Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1747/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-12-31 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą na powyższą decyzję, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z wypełnionego urzędowego formularza PPF wynika, że wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że jedynie on utrzymuje swoja rodzinę. Wnioskodawca stwierdził, że organ skarbowy nakazał mu płacić na poczet podatku po [...] zł miesięcznie – bez wyroku sądowego.

Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną S. i dwójką małoletnich dzieci: W. ([...] lat) i W. ([...] lata).

Na dochód skarżącego składa się kwota około 3.000 zł brutto na miesiąc. Kwotę tą uzyskuje strona z prowadzonej działalności gospodarczej.

Odnośnie swojego majątku, strona oświadczyła jedynie, że nie posiada żadnych innych nieruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 20 listopada 2013 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy skarżącego oraz jego małżonki. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.

Strona została wezwana do nadesłania dokumentów obrazujących stan finansowy prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, jak również do wykazania stanu majątkowego osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym – w szczególności jego żony S. Ś. W tym zakresie chodziło o wykazanie aktualnego stanu majątkowego żony skarżącego.

Wezwanie to odebrane zostało przez pełnomocnika procesowego skarżącego w dniu 26 listopada 2013 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej to wezwanie, znajdującej się w aktach sądowych sprawy.

W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał jedynie część dokumentów, o jakie był wzywany: zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego (pismo organu egzekucyjnego z dnia [...] r., wraz z tytułami wykonawczymi, skierowane do "A"); wydruk skróconej wersji ewidencji przychodów za okres od sierpnia 2013 r. do października 2013 r.; miesięczne deklaracje VAT – 7 za okres od maja 2013 r. do października 2013 r.; zawiadomienia o zajęciu środka transportowego (pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] r. i z dnia [...] r.); zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność z dnia [...] r.; ewidencję środków trwałych swojej działalności; wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres od dnia 17 września 2013 r. do dnia 26 listopada 2013 r.

Wraz z ww. materiałami wpłynęło do tutejszego Sądu pismo przewodnie adwokata T. P., pełnomocnika procesowego wnioskodawcy (pismo z dnia [...] r.). w piśmie tym pełnomocnik oświadczył, że załącznikiem do tego pisma są dokumenty, które wnioskodawca uzyskał w terminie nakreślonym do ich przesłania. Jednocześnie pełnomocnik strony oświadczył, że pozostałych dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia [...] r. wnioskodawca nie może przedstawić w zakreślonym terminie. Z uwagi na to, pełnomocnik strony wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia wszystkich dokumentów, o które strona była wzywana.

Zarządzeniem z dnia 10 grudnia 2013 r. przedłużony został termin do nadesłania tych dokumentów do dnia 18 grudnia 2013 r.

Kolejnym pismem z dnia [...] r. pełnomocnik procesowy strony stwierdził, że zarządzenie o przedłużeniu terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy wpłynęło do kancelarii dopiero w godzinach popołudniowych w dniu [...] r. W tej sytuacji, jak stwierdził pełnomocnik procesowy strony, wykonanie zarządzenia referendarza sądowego nie jest możliwe. W związku z czym, w piśmie tym zawarto żądanie przedłużenia terminu do przedłożenia dokumentów, albowiem "wobec wyżej wskazanych okoliczności pełne wykonanie zarządzenia jest niemożliwe".

Do dnia dzisiejszego nie wpłynęły jednak do akt żadne dodatkowe dokumenty, które obrazowałyby stan majątkowy małżonki wnioskodawcy.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku D. Ś., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Po pierwsze, skarżący nie wykazał stanu majątkowego osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Strona nie nadesłała w ogóle żadnych dokumentów, które mogłyby zobrazować sytuację finansową jego małżonki.

Wnioskodawca nadesłał jedynie dokumenty i materiały obrazujące stan prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że skarżący prowadzi działalności gospodarczej, jako osoba fizyczna. W przedmiotowej sprawie stroną skarżącą jest osoba fizyczna, jak również osobą fizyczną jest również wnioskodawca w postępowaniu w przedmiocie wniosku o prawo pomocy. Stroną postępowania nie jest spółka prawa handlowego, czy też spółka prawa cywilnego. Skarżący nie prowadzi również swojej działalności w ramach jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której byłby jedynym wspólnikiem. Tym samym nie ma możliwości ścisłego rozgraniczenia kondycji finansowej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą (przedsiębiorcy) od osoby fizycznej. W tej sytuacji do zobrazowania jego możliwości płatniczych, a w konsekwencji zdolności do ponoszenia kosztów sądowych w żadnym razie nie wystarczy udokumentowanie jedynie stanu majątkowego prowadzonej przez niego firmy. Koniecznym było więc wykazanie stanu majątkowego osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Uwaga ta odnosi się w pierwszej kolejności do jego żony – S. Ś.

Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2013 r., skierowanym do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557).

Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku z żoną – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść.

Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy.

Skarżący pozostaje w związku małżeńskim z S. Ś. Z oświadczenia tego wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną, osobą, która potencjalnie może przecież osiągać regularny dochód.

Co więcej, w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 – niepubl.).

Na marginesie zaznaczyć należy, że nawet ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09).

Tymczasem, skarżący nie udokumentował stanu majątkowego swojej żony w jakikolwiek sposób. Co istotne, rozpoznającemu wniosek o przyznanie prawa pomocy znany jest z urzędu fakt, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie tylko ze swoją żoną, lecz również ze swoimi rodzicami (sprawa o sygn. akt: III SA/Gl 1738/12). Fakt ten odnieść należy do powyższych rozważań, zastrzegając, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo aż z trzema osobami, które mogą osiągać potencjalnie regularny, miesięczny dochód.

Brak jest więc jakichkolwiek danych dotyczących żony wnioskodawcy – nie wiadomo, czy uzyskuje dochód. Z akt sprawy III SA/Gl 1738/12 wiadomo również z urzędu, że małżonka skarżącego posiada działkę budowlaną. W tym zakresie, zarówno w tym postępowaniu, jak i w wyżej cytowanej sprawie również brak jest jakichkolwiek danych o posiadanej przez nią działce budowlanej. Na marginesie warto zaznaczyć, że taka działka posiada potencjalnie wysoką wartość i może przynosić właścicielowi określony dochód, czy to jednorazowy (sprzedaż) czy też ciągły (na podstawie określonego stosunku zobowiązaniowego).

Tak więc, skarżący nie wykazał całokształtu swojego aktualnego stanu majątkowego, co uniemożliwiło dokonanie rzetelnej i wszechstronnej analizy stanu majątkowego wnioskodawcy w aspekcie stanu majątkowego osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe.

Natomiast odnośnie dokumentów nadesłanych przez skarżącego, które obrazują jego stan finansowy, także w aspekcie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, należy zauważyć, że stan ten jest stabilny i nie wykazuje wyraźnego, całkowitego pogorszenia. Z księgi przychodów i rozchodów (ewidencji przychodów) prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej, jak również z deklaracji VAT – 7 wynika, że przedsiębiorstwo skarżącego wykazuje regularny obrót i stabilność finansową. Okoliczność ta potwierdzona jest również wydrukami z rachunku firmowego przedłożonego przez stronę do akt sprawy. Przez okres objęty wydrukami zachowana była równowaga pomiędzy transakcjami obciążającymi konto, a transakcjami uznaniowymi (czyli, odpowiednio, rozchodami i wpływami).

Na marginesie zaznaczyć należy, że strona nie podała również jakie są koszty utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego. Niezależnie od tego, że strona nie nadesłała żadnych rachunków dokumentujących wysokość opłat za media, to kosztów tych nie podała nawet orientacyjnie i szacunkowo. Brak więc danych, które pozwoliłyby się zorientować jakie koszty pochłania utrzymanie gospodarstwa domowego skarżącego.

Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała aktualnego stanu majątkowego osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na to, że pełnomocnik procesowy strony dwukrotnie składał wniosek o przedłużenie terminu do przedłożenia przez wnioskodawcę stosownych dokumentów, o które został on wezwany pismem referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2013 r.

Co istotne, powyższe wezwanie zostało odebrane przez adwokata T. P., pełnomocnika procesowego skarżącego, w dniu [...] r. Pierwsza – i jedyna – część dokumentów została nadesłana w dniu [...] r. I w tym dniu złożony został wniosek o przedłużenie terminu do wykonania wezwania (nadesłania dalszej części dokumentów – dotyczących żony wnioskodawcy).

Zarządzeniem z dnia 10 grudnia 2013 r. referendarz sądowy wniosek ten uwzględnił i termin ten wydłużył do dnia 18 grudnia 2013 r. Zarządzenie to zostało doręczone pełnomocnikowi procesowemu strony w tym dniu – w dniu [...] r. Reakcją pełnomocnika procesowego było stwierdzenie, że w tej sytuacji wykonanie tego zarządzenia jest "niemożliwe" i złożenie kolejnego wniosku o przedłużenie wyznaczonego terminu – w piśmie z dnia [...] r. (do akt sprawy pismo to wpłynęło w dniu [...] r.).

Należy jednak stwierdzić, że wniosek o przedłużenie rzeczonego terminu został uwzględniony. Niezależnie od tego, kiedy pełnomocnik procesowy dostał to zarządzenie, strona miała obowiązek podjąć bez zbędnej zwłoki niezbędne działania, zmierzające do uzyskania, czy też zgromadzenia takich dokumentów i materiałów źródłowych. Strona jednak i jej pełnomocnik procesowy wykazali się całkowitą pasywnością w tej kwestii. Brak jest więc jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że wykonanie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 10 grudnia 2013 r. było niemożliwe. Pierwszy wniosek o przedłużenie terminu został złożony dnia [...] r. Tymczasem, do chwili obecnej – po czterech tygodniach – nie wpłynęły do akt sprawy żadne dokumenty.

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.