Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 751/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 1 i 3, art. 61 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 2, ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu opieki społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta M. L. z dnia [...] 2018 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania M. L. od decyzji z [...] 2018 r. nr [...] Prezydenta M. L. o ustaleniu należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej poniesionych przez M. L. na opłatę wniesioną zastępczo za pobyt M. L. w Domu Pomocy Społecznej w K. w okresie od 1 lutego 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. na kwotę [...]zł i zobowiązaniu M. L. do zwrotu tej kwoty, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydent M. L. decyzją z [...] 2011 r. skierował M. L. do Domu Pomocy Społecznej w [...] (dalej: DPS), ustalając miesięczną opłatę za pobyt tam w części tj. w wys. 70% dochodu obciążającej M. L. tj. kwotą [...]zł. W decyzji stwierdzono też, że różnica pomiędzy średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatami wnoszonymi przez skierowaną tam w wys.[...] zł przekazywana będzie przez MOPR w L..

Następnie ten sam organ 17 lutego 2016 r. wydał decyzję o zmianie powyższej decyzji modyfikując wysokość odpłatności za pobyt od lutego 2016 r. na kwotę [...]zł miesięcznie.

Po raz kolejny decyzją z [...] 2016 r. organ zmienił wysokość ww. opłaty na kwotę [...]zł miesięcznie. M. L. reprezentowana przez Dyrektor OPS wniosła odwołanie od tej decyzji. SKO w L. decyzją z [...] 2017 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wyrokiem zaś z 7 września 2017 r. sygn. akt II SA/Po 330/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę od powyższej decyzji SKO w L..

Decyzją z [...] 2017 r. P. L. ustalił wysokość odpłatności uzupełniającej od 1 lutego 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. za pobyt M. L. w DPS na kwotę [...]zł i zobowiązał stronę do jej zwrotu w terminie 14 dni od dnia odbioru decyzji. W uzasadnieniu organ powołał się na wydane wcześniej rozstrzygnięcia i podkreślił, że wobec ostatecznego ustalenia odpłatności i nieuregulowania należności w wyznaczonym terminie wszczęto z urzędu postępowanie w przedmiocie nałożenia obowiązku zwrotu należności od 1 lutego 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. w wys. [...] zł. Organ powołał art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2017 r. poz. 1769 ze zm., dalej: u.p.s.).

M. L. reprezentowana przez Dyrektor DPS odwołując się od powyższej decyzji podała, że nie posiada pieniędzy ze sprzedaży mieszkania, ponieważ są one w posiadaniu jej siostry I. B.. Dodała, że przed Sądem Rejonowym w O. toczy się sprawa karna przeciwko I. B. o czyn z art. 286 1 k.k., w której odwołująca jest pokrzywdzoną.

SKO w L. decyzją z [...] 2018 r. uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Powodem rozstrzygnięcia było naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. Nadto podano, że brak jest dowodów potwierdzających poniesienie przez Gminę dochodzonych wpłat. Dopiero zaś faktycznie ich poniesienie powoduje konieczność wydania decyzji indywidualizującej obowiązek ponoszenia opłat.

Ponownie rozpoznając sprawę m.in. dołączono do akt potwierdzenie uiszczenia przez Gminę kosztów pobytu M. L. w DPS. M. L. wniosła o zawieszenie postępowania. Postanowieniem z [...] 2018 r. P. L. odmówił zawieszenia postępowania uznając, że sprawa karna dotycząca I. B. nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., od rozpatrzenia którego zależy wynik niniejszej sprawy.

Decyzją z [...] 2018 r. P. L. ustalił należność z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej poniesionych przez M. L. na opłatę wniesioną zastępczo za pobyt M. L. w DPS w okresie od 1 lutego 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. na kwotę [...]zł i zobowiązał stronę do zwrotu tej kwoty.

W uzasadnieniu organ wskazał, że MOPR w L. w okresie od lutego 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. pokrył odpłatności za pobyt M. L. w DPS w łącznej wys. [...] zł, co wykazano poszczególnymi rachunkami i potwierdzeniami uiszczenia ww. kwot. Dochód strony ustalony na podstawie wywiadu środowiskowego z 18 marca 2016 r. uległ zmianie w związku z uzyskaniem w lutym 2016 r., dochodu jednorazowego w wys. [...] zł z rozliczenia mieszkania przy ul. [...] w L., przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (634 zł). Organ zważył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z 7 września 2017 r. sygn. akt II SA/Po 330/17 podzielił stanowisko organów, że powyższa kwota uzyskana przez M. L. należało uznać za jej dochód. Zważywszy, że na podstawie art. 61 ust. 3 u.p.s. Gmina (Miasto L.) zastępczo poniosło opłaty za pobyt strony w DPS w okresie od 1 lutego 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. na łączną kwotę [...]zł, Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Podstawę żądania stanowi art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s. Dlatego na podstawie tych przepisów rozstrzygnięto jak w sentencji.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. L. reprezentowana przez Dyrektor DPS zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 8 ust. 3 u.p.s. poprzez nieuwzględnienie sytuacji dochodowej strony tj. utraty dochodu w związku z przejęciem przez I. B. środków ze sprzedaży mieszkania strony, art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zwłaszcza sytuacji materialnej strony i utraty przez nią dochodu, art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że rozstrzygnięcie sprawy karnej dotyczącej I. B. nie ma istotnego znaczenia dla ustalenia sytuacji dochodowej strony, art. 7 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 2a u.p.s. poprzez nierzetelne rozpatrzenie zgromadzonego materiału i nieuwzględnienie, że z akt wynika, iż to siostra strony otrzymała w całości środki pochodzące z rozliczenia mieszkania i w związku z tym mogłaby ponosić odpłatność jako osoba zobowiązana do alimentacji, art. 61 ust. 3 u.p.s. poprzez jego błędne zastosowanie.

Utrzymując w mocy zaskarżona decyzję SKO w L. przytoczyło regulacje art. 61 ust. 1-3, art. 104 ust. 1 i 2 u.p.s., by następnie wskazać, że wysokość odpłatności za pobyt M. L. w DPS w [...] został ostatecznie ustalona. Wyrokiem z 7 września 2017 r. sygn. akt II SA/Po 330/17 WSA w Poznaniu oddalił skargi M. L. i Prokuratora Rejonowego w O. na decyzję SKO w L. z [...] 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję P. L. z [...] 2016 r. o zmianie decyzji z [...] 2011 r. kierującej M. L. do domu pomocy społecznej oraz ustalającej odpłatność za pobyt. W ww. decyzji z [...] 2016 r. P. L. zmienił odpłatność za pobyt strony w DPS w okresie od lutego 2016 r. do stycznia 2017 r. na kwotę [...]zł. Kolegium podkreśliło, że w aktach znajdują się rachunki wystawione przez Dyrektora DPS w [...] za ww. okres oraz potwierdzenia uiszczenia przez Gminę opłat za te poszczególne miesiące. Wobec tego faktu organ I instancji uprawniony był do wydania decyzji ustalającej należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej na opłatę wniesioną zastępczo za pobyt M. L. w DPS i zobowiązaniu jej do zwrotu sumy w określonym terminie. SKO podkreśliło, że kwestia wysokości odpłatności została już prawomocnie rozstrzygnięta. Zdaniem Kolegium nie było też podstaw do zawieszenia niniejszego postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie było uzależnione od wcześniejszego zagadnienia materialnoprawnego, które należało do innego organu lub sądu. Od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego powinno zależeć rozpatrzenie sprawy administracyjnej w ogóle, nie zaś wydanie decyzji pozytywnej, czy negatywnej. Prejudykat powinien mieć charakter prawny, a nie faktyczny. Kwestia zaś prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w O. dochodzenia w sprawie doprowadzenia M. L. do niekorzystnego rozporządzenia majątkiem nie stanowi zagadnienia wstępnego, od wyniku którego zależy rozstrzygnięcie w sprawie zwrotu należności.

M. L. wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję SKO w L. z [...] 2018 r. zarzuciła naruszenie:

- art. 8 ust. 3 u.p.s. poprzez nieuwzględnienie utraty przez skarżącą dochodu uzyskanego w całości z rozliczenia mieszkania i przejęciem środków z tego tytułu przez siostrę strony I. B.,

- art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji bez uwzględnienia rozstrzygnięcia w sprawie karnej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O. pod sygn. akt II K [...], która ma istotny wpływ na ustalenie dochodu strony,

- art. 7 w zw. z art. 61 ust. 2a u.p.s. poprzez niewyjaśnienie, czy siostra strony, która uzyskała środki pochodzące z rozliczenia mieszkania M. L. nie mogłaby zostać obciążona odpłatnością za pobyt skarżącej w DPS,

- art. 61 ust. 3 u.p.s. poprzez błędne zastosowanie i obciążenie skarżącej odpłatnością za pobyt w DPS.

W motywach skargi powtórzono argumentację prezentowaną uprzednio na etapie postępowania administracyjnego. Nadto skarżąca podniosła, że 18 kwietnia 2018 r. DPS w [...] zwrócił się do Prokuratury Rejonowej w O. o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w kierunku zbadania podstaw do ubezwłasnowolnienia M. L.. Prokuratura skierowała 13 czerwca 2018 r. wniosek do Sądu Okręgowego I Wydział Cywilny w K. o całkowite ubezwłasnowolnienie skarżącej. Dalej wskazano, że nałożenie na stronę obowiązku zwrotu kwoty [...]zł jest dla niej rażąco krzywdzące i sprzeczne z ideą pomocy społecznej, mającą na celu pomoc osobom znajdującym się w trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej. W związku z tym skarżąca wniosła o umorzenie powyższej kwoty ją obciążającą.

W odpowiedzi SKO w L. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 21 września 2018 r. Sąd, na wniosek strony, wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik skarżącej z urzędu, wyznaczony postanowieniem z 31 lipca 2018 r., w piśmie procesowym z 12 października 2018 r. w uzupełnieniu skargi zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 97 § 4 k.p.a. w zw. z art. 61 i art. 104 u.p.s. poprzez niezawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy karnej (ww.),

- art. 77 § 1 k.p.a. i art. 105 u.p.s. w zw. z art. 61 i art. 104 u.p.s. poprzez niezebranie i rozpatrzenie w pełni materiału dowodowego obrazującego rzeczywistą sytuację finansową skarżącej,

- zasady kierowania się w tego rodzaju postępowaniu dobrem korzystających z pomocy osób – art. 100 u.p.s. i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 104 ust.l 4 u.p.s., poprzez brak analizy stanu majątkowego strony.

Równocześnie pełnomocnik skarżącej powiadomił Sąd, że z informacji uzyskanej od Dyrektora DPS w [...] wyrokiem Sądu Rejonowego w O. z 28 czerwca 2018 r. sygn. akt II K [...] I. B. została skazana, lecz nie orzeczono obowiązku naprawienia szkody. Wobec zaskarżenia wyroku nie jest on prawomocny.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i obciążenie organu kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych (w przypadku uwzględnienia skargi), względnie zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości (w przypadku oddalenia skargi).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja SKO w L. z [...] 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta M. L. z [...] 2018 r., którą ustalono należność z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej poniesionych przez M. L. na opłatę wniesioną zastępczo za pobyt M. L. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w okresie od 1 lutego 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. na kwotę [...]zł i zobowiązano M. L. do zwrotu tej kwoty.

Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy art. 104 ust. 1 i 3 w zw. z art. 61 ust. 1 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (u.p.s.). W myśl art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. precyzuje, iż opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2 (art. 61 ust. 2a u.p.s.). Jak mówi przepis art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 104 ust. 1 u.p.s., należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3 u.p.s. określa, że wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że decyzją z [...] 2017 r. SKO w L. utrzymało w mocy decyzję P. L. z [...] 2016 r., którą:

1. zmienił własną decyzję z [...] 2011 r. kierującą M. L. do DPS w [...] i ustalającą miesięczną opłatę za jej pobyt w DPS (zmienioną decyzją z 17 listopada 2016 r.), w ten sposób, że opłata ta w okresie od lutego 2016 r. do stycznia 2017 r. wynosi [...] zł miesięcznie, z czego:

- w okresie od lutego do marca 2016 r. opłata potrącana z emerytury ZUS M. L. emerytury wynosi [...] zł. miesięcznie,

- w okresie od kwietnia 2016 r. do stycznia 2017 r. opłata potrącana z jej emerytury ZUS wynosi [...] zł miesięcznie, jednocześnie

2. ustalił, iż różnica pomiędzy opłatą za pobyt w DPS w [...], a kwotą potrącaną z emerytury ZUS M. L. w okresie od lutego do marca 2016 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, a w okresie od kwietnia 2016 r. do stycznia 2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, będzie uiszczana przez M. L. na konto MOPR w L., a także

3. ustalił, że w okresie od lutego 2017 r. opłata M. L. za pobyt w DPS potrącana z jej emerytury ZUS wynosi [...] zł miesięcznie, a różnica pomiędzy średnim kosztem utrzymania mieszkańca w DPS w [...], a kwotą wpłaty wnoszoną przez M. L. będzie ponoszona przez MOPR w L..

Nie budzi też wątpliwości, że tutejszy Sąd wyrokiem z 7 września 2017 r. sygn. akt II SA/Po 330/17 oddalił skargi M. L. i Prokuratora Rejonowego w O. na powyższą decyzję SKO w L. z [...] 2017 r. Tym samym prawomocnie rozstrzygnięte zostało zagadnienie prawidłowości ustalenia adresata obowiązku uiszczenia opłaty za pobyt M. L. w DPS (mieszkanka DPS i M. L.) i wysokości comiesięcznej tej opłaty uiszczanej przez stronę w okresie lutego 2016 r. do 31 stycznia 2017r., a w rezultacie różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania mieszkańca w DPS w [...], a kwotami wpłat strony i obowiązku ich uiszczania przez M. L. (MOPR w L.). W wyroku tym Sąd, ustalając dochód skarżącej za ww. okres, przesądził kwestię, iż w jego skład jako jednorazowy dochód (zgodnie z art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s.) wchodzi kwota [...]uzyskana w związku z wygaśnięciem spółdzielczego prawa do lokalu, na skutek ustania członkostwa w spółdzielni i zdania mieszkania przez skarżącą. Sąd podając, że ww. kwota z rozliczenia finansowego wkładu mieszkaniowego została przekazana na rachunek bankowy siostry strony – I. B., uznał, że ów fakt nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż kwota ta była należna skarżącej właśnie z tytułu rozliczenia środków pieniężnych odpowiadających wartości wkładu mieszkaniowego pomniejszonego o należności na rzecz tej spółdzielni i została wypłacona w konsekwencji wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na skutek ustania członkostwa M. L. w Leszczyńskiej Spółdzielni Mieszkaniowej i zdania mieszkania. W świetle tego Sąd uznał, że wyłącznie M. L. przysługiwało roszczenie o wypłatę związanego z wygaśnięciem lokatorskiego prawa do lokalu wkładu mieszkaniowego, które powstało dopiero z momentem ziszczenia się warunku w postaci ustania członkostwa i zdania mieszkania. Sąd zaznaczył, że w aktach sprawy znajduje się pismo M. L., w którym wnosi o przekazanie przez Spółdzielnię Mieszkaniową środków z rozliczonego wkładu mieszkaniowego na podany nr rachunku bankowego, upoważnienie, w którym skarżąca oświadczyła i wyraziła zgodę na przekazanie przez Spółdzielnię tych środków na rachunek bankowy siostry – I. B. oraz oświadczenie tej ostatniej, że sporna kwota z tytułu rozliczenia ze Spółdzielnią, zgodnie z wolą siostry, została jej przekazana w formie darowizny. Sąd uznał, że oświadczenie skarżącej co do darowizny ww. kwoty złożone przed wygaśnięciem jej członkostwa w Spółdzielni Mieszkaniowej i zdaniem mieszkania oraz przed wywiązaniem się Spółdzielni z obowiązku rozliczenia wkładu mieszkaniowego, nie może zostać uznane za darowiznę w rozumieniu art. 888 k.c. Skarżąca mogła bowiem rozdysponować kwotą wkładu mieszkaniowego dopiero po jej otrzymaniu, co nastąpiło później. W tej sytuacji Sąd przyjął, że wypłacona kwota rozliczonego wkładu mieszkaniowego stanowi jednorazowy dochód skarżącej w rozumieniu art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s., co prowadzi do uznania, że w okresie od lutego 2016 r. do marca 2017 r. skarżąca ma ponosić pełne koszty odpłatności za jej pobyt w DPS.

Mając powyższe na względzie zważyć należy, że stosownie do przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t..j Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. W doktrynie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie. Jak jednak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 września 2010 r. (sygn. akt I OSK 920/10, dostępny j.w.) ocena prawna, o której tu mowa, jest wiążąca tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. Oznacza to, że traci ona moc wiążącą jedynie: 1) w razie zmiany ustawy, 2) w wypadku zmiany (już po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych sprawy, 3) po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie, a także 4) z uwagi na późniejsze podjęcie przez skład poszerzony NSA uchwały zawierającej ocenę prawną odmienną od wyrażonej we wcześniejszym wyroku sądu administracyjnego (uchwała składu 7 sędziów NSA z 30 czerwca 2008 r., I FPS 1/08 (ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 75).

Na tle powyższych rozważań Sąd uznał, że organy orzekające nie rozważyły należycie, naruszając przepisy postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), czy nie zaistniały ww. przesłanki do odstąpienia od wiążącej oceny prawnej zawartej w wyroku tutejszego Sądu.

Zważyć należy, że kwestia zaliczenia skarżącej jako jednorazowego dochodu sumy 53.893,23 w związku z wygaśnięciem spółdzielczego prawa do lokalu była kluczowa dla ustalenia sytuacji dochodowej skarżącej w okresie luty 2016 r. – styczeń 2017 r., a w rezultacie stanowiła zasadniczy powód wydania zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji zobowiązującej M. L. do zwrotu M. L. należności w kwocie [...]zł z tytułu wydatków poniesionych przez M. na opłaty wniesione zastępczo za pobyt skarżącej w okresie od 1 lutego 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. w DPS w [...].

W ocenie Sądu okoliczności sprawy wskazują, że ocena organów obu instancji była przedwczesna.

Przepis art. 7 k.p.a. zobowiązuje organy administracji publicznej, aby w toku postępowania stały na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmowały wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powinny przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 k.p.a.) i czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 9 k.p.a.). Emanacją tych zasad w postępowaniu wyjaśniającym są normy zawarte w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które po pierwsze zobowiązują organy administracji w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a po wtóre – do oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zważywszy, że stosownie do powołanych na wstępie przepisów art. 61 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 oraz art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s. kwestia ustalenia sytuacji dochodowej jest zasadnicza dla możności zobowiązania mieszkańca domu pomocy społecznej do zwrotu na rzecz gminy należności z tytułu opłat uiszczonych zastępczo przez gminę za pobyt mieszkańca w takim domu, obowiązkiem organów I i II instancji było zbadanie, czy już po wydaniu decyzji SKO w L. z [...] 2017 r. doszło do zmian faktycznych w sprawie, w szczególności, czy wyszły na jaw istotne nowe okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane Kolegium (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.).

Sąd pragnie zauważyć, że po pierwsze w aktach sprawy znajdują się dowody pominięte przez organy orzekające, które należało zbadać w kontekście ewentualnej zmiany stanu faktycznego – wysokości dochodu M. L. w okresie od stycznia 2016 r. do lutego 2017 r. Na kartach 58 i 64 akt organu I instancji znajduje się informacja Sądu Rejonowego w O. skierowana do DPS w [...], że Wydział II Karny tego Sądu prowadzi sprawę karną przeciwko I. B. o czyn z art. 286 § 1 k.k. (oszustwo), w której pokrzywdzoną jest M. L. (sygn. akt II K [...]). Informacja tej treści została również podana przez M. L. reprezentowaną przez Dyrektor DPS w odwołaniu z 28 grudnia 2017 r. od decyzji P. L. z [...] 2017 r. W kontekście ewentualnego oszustwa dokonanego przez I. B. wobec jej siostry M. L., organy orzekające biorąc pod uwagę, że przekazanie przez Spółdzielnię Mieszkaniową środków pochodzących z wkładu własnego mieszkaniowego M. L. w kwocie [...]zł na rachunek bankowy jej siostry I. B. miało miejsce w lutym 2016 r. i w świetle wyroku Sądu z 7 września 2017 r. sygn. akt II SA/Po 330/17 uznającego owe środki za jednorazowy dochód skarżącej, powinny były rozważyć, czy nie ujawniły się nowe okoliczności wskazujące na konieczność odmiennej oceny uprzednio ustalonego stanu faktycznego w zakresie dochodu skarżącej za okres luty 2016 r. – styczeń 2017 r.

Jakkolwiek Sąd podziela stanowisko organów orzekających, że w świetle art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. brak było podstaw do uznania, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy administracyjnej zależy wprost od uprzedniego rozstrzygnięcia w wyżej powołanej sprawie karnej przeciwko I. B. o czyn oszustwa wobec jej siostry M. L., lecz jedynie pośrednio ma faktyczny wpływ na ustalenie wysokości dochodu skarżącej za okres od lutego 2016 r. do stycznia 2017 r., to kierując się dobrem osób korzystających z pomocy społecznej (art. 100 ust. 1 u.p.s.) powinny wszechstronnie wyjaśnić, czy wynik tego postępowania nie spowoduje możności odstąpienia od przyjętej w sprawie oceny stanu faktycznego Sądu zawartej w wyroku z 7 września 2017 r. sygn. akt II SA/Po 330/17.

Omawiana kwestia jest tym bardziej istotna, że z akt sprawy wynika, że jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ I instancji (tj. przed 28.03.2018 r.) Dyrektor DPS podjął kroki niezbędne do skierowania przez Prokuratora Rejonowego w O. wniosku do Sądu Okręgowego w K. wniosku o całkowite ubezwłasnowolnienie M. L. (pismo z 17.01.2018 r. – k. 119 akt adm. I instancji). Już tylko na marginesie zwrócić należy uwagę, że na etapie postępowania sądowoadministracyjnego Sąd uzyskał informację, że przed Sądem Okręgowym w K. pod sygn. akt I Ns [...] toczy się postępowanie z wniosku Prokuratora Rejonowego w O. o ubezwłasnowolnienie M. L., a w dniu 28 czerwca 2018 r. Sąd Rejonowy w O. skazał I. B. w sprawie o sygn. akt II K [...], lecz wobec wniesienia apelacji, wyrok ów nie jest prawomocny.

Wobec powyższego Sąd uznał, że organy obu instancji pomijając zaprezentowane wyżej dowody, jak i ignorując stanowisko strony reprezentowanej na etapie postępowania administracyjnego przez Dyrektor DPS, nie dokonały oceny, czy w sprawie, już po wydaniu decyzji SKO w L. z [...] 2017 r., wyszły na jaw nowe okoliczności, które mogły pozwolić organom na ocenę, że środki z wkładu mieszkaniowego skarżącej nie stanowiły w lutym 2016 r. jej jednorazowego dochodu, a tym samym, że brak jest podstaw do zobowiązania M. L. do pokrycia należności za jej roczny pobyt w DPS, uiszczonych zastępczo przez M. L..

Odnosząc się zaś do zarzutów skarżącej i jej pełnomocnika Sąd odnoszące się do nieuwzględnienia rzeczywistej sytuacji dochodowej strony (zarzut naruszenia art. 8 ust. 3, art. 61 ust. 2a i 3 w zw. z art. 104 u.p.s.) Sąd uznał, że są one przedwczesne w świetle zaprezentowanej wyżej oceny działania organów orzekających w sprawie.

Jednocześnie Sąd pragnie wyjaśnić, że przepis art. 104 ust. 4 u.p.s. umożliwiający w przypadkach szczególnie uzasadnionych, odstąpić od żądania zwrotu należności, może znaleźć zastosowanie dopiero po wydaniu decyzji o zwrocie, gdy stanie się ona ostateczna. Przepis ten nie mógł zatem znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, którą organy rozstrzygały kwestię zwrotu należności.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę obowiązkiem organu I instancji będzie stosownie do art. 153 p.p.s.a. uwzględnienie oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku. W szczególności P. L. winien rozważyć, kierując się dobrem skarżącej jako osoby korzystającej z pomocy społecznej, rozważyć, czy nowe okoliczności sprawy wskazują na możliwość zmiany oceny co do ustalenia sytuacji dochodowej strony.