Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 184/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 40 ust. 2-3,
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 7 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Anna Jarosz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Cz. z dnia [...] października [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2010 r.) Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Cz. (dalej organ I instancji albo Kierownik GOPS), na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), art. 7 pkt 15, art. 18 ust. 1 pkt. 4, art. 24 ust. 2, art. 40 ust. 2 i 3, art. 98, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej ups), § 2, § 3 ust. 2, § 4, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010 r. (Dz. U. nr 132, poz. 889, dalej rozporządzenie z 2010 r.), art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ([j.t.] Dz.U. 1991 r., nr 7, poz. 24 ze zm.; winno być t.j. Dz.U. 2008 r., nr 50, poz. 291 ze zm., dalej usr ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników) odmówił przyznania K. S. zasiłku celowego w związku z powodzią, obsunięciem się ziemi lub huraganem w 2010 r. "do wysokości 2 tys. PLN obniżony ponieważ nikt z rodziny nie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników".

Powołując się na przepisy rozporządzenia z 2010 r. organ I instancji wskazał, że pomocy pieniężnej udziela się rodzinie rolniczej lub rolnikowi samotnie gospodarującemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010 r. jeżeli: co najmniej jedna osoba jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, która jest objęta tym ubezpieczeniem. W rozumieniu usr, rolnikiem podlegającym temu ubezpieczeniu w pełnym zakresie jest osoba, która z mocy ustawy lub na wniosek podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu oraz ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu, przy czym przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy zgodnie z art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3 usr, nie podlegają rolnicy lub domownicy podlegający innemu ubezpieczeniu społecznemu lub posiadający ustalone prawo do emerytury lub renty albo posiadający ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Po analizie zebranych materiałów organ I instancji ustalił, że Wnioskodawczyni nie jest objęta w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej KRUS) ubezpieczeniem społecznym rolników w pełnym zakresie. Brak potwierdzenia opłaty ostatniej raty ubezpieczenia w KRUS. Na podstawie oświadczenia pod odpowiedzialnością karną złożonego dnia 30 września 2010 r. Wnioskodawczyni wskazała, że pobiera emeryturę i nie podlega "opłacaniu składki KRUS, jak również nikt z rodziny nie podlega składce KRUS". W ten sposób Wnioskodawczyni nie spełniła wymogu z § 2 pkt 1 rozporządzenia z 2010 r.

W odwołaniu od decyzji z [...] października 2010 r. K. S. wyjaśniła, że nie płaci składek do KRUS, ponieważ dwoje dzieci: A. i P. S. pobierają rentę po zmarłym ojcu z racji nauki. Odwołująca oświadczyła, że otrzymuje emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) i prowadzi gospodarstwo rolne, ponosząc szkody w uprawach w związku z podtopieniami, tak jak inni rolnicy. Ustawodawstwo które zmusza Odwołującą do rezygnacji z emerytury lub renty dzieci, by móc opłacać składki do KRUS, gdyż w przeciwnym razie wyłączona zostaje możliwość otrzymania odszkodowania, pozostaje dla Odwołującej niezrozumiałe. W sprawie winno zostać wzięte pod uwagę opłacanie przez Nią podatku gruntowego.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] grudnia 2010 r.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej SKO albo Kolegium), utrzymało w mocy decyzję z [...] października 2010 r.

W uzasadnieniu Kolegium, powołując § 2 rozporządzenia z 2010 r. i opierając się na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy wskazało, że Odwołująca pobiera świadczenie na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co automatycznie wyklucza podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznemu rolników, zgodnie z art. 7 ust. 1 usr. Żaden z członków rodziny Odwołującej, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. SKO stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w § 2 rozporządzenia z 2010 r.

Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z treścią rozporządzenia z 2010 r., tylko łączne spełnienie przesłanek określonych w jego § 2, powoduje powstanie uprawnienia do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Nie spełnienie którejkolwiek z tych przesłanek powoduje automatycznie utratę tego uprawnienia. Rozporządzenie z 2010 r. w sposób bezwzględnie wiążący określa zasady przyznawania owego świadczenia, dlatego też organ administracji nie może od tych zasad odstępować nawet w sytuacjach wyjątkowych, takich jak trudna sytuacja rodzinna czy materialna wnioskodawcy.

W skardze z dnia [...] stycznia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej WSA) na decyzję SKO z [...] grudnia 2010 r., K. S. wskazała, że prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha i w 2010 r. poniosła szkody w uprawach w związku z podtopieniami, tak samo jak inni rolnicy. Skarżąca nie płaci składek do KRUS, ponieważ Jej dwoje dzieci A. i P. S. pobierają rentę po zmarłym ojcu, z racji nauki. Skarżąca pobiera emeryturę z ZUS i opłaca podatek gruntowy, poddając jednocześnie w wątpliwość zasadność rezygnacji z własnej emerytury lub renty jej dzieci, by móc opłacać KRUS, gdyż w przeciwnym razie nie będzie ona mogła otrzymać żadnego odszkodowania (k. 4 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...], Kolegium wniosło o jej oddalenie jako nieuzasadnionej, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji (k. 10-12 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).

Badając zgodność z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że:

K. S. dnia [...] września 2010 r. złożyła do Kierownika GOPS wniosek o przyznanie zasiłku celowego w związku z powodzią, która nawiedziła jej [...] ha gospodarstwo rolne, położone w Ż., w okresie od dnia [...] maja 2010 do [...] maja 2010 r. Skarżąca poniosła w związku z tym straty w gospodarstwie rolnym, wynoszące [...] % średniej rocznej produkcji, oszacowane przez powołaną w tym celu Komisję na kwotę [...] zł. Skarżąca jest wdową po R. S.; pobiera emeryturę z ZUS, nie opłacając składki w KRUS. Żadna z osób zamieszkujących z nią wspólnie nie opłaca składki KRUS.

Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 106 § 3 i 5 ppsa ustalił w tym zakresie, że dzieci Skarżącej: P. S. (urodzony [...] sierpnia 1989 r.) i A. S. (urodzona [...] września 1991 r.) z uwagi na kontynuację nauki, pobierają z KRUS rentę rodzinną po zmarłym dnia [...] lutego 2004 r. swym ojcu R. S. Renta powyższa, na podstawie decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] została przyznana w okresie od [...] września 2009 r. do dnia [...] sierpnia 2011 r.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów i odpisów dokumentów w postaci: wniosku Skarżącej o zasiłek celowy w związku z powodzią, obsunięciem się ziemi lub huraganem w 2010 r. z [...] września 2010 r.; oświadczenia K. S. z dnia [...] września 2010 r.; protokołu oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej z dnia [...] września 2010 r.; kserokopii decyzji Prezesa KRUS z [...] sierpnia 2009 r. nr [...] (k. 20 akt sądowych); kserokopii decyzji ZUS z [...] września 1997 r. nr [...] (k. 21 akt sądowych); kserokopii odpisu skróconego aktu zgonu R. S. nr [...] z dnia [...] lutego 2004 r.

Sąd dał wiarę wskazanym dokumentom i odpisom dokumentów, bowiem nie zostały one zakwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarogodności, pozostając niesprzecznymi w zakresie twierdzeń Skarżącej o faktach (106 § 5 ppsa w zw. z – odpowiednio - art. 244 § 1 i art. 245 kpc, i – odpowiednio – art. 252 i 253 kpc; postanowienie SN z 27.1.2006 r. III CK 369/05, OSNC 11/06/187; T. Ereciński w: Kodeks postępowania cywilnego Komentarz LexisNexis 2009 t. 1 s. 707 uw. 32).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ups, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ups). Zgodnie z art. 40 ust. 2 ups, zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Stosownie do art. 40 ust. 3 ups, zasiłek ten może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Posłużenie się przez ustawodawcę liczbą mnogą (straty - art. 40 ust. 2 ups) wskazuje na rozmiar i rozległość następstw zdarzenia, które te straty wywołało. Straty, z definicji, winny być uszczerbkami znacznych rozmiarów. Nie każde pomniejszenie dóbr zainteresowanego lub jego rodziny, choćby pozostawało w związku przyczynowym ze zdarzeniem losowym, klęską żywiołową lub ekologiczną, ma walor strat (W. Maciejko, w: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, LexisNexis 2010 r., s. 185-186 uw. 4).

W rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajdowało również nieobowiązujące już rozporządzenie z 2010 r., które zgodnie z § 1 określało szczegółowe warunki udzielania pomocy społecznej rodzinom rolniczym, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010 r., realizowanej w ramach przyjętego przez Radę Ministrów programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010 r. Zgodnie z § 2 pkt 1-3 powołanego rozporządzenia, pomocy udziela się rodzinie rolniczej, w której co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników, jeżeli szkoda spowodowana przez powódź w uprawach rolnych, zwierzętach gospodarskich, budynkach inwentarskich, magazynowo-składowych, szklarniach, innych budynkach i budowlach służących do produkcji rolniczej, ciągnikach, maszynach i urządzeniach rolniczych została oszacowana przez komisję powołaną przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód i wyniosła ona średnio powyżej 30 % średniej rocznej produkcji rolnej z trzech lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji w gospodarstwie rolnym - w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, lub dziale specjalnym produkcji rolnej - w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Pomoc jest udzielana jednorazowo, w formie zasiłku celowego przyznawanego na zasadach określonych w art. 40 ust. 2 i 3 ups, przez kierownika ośrodka pomocy społecznej, który działa z upoważnienia wójta (§ 3 ust. 1 rozporządzenia z 2010 r.), na wniosek osoby zainteresowanej złożony do kierownika ośrodka pomocy społecznej (§ 4 pkt 1 rozporządzenia z 2010 r.). Z zastrzeżeniem § 6 i 7 rozporządzenia z 2010 r. pomoc przysługuje w wysokości: 1) 2.000 zł - w przypadku rodziny rolniczej prowadzącej gospodarstwo rolne o powierzchni do 5 ha użytków rolnych lub dział specjalny produkcji rolnej, w których powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan, 2) 4.000 zł – w przypadku rodziny rolniczej prowadzącej gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 5 ha użytków rolnych, w którym powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan. Pomoc dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w uprawach rolnych lub zwierzętach gospodarskich, pomniejsza się o 50 %, jeżeli przed powstaniem tych szkód nie została zawarta umowa ubezpieczenia obejmująca ochroną ubezpieczeniową co najmniej 50 % powierzchni upraw rolnych, z wyłączeniem łąk i pastwisk, lub co najmniej 50 % liczby zwierząt gospodarskich, co najmniej od jednego z ryzyk: suszy, gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny (§ 7 rozporządzenia z 2010 r.).

W rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie otrzymała zasiłku celowego, o który wnosiła z uwagi na to, że ani Ona sama, ani żaden z członków jej rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, w ocenie organów obu instancji, nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników. Stanowisko to jest błędne (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa).

Zgodnie z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. W ust. 2 art. 67 ustrojodawca określił, że obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa. Podobnie jak to określono w art. 81 Konstytucji, praw określonych w art. 67 można dochodzić tylko w granicach określonych przez ustawę. Art. 67 Konstytucji mówi ogólnie o zabezpieczeniu społecznym, co- zgodnie z ustabilizowaną terminologią - obejmuje całokształt świadczeń, jakie- ze środków publicznych są przyznawane obywatelowi, będącemu w potrzebie (wyrok TK z 20.11.2001- K 15/01- OTK 8/01/252 s. 1280). Zabezpieczenie społeczne ujęto w kategoriach prawa podmiotowego, a rangę tego prawa dodatkowo zaznaczono, nadając mu w pełni egzekwowalny charakter. Ograniczenie zakresu dochodzenia niektórych praw socjalnych, przewidziane w art. 81 Konstytucji, nie odnoszą się do prawa zabezpieczenia społecznego (wyrok TK z 8.5.2000 - SK 22/99- OTK 4/00/107 s. 513). Art. 67 Konstytucji, mówiąc o zabezpieczeniu społecznym i nadając mu powszechny charakter, wyraża nakaz ustanowienia systemu tego zabezpieczenia i określenia systemu jego finansowania. System zabezpieczenia społecznego opiera się na zasadzie różnego rodzaju obciążeń, nakładanych zarówno na pracodawców, jak i na osoby zatrudnione, a obciążenia te częściowo ujmowane są jako swego rodzaju zaliczka na poczet przyszłych świadczeń indywidualnych, a w pozostałym zakresie - postrzegać je należy jako przejaw solidaryzmu społecznego. Art. 67 ust. 2 ogranicza prawo do zabezpieczenia społecznego na wypadek bezrobocia tylko do sytuacji, gdy bezrobotny nie posiada innych środków utrzymania. Z art. 67 wynika obowiązek ustawodawcy do sprecyzowania pojęć choroby, inwalidztwa i wieku emerytalnego, a więc stworzenia prawnej infrastruktury dla systemu zabezpieczenia społecznego. Art. 67 ma w poważnym stopniu znaczenie odsyłające, bo zakres i formy zabezpieczenia społecznego określić ma ustawa. Poza wskazaniem podstawowych sytuacji, gdy obywatelowi musi przysługiwać prawo do zabezpieczenia społecznego, ustalenie spraw pozostałych zostało powierzone ustawodawcy zwykłemu. Regulacje ustawowe muszą być kształtowane w taki sposób, by z jednej strony uwzględniały istniejące potrzeby, a z drugiej możliwości ich zaspokojenia. Granice tych możliwości wyznaczane są przez inne podlegające ochronie wartości konstytucyjne- takie jak np. równowaga budżetowa (SK 22/99 s. 513).

W przepisach art. 67 Konstytucji zawarte są tzw. normy programowe. Nie są one na gruncie powszechnie przyjętej doktryny normami o charakterze reguł, które nadawałyby się do bezpośredniego zastosowania i z których wynikałyby bezpośrednio prawa podmiotowe (T. Gizbert – Studnicki, A. Grabowski "Normy programowe w Konstytucji" [w:] J. Trzciński, "Charakter i struktura norm konstytucyjnych, Warszawa 1997 r. s. 108,111-113). Ustawa o pomocy społecznej określa: zadania w zakresie pomocy społecznej, rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania; organizację pomocy społecznej; zasady i tryb postępowania kontrolnego w zakresie pomocy społecznej (art. 1 ups) i jest jedną z ustaw konkretyzujących cele wskazane w art. 67 Konstytucji. Zasiłek celowy jest świadczeniem wypłacanym z funduszy publicznych, przy czym przesłanki uzyskania prawa do zasiłku celowego związane są z poniesieniem strat w wyniku klęski żywiołowej (art. 40 ust. 2 i 3 ups). Organ pomocowy obowiązany jest także ustalać i rozważać, czy nie zachodzą przesłanki negatywne udzielenia pomocy.

Konstytucyjna kategoria zabezpieczenia społecznego zawiera w sobie szereg instytucji prawa socjalnego - w szczególności: prawo pracy, pomoc społeczną, zatrudnienie (organizację administracji i rynku pracy wraz ze świadczeniami na wypadek pozostawania bez pracy), ochronę prawa do mieszkania ( L. Garlicki w: "Konstytucja RP. Komentarz" Wyd. Sejm. 2003 t. III s. 2 uw. 4, 6-9 s. 3-6 uw. 7-9 do art. 67 i akceptowane przez Komentatora orzecznictwo i piśmiennictwo; W. Muszalski "Prawo socjalne" PWN 1999 s. 12 i n.; I. Sierpowska "Prawo pomocy społecznej" Zakamycze 2006 s. 25-34). W szczególności utrwalonym jest pogląd, że przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń o zasiłek stały z opieki społecznej (wyrok SN z 14.3.2002 r.- III RN 141/01- OSNP 24/02/584). Pogląd ten, mimo zmiany stanu prawnego, zachował aktualność pod rządem ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w zakresie w jakim wskazuje na konieczność sięgania do regulacji ustawowej w zakresie określania uprawnień wnioskodawców do świadczeń przewidzianych ustawą.

Do prawa zabezpieczenia społecznego należą w szczególności: ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. 175/09/1362 ze zm.), ustawa z dnia 17 grudnia 2098 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz.U. 153/09/1227 ze zm.- dalej uFUS), ustawa z dnia ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników t.j. Dz.U. 2008 r., nr 50, poz. 291 ze zm.) i szereg innych- z uwagi na stan faktyczny- nie mających zastosowania w sprawie. Ustawy te tworzą system zabezpieczenia społecznego, realizujący w szczególności art. 65-66, art. 67-71, art. 74-76 i 81 Konstytucji RP. Założeniem tego systemu jest spójność i wzajemne uzupełnianie się instytucji zabezpieczenia społecznego. Co do zasady- chyba że ustawodawca wyraźnie postanowi inaczej- klient zabezpieczenia społecznego nie powinien na koszt podatnika otrzymywać kilku świadczeń z tego samego tytułu, na podstawie różnych ustaw z zakresu zabezpieczenia społecznego.

Celem i istotą wszelkiego rodzaju ubezpieczeń społecznych jest zagwarantowanie utrzymania w razie starości czy utraty zdolności do zapewnienia sobie warunków egzystencji w związku ze stanem zdrowia, zatem nie ma potrzeby obejmować dodatkowym ubezpieczeniem tych okresów, w których cel zabezpieczenia jest osiągnięty (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 24.06.1998 r., II AUa 497/98, OSA 1999/1/3). Celem objęcia ubezpieczeniem społecznym z mocy ustawy jest powszechność ochrony ubezpieczeniowej od oznaczonych ryzyk (w tym utraty zdolności do pracy z uwagi na wiek bądź niepełnosprawność; odpowiednio- na tle innej ustawy- K. Antonów, M. Bartnicki "Ustawa o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych. Komentarz" Zakamycze 2004 r., s. 88 t. 1, s. 212 t. 1) i obniżenie składek - w ramach solidarności społecznej. Za taką wykładnią przemawia także powołany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepis art. 7 ust. 1 usr, zgodnie z którym ubezpieczeniu z mocy ustawy nie podlega osoba, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty albo prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Tym samym okoliczność, że dzieci Skarżącej pobierają rentę rodzinną i uczą się nie oznacza, że nie są oni rolnikami w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, lecz tylko nie podlegają temu ubezpieczeniu z mocy ustawy, bowiem cel ubezpieczenia społecznego jaki wynika z tych przepisów został już osiągnięty – pobierają oni rentę rodzinną, co oznacza, że zabezpieczenie to mają zapewnione. Także status pobierającego rentę rodzinną jest w prawie zabezpieczenia społecznego szczególny). Na tle ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych stoi na stanowisku, że podjęcie zatrudnienia (choćby w pełnym wymiarze) przez dziecko kontynuujące naukę w szkole, nie będzie przeszkodą w pobieraniu renty rodzinnej (K. Antonów, M. Bartnicki - op. cit. s. 254 uw. 1). Skoro zbędnym jest podleganie obowiązkowi ubezpieczenia społecznego rolników z mocy ustawy przez beneficjentów systemu ubezpieczenia społecznego rolników w postaci korzystania z renty rodzinnej KRUS, to Skarżąca i Jej dzieci nie mogą ponosić negatywnych skutków braku podlegania takiemu obowiązkowi na tle ustawy o pomocy społecznej i rozporządzenia z 2010 r., które też należą do systemu zabezpieczenia społecznego.

Wskazać przy tym należy, że Skarżąca mieszka i prowadzi gospodarstwo rolne wraz ze swymi dziećmi, a to oznacza, że jest domownikiem rolników w rozumieniu przepisów usr i przez to miała uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego zasiłku.

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ I instancji winien mieć na względzie zaprezentowaną powyżej wykładnię § 2 pkt 1 rozporządzenia z 2010 r., nie ograniczając jej tylko do konieczności opłacania składek do KRUS, lecz mając na uwadze, że systemem ubezpieczenia społecznego rolników objęte są również osoby otrzymujące rentę rodzinną po ubezpieczonym w KRUS. Przemawiają za tym również rezultaty wykładni funkcjonalnej, zgodnie z którymi celem wydania rozporządzenia z 2010 r. było udzielenie pomocy konkretnej grupie społecznej z powodu zaistnienia szkód związanych z wystąpieniem niekorzystnych warunków pogodowych. Sytuacja faktyczna, w jakiej znalazła się Skarżąca prowadząc gospodarstwo rolne, niczym nie różni się od sytuacji innych rolników, których również dotknęła powódź. Z prawnego punktu widzenia dzieci Skarżącej otrzymując świadczenia rentowe z KRUS, należą do tego systemu ubezpieczeń społecznych, nie opłacając – z mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - składek. Skoro rozporządzenie wymaga, by co najmniej jedna osoba w rodzinie była rolnikiem, w rozumieniu usr, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników, to w sprawie nie może odgrywać znaczenia, że sama Skarżąca objęta jest innym systemem ubezpieczeń społecznych. Podobny pogląd zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w prawomocnych wyrokach: IV SA/Po 1004/06 i z 10.X.2007 r., IV SA/Po 301/07, na tle poprzednich rozporządzeń wydanych na podstawie art. 24 ust. 2 ups.

Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ppsa uchylił zaskarżoną decyzję z 13 grudnia 2010 r. i poprzedzającą ją decyzję z 15 października 2010 r.

Wydając ponownie w sprawie decyzję co do istoty sprawy organ I instancji winien mieć nadto na uwadze, że rozstrzygnięcie winno zostać sformułowane w sposób kategoryczny i jednoznaczny, możliwie z odwołaniem się do zwrotów używanych przez prawodawcę, zgodnie z wymogami oficjalnego języka polskiego. Rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z 15 października 2010 r. nie spełnia tego wymogu, co mogło doprowadzić do wprowadzenia Skarżącej w błąd odnośnie przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa).