Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 599/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 4 pkt 3
journal: Dz.U. 1992 nr 21 poz 86
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia NSA del. Danuta Małysz (sprawozdawca), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r.. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. S.A. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 października 2013 r. sygn. akt I SA/Wr 1213/13 w sprawie ze skargi T. S.A. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 30 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób prawnych za 2008 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od T. S.A. z siedzibą w K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 1213/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę T. [...] z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 kwietnia 2013 r. w przedmiocie nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób prawnych za 2008 r.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan sprawy:

T. [...] z siedzibą w K. (strona, skarżąca) wniosła o stwierdzenie nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób prawnych za 2008 r. od dochodów z tytułu udziałów w zyskach. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że zawarła z E. [...] umowę użytkowania przysługujących temu podmiotowi 100 % udziałów J. [...], w związku z czym w 2008 r. ta ostatnia spółka wypłaciła stronie dywidendę, jednak działając jako płatnik pomniejszyła jej kwotę o zryczałtowany podatek dochodowy od osób prawnych na podstawie art.22 ust.1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz.654 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w 2008 r. zwanej dalej "u.p.d.o.p.", tj. nie uwzględniając zwolnienia przewidzianego w art.22 ust.4 u.p.d.o.p. Strona jest zdania, że spełnia wszystkie warunki wskazanego zwolnienia. Dodatkowo podkreśliła ona, że cel umowy użyczenia udziałów i przewidywany termin jej zakończenia był ściśle powiązany z przejściem własności udziałów na jej rzecz, co oznacza, że jako użytkownik udziałów była ona ekonomicznym właścicielem udziałów już od momentu ustanowienia na jej rzecz użytkowania tych udziałów.

Decyzją z 30 stycznia 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. odmówił stwierdzenia nadpłaty, wskazując że strona nie spełnia warunku przewidzianego w art.22 ust.4 pkt 3 u.p.d.o.p., który dotyczy posiadania przez spółkę otrzymującą dywidendę bezpośrednio nie mniej niż 15 % udziałów (akcji) w kapitale spółki, która dywidendę wypłaca. Organ wyraził pogląd, że warunku tego nie spełnia użytkownik udziałów, który nie posiada bezpośrednio udziałów w spółce wypłacającej dywidendę, a prawo do dywidendy nabywa na podstawie umowy użytkowania udziałów, tj. wykonywanie niektórych praw należących uprzednio do właściciela. Stwierdził, że pojęcie posiadania udziałów użyte w art.22 ust.4 pkt 3 u.p.d.o.p. odsyła do stosunku prawnego istniejącego między właścicielem udziałów a spółką zależną, który wynika tylko i wyłącznie z faktu posiadania przez właściciela udziałów w kapitale spółki zależnej, a tym samym użytkownika udziałów spółki wypłacającej dywidendę nie można uznać za podmiot posiadający bezpośrednio udziały tej spółki. Wyjaśnił także, że dodanie z dniem 1.01.2011 r. ust.4d do art.22 u.p.d.o.p. miało jedynie charakter doprecyzowujący.

Po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia 30 kwietnia 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że dywidenda wypłacona stronie, jako użytkownikowi udziałów niebędącemu bezpośrednim posiadaczem, tj. właścicielem, nie mniej niż 10 % udziałów w spółce wypłacającej dywidendę, nie korzysta ze zwolnienia przewidzianego w art.22 ust.4 u.p.d.o.p. z uwagi na niespełnienie przez stronę warunku określonego w pkt 3. Zdaniem organu II instancji, wykładania art.22 ust.4 pkt 3 u.p.d.o.p. obejmująca zwolnieniem także dywidendy otrzymane przez podmioty będące wyłącznie użytkownikami akcji (udziałów) naruszałaby postanowienia dyrektywy Rady 90/435/EWG z dnia 23 lipca 1990 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych Państw Członkowskich (Dz.U. UE L nr 225 z 1990 r., str.6, Dz.U. UE-sp. 09-1-147, ze zm.). Organ zwrócił uwagę, że w wyroku z dnia 22.12.2008 r. w sprawie C-48/07 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) przyjął, iż pojęcie udziału w kapitale spółki w innym państwie członkowskim, o którym mowa w art.3 dyrektywy 90/435/EWG, nie obejmuje użytkowania udziałów.

W skardze wniesionej na decyzję organu odwoławczego strona zarzuciła naruszenie: - art.72 § 1 pkt 2 w związku z art.73 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz.749 ze zm.), zwanej dalej "O.p.", w związku z art.22 ust.4, 4a i 4b u.p.d.o.p. (przez odmowę stwierdzenia nadpłaty w wyniku uznania, że użytkowanie udziałów nie może być podstawą do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art.22 ust.4 u.p.d.o.p.), - art.22 ust.4, 4a i 4b u.p.d.o.p. (przez przyjęcie, że otrzymując dywidendę jako użytkownik udziałów, równocześnie nie będąc ich właścicielem, skarżąca nie posiadała bezpośredniego udziału w kapitale spółki wypłacającej dywidendę i tym samym nie mogła skorzystać ze zwolnienia określonego w art.22 ust.4 u.p.d.o.p.), - art.120 i art.121 § 1 O.p. przez dokonanie wykładni niejasnych przepisów prawa na niekorzyść podatnika.

W piśmie z dnia 12.08.2013 r. skarżąca podtrzymała stanowisko przedstawione w skardze.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi.

Przedstawiając motywy podjętego rozstrzygnięcia o oddaleniu skargi Sąd pierwszej instancji zauważył, że istota sporu w sprawie sprowadza się do wykładni art.22 ust.4 u.p.d.o.p., a w zasadzie warunków zwolnienia podatkowego przewidzianych w jego pkt 3 i 4, z których wynika, że spółka uzyskująca dochód z dywidendy (pkt 3) i odbiorca dochodów z dywidendy (pkt 4 lit.a) musi posiadać bezpośrednio nie mniej niż 15 % udziałów w kapitale spółki dywidendę wypłacającej.

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że udział w spółce jest pojęciem wieloznacznym - przede wszystkim rozumiany jest jako cześć kapitału zakładowego spółki, ale wyraża też ogół praw i obowiązków wspólników w stosunku do spółki, przy czym oznacza jednocześnie uczestnictwo wspólnika w spółce. Na etapie tworzenia spółki udział oznacza przede wszystkim wniesienie wkładu, a po wniesieniu wkładu i zarejestrowaniu spółki pojęcie udział zmienia swój wyraz prawny i oznacza prawo wspólnika do uczestnictwa w podejmowaniu decyzji w spółce i prawo do zysku, jest też częścią kapitału zakładowego i jako prawo obligacyjne może być przedmiotem obrotu lub obciążenia prawem zastawu, użytkowania. Sąd wskazał także, że stosowanie do art.265 § 2 w związku z art.252 K.c. umowne ustanowienie użytkowania udziałów spółki wypłacającej dywidendę uprawnia użytkownika do pobierania pożytków z tych udziałów, może ono także uprawniać do wykonywania prawa głosu (art.187 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych – Dz.U. Nr 94, poz.1037 ze zm., zwanej dalej "K.s.h.).

Dalej Sąd pierwszej instancji podniósł, że brzmienie pkt 3 i pkt 4 lit.a ust.4 art.22 u.p.d.o.p. wskazuje, że ustawodawca rozróżnia prawo do udziału w kapitale (majątku) spółki (pkt 3) od prawa do dywidendy i innych udziałów w zysku spółki wypłacającej dywidendę, posługując się pojęciem "odbiorca dywidendy", co oznacza faktycznego odbiorcę dywidendy, zatem także użytkownika udziałów. Przy tym, z uwagi na odwołanie się w pkt 4 lit.a ust.4 art.22 u.p.d.o.p. do pkt 3 tego ustępu, zarówno uzyskujący dochody z dywidendy, jak i odbiorca dochodów z dywidendy, aby korzystać ze zwolnienia, musi jednocześnie posiadać prawo do udziału w kapitale (majątku) spółki.

Zdaniem Sądu, uwzględniając, że ze zwolnienia podatkowego na podstawie art.22 ust.4 u.p.d.o.p. może korzystać tylko taka spółka, która spełnia wszystkie wymienione w tym przepisie warunki, to znaczy jednocześnie posiada co najmniej 15 % udział w kapitale spółki wypłacającej dywidendę i jest odbiorcą dywidendy (ma prawo do udziału w zysku), należy przyjąć, że spółka, która jest tylko użytkownikiem 100 % udziałów spółki wypłacającej dywidendę, obu tych warunków nie spełnia, ma ona bowiem prawo do udziału w zysku, ale nie ma udziału w kapitale spółki, która dywidendę wypłaca. Przysługujące jej prawo wywodzi ona nie z posiadania udziałów w kapitale spółki dywidendę wypłacającej, ale z umowy cywilnoprawnej zawartej ze spółką posiadającą udział w kapitale spółki wypłacającej dywidendę. Przysługujące spółce otrzymującej dywidendę prawo użytkowania udziałów pozwala jedynie na pobierania pożytków z tych udziałów (w niektórych przypadkach na wykonywanie prawa głosu), ale nie daje prawa do udziału w kapitale spółki wypłacającej dywidendę; prawo do udziału w kapitale spółki wypłacającej dywidendę przysługuje nadal spółce, która umownie ustanowiła użytkowanie udziałów.

Sąd pierwszej instancji wskazał ponadto, że definicję spółek zależnej i dominującej zawiera art.3 ust.1 dyrektywy 90/435/EWG i stwierdził, że to z tej definicji wywiedziono w wyroku TSUE w sprawie C-48/07, że zwolnienie przewidziane w art.5 ust.1 dyrektywy (zyski, które spółka zależna wypłaca swojej spółce dominującej są zwolnione z podatku potrącanego w źródła dochodu) nie może przysługiwać użytkownikowi udziałów spółki zależnej. Zauważył jednak także, że u.p.d.o.p. nie zawiera definicji spółki zależnej i spółki dominującej, przy czym za taką definicję nie można uznać uregulowania zawartego w art.11 ust.1 u.p.d.o.p., dotyczy ono bowiem wyłącznie podmiotów powiązanych i wykorzystywania tych powiązań do unikania lub zaniżania opodatkowanie. Brak jest także podstaw do zastosowania zawartej w art.4 § 1 pkt 4 K.s.h. definicji spółki dominującej, gdyż u.p.d.o.p. nie odwołuje się do tej definicji, a zakres zarówno przedmiotowy, jak i podmiotowy zwolnienia podatkowego przewidzianego w art.22 ust.4, 4a i 4b u.p.d.o.p. został wyznaczony wyłącznie tymi przepisem.

Podsumowując Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skoro w stanie faktycznym sprawy skarżąca nie posiadała - w podanym wyżej znaczeniu – wymaganego udziału w kapitale spółki wypłacającej dywidendę (posiadała jedynie prawo do pobierania pożytków ze 100 % udziałów tej spółki), , to zasadnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie jest spółką, o której mowa w art.22 ust.4 pkt 3 u.p.d.o.p. i tym samym nie ma prawa do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art.22 ust.4 u.p.d.o.p.

Jako podstawę prawną oddalenia skargi Sąd pierwszej instancji wskazał art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz.270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.".

Skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną, w której zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) brak zastosowania art.72 § 1 pkt 2 w związku z art.73 § 1 pkt 2 O.p. w związku z art.22 ust.4, 4a i 4b u.p.d.o.p. przez odmowę stwierdzenia nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób prawnych w wyniku uznania, iż użytkowanie udziałów nie może być podstawą do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art.22 ust.4 u.p.d.o.p.,

b) błędną wykładnię art.22 ust.4, 4a i 4b u.p.d.o.p. polegającą na przyjęciu, że skarżąca, otrzymując dywidendę jako użytkownik udziałów, równocześnie nie będąc ich właścicielem, nie posiadała bezpośredniego udziału w kapitale spółki wypłacającej dywidendę i tym samym nie mogła skorzystać ze zwolnienia przewidzianego w art.22 ust.4 u.p.d.o.p.,

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. przez nieuchylenie decyzji wydanej z naruszeniem art.120 i art.121 § 1 O.p. przez dokonanie wykładni przepisów prawa podatkowego i związanych z nimi niejasności interpretacyjnych na niekorzyść podatnika,

b) art.141 § 4 P.p.s.a. przez brak uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób odpowiadający wymogom prawa, tj. przez nieodniesienie się do wszystkich argumentów podnoszonych przez skarżącą, co powoduje brak możliwości pełnego poznania motywów rozstrzygnięcia oraz oceny ich poprawności.

W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca zauważyła, że poza sporem jest w sprawie spełnienie przez nią wszystkich przewidzianych w art.22 ust.4 pkt 1-4 u.p.d.o.p. warunków zwolnienia, z wyjątkiem wymogu dotyczącego bezpośredniego posiadania przez nią nie mniej niż 15 % udziałów w kapitale zakładowym spółki wypłacającej dywidendę. Stwierdziła, że nie podziela poglądu organów podatkowych oraz Sądu pierwszej instancji w zakresie tego warunku, gdyż jego przyjęcie oznaczałoby, iż posiadanie może wynikać tylko z prawa własności, co – w jej ocenie – pozostaje w sprzeczności w obowiązującymi w 2008 r. przepisami u.p.d.o.p.; warunek taki został wprowadzony dopiero od dnia 1.01.2011 r. Skarżąca wyraziła pogląd, że określenie "posiadanie" należy rozumieć w sposób przyjęty w potocznym języku polskim, za pomocne uznała też odwołanie się do rozumienia tego określenia na gruncie prawa cywilnego, przy czym zwróciła uwagę, że do treści użytkowania rzeczy należy także jej posiadanie. Podniosła także, że również dyrektywa 90/435/EWG w art.3 ust.1 (stanowiącym podstawę implementacji zwolnienia określonego w art.22 ust.4 u.p.d.o.p.) posługuje się określeniem "posiadanie", zatem użycie tego określenia przez polskiego ustawodawcę nie było przypadkowe i miało na celu objęcie zwolnieniem szerszej grupy podmiotów niż tylko udziałowcy (akcjonariusze).

Skarżąca odwołała się ponadto do wyrażanych w doktrynie poglądów, iż ustanowienie użytkowania stanowi substytut zbycia akcji, gdy samo zbycie jest niedogodne lub niemożliwe, że K.s.h. w swych przepisach stawia niejednokrotnie znak równości między akcjonariuszem i użytkownikiem akcji oraz że, w kontekście cywilnoprawnym, sytuacja użytkownika jest w istotnym stopniu podobna do sytuacji nabywcy, co stanowi dodatkowy argument przemawiający za tym, aby użytkownika akcji traktować w sposób identyczny jak akcjonariusza. W związku z tym wskazała na okoliczności towarzyszące zawarciu przez nią umowy użytkowania akcji, jej tymczasowy charakter oraz wyzbycie się przez udziałowca praktycznie wszystkich uprawnień właściciela udziałów z wyjątkiem prawa do ich zbycia. Podkreśliła, że za objęciem spornym zwolnieniem podatkowym przemawia zarówno wykładnia literalna, jak i systemowa.

Odnosząc się do wyroku w sprawie C-48/07 skarżąca podniosła, że wynika z niego, iż przepisy krajowe mogą przewidywać zwolnienie z opodatkowania dywidend otrzymanych przez użytkownika udziałów.

Uznając za niezbędne skupienie się na przepisach u.p.d.o.p. i w ich ramach dokonanie interpretacji pojęcia posiadanie udziałów oraz stwierdzając, że przepisy te w żaden sposób nie warunkują przyznania prawa do zwolnienia od posiadania na podstawie tytułu własności, skarżąca odwołała się także do poglądów wyrażonych w uzasadnieniach wyroków sądów administracyjnych w sprawach I SA/Lu 593/08 i I SA/Kr 535/13.

Zdaniem skarżącej, organy podatkowe naruszyły art.120 O.p. przez oparcie rozstrzygnięcia o wadliwie zinterpretowane przepisy prawa materialnego. Nie uwzględniły także faktu, że interpretacja pojęcia "posiadanie udziałów" na gruncie art.22 ust.4 pkt 3 u.p.d.o.p. budziła istotne wątpliwości interpretacyjne, co uzasadnia również zarzut naruszenia art.121 § 1 O.p.

W zakresie zarzutu naruszenia art.141 § 4 P.p.s.a. skarżąca stwierdziła, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do wskazanego przez nią i korzystnego dla niej orzecznictwa, jak też nie poddał głębszej analizie przedstawianej przez skarżącą argumentacji, w szczególności w zakresie argumentu merytorycznej zmiany regulacji prawnej dokonanej w 2011 r., która – w ocenie skarżącej – sama w sobie jest wystarczającym argumentem na poparcie jej twierdzeń.

W piśmie z dnia 4.04.2016 r., wniesionym po upływie terminu określonego w art.179 P.p.s.a., Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona.

Istota sporu w sprawie, co wprost potwierdzone zostało w treści skargi kasacyjnej, sprowadza się do sposobu rozumienia art.22 ust.4 pkt 3 u.p.d.o.p. i konsekwencji prawnych interpretacji tego przepisu - chodzi o to, czy będąc jedynie użytkownikiem udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (nie będąc udziałowcem w tej spółce) skarżąca "posiadała bezpośrednio udziały w kapitale spółki" (w wymaganej wielkości).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dochodząc do konkluzji, że ze zwolnienia przewidzianego w art.22 ust.4 u.p.d.o.p. może korzystać wyłącznie spółka, która spełnia wszystkie wymienione w tym przepisie warunki, w tym jest właścicielem co najmniej 15 % udziałów w kapitale spółki wypłacającej dywidendę i odbiorcą dywidendy (dysponuje prawem do udziału w osiągniętym zysku), Sąd pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował wskazany wyżej przepis Trafnie też wyjaśnił, że spółka będąca wyłącznie użytkownikiem udziałów spółki wypłacającej dywidendę nie ma udziału w kapitale spółki wypłacającej dywidendę, a jej prawo do uczestniczenia w podziale zysku wynika nie z posiadania udziału w kapitale spółki, ale ze stosownej umowy cywilnoprawnej. Przysługujące spółce otrzymującej dywidendę prawo użytkowania udziałów stwarza wprawdzie podstawę do pobierania pożytków z udziałów, istnieje jednak zasadnicza różnica pomiędzy tym prawem a prawem do udziału w kapitale spółki wypłacającej dywidendę, które przysługuje w dalszym ciągu wspólnikowi - spółce, która w drodze umowy ustanowiła użytkowanie udziałów. Zatem już literalne brzmienie analizowanej regulacji prawnej daje podstawę do przyjęcia, że przedmiotowe zwolnienie podatkowe ma zastosowanie tylko do dywidendy uzyskanej przez podmiot, który dysponuje udziałem ("posiada udział") w kapitale spółki dywidendę wypłacającej, nie zaś do dywidendy uzyskanej przez podmiot będący wyłącznie użytkownikiem udziałów spółki wypłacającej dywidendę.

Powyższe znajduje potwierdzenie w przepisach K.s.h., regulujących ustrój i zasady działania spółek kapitałowych. Zgodnie z art.152 K.s.h. kapitał zakładowy spółki dzieli się na udziały, te zaś obejmowane są, jak wynika z art.153 i art.163 pkt 2 K.s.h., jedynie przez wspólników spółki i są częścią jej kapitału zakładowego i wartości wkładu. Dopiero z przypisanego do wspólnika udziału w kapitale spółki wypływają dla niego prawa i obowiązki w oparciu o przepisy K.s.h. oraz umowę spółki. Tylko też posiadanie udziałów w kapitale spółki, jakie przysługuje wspólnikowi, ma charakter bezpośredni.

Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje, że w potocznym języku polskim oraz w znaczeniu przyjętym w prawie cywilnym określenie "posiadanie" ma takie znaczenia, jak wywodzi się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Rozważania te pomijają jednak, że analizowany przepis prawa stanowi nie o posiadaniu udziałów w spółce, ale o "posiadaniu udziałów w kapitale spółki", przy tym charakteryzującym się cechą bezpośredniości. Skarżąca zaś nawet nie twierdzi, że przysługiwało jej, jako użytkownikowi udziałów, jakiekolwiek władztwo nad chociażby częścią kapitału spółki wypłacającej dywidendę.

W świetle powyższego, w szczególności wobec kategorycznego i jednoznacznie sformułowanego w art.22 ust.4 pkt 3 u.p.d.o.p. wymogu "posiadania udziału w kapitale spółki", nie można - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - podzielić stanowiska, że zrównanie własności udziałów w spółce i użytkowania takich udziałów w wielu aspektach prawnych w zakresie prawa handlowego lub cywilnego uzasadnia objęcie przedmiotowym zwolnieniem podatkowym także podmiotu uzyskującego dywidendę z tytułu użytkowania udziałów.

Jak trafnie zauważono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w przepisach u.p.d.o.p. nie przejęto określeń "spółka zależna" i "spółka dominująca" z art.3 ust.1 dyrektywy 90/435/EWG. Ponieważ jednak przedmiotowe zwolnienie podatkowe stanowi wynik implementacji tej dyrektywy do polskiego porządku prawnego, co w skardze kasacyjnej nie jest kwestionowane, to nie można nie zauważyć, że "spółka dominująca", której dochody z zysku podzielonego, uzyskane od "spółki zależnej", mają podlegać zwolnieniu podatkowemu, opisana została między innymi poprzez warunek "posiadania udziału w kapitale "spółki zależnej" (w wymaganej wielkości), zatem w taki sam sposób, jak przyjęto w art.22 ust.4 pkt 3 u.p.d.o.p. Analizując wskazane unormowanie dyrektywy, TSUE stwierdził zaś w wyroku z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie C-48/07, że użyte w nim pojęcie udziału w kapitale spółki nie obejmuje użytkowania udziałów. Wyrok ten nie dostarcza więc, wbrew stanowisku skarżącej, argumentów na potwierdzenie jej tezy, że użyte w u.p.d.o.p. sformułowanie "posiada bezpośrednio udziały w kapitale spółki", analogiczne do zawartego w art.3 ust.1 dyrektywy 90/435/EWG, należy rozumieć jako obejmujące swą treścią także posiadanie udziałów w spółce wynikające w umowy użytkowania tych udziałów. Nie ma przy tym znaczenia, że w powołanym wyroku TSUE uznał za dopuszczalne objęcie zwolnieniem także dywidend wypłacanych przez "spółkę zależną" spółce będącej użytkownikiem udziałów przysługujących "spółce dominującej", pogląd ten nie odnosi się bowiem do regulacji prawnych, o których mowa wyżej.

Jako potwierdzającą przyjęte wyżej rozumienie art.22 ust.4 pkt 3 u.p.d.o.p. należy traktować również treść uzasadnienia rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiągniętych przez osoby fizyczne z dnia 20.10.2010 r., zawartego w druku sejmowym nr 3500. Wyjaśniono w nim, że dodanie w art.22 u.p.d.o.p. nowego ust.4d miało na celu uniknięcie ewentualnych wątpliwości interpretacyjnych. W świetle tego dokumentu, a także argumentów podanych wyżej, dokonana z dniem 1.01.2011 r. zmiana stanu prawnego, o jakiej mowa, winna być uznana za mającą charakter porządkujący, nie zaś za zmianę zawężającą uprawnienia do przedmiotowego zwolnienia, niezależnie od brzmienia art.7 ustawy z dnia 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U Nr 226, poz.1478 ze zm.).

Bezzasadność zarzutów skargi kasacyjnej odnoszących się do naruszenia przepisów prawa materialnego przesądza o nietrafności sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących uchybień natury procesowej Dodać przy tym należy, że art.22 ust.4 pkt 3 u.p.d.o.p. interpretowany prawidłowo, tj. z uwzględnieniem pełnej jego treści i zasady per non est, nie budzi wątpliwości mogących skutkować naruszeniem art.121 § 1 O.p. Natomiast uzasadnienie zaskarżonego wyroku, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, jest jasne w swej treści, obejmuje wszystkie istotne elementy stanu faktycznego i prawnego sprawy i w pełni ukazuje racje, które legły u podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.

Podsumowując stwierdzić należy, że bez naruszenia przywołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa Sąd pierwszej instancji wywiódł, iż skarżąca nie jest podmiotem, o którym stanowi art.22 ust.4 pkt 3 u.p.d.o.p. i wobec tego nie miała prawa do skorzystania ze spornego w sprawie zwolnienia podatkowego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art.204 pkt 1 i art.205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust.2 pkt 2 lit.c i pkt 1 lit.a oraz § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz.490 ze zm.).