Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 242/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10, art. 138 § 1 pkt 1, art. 145 § 1 pkt 5  i art. 151 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 lipca 2022 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. R. (w postępowaniu administracyjnym występowała pod nazwiskiem K.), zwana dalej "stroną" lub "skarżącą", wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej "Kolegium"), z dnia 17 grudnia 2021r. nr SKO.421.1237.2021 utrzymującą w mocy decyzję Kolegium z dnia 23 września 2021r. nr SKO.421.701.2021 w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podstawą rozstrzygnięcia była następujący stan faktyczny.

Wnioskiem z dnia 18 stycznia 2021r. skarżąca wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem T. P. Do wniosku załączyła oświadczenie, w którym wskazała, że pomaga tacie we wszelkich czynnościach związanych z higieną, ubieraniem się i konieczną pomocą. Robi zakupy, sprząta, pomaga mamie w gospodarstwie domowym, jeździ z tatą do lekarza, zamawia leki, zmienia opatrunki. Mama jest również osobą schorowaną. Skarżąca jest u rodziców codziennie. Rodzice mieszkają na czwartym piętrze i pomoc im jest niezbędna. Skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Do wniosku załączono orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 30 listopada 2006 r., stwierdzające, że T. P. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji.

W toku postępowania przeprowadzono również wywiad środowiskowy, z którego wynika, że T. P. prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną I. P. Żona ze względu na wiek i istniejące schorzenia nie jest w stanie świadczyć pomocy na rzecz męża. T. P. porusza się na wózku inwalidzkim – stan po amputacji nogi w październiku 2020 r. Ponadto zdiagnozowano u niego guz płuca, miażdżycę tętnic, cukrzycę, zakażenie rany pooperacyjnej. Po udarze mózgu w 1999 r. pozostał niedowład połowiczny prawostronny. Niezbędną pomoc i opiekę świadczy córka J.

Decyzją z dnia 1 marca 2021 r. nr MOPS.ŚR.8132.000800.21 Burmistrz Miasta C. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem T. P. Organ I instancji wskazał, że skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki, nie pozostaje w zatrudnieniu, jej ojciec, który wymaga opieki, jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji, co w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza znaczny stopień niepełnosprawności, pozostaje on wprawdzie w związku małżeńskim, ale jego żona z uwagi na zły stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem. W tych okolicznościach organ uznał, że skarżąca spełnia podstawowe wymogi do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, sprawując opiekę w odpowiedni sposób, co zostało uznane za bezsporne. Niemniej jednak o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego przesądziła treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej "ustawą", z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Pismem z dnia 4 marca 2021 r. skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w którym opisała czynności wykonywane w ramach opieki i wskazała, że ich zakres uniemożliwia jej podjęcie pracy.

W wyniku wniesionego przez skarżącą odwołania Kolegium decyzją z dnia 8 kwietnia 2021r. nr SKO.421296.2021 uchyliło decyzję organu I instancji i orzekło o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem T. P. od dnia 1 stycznia 2021r. na czas nieokreślony. Kolegium nie zgodziło się z organem I instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy stwierdzając, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Wskazało dalej, że organ I instancji nie kwestionuje faktu sprawowania opieki przez skarżącą oraz wykonywanych przez nią czynności. Z akt nie wynika istnienie przesłanek negatywnych, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy. W związku z powyższym Kolegium orzekło o przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W dniu 24 maja 2021r. do organu I instancji wpłynęło pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 maja 2021r., z którego wynika, że skarżąca była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych: w okresie od 1 marca 2021r. do 31 marca 2021r. z umowy zlecenia i od 12 kwietnia 2021r. "do nadal" z umowy o pracę. W piśmie z dnia 15 czerwca 2021r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że skarżąca była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy o pracę od 12 kwietnia 2021r. do 31 maja 2021r.

Pismem z dnia 2 czerwca 2021r. skarżąca poinformowała, w związku z otrzymanym zawiadomieniem o wszczęciu postępowania zmierzającego do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, że w dniu 1 marca 2021r. podjęła pracę zarobkową, którą zakończyła z dniem 31 maja 2021r. Oświadczyła, że zobowiązuje się do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wyjaśniła, że pracę podjęła, bo była bez środków do życia. Pracowała w systemie dwa dni pracy i dwa dni wolne. Pracę rozpoczynała od 11. W tym czasie w domu zastępowała ją nieodpłatnie znajoma. Niezależnie od tego kontynuacja pracy nie byłaby możliwa, bo nie dawało się tego pogodzić.

Postanowieniem z dnia 14 lipca 2021r. Kolegium wznowiło postępowanie odwoławcze zakończone decyzją z dnia 8 kwietnia 2021r. w związku z wyjściem na jaw nowych istotnych okoliczności faktycznych.

Decyzją z dnia 23 września 2021r. Kolegium, działając na podstawie m.in. art. 17 ustawy oraz art. 145 § 1 pkt 5, art. 150 § 1 i art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021r., poz. 735), dalej "k.p.a.", uchyliło w całości własną decyzję z dnia 8 kwietnia 2021r. i utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia 1 marca 2021r. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem T. P.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że z ustaleń związanych z wznowieniem postępowania wynika, że w dacie wydawania decyzji z dnia 8 kwietnia 2021r. organowi temu nie była znana okoliczność dotycząca pozostawania przez stronę w zatrudnieniu od 1 marca 2021r. do 31 maja 2021r. z przerwą między 1 a 12 kwietnia 2021r. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. decyzja Kolegium z dnia 8 kwietnia 2021r. wymagała zatem wzruszenia mając na względzie nowe okoliczności i dowody, o których nie wiedział organ rozpatrujący odwołanie. Należało w tej sytuacji postępowanie wznowić zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 i art. 147 k.p.a.

Rozpatrując odwołanie w związku ze wznowieniem postępowania Kolegium wskazało, że organ I instancji błędnie wydał decyzję odmowną z uwagi na ustalenie, że powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki miało miejsce w wieku powyżej 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Respektując ten wyrok Kolegium stwierdziło, że pomimo nieuchylenia art. 17 ust. 1b ustawy konieczne jest dokonanie takiej wykładni przepisów ustawy, która nie byłaby sprzeczna ze stanowiskiem Trybunału.

Niemniej jednak zdaniem Kolegium decyzja organu I instancji jest prawidłowa, bowiem stan faktyczny sprawy nie przekonuje do tego, że strona podjęła decyzję o rezygnacji z aktywności zawodowej wyłącznie w związku z deklaracją opiekowania się ojcem. Do wniosku takiego nie przekonuje zakres sprawowanej opieki, którą ostatecznie strona pogodziła z pracą. Jak wynika z ustaleń w związku z wznowionym postępowaniem, strona jest w stanie zorganizować opiekę nad ojcem w taki sposób, że możliwe było podjęcie zatrudnienia. W takim wypadku sposób sprawowania opieki ustalony w sprawie nie może być uznany za obejmujący konieczność całodobowej dyspozycyjności, pomimo wieku i schorzeń, na które cierpi wymagająca opieki osoba. Zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez stronę nad ojcem, w świetle zasad doświadczenia życiowego, okazał się do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia. W sprawie nie zostały zatem spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy.

Kolegium wskazało, że czynności podejmowane przez stronę mieszczą się w większości w zwykłych czynnościach pomocy świadczonej często przez dorosłe osoby wobec rodziców lub dziadków. Przygotowywanie posiłków, zakupy, sprzątanie, pranie, dbanie o ogrzanie mieszkania to zwyczajne, codzienne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a pomoc w czynnościach higienicznych czy wspólne z osobą niepełnosprawną wizyty u lekarza to z kolei pomoc świadczona często osobie starszej lub chorej mimo pozostawania przez opiekuna w zatrudnieniu. Nie są to czynności przypisane opiece ponadprzeciętnej, do której należeć mogą jak w innych sprawach: zmiana opatrunków, zmiana pieluch, podawanie leków ratujących bądź podtrzymujących życie w warunkach domowych (jak chociażby insuliny), innych leków w sposób uzasadniający stałą potrzebę i gotowość do pomocy i opieki osobie niepełnosprawnej bez względu na porę dnia i nocy.

Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 8, art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a. Wskazała, że organ zobowiązany jest wydać decyzję z uwzględnieniem stanu faktycznego obowiązującego w dniu orzekania, a w dniu 8 kwietnia 2021 r. skarżąca nie pracowała. Natomiast jej zatrudnienie po tym dniu, jako okoliczność zaistniała po dniu wydania decyzji, nie może być podstawą wznowienia postępowania. Zarzuciła również, że Kolegium nie poczyniło ustaleń co do charakteru i godzin wykonywanej pracy, zakresu nieodpłatnej pomocy znajomej, motywów podjęcia pracy, możliwości zarobkowych skarżącej umożliwiających odpłatne zatrudnienie opiekuna w godzinach pracy skarżącej. Nieodpłatna pomoc znajomych przy opiece nad niepełnosprawnymi rodzicami nie jest możliwa do utrzymania w dłuższym czasie i tak się stało w przypadku skarżącej. Kolegium nie zapewniło też skarżącej czynnego udziału w postępowaniu.

Decyzją z dnia 17 grudnia 2021r. Kolegium utrzymało w mocy własną decyzję z dnia 23 września 2021 r., nie znajdując podstaw do jej zmiany bądź uchylenia.

Kolegium podkreśliło m.in., że okoliczność zatrudnienia strony w okresie od 1 marca 2021r. do 31 marca 2021r. na umowę zlecenia miała istotny wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, skutkując koniecznością zastosowania art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. uchylenia w całości decyzji Kolegium z dnia 8 kwietnia 2021r. oraz orzeczenia co do istoty w sprawie poprzez utrzymanie w mocy decyzji Burmistrza Miasta C. Powyższej konstatacji nie może zmienić argumentacja strony o tym, że w dniu wydania kwestionowanej decyzji Kolegium, tj. w dniu 8 kwietnia 2021r., wnioskująca nie pracowała. Nie chodzi tu bowiem o fakt zatrudnienia w chwili orzekania, lecz o okoliczność, że w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie zaszła podstawowa przesłanka, warunkująca możliwość przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego polegająca zaistnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez osobę wnioskującą a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Jak wskazało Kolegium w kwestionowanej decyzji z dnia 23 września 2021r., Kolegium przyznało stronie wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne, kierując się treścią oświadczeń strony i ustaleń dokonanych przez organ I instancji co do faktu rezygnacji przez stronę z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W swym oświadczeniu z dnia 26 stycznia 2021r. strona zaznaczyła, iż pracowała do czerwca 2020r. i nie może podjąć zatrudnienia ze względu na konieczność poświęcenia dużej ilości czasu na pomoc i opiekę nad ojcem. W tym kontekście podjęcie przez stronę zatrudnienia w dniu 1 marca 2021r. (choć z uwagi na trudną sytuację finansową) zaprzeczyło twierdzeniom strony, że opieka nad ojcem zajmuje jej tak dużo czasu, że nie może ona z tego powodu podjąć.

W sprawie nie doszło też do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie oraz stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium z dnia 23 września 2021 r. na podstawie art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 151 § 1 ust. 2 k.p.a. poprzez uchylenie decyzją z dnia 23 września 2021r. decyzji Kolegium z dnia 8 kwietnia 2021r. i jednoczesne utrzymanie w mocy decyzji Burmistrza Miasta C. z dnia 1 marca 2021r., podczas gdy w wyniku wznowienia postępowania organ obowiązany był w przypadku uchylenia decyzji wydać nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy, nie zaś utrzymywać w mocy pierwotną decyzję Burmistrza Miasta C.;

2. art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 k.p.a. poprzez nienależyte informowanie strony o toku postępowania, bezpośrednie poinformowanie skarżącej po złożeniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne przez pracowników MOPS w C., że "będzie odmowa" i będzie musiała się odwoływać do Słupska;

3. naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez niewłaściwą wykładnię i błędne stwierdzenie, że skarżąca nie jest osobą, która rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem, podczas gdy tak właśnie było, a podjęcie krótkotrwałego zatrudnienia przez skarżącą w czasie oczekiwania na decyzję Kolegium, gdyż organ pierwszej instancji bezzasadnie odmownie rozstrzygnął jej wniosek, podyktowane było jedynie koniecznością pozyskania środków do życia, co wiązało się z zorganizowaniem na ten czas zastępczej opieki nad ojcem skarżącej.

W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że decyzja Kolegium z dnia 23 września 2021r. jest decyzją nieważną, albowiem organ "poszedł na skróty", zastosował rozstrzygnięcie nieznane ustawie - tj. wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 151 k.p.a. uchylając decyzję będącą podstawą wznowienia postępowania, nie rozpoznał sprawy na nowo, a jedynie utrzymał w mocy pierwotną decyzję organu I instancji, co pozbawiło stronę możliwości obrony jej praw.

Niezależnie od powyższego, zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego. Niewątpliwie doszło do naruszenia prawa ze strony organu, tj. początkowo Burmistrza Miasta C. poprzez odmówienie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo spełnienia przez wnioskującą wszystkich przesłanek do jego przyznania, co naraziło skarżącą na brak środków do życia, musiała zatem znaleźć jakiś sposób na źródło utrzymania do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Kolegium, jednocześnie organizując na ten czas opiekę zastępczą nad ojcem. Skarżąca pracowała w marcu 2021 r. (umowa zlecenia) oraz od 12 kwietnia do 31 maja 2021 r. jako kucharka w systemie zmianowym - dwa dni w pracy, dwa dni wolne, rozpoczynała pracę o godz. 11:00. W czasie jej nieobecności jej ojcem zajmowała się przyjaciółka rodziny K. H. W chwili gdy skarżąca dowiedziała się o przyznaniu jej świadczenia, natychmiast zrezygnowała z zatrudnienia, co świadczy o tym, że nie miała zamiaru wyłudzić jakichkolwiek świadczeń, nigdy też nie składała jakichkolwiek fałszywych oświadczeń, a pogodzenie zatrudnienia z opieką nad ojcem nie było możliwe. Wiązało się z koniecznością znalezienia innej osoby do opieki, co w zamiarze miało być kwestią krótkotrwałą (do rozpoznania sprawy). Oczywiste jest, że najlepszą opiekę nad ojcem sprawuje jego córka, a kwestionować również nie można konieczności sprawowania nad T. P. stałej opieki w rozumieniu art. 17 ustawy, albowiem jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, w październiku 2021 r. przeszedł operację amputacji nogi powyżej uda. Trudno zatem uznać, aby można było pogodzić opiekę nad tak niesprawną osobą z jednoczesnym świadczeniem pracy. Gdyby tak było, skarżąca nie angażowałaby do pomocy przy ojcu osoby trzeciej na czas swojego zarobkowania. Ewidentnie zatem rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą pozostaje w adekwatnym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Prawdą jest, że ujawniły się nowe okoliczności w sprawie po wydaniu decyzji w dniu 8 kwietnia 2021r., albowiem skarżąca rzeczywiście podjęła zatrudnienie w okresach wymienionych powyżej, a decyzja obejmowała okres od stycznia 2021 r. Niemniej, prawidłowe zbadanie stanu faktycznego przez organ i przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego winno doprowadzić do wydania nowej decyzji odmawiające skarżącej prawa do świadczenia za okres, w którym pracowała, natomiast w pozostałym czasie świadczenie winno jej przysługiwać, albowiem niewątpliwie spełnia ona przesłanki z art. 17 ustawy.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim niezasadny jest podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. mającego skutkować nieważnością decyzji z dnia 23 września 2021r., utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją z dnia 17 grudnia 2021r. Uzasadniając ten zarzut strona wywodzi, że Kolegium uchylając własną ostateczną decyzję z dnia 8 kwietnia 2021 r. nie rozstrzygnęło sprawy na nowo, wydając tym samym decyzję nieprzewidzianą w przepisach procedury administracyjnej. Stanowisko to jest błędne. Przypomnieć należy, że Kolegium decyzją z dnia 8 kwietnia 2021r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. orzekło o uchyleniu decyzji organu I instancji i przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie decyzją z dnia 23 września 2021 r. uchyliło swoją decyzję z dnia 8 kwietnia 2021r. oraz utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia 1 marca 2021r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta wydana została na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Przepis ten dotyczy zarówno organu pierwszej instancji jak i organu odwoławczego. Wskutek uchylenia decyzji dotychczasowej następuje powrót sprawy do odpowiedniego stadium zwykłego postępowania instancyjnego – w tej konkretnej sprawie oznacza to powrót sprawy do etapu rozpatrzenia odwołania skarżącej od decyzji Burmistrza Miasta C. z dnia 1 marca 2021 r. Organ odwoławczy zatem wydając w wyniku wznowienia postępowania decyzję co do istoty sprawy w rozumieniu art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. może wydać jedną z decyzji, o których mowa w art. 138 § 1 k.p.a., tj. może albo utrzymać w mocy decyzję organu I instancji (pkt 1), albo uchylić decyzję organu I instancji w całości albo części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części (pkt 2) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (pkt 3).

W rozpatrywanej sprawie Kolegium po uchyleniu własnej decyzji z dnia 8 kwietnia 2021 r. orzekło co do istoty sprawy, utrzymując decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia 1 marca 2021 r. w mocy, co jest rozstrzygnięciem znajdującym oparcie w art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., choć, co należy odnotować, przepis ten nie został wprost wskazany w decyzji z dnia 23 września 2021r. Kolegium nie mogło, jak zdaje się oczekiwać skarżąca, wydać decyzji odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest bowiem organem pierwszej instancji. Działając jako organ odwoławczy w tej sytuacji procesowej, stwierdziwszy brak podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, prawidłowo Kolegium wydało decyzję "co do istoty" na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymując w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej tego świadczenia.

Bezzasadne są również podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego. Odnosząc się do tych zarzutów w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Z bogatego orzecznictwa dotyczącego omawianego przepisu wynika, że ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody muszą charakteryzować się przymiotem nowości (nie wystarczy fakt, iż organ ich wcześniej po prostu nie analizował, bądź analizował, ale błędnie), mieć istotne znaczenie dla sprawy (wpływać na zmianę treści decyzji), istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej i być nieznane organowi wydającemu tę decyzję oraz stronie lub będąc znanymi stronie, zostać po raz pierwszy przez nią zgłoszone. Nadto wznowienie postępowania powinno następować nie tylko z uwagi na wyjście na jaw nowych dowodów, ale także i nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów (ujawnienia się dowodów) po wydaniu decyzji, byleby tylko rzecz dotyczyła faktów mających miejsce przed wydaniem decyzji, które są istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania. Nową okolicznością istotną dla sprawy może być tylko taki fakt, który mógłby mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, czyli mógł spowodować, że we wznowionym postępowaniu zapadłaby co do swej istoty decyzja odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego (por. wyroki NSA: z 15 lutego 2017r., sygn. akt I OSK 1961/15; z 19 kwietnia 2018r., sygn. akt I GSK 218/18; z 20 marca 2019r., sygn. akt II OSK 1112/17). W niniejszej sprawie taką okolicznością faktyczną była okoliczność podjęcia przez skarżącą zatrudnienia w okresie od 1 marca do 31 marca 2021r. oraz od 12 kwietnia do 31 maja 2021r. Nie ma sporu co do tego, że podjęcie przez skarżącą pracy w marcu 2021r. stanowiło nową okoliczność faktyczną, nieznaną organowi w dacie wydawania decyzji (8 kwietnia 2021r.), która ujawniła się po wydaniu tej decyzji. W ocenie Sądu słusznie też Kolegium uznało, że jest to okoliczność istotna, wpływająca na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, w zasadniczy bowiem sposób rzutuje na ocenę przesłanki przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, jaką jest rezygnacja z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania tej opieki. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Jak wynika z decyzji z dnia 8 kwietnia 2021r. Kolegium przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne kierując się treścią oświadczeń strony i ustaleń dokonanych przez organ I instancji co do faktu rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W oświadczeniu z dnia 26 stycznia 2021r. skarżąca wskazała, że pracowała do czerwca 2020r. i nie może podjąć zatrudnienia ze względu na konieczność poświęcenia dużej ilości czasu na pomoc i opiekę nad ojcem. Również w odwołaniu z dnia 4 marca 2021r. od decyzji Burmistrza Miasta C. skarżąca podnosiła, że zakres wykonywanych przez nią w ramach sprawowanej opieki czynności uniemożliwia jej podjęcie pracy, mimo że w tym czasie już pracowała. W tym kontekście podjęcie przez skarżącą zatrudnienia w dniu 1 marca 2021r., niezależnie od motywacji, zaprzeczyło jej twierdzeniom, że opieka nad ojcem zajmuje jej tak dużo czasu, że nie może ona z tego powodu podjąć pracy i wymaga pomocy w postaci przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Bez znaczenia pozostaje motywacja, jaką kierowała się skarżąca podejmując zatrudnienie, tj. chęć pozyskania środków do życia. Jest to motywacja jak najbardziej zrozumiała, skarżącej w niniejszej sprawie nie jest zarzucana chęć wyłudzenia świadczenia pielęgnacyjnego. Rzecz jednak w tym, że skoro skarżąca była w stanie podjąć zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy, to nie można uznać, że zakres sprawowanej przez nią opieki wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, a tylko taki stan rzeczy uzasadniałby przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zmienia tej oceny fakt, że skarżąca miała skorzystać z pomocy znajomej, opiekującej się T. P. w czasie gdy skarżąca przebywała w pracy. Należy wskazać, że skarżąca wykonywała pracę od 1 marca do 31 maja 2021r., z wyłączeniem dni od 1 do 12 kwietnia 2021r., czyli przez niemal 3 miesiące. Nie można uznać tego za sytuację krótkotrwałą, przejściową, a pomoc znajomej za okazjonalną. Długotrwałość tego stanu rzeczy oznacza, że skarżąca jest w stanie tak zorganizować opiekę, aby możliwe było podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ocena ta jest spójna z ustaleniami wynikającymi z wywiadu środowiskowego, z których wynika, że skarżąca nie mieszka z rodzicami, którzy prowadzą wspólnie dwuosobowe gospodarstwo domowe, z czego należy wywieść, że stała obecność osoby trzeciej nie jest niezbędna, a małżonkowie, choć schorowani, mogą w pewnym zakresie stanowić dla siebie wsparcie. Pomoc skarżącej natomiast, jak wskazało Kolegium, to głównie przygotowywanie posiłków, zakupy, sprzątanie, pranie, dbanie o ogrzanie mieszkania, czyli zwyczajne, codzienne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Pozostałe czynności, takie jak pomoc w czynnościach higienicznych, przygotowanie leków, zrobienie opatrunku czy wspólne z osobą niepełnosprawną wizyty u lekarza to w okolicznościach tej sprawy pomoc, która może być świadczona mimo pozostawania przez opiekuna w zatrudnieniu.

Zgodzić się zatem należy z Kolegium, że stan faktyczny sprawy uzupełniony o okoliczności ustalone w wyniku wznowienia postępowania nie przekonuje do tego, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia, skoro ostatecznie opiekę tę skarżąca zorganizowała w sposób pozwalający jej na podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu. Powtórzyć należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Rozmiar opieki musi być na tyle duży, by całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Ta przesłanka nie została w sprawie spełniona.

Nie znalazły potwierdzenia zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 k.p.a. Nie zostały one w skardze uzasadnione, co uniemożliwia Sądowi szersze odniesienie się do nich. Wystarczy wskazać, że analiza akt sprawy nie wskazuje na naruszenie przez organ tych przepisów.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).