie określono żadnego kryterium czasowego braku pobytu w obrębie tego gospodarstwa dla przyjęcia, że jest ono niezamieszkane.

Zdaniem skarżącego przez gospodarstwo opuszczone należy rozumieć gospodarstwo w którym nikt nie zamieszkuje na skutek jego porzucenia, braku zainteresowania tym gospodarstwem i brakiem woli powrotu do tego gospodarstw.

Za taką argumentacją przemawia choćby stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2010 r. w sprawie I OSK 1482/09 w którym wskazano, że do podjęcia decyzji o przejęciu gospodarstwa na własność Skarbu Państwa jako opuszczonego przez właściciela było stwierdzenie organu administracyjnego, że grunty leżą odłogiem, zaś właściciel się nimi nie interesuje.

Mając natomiast na względzie ustalenia poczynione w toku kontrolowanych postępowań, nie można zgodzić się, aby zebrany wówczas materiał dowodowy dawał podstawy do przyjęcia, że przedmiotowe gospodarstwo jest opuszczone. Nie można bowiem wskazać, że B. E. porzucił to gospodarstwo, tj. nie chciał go prowadzić i nie interesował się nim.

B. E. zabiegał o to, by gospodarstwo to pozostało jego własnością, sprzeciwiał się ustaleniom organu I instancji, złożył odwołanie, czym dał wyraz temu, iż chce pozostać właścicielem tego gospodarstwa i ma zamiar się nim zajmować.

B. E. niezwłocznie po śmierci ojca przystąpił do czynności zmierzających do uregulowania sytuacji prawnej tego gospodarstwa. W międzyczasie została podjęta decyzja o przejęciu tego gospodarstwa na rzecz Państwa. Czynności te zostały podjęte w takim czasie, który uniemożliwiał B.E. zagospodarowanie całej nieruchomości. Przyjmując, że została spełniona przesłanka, iż gospodarstwo nie jest w całości lub części uprawiane oraz poddane odpowiednim zabiegom, obciążono B. E. skutkami działania jego poprzednika prawnego – W. E., który do chwili śmierci był jedyną osobą decydującą o ostatecznym kształcie tego gospodarstwa.

Zdaniem skarżącego wnioski wyciągnięte przez organy wydające kontrolowane decyzje były pochopne, a rzeczywista sytuacja w obrębie przedmiotowego gospodarstwa nie dawała podstaw do zastosowania art. 2 ust 1 ustawy z dnia

13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu

i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz

§ 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej.

Zdaniem Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.

Przedmiotem rozpoznania Sądu była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia [...] sierpnia 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] stycznia 2015 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium WRN w P.

z dnia [...] stycznia 1962 r. oraz utrzymującej przez nią w mocy decyzji Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1961 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa od B. E. bez odszkodowania nieruchomości rolnej położonej w miejscowości K., w powiecie [...], o łącznej powierzchni [...]ha.

Rozpoczynając rozważania nad niniejszą sprawą Sąd pragnie przede wszystkim zauważyć, że prowadzona ona była w trybie nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, którego celem jest ustalenie istnienia bądź braku istnienia przesłanek wskazujących na to, że kontrolowana w tym postępowaniu decyzja dotknięta jest wadami określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Warto w tym miejscu przypomnieć, iż organ wszczynający postępowanie w sprawie nieważności decyzji ostatecznej, uruchamia postępowanie w nowej sprawie, nigdy zaś nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w kwestionowanej decyzji. Skoro zatem istotą postępowania administracyjnego o stwierdzenie, nieważności decyzji jest ustalenie, czy zachodzi którakolwiek z przesłanek nieważności, nie zaś merytoryczna kontrola podjętego w postępowaniu zwykłym rozstrzygnięcia, to Sąd winien ocenić, czy organ prawidłowo przyjął, iż w sprawie wystąpiły bądź nie wystąpiły przesłanki wymienione

w art. 156 § 1 k.p.a. Przy czym podkreślić należy, że istotą stwierdzenia nieważności jest to, że przesłanka będąca przyczyną stwierdzenia nieważności istniała już w dacie wydania tej decyzji. Oznacza to, że zarówno organy administracyjne jak i Sąd powinny brać pod uwagę przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania, które obowiązywały w dacie wydania decyzji, której stwierdzenia nieważności strona się domaga, czyli w niniejszej sprawie, w dacie wydania decyzji przez Państwową Radę Narodową w W. z dnia [...] października 1961 r. o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa przez Skarb Państwa.

W związku z tym podniesione w skardze zarzuty mogą być rozważane jedynie

w zakresie, który nie dotyczy meritum sprawy administracyjnej, a jedynie oceny, czy zachodzi przesłanka nieważności wskazana w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W tym zaś kontekście organ zdaniem Sądu prawidłowo ocenił, że decyzja z dnia 20 października 1961 r. nie narusza rażąco art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną

i osadnictwem rolnym, czy też § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

Wskazać należy, że art. 2 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi, iż gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną

i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Natomiast w myśl § 1 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to i nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Brzmienie przepisu tego rozporządzenia oznacza, że wystarczające do podjęcia decyzji o przejęciu gospodarstwa na własność Skarbu Państwa jako opuszczonego przez właściciela było stwierdzenie organu administracyjnego, że grunty leżą odłogiem, zaś właściciel się nimi nie interesuje.

Treść powoływanych przepisów wskazuje, że warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było łączne spełnienie dwóch warunków: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (również małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę, że, z materiału dowodowego wynika wprost, że B. E. (poprzednik prawny skarżącego) nie zamieszkiwał w gospodarstwie w K., lecz w W. przy ul. [...]. W gospodarstwie tym nie zamieszkiwali także członkowie rodziny W. E. lub B. E. W gospodarstwie o powierzchni [...] ha nie było żadnego inwentarza, a wykorzystywany rolniczo był obszar około 9 ha co potwierdzają ustalenia dokonane przez Prezydium PRN w W. Gospodarstwo to było takie zadłużone. Właściciel tego gospodarstwa W. E. zmarł w 1961 r., a jego syn B. E.

z uwagi na sprawy osobiste nie był w stanie zająć się gospodarstwem ojca.

Z akt sprawy nie wynika także, aby B.E. podjął jakąkolwiek próbę zadysponowania gospodarstwem zawierając na przykład umowę jego dzierżawy na określony czas kiedy nie mógł zająć się nim osobiście.

W związku z tym zasadnie zdaniem Sądu organ uznał, iż zostały spełnione przesłanki określone w art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną

i osadnictwem rolnym, a w związku z tym nie było podstaw do stwierdzenia nieważności zarówno decyzji Prezydium WRN w P. z dnia [...] stycznia 1962 r. i decyzji Prezydium PRN w W. z dnia [...] października 1961 r.

Zdaniem Sądu organ prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W związku z tym zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 KPA Sąd uznał za niezasadne. Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącego, że organ naruszył art. 156 § 1 pkt 2 KPA utrzymując w mocy decyzję z dnia 23 stycznia 2015 r.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.