Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1138/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje
Powołane przepisy: article: art. 1 par 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2107
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 23 ust. 8
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit.c, art. 250 par 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi L. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] r., nr [...], II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata M. Ł. kwotę [...] złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., [...] Wójt Gminy W. ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone L. L. w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 maja 2017 r. na rzecz osób uprawnionych: O. L. i A. L. w łącznej wysokości [...] złotych są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz zobowiązał stronę do ich zwrotu wraz z odsetkami. Następnie, decyzją z dnia [...]., nr [...] po rozpoznaniu wniosku L. L., Wójt Gminy W. orzekł o rozłożeniu spłaty nienależnie pobranych świadczeń na 70 rat, ustalając wysokość miesięcznej raty na kwotę [...]zł wraz ustawowymi odsetkami, płatnymi do 30. dnia każdego miesiąca począwszy od października 2017 r., aż do całkowitej spłaty należności głównej i odsetek.

Kolejną decyzją, wydaną w dniu [...]. nr [...] Wójt Gminy W. odmówił zobowiązanej umorzenia przedmiotowych nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wskazując na dbałość o środki publiczne i brak okoliczności uzasadniających umorzenie należności, ponieważ problemów finansowych strony w porównaniu do innych rodzin nie można zakwalifikować jako szczególnie trudnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania L. L., decyzją z dnia [...] r., [...] uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W ocenie Kolegium występowanie jedynie trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Główną przesłanką do zastosowania ulg w obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest każdorazowe ustalenie przez organ w toku postępowania, że spłata nienależnie pobranych świadczeń stanowiłaby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłaby skutki udzielanej pomocy. Przy czym, nawet zaistnienie przesłanek uzasadniających wydanie decyzji uwzględniającej żądanie przyznania ulgi nie daje tytułu do każdorazowego zaspokojenia takiego żądania.

Organ podkreślił, że w sprawie nie został zebrany pełny materiał dowodowy, a uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ Wójt nie dokonał pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanej. W szczególności nie rozważył, czy odmowa umorzenia rzeczonych należności nie doprowadzi do nieodwracalnych strat dla wnioskodawczyni i tym samym zagrożenia dla możliwości jej dalszej egzystencji bądź zaspokajania podstawowych potrzeb.

Rozpoznając ponownie sprawę, zgodnie z wytycznymi Kolegium, Wójt Gminy W. decyzją wydaną w dniu [...] r., [...] w oparciu o przepis art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 z późn.zm., dalej "k.p.a."), art. 2, art. 23 ust. 1, 1a, 6, 7 i 8, art. 24 ust. 1, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r., poz. 489 z późn.zm.), art. 18 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017 r., poz. 1428), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji jakie maja być zawarte we wniosku o zaświadczeniach i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1467) odmówił stronie umorzenia w całości nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 maja 2017 r. w kwocie [...]zł razem z ustawowymi odsetkami z tytułu opóźnienia.

Uzasadniając wydaną decyzję, organ podał, że ponowna analiza sytuacji finansowej rodziny wnioskodawczyni z uwzględnieniem dochodów z miesiąca kwietnia 2018 r. nie pozwala na uznanie, że w sprawie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Głównym źródłem dochodu jej rodziny jest pomoc otrzymywana z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. (dalej "GOPS w W.") i są to: świadczenia rodzinne wraz z dodatkami w wysokości [...] zł, świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł, zasiłki pielęgnacyjne 2 x [...] zł oraz świadczenia wychowawcze w kwocie [...]zł (2 x [...] zł). W kwietniu 2018 r. dochód rodziny wyniósł [...] zł, a wydatki [...] zł i złożyły się na nie: czynsz zamieszkanie [...] zł, energia [...] zł (dwa miesiące [...] zł, rachunek co drugi miesiąc), opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi [...] zł, woda [...] zł (dwa miesiące [...] zł, rachunek co drugi miesiąc), rata [...] zł, cyfrowy [...] [...] zł, opłata za internat dzieci w Specjalnym Ośrodku [...] [...] zł, telefon [...] zł i wg oświadczenia skarżącej [...] zł na zakupu wyżywienia, odzieży i obuwia.

Skarżąca samotnie wychowuje dzieci, które od poniedziałku do piątku przebywają w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w G., gdzie ich dowóz zapewnia Gmina. W okresie wolnym od zajęć szkolnych dzieci przebywają w domu pod opieką matki, a w okresie wakacyjnym GOPS w W. zapewnia dodatkową pomoc w formie zatrudnienia opiekunki do dzieci. Wnioskodawczyni zamieszkuje w mieszkaniu wynajmowanym przez matkę T. L., z którą nie utrzymuje żadnego kontaktu.

Zdaniem organu, dochody uzyskiwane przez skarżącą nie przesądzają o braku możliwości spłaty zadłużenia, a wydatki ponoszone przez rodzinę oraz fakt niepełnosprawności dzieci nie mogą stanowić podstawy uznania, że jej sytuacja jest wyjątkowa i szczególnie trudna, zwłaszcza na tle innych rodzin korzystających ze świadczeń GOPS w W.. Strona jest w stanie spłacić zadłużenie a jego spłata nie spowoduje ciężkich i nieodwracalnych skutków dla rodziny oraz nie pozbawi zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem L. L. złożyła odwołanie, w którym podała, iż GOPS w W. w dniu 31 maja 2017 r. otrzymał z Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA pismo informujące, o śmierci ojca dzieci na terenie [...] w dniu [...] r. O fakcie tym została poinformowana przez pracownika GOPS w czerwcu 2017 r. Zaznaczyła również, że sytuacja finansowa i rodzinna nadal nie uległa zmianie i nie jest ona w stanie spłacić powstałego zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W..

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium, po zacytowaniu treści art. 23 ust. 8 przywołanej ustawy wyjaśniło, że w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności zachodzi konieczność zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów osób chcących skorzystać z tego rodzaju ulgi, ale również całokształtu warunków życia. Wynik prowadzonego w tym przedmiocie postępowania zależy natomiast od tego, czy przedstawione przez osobę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną przez organ ocenione jako "szczególnie uzasadnione". Powyższa przesłanka powinna być badana pod kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację osoby i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia nienależnie pobranego świadczenia.

Organ zaznaczył, że w sprawach o tym przedmiocie ustalić należy, czy sytuacja rodziny wnioskodawcy nie pozwala na realizację nałożonego na niego obowiązku zwrotu, gdyż stanowić może dla niego nadmierne obciążenie. Kontrola zgodności z prawem decyzji uznaniowej ogranicza się do zbadania, czy organ I instancji nie przekroczył granic uznania i, czy decyzja podjęta została z zachowaniem zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem, czy materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia o określonej treści. Okoliczności uzasadniające zastosowanie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego muszą mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o taką ulgę z przyczyn niezależnych od siebie nie może zarobkować bądź uzyskać dodatkowego dochodu, bądź też nie ma żadnego majątku.

Występowanie jedynie trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Główną przesłanką do zastosowania ulg w obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest każdorazowe ustalenie przez organ, że spłata nienależnie pobranych świadczeń stanowiłaby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłaby skutki udzielanej pomocy.

Zdaniem Kolegium, organ I instancji dokonał wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanej oraz rozważył, czy odmowa umorzenia rzeczonych należności doprowadzi do nieodwracalnych dla niej strat i nie spowoduje zagrożenia dla możliwości jej dalszej egzystencji, czy też uniemożliwi zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych. Powody zajętego przez Wójta stanowiska są jednoznaczne i przekonujące. Dochody otrzymywane przez skarżącą nie przesądzają o braku możliwości spłaty zadłużenia, a wydatki ponoszone przez rodzinę oraz fakt niepełnosprawności dzieci nie mogą stanowić podstawy uznania, że jej sytuacja jest wyjątkowa i szczególnie trudna, zwłaszcza na tle innych rodzin korzystających z pomocy GOPS w W..

Opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego L. L. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając jej naruszenie:

- prawa materialnego, tj. art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez oparcie decyzji na kryteriach nie dających podstawy do odmowy umorzenia postępowania,

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne ustalenie faktyczne polegające na przyjęciu, że sytuacja małoletnich dzieci, tj. O. L. i A. L. oraz przedstawicielki ustawowej L. L. nie mieści się w określeniu "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", co wynika z niepełnego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie,

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uzasadnienie decyzji nie spełniające tego wymogu,

- art. 8 § 1 k.p.a. poprzez arbitralne obciążenie skarżącej spłatą zobowiązań do których powstania w żaden sposób się nie przyczyniła, a uzyskane środki przeznaczyła na zaspokojenie uprawnionych potrzeb dzieci.

W oparciu o wskazane uchybienia skarżąca wniosła o uchylenie wydanej w sprawie decyzji.

W ocenie skarżącej, zarówno zaskarżona decyzja Kolegium jak również decyzja Wójta wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy są błędne i pomijają szereg okoliczności wynikających z całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. Decyzja ustalająca wysokość nienależnie pobranych świadczeń na kwotę [...]zł wraz z odsetkami wydana została w oparciu informację z Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA o śmierci w dniu [...] r. i zobowiązanego do alimentów ojca dzieci, o czym skarżąca nie wiedziała, dlatego też nadal pobierała przyznane prawomocną decyzją świadczenia. Informację o śmierci zobowiązanego organ uzyskał siedem miesięcy po jego śmierci i obciążył ją obowiązkiem zwrotu pobranych w takich okolicznościach świadczeń. Tymczasem skarżąca pobierała je nieświadomie, przeznaczając na potrzeby uprawnionych małoletnich dzieci. Z powyższego zatem jednoznacznie wynika, że do pobrania nienależnego świadczenia doszło bez jej winy. Uzyskiwane przez skarżącą dochody pochodzą ze środków pomocy społecznej, a nakaz zwrotu nienależnie pobranego świadczenia powoduje de facto to, iż to pomoc społeczna z przekazywanych świadczeń będzie spłacała ciążące na niej zobowiązanie.

Skarżąca nie zgodziła się również z twierdzeniem organu, że chociaż jej rodzina zmaga się z problemami finansowymi, to nie kwalifikują się one jako szczególnie trudne. Przyjęte kryterium weryfikacyjne jest bliżej nieokreślone powodując, że nie ma ona żadnych możliwości porównawczych sprawdzenia tak podanej podstawy odmownej decyzji.

W dalszej części podkreśliła, że Kolegium, a uprzednio Wójt Gminy W. wydając zaskarżoną decyzję dopuścili się tożsamych błędów, jak w postępowaniu toczącym się przed wydaniem decyzji tych organów będących przedmiotem skargi. Ocena sytuacji faktycznej ponownie oparta została na niepełnym materiale dowodowym, nie zgromadzono i nie przeanalizowano całokształtu okoliczności wpływających na dochody rodziny i jej wydatki, nie uwzględniono rzeczywistych relacji pomiędzy tymi wartościami. Skarżąca wraz z dziećmi utrzymuje się z zasiłków pomocy społecznej, z których opłaca wszelkie świadczenia związane z utrzymaniem rodziny, w tym szkołę z internatem dla dzieci. Organ zarzucił skarżącej, że skoro synowie mają po 15 lat mogłaby podjąć pracę. Tymczasem nie wziął pod uwagę charakteru ich schorzeń oraz sposobu opieki jakiej wymagają. Fakt ich pobytu przez kilka dni w szkole poza domem nie przesądza o możliwości podjęcia przez nią pracy, ponieważ skarżąca w każdy poniedziałek rano odwozi synów do szkoły wracając około godziny 17 a odbiera w piątki wyjeżdżając o godz. 11 i wracając około godz. 17. Do ewentualnej dyspozycji pozostają zatem trzy dni w tygodniu, a znalezienie pracy w takim reżimie godzinowym w powiązaniu z możliwościami wynikającymi z wykształcenia i braku doświadczenia, z uwagi na sprawowanie od urodzenia opieki nad dziećmi, jest wręcz niemożliwe. Twierdzenie organu o możliwości podjęcia pracy jest niepoparte dowodami i świadczy o arbitralnym podejściu do oceny stanu faktycznego sprawy przez organy obu instancji, pozwalając na podtrzymanie tezy o braku należytego rozeznania sytuacji faktycznej i prawnej w sprawie.

O należytym braku uzasadnienia zaskarżonej decyzji przesądza również ogólne stwierdzenie Kolegium, że zgadza się z rozstrzygnięciem organu I instancji, wbrew dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności.

Jedynym novum w ocenie skarżącej jest ustalenie wydatków rodziny na utrzymanie prowadzące do stwierdzenia, że faktycznie całość dochodów przeznaczana jest na bieżące utrzymanie rodziny a skarżąca nie dysponuje oszczędnościami i innymi możliwościami spłaty zadłużenia, co powoduje, że spłata spornego zadłużenia odbywać się będzie kosztem rodziny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znajdując przesłanek do uznania, że wydane rozstrzygnięcie jest niezgodne z prawem, wniosło o oddalenie skargi jako bezzasadnej

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl natomiast art.135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej według tak zakreślonych kompetencji Sądu, należało uznać, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydanych rozstrzygnięć stanowił przepis art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2008 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm.), zwanej dalej "ustawa", który stanowi, że organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części; odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że redakcja powołanego wyżej przepisu wskazuje, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma zatem prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie takie może nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 23 ust. 8 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Zatem uznanie decyzji wydanej na podstawie art. 23 ust. 8 ustawy za zgodną z przepisami prawa, musi wynikać z przekonania, że jej wydanie było poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnie i wnikliwie rozważonym (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" osoby wnioskującej, a następnie dokonaniem oceny tych okoliczności z punktu widzenia zastosowania jednej z ulg w spłacie nienależnie pobranego świadczenia, o których mowa w art. 23 ust. 8 ustawy.

Ocena istnienia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny", dających organom możliwość do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego, winna być dokonywana w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej (materialnej, dochodowej, zdrowotnej) rodziny wnioskodawcy. Organ administracji publicznej, rozpoznając sprawę administracyjną, ma bowiem obowiązek każdorazowo brać pod uwagę zarówno stan prawny, jak i stan faktyczny istniejący w chwili podejmowania przezeń decyzji, co jest szczególnie istotne właśnie w przypadku rozstrzygnięć wydawanych w przedmiocie ulg w spłacie nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego. Podstawą bowiem dla podjęcia decyzji w tym zakresie musi być ustalenie faktycznie istniejących ważnych powodów mających wpływ na funkcjonowanie rodziny i skonfrontowanie ich z konkretną (realną i aktualną) możliwością spłaty nienależnie pobranych świadczeń.

W rozpoznawanej sprawie organy ustaliły, że skarżąca, matka dwóch niepełnosprawnych intelektualnie synów z autyzmem, pobierała świadczenia alimentacyjne w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 maja 2017 r. chociaż nie była do nich uprawniona, albowiem ojciec dzieci [...] r. zmarł.

Istotną okolicznością w sprawie jest to, że skarżąca nie była świadoma, iż pobiera świadczenia alimentacyjne bezprawnie, albowiem nie miała wiedzy, że ojciec dzieci nie żyje, gdyż dowiedziała się o tym fakcie od pracownika socjalnego.

W niniejszej sprawie nie można tracić z pola widzenia również tego, że skarżąca ze względu na swoją sytuację rodzinną utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń otrzymywanych z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, pochodzących z budżetu gminy lub budżetu Państwa. Są to świadczenia o charakterze pomocowym. Niewątpliwie skarżąca jest osoba młodą i zdolną do pracy, jednakże rozważenia wymagało, czy ma realne możliwości podjęcia pracy przez trzy dni w tygodniu oraz czy wynagrodzenie uzyskane z tytułu podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze w znaczący sposób wpłynie na poprawę sytuacji finansowej rodziny.

Kolegium odmawiając skarżącej umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wskazywało w swojej decyzji na konieczność podjęcia pracy przez skarżącą, jednakże nie rozważyło, czy wiąże się to z realną poprawą sytuacji finansowej rodziny, pozwalającą na utrzymanie mieszkania, opłacenie kosztów dostawy mediów, internatu dla synów, wyżywienia, ubrań a także spłaty świadczeń alimentacyjnych. Nie można również pominąć tego, że podjęcie pracy zarobkowej może wiązać się z utratą prawa do świadczeń w całości lub w części. Z kolei- przyjmując, że w sprawie nie zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące rodziny", nienależnie pobrane przez skarżącą świadczenia alimentacyjne podlegałyby spłacie z otrzymywanych świadczeń szeroko pojętej pomocy społecznej, które zostały przyznane skarżącej ze względu na sytuację ekonomiczną i zdrowotną jej dzieci.

Jakkolwiek uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej są obszerne, to jednak – zdaniem Sądu - rozstrzygnięcia zostały wydane bez pogłębionej analizy sytuacji rodzinnej skarżącej. Rzeczą organu – o ile odmawia umorzenia nienależnie pobranych świadczeń jest wykazanie, że osoba zobowiązana posiada realne możliwości dokonania spłaty ciążącego na niej długu. Analiza tych możliwości winna być przekonująca i musi z niej wynikać, że istnieje realna możliwość spłaty zobowiązań nie zaś hipotetyczna, istniejąca tylko w wyobrażeniach organu. Nie do przyjęcia jest bowiem sytuacja, w której z jednej strony osoba wnioskująca o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń (w tej sprawie bez winy skarżącej) korzysta wyłącznie ze świadczeń pomocowych a następnie świadczenia te jej się zabiera pogłębiając i tak już trudną sytuację ekonomiczną. Zadziwiające w tej sprawie jest to, że organ nie wziął pod uwagę okoliczności, w których powstał dług skarżącej. Już ta okoliczność jest – w ocenie Sądu- szczególna i zasługuje na wyjątkowo wnikliwa ocenę.

Podsumowując, organy orzekające w sprawie zarówno w pierwszej jak i w drugiej instancji w istocie nie oceniły należycie zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś ocena zawarta w uzasadnieniach decyzji jest powierzchowna i w istocie nie wyjaśnia, z jakiego powodu skarżącej odmówiono umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Organy nie pochyliły się również nad obiektywnie trudną sytuacją rodzinną skarżącej, zaś sugestie dotyczące zmiany jej sytuacji finansowej mogą świadczyć o braku dostatecznego rozeznania i rozumienia funkcjonowania rodzin z dziećmi dotkniętymi niepełnosprawnością, w szczególności zaś autyzmem.

Zdaniem Sądu twierdzenia organów, że w sprawie nie zachodziły szczególne okoliczności, uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń należało uznać za co najmniej przedwczesne, skoro nie zostały one oparte na pełnej i racjonalnej ocenie sytuacji skarżącej.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy powinny uwzględnić wskazaną wykładnię art. 23 ust. 8 ustawy w kontekście przesłanki umorzenia należności alimentacyjnych, uzupełnić materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do dokonania pełnej oceny sytuacji rodziny skarżącej oraz o dokładne ustalenie okoliczności związanych ze zdolnością finansową strony skarżącej do spłaty należności, czemu należy dać wyraz w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy, uznając, że zarówno zaskarżona decyzja jak również ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., Sąd orzekł o ich uchyleniu stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. w związku z art. 135 ww. ustawy. O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącej ustanowionego na zasadzie prawa pomocy Sad orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a.