Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1274/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędziowie Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2007 r. sprawy ze skargi W. W. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] lutego 1999 r. W. S. złożył do Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. wniosek o przyjęcie na aplikację radcowską w roku 1999.

Uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 1999 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. po rozpoznaniu ww. wniosku, na podstawie art. 33 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) cytowana dalej jako ustawa o radcach prawnych odmówiła wnioskodawcy wpisania go na listę aplikantów radcowskich. Uzasadniła to tym, że wnioskodawca w postępowaniu konkursowym zajął 23-24 miejsce, a limit przyjęć na aplikację wynosił miejsc 20.

Pismem z dnia [...] marca 2004 r. W. W. złożył do Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. wniosek o wznowienie postępowania zakończonego uchwałą tejże, nr [...] z dnia [...] kwietnia 1999 r. Swoje żądanie wnioskodawca uzasadnił tym, że w dniu 18 lutego 2004 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok (sygn. akt P 21/02), w którym w pkt 5 orzekł, że art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, jest niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Do przedmiotowego wniosku strona załączyła kopię aktu małżeństwa, na mocy którego zmienił nazwisko z dotychczasowego "S." na "W.".

Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. uchwałą z dnia [...] maja 2004 r. nr [...], na podstawie art. 149 § 1 i 2 w zw. z art. 145 a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 98, poz. 1071), cytowana dalej jako k.p.a., wznowiła ww. postępowanie i po jego przeprowadzeniu wydała dnia [...] czerwca 2004 r. uchwałę nr [...], którą na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 a k.p.a. odmówiła uchylenia swojej uchwały z dnia [...] kwietnia 1999 r. nr [...]. W uzasadnieniu Rada powołała się na treść uzasadnienia ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który wskazuje, że przeprowadzone przed jego ogłoszeniem konkursy na aplikacje radcowską zachowują swoją skuteczność i nie podlegają procedurze wznowienia, czy wzruszenia ich rezultatów z powodu wydania tegoż wyroku.

W. W. złożył do Krajowej Rady Radców Prawych od ww. uchwały nr [...] odwołanie (pismo z dnia [...] lipca 2004 r.), wnosząc o jej uchylenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko, prezentowane we wniosku o wznowienie postępowania.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych po rozpoznaniu ww. odwołania podjęło dnia [...] października 2004 r., na podstawie art. 33 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy o radcach prawnych oraz art. 138 § 1 k.p.a. uchwałę nr [...], którą utrzymało w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...]. W uzasadnieniu Prezydium wskazało, że przedmiotowy przepis art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych do czasu zakwestionowania go przez Trybunał Konstytucyjny, korzystał z domniemania konstytucyjności z wszelkimi jego następstwami, co do podjętych w jego oparciu uchwał i decyzji przez organy samorządu zawodowego.

Na ww. uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2004 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę. Sąd po rozpoznaniu sprawy nią zainicjowanej dnia 21 września 2005 r. wydał wyrok (sygn. akt VISA/Wa 631/05), którym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), cytowana dalej jako p.p.s.a., uchylił zaskarżoną uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych oraz poprzedzająca ją uchwałę Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. z dnia [...] czerwca 2004 r., stwierdzając, że zaskarżone uchwały nie podlegają wykonaniu. W uzasadnieniu Sąd po przedstawieniu stanu faktycznego i prawnego sprawy, w konkluzji wskazał, że zaskarżona uchwała, jaki i uchwała utrzymana nią w mocy zostały podjęte na podstawie przepisów wydanych w oparciu o niekonstytucyjną delegację zawartą w art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, wobec czego nie mogą się one ostać w obrocie prawnym.

Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. dnia [...] lutego 2006 r. uchwałą nr [...], na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 a k.p.a. oraz art. 33 ust. 1, 2, 3 ustawy o radcach prawnych uchyliła swoją uchwałę z dnia [...] kwietnia 1999 r. nr [...] i odmówiła skarżącemu wpisu na listę aplikantów radcowskich, wskazując na fakt niespełnienia przez niego przesłanki wymienionej w art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, tj. "uzyskania pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego".

Od powyższej uchwały skarżący, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie złożył do Krajowej Rady Radców Prawnych odwołanie (pismo z dnia [...] marca 2006 r.), w którym zarzucił zapadłemu rozstrzygnięciu błędną interpretację przepisów obowiązujących w dniu orzekania.

W ocenie skarżącego podstawowa kwestią w niniejszej sprawie była odpowiedź na pytanie, czy zapadła uchwała jest decyzją deklaratoryjną, czy konstytutywną. Skarżący wskazał, że w przepisach ustawy o radcach prawnych po uchyleniu niekonstytucyjnych przepisów brak jest podstaw do stwierdzenia, że Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych może nie przyjąć kandydata na aplikanta w przypadku wypełnienia przez niego wszystkich wymaganych ustawą warunków. W związku z tym, skarżący stanął na stanowisku, że należało stosować przepisy, które obowiązywały co najmniej w chwili złożenia przez niego wniosku o wznowienie postępowania, tj. obowiązujące w roku 2004, "o ile nie wcześniejsze".

Skarżący zwrócił uwagę także na niekonsekwencję Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., która najpierw przyjęła, że spełniał on kryteria przyjęć na aplikację radcowską, a następnie odmówiła uznania zdanego przez niego egzaminu.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych dnia [...] kwietnia 2006 r. podjęło uchwałę nr [...], którą na podstawie art. 33 ust. 1 i 3, art. 31 ust. 2 i 3 w zw. z art. 33 ust. 5 ustawy o radcach prawnych oraz art. 138 § 1 i art. 145 a k.p.a. utrzymało w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...]. W uzasadnieniu Prezydium przywołało tezę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zawartą w wyroku z dnia 6 września 2005 r. (sygn. akt VISA/Wa 630/05), że "nie można przyjąć za uzasadnioną tezę, iż spełnienie warunków z art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych ma wymiar wyłącznie formalny, co maiłoby znaczyć, że warunek ten został spełniony przez sam fakt przystąpienia do konkursu. Celem, bowiem egzaminu konkursowego nie jest samo uczestnictwo w nim kandydata aplikacje radcowskiego, lecz dokonanie sprawdzenia wiadomości. Konkurs nie ma charakteru kursu lub wykładu, w którym kandydat pozyskuje informacje określone programem, lecz jest egzaminem, aczkolwiek kandydat nie otrzymuje po jego zakończeniu dyplomu lub świadectwa, jednakże otrzymuje uprawnienie dalszego szkolenia się i wykonywania zawodu".

Od ww. uchwały z dnia [...] kwietnia 2006 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, zarzucając w niej:

▪ rażące naruszenie przepisów art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez błędne przyjęcie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o braku zgodności z konstytucją aktu prawnego, będącego podstawą wydania ostatecznej uchwały, nie może być podstawą do wydania w jego toku decyzji pozytywnej,

▪ naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez nieuwzględnienie wniosku o przyjęcie na aplikację radcowską w związku ze spełnieniem ustawowych przesłanek określonych w ustawie o radcach prawnych.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz uchwały utrzymanej nią w mocy, powołując w tym zakresie swoją dotychczasową argumentację.

W odpowiedzi na skargę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych wniosło o jej oddalenie, przywołując ponownie tezę zawartą w wyroku tutejszego Sądu z dnia 6 września 2005 r. sygn. akt VISA/Wa 630/05.

Dnia 6 marca 2007 r. na rozprawie przed tutejszym Sądem W. W. złożył do akt sprawy dwa pisma procesowe.

W pierwszym z nich (z dnia [...] marca 2007 r.) na podstawie art. 153 p.p.s.a. skarżący wniósł o wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oceny prawnej w toczących się przed nim sprawach dotyczących uchwał Krajowej Rady Radców Prawnych oraz Okręgowej Rady Radców Prawnych i wskazanie:

▪ które przepisy materialnoprawne ustawy o radcach prawnych winny być stosowane w rozpoznawanym przypadku,

▪ czy pozytywne wyniki uzyskane przez skarżącego z egzaminów w postępowaniu konkursowym w latach 1999, 2000, 2002 mają skutki w niniejszej sprawie,

▪ czy fakt wypełnienia przez skarżącego w postępowaniu konkursowym przesłanek wymaganych ustawą o radcach prawnych miało skutki wiążące dla organów prowadzących wznowione postępowanie i w jakim zakresie.

W drugim z pism (z dnia [...] marca 2007 r.), stanowiącym odpowiedź na odpowiedź organu na skargę, W. W. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i odniósł się do zacytowanego w niej wyroku tutejszego Sądu z dnia 6 września 2005 r. sygn. akt VISA/Wa 630/05. Skarżący podkreślił, że w wyniku postępowania przeprowadzonego z jego udziałem w 1999 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w W. stwierdziła, że powodem nie przyjęcia go na aplikację było tylko i wyłącznie uzyskanie "100 pkt i zajęcie 23-24 miejsca, poza limitem przyjęć na aplikację radcowską wynoszącym 20 miejsc". Zdał on więc oba etapy egzaminów z wynikiem pozytywnym, a jedynym kryterium ograniczającym jego przyjęcie na aplikację był limit miejsc, określony na podstawie niekonstytucyjnych przepisów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153z 2002 r. poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. W rozpatrywanej sprawie zaskarżona uchwała Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych podejmując uchwałę z dnia [...] lutego 2006 r. była związana wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2005 r. sygn. akt VI SA/Wa 632/05. Orzeczeniem tym Sąd uchylił uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2004 r. utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. z dnia [...] czerwca 2004 r. odmawiającą uchylenia uchwały z dnia [...] kwietnia 1999 r. w sprawie odmowy wpisania na listę aplikantów radcowskich z uwagi na brak podstaw do jej uchylenia na zasadzie art. 145a k.p.a. Podstawą takiego rozstrzygnięcia było uznanie, że zaskarżone uchwały oparte m.in. na przepisach wydanych w oparciu o niekonstytucyjną delegację zawartą w art. 62 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.)

Tego poglądu WSA nie podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 kwietnia 2006 r. (sygn. akt II GSK 373/05) w sprawie dotyczącej wpisu na listę aplikantów, podkreślając, że decydujący winien być fakt rozpoczęcia procedury konkursowej przed wydaniem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny. Ustalenie tej okoliczności winno było skutkować dopuszczeniem kontynuowania rozpoczętego już postępowania na dotychczasowych zasadach. Przywołane orzeczenie NSA nie jest wprawdzie wiążące w rozpatrywanej sprawie, niemniej wyraża pogląd, który Sąd rozpatrując skargę w niniejszej sprawie bierze pod uwagę.

W przedmiotowej sprawie egzamin na aplikację radcowską został przeprowadzony w 1999 r. i w tym też roku została podjęta uchwała odmawiająca wpisu na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu wyroku z dnia 18 lutego 2004 r. (sygn. akt OTK-A 2004/2/9) Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż pozbawienie mocy obowiązującej przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją nie powoduje automatycznie prawnej bezskuteczności aktów i czynności podjetych przed dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W szczególności przeprowadzone przed ogłoszeniem wyroku Trybunału konkursy na aplikację: adwokacką i radcowską zachowują swoją skuteczność. Konkursy te także ze względu na swą naturę – nie podlegają procedurze wznowienia czy wzruszenia ich rezultatów z powodu wydania przez TK wyroku. Wydawane po przeprowadzeniu konkursów decyzje i rozstrzygnięcia w sprawie przyjęć na aplikację podejmowane były bowiem na podstawie innych przepisów ustaw niż przepisy objęte orzeczeniem Trybunału o niezgodności z Konstytucją.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy uznać należy, tak jak uczynił to NSA w przywołanym powyżej wyroku, iż okoliczność, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku, z dnia 18 lutego 2004 r. orzekł, iż art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji, winna być przy rozpoznawaniu wniosków skarżącego bez znaczenia. Bezsporne jest bowiem, że skarżący uczestniczył w procedurze konkursowej przed wydaniem i ogłoszeniem wyroku TK, gdyż procedura ta zakończyła się w 1999 r. Skarżący wziął udział w konkursie na aplikację radcowską w 1999 r., lecz nie został zaliczony do grona osób, których wynik uzasadnia dokonanie wpisu na listę aplikantów. I nie ma żadnych przesłanek pozwalających na wzruszenie rezultatu tego konkursu i zakwestionowane podjętego przez uprawnione organy rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie, wobec powołanego wyżej wyroku WSA, Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., po wznowieniu postępowania uchyliła pierwotną uchwałę o odmowie wpisu na listę aplikantów radcowskich i następnie odmówiła wpisania skarżącego na listę aplikantów radcowskich. Wskazała, iż stosownie do przepisu art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 10 września 2005 r. aplikantem radcowskim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 24 ust.1 pkt 1 i 3-5 i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu konkursowego. Skarżący nie poddał się nowej procedurze konkursowej, natomiast wobec przystąpienia do procedury konkursowej przeprowadzonej na podstawie niekonstytucyjnego przepisu nie może domagać się uznania, że spełnił warunek uzyskania pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego.

W doktrynie i w orzecznictwie przyjmuje się, iż organ rozstrzygający sprawę związany jest przepisami prawnymi obowiązującymi w dniu wydania decyzji podjętej w trybie wznowienia postępowania. W wyroku z dnia 28 czerwca 1984 r. (sygn. akt I SA 86/84 ONSA 1984, Nr 1 poz. 59) NSA przyjął: "1. Istotą wznowienia postępowania i uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej jest powrót sprawy do odpowiedniego stadium zwykłego postępowania instancyjnego. Nową decyzję, rozstrzygającą zatem o istocie sprawy, wydaje się, jak gdyby sprawa nie była w danej instancji rozstrzygnięta. Wobec tego organ administracji publicznej, wydając nową decyzję, stosuje te przepisy prawa materialnego, które obowiązują w dniu orzekania. 2. Odstępstwo od powyższej zasady dotyczy tylko decyzji deklatoryjnych, to jest stwierdzających wyłącznie skutek prawny, który nastąpił z mocy prawa, a więc z mocą ex tunc."

Odnosząc powyższy pogląd wyrażony w orzeczeniu NSA, które Sąd w pełni podziela, do przedmiotowej sprawy, uznać należy, że organy podejmując zaskarżone uchwały prawidłowo zastosowały przepisy prawa wówczas obowiązujące. Wobec tego nowego już stanu prawnego, nie jest w dalszym ciągu możliwe wpisanie na listę aplikantów radcowskich osób, które nie uzyskały pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego. Niewątpliwie skarżący tego warunku nie spełnił. Nie przystąpił bowiem do egzaminu organizowanego według nowych, ustalonych po wyroku TK, zasad. Nie można również uznać, że w 1999 r. uzyskał pozytywną ocenę z egzaminu, albowiem wynik który wówczas otrzymał nie uzasadniał wpisu na listę aplikantów. Według obowiązującego w 1999 r. Regulaminu określającego zasady przyjęć na aplikacje radcowską uchwała o wpisie na listę aplikantów radcowskich była uzależniona od lokaty uzyskanej przez kandydata oraz od ustalonego w drodze uchwały limitu miejsc na aplikacji radcowskiej. Takie ustalenie zasad konkursu prowadzi do jednoznacznego wniosku, że przewidziana aktualnie obowiązującymi przepisami – pozytywna ocena z egzaminu konkursowego to taka ocena, która usprawiedliwia wpis na listę aplikantów radcowskich, a więc uzyskanie ilości punktów skutkującej zmieszczeniem się w ustalonym wcześniej limicie miejsc. Zgodnie z cytowanym powyżej uzasadnieniem orzeczenia TK przeprowadzone konkursy nie podlegają procedurze wznowienia czy też wzruszenia ich rezultatów z powodu wydania przez Trybunał orzeczenia o niezgodności z Konstytucją art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych.

Reasumując, skarżący pomimo spełnienia przesłanek formalnych przewidzianych w art. 24 ust. 1 pkt 1 i 3-5 w zw. z art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych nie uzyskał pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego i z tego powodu odmowę wpisu na listę aplikantów radcowskich dokonana przez organy korporacji radcowskiej należy uznać za prawidłową i zgodną z obowiązującymi w dacie podejmowania uchwał przepisami ustawy o radcach prawnych.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o Postępowaniu przed sadami administracyjnymi orzekł jak sentencji orzeczenia