Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1753/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W, L, od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 maja 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 2148/12 w sprawie ze skargi W.L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lipca 2012 r. nr . w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 2148/12 wydanym w sprawie ze skargi W. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lipca 2012 r. nr . w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, oddalono skargę.

Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia faktyczne:

Wnioskiem z 12 marca 2012 r. W. L. (dalej: skarżący) wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w W. o umorzenie należności składkowych za okres od września 2008 r. do grudnia 2008 r. oraz od września 2009 r. do marca 2011r. W świetle uzasadnienia wniosku ze względu na stan zdrowia skarżącego nie był on świadomy obowiązku regulowania należności składkowych, wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej. Do wniosku załączono kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 12 grudnia 2011 r., którego treść wskazuje, że wnioskodawca leczony jest psychiatrycznie oraz wymaga stałej opieki specjalistycznej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z dnia 16 maja 2012 r., nr . odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, na:

1. ubezpieczenia społeczne za okres od września 2008 r. do grudnia 2008 r. w łącznej kwocie 503,01 zł (w tym z tytułu składek 363,01 zł oraz odsetek liczonych na dzień 13 marca 2012 r. – 140 zł),

2. ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2008 r. do grudnia 2008 r. i od września 2009 r. do marca 2011 r. w łącznej kwocie 6.542,66 zł (w tym z tytułu składek – 5.280,66 zł oraz odsetek liczonych na dzień 13 marca 2012 r. – 1.262,00 zł).

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 83 ust. 1 pkt 3, w związku z art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm., dalej: "u.s.u.s".) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

Jak ustalił organ skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w omawianych okresach, nie odprowadzając składek na własne ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

W ocenie organu, przytaczającego treść przepisów art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., które regulują podstawy (przesłanki) pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku całkowitej nieściągalności składek, w odniesieniu do skarżącego nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności, wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Brak jest informacji od właściwego organu egzekucyjnego o braku majątku skarżącego oraz o braku możliwości płatniczych skarżącego. Zobowiązania skarżącego wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek nie były dotychczas dochodzone w trybie egzekucyjnym. Jak zauważył organ zobowiązania skarżącego wobec wierzycieli cywilnoprawnych są dochodzone w trybie egzekucyjnym przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W., który dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącego. Potwierdza to, że prowadzone postępowanie egzekucyjne jest skuteczne.

Następnie ZUS rozważał zasadność umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 powołanego rozporządzenia). W ocenie organu skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 1.591,65 zł brutto. Z uwagi na obciążenia komornicze w marcu 2012 r. kwota do wypłaty wynosiła 933,49 zł. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką M. L., która od 12 sierpnia 2011 r. zatrudniona jest na czas określony (do 11 listopada 2013 r.) w S. ,,N. dla Ś. – E.’’. Wynagrodzenie małżonki Skarżącego w marcu 2012 r. wynosiło 1.600 zł brutto, a kwota do wypłaty po potraceniu komorniczym wyniosła 1.111,88 zł.

Odnosząc się do treści złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, w ocenie ZUS, skarżący wraz z żoną nie ponoszą żadnych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, a wskazana kwota na leczenie wynosi jedynie 200 zł miesięcznie. Analizując przedłożone przez skarżącego dokumenty, w tym orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w ocenie organu skarżący ma niewątpliwie problemy zdrowotne, jednakże stan zdrowia nie ma wpływu na fakt wypłacania świadczenia emerytalnego, które stanowi źródło utrzymania skarżącego. Natomiast żona skarżącego, pomimo orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jest zatrudniona na stanowisku przystosowanym do jej niepełnosprawności. W tej sytuacji nie można stwierdzić, że stan zdrowia bądź konieczność sprawowania stałej opieki nad chorym członkiem rodziny pozbawia wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu. Dlatego w odniesieniu do skarżącego brak jest okoliczności warunkujących umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał na trudną sytuację życiową spowodowaną chorobą psychiczną. Pomimo systematycznego leczenia, także szpitalnego, stan zdrowia nie pozwalał, i nadal nie pozwala mu, na prawidłowe funkcjonowanie. Miał również wpływ na podejmowanie decyzji związanych z pracą zawodową, w tym także tych dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej. Jak wyjaśnił, do czasu monitu ZUS nie był świadom wymogu opłacania składek na ubezpieczenia. Pozostawał w przekonaniu, iż brak dochodów zwalnia go z obowiązku regulowania składek. Choroba psychiczna, na którą cierpi, przyczyniła się do utraty dorobku życia, a obecnie uniemożliwia aktywność zawodową. Dochody rodziny (świadczenie emerytalne oraz wynagrodzenie żony) stanowiły w miesiącu marcu łącznie kwotę 2.045,37 zł netto. Zarówno zobowiązany, jak i jego małżonka, są osobami bezdomnymi. Dotychczas korzystali z gościnności rodziny i znajomych. Wydatki stałe obejmują jedynie zakup leków. Jak podkreśla, skromny budżet domowy pozwala jedynie na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych, co jego zdaniem, przemawia za pozytywnym rozpatrzeniem sprawy. Natomiast nieświadomość co do wymogu uiszczania składek na ubezpieczenia powinna być argumentem zasługującym na uwzględnienie przy rozpatrywaniu wniosku. Zdaniem skarżącego otrzymywana emerytura z uwagi na jej wysokość nie może stanowić skutecznego środka egzekucyjnego.

Zaskarżoną decyzją z dnia 20 lipca 2012 r. nr . ZUS utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję.

W ocenie ZUS w ustalonym stanie faktycznym sprawy nie zachodzą okoliczności związane z całkowitą nieściągalnością zobowiązań. Brzmienie art. 28 ust. 3 ustawy, tj. przepisu wymieniającego taksatywnie okoliczności, w których z woli ustawodawcy, zachodzi stan całkowitej niewypłacalności dłużnika, umożliwiający ewentualne umorzenie jego zaległości wobec ZUS, wyłącza możliwość uwzględnienia sytuacji innych niż określone w powyższym unormowaniu. Ocena braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu, należy wyłącznie do organu prowadzącego egzekucję, co w sprawie nie miało miejsca. O przesłance bezskutecznej egzekucji można mówić wyłącznie, jeżeli nie ma wątpliwości, iż nie zachodzi żadna możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku zobowiązanego, a taką pewność daje tylko stosowny akt organu egzekucyjnego. Świadczenie rentowe dłużnika zostało wprawdzie zajęte przez komornika sądowego, co nie stanowi jednak przeszkody skierowania do tego świadczenia także egzekucji administracyjnej. W tym stanie prawnym to sąd rozstrzygałby, który z organów egzekucyjnych będzie prowadził łączną egzekucję wierzytelności cywilnoprawnej i publicznoprawnej.

Dokonana przez ZUS analiza sytuacji majątkowej skarżącego przez pryzmat przesłanek umorzenia określonych w rozporządzeniu nie pozwala na postawienie zarzutu błędnej konkluzji, iż nie zachodzą nadzwyczajne okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności.

Przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, jak podniósł organ, posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc określeniem, które z natury rzeczy nie jest precyzyjne. Jednakże - zdaniem ZUS - tłumaczyć należy je zgodnie z literalnym brzmieniem, a skoro tak, to niezbędne potrzeby życiowe to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie/szkodliwie wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Niezbędne potrzeby życiowe, jak podkreślił organ, należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tychże potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak zaspokojenia tychże potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb. Nie każda bowiem potrzeba to potrzeba niezbędna. Do skorzystania z dobrodziejstwa umorzenia należności z tytułu składek muszą istnieć zatem konkretne, jednoznaczne dowody wskazujące na dramatyczną i nie rokującą poprawy sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy lub członka rodziny.

Z oświadczenia skarżącego wynika, że małżonkowie nie ponoszą żadnych kosztów związanych z zamieszkaniem, a więc nie opłacają czynszu, należności za energię elektryczną wodę, telefon itp. Natomiast deklarowane koszty leczenia nie mogą zostać uwzględnione w bilansie domowego budżetu z powodu ich nieudokumentowania.

Jak zauważył organ skarżący nie wykazał, aby w związku z trudną sytuacją materialną podjął jakiekolwiek działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego, np. w formie, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych. Powyższe świadczy, że skarżący nie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej.

Organ podzielił stanowisko skarżącego co do obecnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pozyskanie środków na jednorazową spłatę zobowiązania. Jednakże skarżący może wystąpić do organu o zgodę na ratalną spłatę należności składkowych. Regulowanie należności, przypadających ZUS stanowi niewątpliwie obciążenie dla budżetu domowego zobowiązanego, jednak nie można przyjąć, aby systematyczna spłata tych zaległości, w wygospodarowanych kwotach, była nadmiernym obciążeniem finansowym, które zagraża jego egzystencji.

Zdaniem ZUS nie ma podstaw do umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a więc w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak uzasadnił organ, okoliczność przewlekłej choroby zobowiązanego oceniana być może jedynie w odniesieniu do sytuacji pozbawienia go możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacanie należności. Odwołujący natomiast podejmował zatrudnienie w czasie, gdy dysponował orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zatem, prawidłowym jest wniosek, że problemy zdrowotne nie uniemożliwiają skarżącemu osiągania dochodu. Nadto wobec faktu pobierania świadczenia emerytalnego powoływane przez skarżącego problemy zdrowotne nie wypełniają dyspozycji § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Również fakt posiadania przez skarżącego również innego zadłużenia pozostaje bez wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy. Zakład nie może bowiem przyznawać pierwszeństwa zadłużeniu wobec innych wierzycieli.

Rozpoznając skargę od powyższej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w W.oddalił skargę, o czym była mowa na wstępie.

W ocenie Sądu pierwszej instancji w prawidłowo ustalonym i niespornym stanie faktycznym sprawy nie występują okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1-4 u.s.u.s. Jak zauważono, ze świadczenia emerytalnego skarżącego prowadzona jest skutecznie egzekucja przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. na rzecz dwóch wierzycieli bankowych, przy czym łączne zadłużenie skarżącego wobec tych podmiotów, w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, przekraczało kilkakrotnie zadłużenie skarżącego z tytułu zaległych składek. Nie ma podstaw również do przyjęcia, że wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.).

Słusznie ZUS, analizując przesłanki całkowitej nieściągalności z pkt 5 – 6 ust. 3 art. 28 u.s.u.s. zauważył, że dotychczas zaległe należności z tytułu składek nie były dochodzone w trybie egzekucyjnym, w związku z czym brak jest jakichkolwiek dowodów, które mogłyby wskazywać na nieskuteczność takiego postępowania. Nie więc znajduje uzasadnienia twierdzenie skarżącego, że wysokość netto miesięcznych dochodów otrzymywanych łącznie z żoną nie zapewni zaspokojenia należności wobec ZUS w postępowaniu egzekucyjnym.

Sąd pierwszej instancji podzielił także ustalenia organu w kwestii braku podstaw dla umorzenia należności składkowych w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Jak przypomniał, ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, w którym wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiałoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

W ocenie Sądu pierwszej instancji organ prawidłowo pod wspomnianym kątem przeanalizował sprawę, nie znajdując podstaw do wnioskowanego umorzenia należności składkowych.

Organ, odnosząc się do przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w ocenie Sądu trafnie przyjął, iż osiągane przez skarżącego dochody zaspokajają podstawowe potrzeby życiowe, zaś rodzina wnioskodawcy nie znajduje się w sytuacji zagrożenia bytu. Skarżący wraz z małżonką, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, miesięcznie otrzymują dochody z tytułu emerytury skarżącego oraz wynagrodzenia za pracę jego małżonki w łącznej kwocie netto (w tym po potrąceniach komorniczych z tytułu zadłużenia wobec wierzycieli bankowych) około 2.000 zł, przy czym nie ponoszą żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, takich jak np. opłaty z tytułu czynszu, za energię elektryczną, wodę czy telefon. Zasadnie organ zauważył również, że skarżący nie udokumentował deklarowanych wydatków z tytułu leczenia, w związku z czym nie mogły być one uwzględnione jako stały miesięczny wydatek jego gospodarstwa domowego. Trafnie również organ zauważył, że pomimo deklarowanej trudnej sytuacji materialnej skarżący nie podjął nawet prób ubiegania się o pomoc ze strony instytucji socjalnych, co potwierdza informacja z Ośrodka Pomocy Społecznej w K., zgodnie z którą Skarżący nie figuruje w ewidencji ośrodka i nie korzystał z żadnej pomocy ośrodka.

W odniesieniu do skarżącego nie zachodziła również przesłanka przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Zadłużenie skarżącego wobec ZUS nie jest następstwem klęski żywiołowej, czy też innego zdarzenia nadzwyczajnego. Poza tym omawiana przesłanka znajduje odniesienie wyłącznie do działalności gospodarczej aktualnie prowadzonej przez osobę ubezpieczoną, podczas gdy skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej.

Trafnie również organ przyjął, że w sprawie nie występuje przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dotycząca braku możliwości uzyskiwania dochodu na regulowanie należności z tytułu składek z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Wprawdzie skarżący, jak i jego małżonka, mają orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, co potwierdza przewlekłą ich chorobę, jednakże - jak trafnie rozważył to organ orzekający - sytuacja ta nie pozbawiała skarżącego możliwości podjęcia zatrudnienia. Problemy zdrowotne nie pozbawiały bowiem skarżącego możliwości osiągania dochodu. Poza tym otrzymywane przez skarżącego świadczenie emerytalne ma charakter stały i jest niezależne od stanu zdrowia skarżącego.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, jako prawidłowe, należy uznać ustalenia organu, że stwierdzona trudna sytuacja finansowa skarżącego nie kwalifikuje się do podjęcia decyzji umarzającej zobowiązania składkowe.

Z powyższych przyczyn nie można doszukać się naruszenia przez organ art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. oraz § 3 ust.1 wspomnianego rozporządzenia.

Skarżący wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie:

• art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie odpowiada hipotezie określonej w tej normie prawnej;

• art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 oraz 3 powołanego rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez: ich niezastosowanie, podczas gdy sytuacja życiowa skarżącego usprawiedliwiała umorzenie przez Prezesa ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 oraz 3 rozporządzenia; błędną wykładnię § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia polegającą na przyjęciu, iż przesłanka przewlekłej choroby, warunkująca możliwość umorzenia należności z tytułu składek, może być brana pod uwagę jedynie w przypadku, gdy choroba ta pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, co nie wynika z literalnego brzmienia wskazanego przepisu;

• przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 135 p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji i niepodjęcie przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa, co skutkowało pozostawieniem w obrocie prawnym decyzji organu wydanej z naruszeniem prawa; naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ogólnikowe i lakoniczne ustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do argumentów zgłoszonych przez skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Treść skargi kasacyjnej wskazuje na oparcie jej, zarówno na podstawie naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), jak i naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji.

W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony.

Wobec postawienia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, jako pierwszy należało poddać ocenie zarzut naruszenia przepisów postępowania, przy czym należy to czynić w kontekście objętym hipotezą mających w sprawie zastosowanie przepisów § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b w związku z ust. 3a u.s.u.s. W myśl art. 28 ust. 3b u.s.u.s., minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl przepisów § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powołane wyżej przepisy prawa materialnego zostały wzięte pod uwagę przez ZUS, pod kątem podstawy prawnej dla oceny zasadności wniosku skarżącego o umorzenie należności składkowych, stanowiąc również przedmiot kontroli Sądu pierwszej instancji.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania w zakresie objętym hipotezą powołanych wyżej przepisów prawa materialnego skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a.

W myśl art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Aby skutecznie postawić zarzut naruszenia tego przepisu skarga kasacyjna, w odniesieniu do zaskarżonej decyzji, powinna wykazać naruszenie przez Sąd pierwszej instancji konkretnych przepisów prawa, w pierwszej kolejności przepisów postępowania. Takim zaś przepisem nie jest wskazany w skardze kasacyjnej przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W świetle stanowiska wyrażonego w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r. II FPS 8/09 (ONSAiWSA 2010/3/39, ZNSA 2010/2/122), które podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, powołany wyżej przepis może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Taka sytuacja nie ma jednakże miejsca w okolicznościach sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymagane od wyroku. Przedstawia bowiem stan sprawy, zarzuty podniesione w skardze, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Natomiast, czego nie bierze pod uwagę skarga kasacyjna, ta część uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego nie powinna łączyć się z oceną pod względem zgodności z prawem rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 119/09; LEX nr 590810). Toteż, zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest usprawiedliwioną podstawą dla czynienia zaskarżonemu wyrokowi zarzutu błędnych ustaleń faktycznych, czy też błędnego rozstrzygnięcia sprawy.

Co należy podkreślić, skarga kasacyjna nie zarzuciła naruszenia w sprawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, na podstawie których toczy się postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Tym samym skarga kasacyjna skutecznie nie podważyła, aby zaskarżona decyzją zapadła bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy na podstawie wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego, a więc z przekroczeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Także skarga kasacyjna skutecznie nie zarzuciła, aby w sprawie dokonano dowolnej oceny materiału dowodowego, naruszając tym samym przepis art. 80 k.p.a. Dlatego dla sprawy miarodajne są, jako skutecznie niepodważone, zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji ustalenia organu, w świetle których skarżący nie spełnia przesłanek dla uwzględnienia jego wniosku o umorzenie należności składkowych w świetle przepisów § 3 pkt 1 wspomnianego rozporządzenia

Z powyższych względów, w realiach sprawy skarga kasacyjna, nie podważyła zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń ZUS, iż uwzględniając wysokość świadczenia emerytalnego skarżącego oraz dochody uzyskiwane przez jego małżonkę, nawet pomniejszone o kwoty prowadzonej egzekucji cywilnej, pozostała kwota, jaką dysponuje skarżący wraz z żoną, pozwala w ratach spłacać omawiane obciążenia z tytułu składek, bez zagrożenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w rozumieniu § 3 pkt 1 powołanego rozporządzenia.

Skarga kasacyjna także nie zakwestionowała zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń organu, dotyczących stanu zdrowia skarżącego i jego małżonki, mającego charakter przewlekłej choroby lub pozbawiającego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, w rozumieniu przepisu § 3 pkt 3 omawianego rozporządzenia.

Przechodząc do oceny zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego, nie zasługuje na uwzględnienie podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Nie na tych przepisach, jak to już wskazano, ostatecznie skoncentrował się organ, a także i Sąd pierwszej instancji, analizując zasadność wniosku skarżącego o umorzenie należności składkowych. Podstawę prawną stanowił bowiem przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a przede wszystkim przepisy § 3 ust. 1 pkt 1 oraz 3 powołanego rozporządzenia.

Nie jest także trafny zarzut naruszenia w sprawie przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 oraz 3 powołanego rozporządzenia w okolicznościach wskazanych w petitum skargi kasacyjnej i rozwiniętych w jej uzasadnieniu, gdyż istotna dla sprawy kwestia, czy sytuacja życiowa skarżącego usprawiedliwiała umorzenie przez ZUS należności z tytułu składek, nie jest zagadnieniem prawa materialnego, lecz ustaleń faktycznych organu, zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji, a te zaś, o czym była mowa, nie zostały w skardze kasacyjnej skutecznie podważone w części dotyczącej zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu (art. 184 p.p.s.a.).