Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 494/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17a
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 494/16 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 2 marca 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący:, , Sędzia NSA Julia Szczygielska, , Sędziowie:, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (sprawozdawca), , , Protokolant:, sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 marca 2017 r., sprawy ze skargi J. S., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., z dnia [...] września 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego, , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji., , ,


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 28 września 2016 r., nr [...]wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a, którą po rozpatrzeniu odwołania J. S. (dalej skarżąca), utrzymano w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w P. działającego z upoważnienia Burmistrza P. z dnia [...] sierpnia 2016r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 1 czerwca 2016r. skarżąca wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko M. S., ur. [...] maja 2016 r.

Zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] czerwca 2016r., nr [...] odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego.

W wyniku odwołania wniesionego przez stronę Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2016r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium wskazało, że nie jest możliwe merytoryczne rozpatrzenie wniosku strony, ponieważ został on nieprawidłowo wypełniony, a organ I instancji nie wezwał strony do jego uzupełnienia, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] ponownie odmówił przyznania skarżącej świadczenia rodzicielskiego, wnioskowanego na córkę. W uzasadnieniu podał, że skarżąca dokonała uzupełnienia brakujących danych we wniosku i tym samym został wyjaśniony stan faktyczny w sprawie. Dalej organ stwierdził, że strona do dnia 31 maja 2018r. ma przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na syna M., które pobiera i dlatego też wnioskowane świadczenie rodzicielskie na córkę M. nie przysługuje.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca, w którym nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem. Podała, że przepisy mówią o tym, że w tym samym czasie przysługuje jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci oraz jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka (art. 17c ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponadto, zgodnie z art. 17c ust. 9 pkt 4 wskazanej ustawy, świadczenie nie przysługuje, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego. Wskazała, że według niej równoległe pobieranie świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego na to samo dziecko jest niemożliwe i w takiej sytuacji strona powinna dokonać wyboru z którego świadczenia chce skorzystać (art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Podkreśliła, że stara się o świadczenie rodzicielskie na inne dziecko, zatem art. 27 ust. 5 ustawy nie powinien mieć zastosowania, ponieważ stanowiłoby to naruszenie konstytucyjnej zasady równości podmiotów wobec prawa, a także dyskryminację ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Końcowo stwierdziła, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, a świadczenie rodzicielskie - w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem do ukończenia pierwszego roku życia. Dlatego też oba te świadczenia nie mają ze sobą powiązania, bo każde świadczenie jest na inne dziecko.

Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania i analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego decyzją z dnia [...] września 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji W uzasadnieniu wskazało, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016, poz. 1518), zwanej dalej ustawą.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że skarżąca pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem M. (ur. [...] marca 2006 r.), które to świadczenie zostało przyznane na okres od 1 maja 2014r. do 31 maja 2018r. decyzją organu I instancji z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...]. Następnie z wnioskiem z dnia 1 czerwca 2016r wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na córkę M., ur. [...] maja 2016r.

Kolegium Odwoławcze podało, że z analizy przepisów określających przesłanki uprawniające do poszczególnych świadczeń wynika, że poza przepisem art. 27 ust. 5 ustawy, z którego wynika brak możliwości jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia rodzicielskiego, ustawodawca w art. 17c ust. 9 pkt 4 przewidział, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali w przypadku norm prawnych obowiązujących w tym samym czasie, norma o charakterze szczególnym ma pierwszeństwo stosowania przed normą o charakterze ogólnym. Nie można jednakże przyjąć, że art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy stanowi lex specialis w stosunku do art. 27 ust. 5 ustawy. Wynika to z faktu, że wprowadzone w art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy ograniczenie dotyczy niepobierania na to samo dziecko kilku wymienionych w tym przepisie świadczeń, a więc jest to ograniczenie innego rodzaju niż wynikające z art. 27 ust. 5 ustawy, które dotyczy niepobierania kilku wymienionych w nim świadczeń przez jedną osobę uprawnioną. Oba te przepisy mają inną treść merytoryczną, co skutkuje tym, że nie ma zastosowania wskazana wyżej reguła kolizyjna.

Dalej Kolegium Odwoławcze wskazało, że z art. 27 ust. 5 ustawy wynika, że celem tej regulacji prawnej jest zapobieżenie sytuacji, w której jedna osoba mogłaby pobierać jednocześnie kilka wymienionych w nim świadczeń rodzinnych i uregulowanego odrębną ustawą zasiłku dla opiekuna. Przy tym wspólną cechą wszystkich świadczeń wymienionych w tym przepisie jest to, że służą zapewnieniu środków utrzymania osobie uprawnionej, która nie pozostaje w zatrudnieniu w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny, w stosunku do którego posiada obowiązek alimentacyjny. W tym kontekście należy stwierdzić, że ustawodawca tym samym ograniczył pomoc przysługującą osobie uprawnionej w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny do jednego świadczenia, niezależnie od liczby osób będących pod opieką, którymi ta osoba jednocześnie się opiekuje. Niewątpliwie koszty utrzymania osoby sprawującej opiekę nie zależą od liczby osób, którymi się opiekuje. Podkreślenia przy tym wymaga, że ustawa o świadczeniach rodzinnych przewiduje odrębne świadczenia, których przeznaczeniem jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dzieci, tj. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami do tego zasiłku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, skarżąca powtórzyła argumentację którą zawarła w odwołaniu co do przyznania świadczenia rodzicielskiego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując motywację zawartą z zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Określone w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. podstawy prawne uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem kontrolując decyzję administracyjną sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, gdyż stoi ono na straży podmiotowych praw strony, zapewniając stronie w procesie stosowania prawa pozycję gwarantującą skuteczną obronę jej praw. Zasadność tych zarzutów należy ocenić w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b i c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tylko bowiem w przypadku naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (lit. b), lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c") - sąd uwzględnia skargę.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania skarżącej świadczenia rodzicielskiego, która wnioskowała o nie w sytuacji, gdy ma ona już przyznane decyzją organu I instancji z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] świadczenie pielęgnacyjne na syna.

Podstawę materialno-prawną do orzekania w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016, poz. 1518), zwanej dalej ustawą.

Stosownie do art. 2 pkt 5 ustawy świadczeniem rodzinnym jest m.in. świadczenie rodzicielskie, które do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1217), obowiązującą od dnia 1 stycznia 2016 r.

Świadczenie to przyznawane jest na podstawie art. 17c ustawy i przysługuje podmiotom określonym w ust. 1 tego artykułu, w tym w pierwszej kolejności matce dziecka. W ust. 3 przepis wymienia okresy przysługiwania świadczenia rodzicielskiego, które liczone są w tygodniach i wynoszą odpowiednio 52, 65, 67, 69 i 71 - w zależności od ilości dzieci urodzonych przy jednym porodzie, ilości dzieci przysposobionych lub objętych opieką. Świadczenie rodzicielskie przysługuje odpowiednio od dnia porodu, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka (art. 17c ust. 4). Świadczenie rodzicielskie przysługuje w wysokości 1000 zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6, nakazującego pomniejszenie świadczenia rodzicielskiego o kwotę pobranego zasiłku dla bezrobotnych.

Zgodnie z art. 17c ust. 8 ustawy, osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje:

1) w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci;

2) jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka.

W art. 17c ust. 9 ustawy wymieniono sytuacje w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli:

1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego;

2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4;

3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki;

4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Wykładnia przywołanych unormowań prowadzi do wniosku analogicznego ze stanowiskiem skarżącej. Skarżąca słusznie wskazała, że art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy ograniczył prawo do świadczenia rodzicielskiego z powodu zbiegu wyszczególnionych świadczeń rodzinnych, ale tylko w związku z wychowaniem, czy sprawowaniem opieki nad tym samym dzieckiem. Przyjęte przez ustawę sformułowania jednoznacznie wskazują, że przepis ten zakazuje kumulacji określonych świadczeń rodzinnych tylko w związku z uprawnieniami przysługującymi na to samo dziecko. Powołany przepis ma charakter przesłanki negatywnej, należy interpretować go ściśle. Motywowanie organów pomija treść tego przepisu, w istocie bezpodstawnie wykluczając go. Wskazać należy, że art. 17c ust. 9 ustawy stanowi zamknięty katalog przesłanek negatywnych, stanowiących podstawę do odmowy przyznania świadczenia rodzinnego, mimo spełnienia przez wnioskodawcę warunków, określonych w sposób pozytywny w poprzedzających ustępach.

Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawy nie występuje z żadna z okoliczności wskazanych w art.17 c ust.9 pkt 1-5 ustawy, wyłączających uprawnienia do wnioskowanego świadczenia . W szczególności takiej przesłanki nie może stanowić art.17 c ust.9 pkt 4 ustawy. W niniejszej sprawie nie wystąpiła bowiem sytuacja wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem, tak jak wymaga tego powyższy przepis. Wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia rodzicielskiego w związku z urodzeniem drugiego dziecka – córki, wcześniej skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad jej pierwszym dzieckiem - niepełnosprawnym synem. W przypadku syna, skarżąca ma przyznane uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ustawy, którego przepis ust. 5 enumeratywnie wymienia sytuacje, związane z osobą sprawującą opiekę i osobą wymagająca opieki, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Żadna z określonych w tym przepisie negatywnych przesłanek nie wskazuje na brak uprawnień w przypadku zbiegu ze świadczeniem rodzicielskim. Jeśli było to zamiarem ustawodawcy, to uczyniłby to, wprowadzając do ustawy odpowiednie unormowanie, tak jak uczynił to w przypadku dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, który przysługuje matce lub ojcu. Zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 5 - 6 ustawy wymieniony dodatek nie przysługuje osobie uprawnionej, jeżeli w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego ( pkt 5 ), ze świadczenia rodzicielskiego (pkt 5 ).

Nie ma również podstaw, aby uwzględnić stanowisko organów orzekających powołujących się art. 27 ust. 5 ustawy regulującym zbieg praw do świadczeń rodzinnych w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

W ocenie Sądu powołany w art. 27 ust. 5 ustawy zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia z łączeniem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie jak i osoby wymagającej opieki. Powołany przepis art. 27 ust. 5 ustawy dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi. Nie można bowiem przyjąć, że z punktu widzenia normy zawartej w art. 27 ust. 5 ustawy, istotne jest wyłącznie to, czy osoba uprawniona pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, a bez znaczenia pozostaje okoliczność nad kim sprawowana jest opieka lub wychowanie. Powołany przepis stanowi bowiem o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, które są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem.

Z tych względów, Sąd stwierdzając, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 27 ust. 5 ustawy, uchylił je na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni wyrażoną przez Sąd wykładnię art. 27 ust. 5 ustawy.