Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 176/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) Protokolant asystent sędziego Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 544/18 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 9 lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji w przedmiocie podatku akcyzowego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od M. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 23 listopada 2018r., sygn. akt V SA/Wa 544/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018r., poz. 1302 ze zm., obecnie Dz.U. z 2022r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") uwzględnił skargę M. P. (dalej też: "strona", "skarżący") i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej też: DIAS", "Dyrektor Izby", "organ odwoławczy", "organ II instancji") z 9 lutego 2018r., nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności, orzekając o kosztach postępowania.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

Decyzją z 5 września 2013r., nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego I w W. określił M. P. zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym, z tytułu produkcji wyrobu akcyzowego - tytoniu do palenia, w wysokości 37.834,00 zł, w miesiącu grudniu 2010r.

Działając na podstawie art. 216 § 1, 239b § 1 pkt 2, 239b § 2 i § 3 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018r., poz. 800 j.t. ze zm., dalej: "O.p."), Naczelnik Urzędu Celnego I w W. postanowieniem z 6 września 2013r., nr [...] nadał ww. decyzji z 5 września 2013r. rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że decyzja nieostateczna, nakładająca na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie podlega wykonaniu, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Rygor natychmiastowej wykonalności nadaje się, jeżeli organ podatkowy uprawdopodobni, że zobowiązanie wynikające z decyzji nie zostanie wykonane. W rozpoznawanej sprawie, w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżący prowadził działalność gospodarczą pod nazwą A. i zaprzestał jej wykonywania 31 maja 2012r. Strona zamieszkuje na terytorium Niemiec. Zdaniem organu, te okoliczności oraz to, że w trakcie postępowania, pomimo wezwań organu, nie dostarczyła dokumentów mających wpływ na wielkość zobowiązania podatkowego i tym samym utrudniała jego prowadzenie, spowodowały, że zasadnym stało się nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji z 5 września 2013r.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem strona wniosła zażalenie.

Dyrektor Izby Celnej w Warszawie postanowieniem z 18 grudnia 2013r., nr [...] stwierdził, że zażalenie wniesione zostało z uchybieniem terminu.

W wyniku rozpoznania skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 lipca 2014r., sygn. akt V SA/Wa 574/14 oddalił skargę strony. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wyrokiem z 21 października 2016r., sygn. akt I GSK 1858/14 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi i Administracyjnemu w Warszawie.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, oraz mając na uwadze ocenę prawną zaprezentowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 maja 2017r., sygn. akt V SA/Wa 184/17 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z 18 grudnia 2013r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie prawidłowego doręczenia stronie postanowienia z 6 września 2013r., Dyrektor IAS uznał, iż zażalenie z 1 października 2013 r. (nadane w placówce operatora pocztowego w tym samym dniu) zostało wniesione z zachowaniem terminu do dokonania tej czynności.

Rozpatrując sprawę merytorycznie Dyrektor IAS postanowieniem z 9 lutego 2018r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu I w Warszawie z 6 września 2013r. o nadaniu decyzji z 5 września 2013r. rygoru natychmiastowej wykonalności, uznając jego słuszność pod względem faktycznym i prawnym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że w sprawie wystąpiły łącznie przesłanki, o których mowa w art. 239b § 1 pkt 1 O.p., dające podstawę do zastosowania instytucji nadania decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności. Dodatkowo Dyrektor podkreślił, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego I w W. z 5 września 2013r. określająca stronie zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za sierpień 2010r. jest decyzją ostateczną i funkcjonuje w obrocie prawnym. Strona nie zaskarżyła postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 17 grudnia 2013r. stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę.

Podkreślił, że brak jest podstaw do uznania, że postanowienie organu I instancji zostało doręczone stronie zanim zaczęła funkcjonować w obrocie prawnym decyzja Naczelnika UC I z 5 września 2013r., bowiem jak wynika z dowodów znajdujących się w aktach administracyjnych postanowieniem z 17 grudnia 2013r. Dyrektor Izby Celnej w Warszawie stwierdził, że odwołanie od decyzji z 5 września 2013r. zostało złożone po terminie. Postanowienie to nie zostało zaskarżone wobec czego stało się ostateczne. Okoliczność ta, zdaniem Sądu I instancji wyklucza możliwość dowodzenia w przedmiotowym postępowaniu, że decyzja została stronie doręczona w innej dacie niż wskazana.

Oceniając zaskarżone postanowienie WSA uznał, że organy nie wykazały w postępowaniu dwuinstancyjnym, iż w sprawie zaistniały przesłanki zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności. W związku bowiem z przyjętym przez ustawodawcę sformułowaniem "uprawdopodobni" Sąd uznał, że mimo iż ustawodawca, nie wymaga od organu podatkowego wykazania okoliczności za pomocą przewidzianych przepisami procedury dowodów, a rygory uznania jego twierdzeń są złagodzone i odformalizowane, to cytowane przepisy nie zwalniają organów podatkowych od dokonania jakichkolwiek ustaleń odnośnie wykazania zaistnienia co najmniej jednej z czterech przesłanek określonych treścią art. 239b § 1 O.p. oraz uprawdopodobnienia w związku z tym, że zobowiązanie określone w decyzji nie zostanie wykonane, co uzasadnia nałożenie rygoru natychmiastowej wykonalności.

W ocenie Sądu I instancji organ II instancji naruszył przepisy postępowania, albowiem utrzymał w mocy postanowienie, które zostało wydane z naruszeniem cyt. przepisów Ordynacji podatkowej. Zdaniem WSA DIAS prowadząc postępowanie zainicjowane zażaleniem skarżącego, nie mógł "zastąpić" organu I instancji w prowadzeniu postępowania dowodowego w przedmiocie oceny, czy w dacie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności zachodziły przesłanki uzasadniające zastosowanie trybu przewidzianego wyżej wskazanymi przepisami, a tym samym naruszył dyspozycję art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 lit. a w zw. z art. 239 O.p. W ocenie Sądu I instancji co do zasady organ II instancji w ramach uzupełnienia materiału dowodowego, może poczynić dodatkowe ustalenia w zakresie wykazania istnienia przesłanki, czy też przesłanek wskazanych przez organ I instancji jako podstawa nałożenia rygoru natychmiastowej wykonalności, nie może jednak powoływać się na inną, niż wskazana w postanowieniu organu I instancji przesłankę, nawet jeśli istniała ona obiektywnie w dacie wydania tego postanowienia.

W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie kosztów postępowania, oświadczył również, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 239b O.p. poprzez niezasadne przyjęcie, iż organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania utrzymując w mocy postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, które, zdaniem Sądu, zostało wydane z naruszeniem prawa przez organ I instancji;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 239b O.p. poprzez niezasadne przyjęcie, iż organ odwoławczy przeprowadził postępowanie dowodowe w przedmiocie oceny czy zachodziły przesłanki uzasadniające zastosowanie rygoru natychmiastowej wykonalności oraz niezasadne przyjęcie, iż nie mógł powołać na inną niż wskazaną w postanowieniu organu I instancji przesłankę nałożenia rygoru natychmiastowej wykonalności;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 239b § 1 i § 2 O.p poprzez niezasadne przyjęcie, iż organy podatkowe nie wykazały na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, iż w sprawie zaistniały przesłanki zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. P. reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera uzasadnione zarzuty.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził przesłanek nieważności postępowania.

Wobec takich regulacji poza sporem powinna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Istota sporu sprowadza się do oceny, czy zasadne jest stanowisko Sądu I instancji, że organy nie wykazały w postępowaniu dwuinstancyjnym, że w sprawie zaistniały przesłanki zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności.

Kolejny zarzut wskazany przez skarżącego kasacyjnie dotyczy braku normatywnej możliwości powoływania się przez organ II instancji na inną przesłankę (inne przesłanki) nałożenia rygoru natychmiastowej wykonalności, niż przesłanka wskazana w postanowieniu organu I instancji, nawet jeśli istniała ona obiektywnie w dacie wydania tego postanowienia, bowiem jak wskazał WSA nie może "zastąpić" organu I instancji w prowadzeniu postępowania dowodowego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach niniejszej sprawy, stanowisko Sądu I instancji jest wadliwe, i to w obu ww. kwestiach.

Jest poza sporem, że z akt administracyjnych, zgromadzonych przez organ II instancji wynika, że wobec skarżącego toczyły się postępowania egzekucyjne. Należy stwierdzić, że organ rozpoznający zażalenie podzielił stanowisko organu I instancji, że w sprawie występuje przesłanka unormowana w art. 239b § 1 pkt 2 O.p. Organ ten także ustalił, że w sprawie występuje przesłanka z art. 239b § 1 pkt 1 O.p., a więc wskazał, że występują obie przesłanki, o których mowa w tym przepisie. Organ II instancji miał zatem podstawy do stwierdzenia, że w dniu wydania przez organ podatkowy I instancji postanowienia o nadaniu decyzji określającej zobowiązanie podatkowe rygoru natychmiastowej wykonalności zachodziło duże prawdopodobieństwo, że zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym nie zostanie wykonane (§ 2 art. 239b § 2 O.p.). Przez co możliwe było utrzymanie w mocy postanowienia Sądu I instancji.

Natomiast w zakresie okoliczności, że organ II instancji "zastąpił" organ I instancji w prowadzeniu postępowania dowodowego należy wskazać, że zakres zasady dwuinstancyjności postępowania w postępowaniu odwoławczym doprecyzowuje unormowanie zawarte w art. 233 § 2 O.p. oraz art. 229 O.p. Pierwszy z tych przepisów tj. art. 233 § 2 O.p. stanowi, że organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Z kolei drugi z nich tj. art. 229 O.p. określa, że organ odwoławczy może przeprowadzić, na żądanie strony lub z urzędu, dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Organ wyższego stopnia zdecydował się na przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego i pozyskał dowody wskazujące, że w sprawie występuje nie tylko pierwsza, ale i druga przesłanka normatywna nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Wymaga zaakcentowania, że użyty w art. 239b § 1 pkt 1 O.p. spójnik "lub" wskazuje na to, że do zastosowania instytucji rygoru natychmiastowej wykonalności wystarczy spełnienie tylko jednej z nich. Skoro jednak w sprawie występują dwie przesłanki, to organ wyższego stopnia postąpił prawidłowo, utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie i jednoznacznie wywodząc okoliczność, którą ustalił i w uzasadnieniu postanowienia opisał.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie obecnym podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2019r, sygn. akt I GSK 43/19 i podkreśla, że rygor natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej może być nadawany przez organ podatkowy pierwszej instancji od chwili wydania tego rozstrzygnięcia. Możliwa jest więc taka sytuacja, że w jednej kopercie zaadresowanej do strony postępowania (jej pełnomocnika lub przedstawiciela), po wpisaniu stosownych oznaczeń na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, zostanie umieszczona zarówno nieostateczna decyzja, jak i postanowienie o nadaniu temu rozstrzygnięciu rygoru natychmiastowej wykonalności (L. Etel (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz aktualizowany. Komentarz do art. 239b, nb. 3, Lex 2019). Takie samo stanowisko zajął NSA w wyroku z 25 listopada 2016r., sygn. akt II FSK 2995/14). Naczelny Sąd Administracyjny analizował relację pomiędzy decyzją wymiarową a postanowieniem o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności tej decyzji, w tym skutki już wywołane przez postanowienie w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności, jeżeli decyzja wymiarowa zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego. Wprost przy tym stwierdzono w orzeczeniu zacytowanym w skardze, że "postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności wydane w trybie art. 239b O.p. wywołuje skutki prawne również wówczas, gdy doręczone zostanie łącznie z decyzją wymiarową". Wydanie decyzji (postanowienia) i wprowadzenie jej do obrotu prawnego, to różne pojęcia. W art. 212 O.p. ustawodawca wyraźnie odróżnia zdarzenie w postaci wydania decyzji od skutków prawnych wywołanych jej doręczeniem. Nie ulega natomiast wątpliwości, że w pierwszej kolejności winna zostać wydana przez organ pierwszej instancji decyzja wymiarowa, a dopiero następnie postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Z akt sprawy wynika, że taka właśnie kolejność została dochowana, bowiem postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zostało wydane następnego dnia po wydaniu decyzji. Ponadto w przypadku wydania obu orzeczeń tego samego dnia wystarczy jednoznaczne określenie w sentencji postanowienia, której decyzji został nadany rygor, aby nie było wątpliwości, że wydanie ww. postanowienia zostało poprzedzone wydaniem decyzji (por. wyrok NSA z 20 stycznia 2016r., sygn. akt II FSK 2980/13, CBOSA). NSA wskazuje, że brak jest normatywnych podstaw aby uznać, że dopiero od momentu doręczenia decyzji istnieje prawna możliwość nadania jej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Należy też podkreślić, że okoliczność, iż postępowanie sądowoadministracyjne dotyczące zgodności z prawem postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zostało wszczęte po uzyskaniu waloru ostateczności przez decyzję określającą zobowiązanie podatkowe, a także po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, nie mogła mieć znaczenia dla oceny dokonywanej przez sądy administracyjne obu instancji, dokonujące kontroli judykacyjnej. Kontroli instancyjnej (w ramach postępowania administracyjnego), a następnie sądowoadministracyjnej podlegała bowiem zasadność nadania rygoru natychmiastowej wykonalności.

W konsekwencji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie organ wyższego stopnia wydał prawidłowe rozstrzygnięcie.

Zgodnie z art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Skorzystanie z instytucji procesowej, o której mowa w tym przepisie, możliwe jest również w sytuacji, gdy nie wnosił o to skarżący kasacyjnie (wyrok NSA z 19 grudnia 2018r., sygn. akt II FSK 3541/16 i przywołane tam orzecznictwo, CBOSA).

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, uznając zasadność skargi kasacyjnej, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym (uchylając zaskarżony wyrok) i drugim sentencji (oddalając skargę).

O kosztach postępowania sądowego jak w punkcie trzecim sentencji, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 oraz art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r., poz. 265). Zasądzona kwota 580 zł stanowi zwrot kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, który nie występował przed Sądem I instancji. Na zasądzone koszty składają się koszty wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł) oraz koszty wynagrodzenia radcy prawnego (480 zł).