Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2381/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Stawecki (spr.), Sędziowie sędzia WSA Bogusław Cieśla, sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 maja 2021 r. sprawy ze skargi G M na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...]października 2020 r. znak [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

1. Minister Zdrowia postanowieniem z [...] października 2020 r., znak:[...], po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez G.M. (dalej: "skarżąca") od postanowienia Wojewody [...]z [...]kwietnia 2016 r., znak: [...], dotyczącego uznania zarzutów za bezpodstawne w sprawie prowadzonego postepowania egzekucyjnego w celu przymuszenia, uchylił w części postanowienie Wojewody [...]z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak:

[...]w przedmiocie uznania zarzutów za bezpodstawne tj. w zakresie obowiązku szczepienia przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B i umorzył postępowanie egzekucyjne w części dotyczącej obowiązku szczepienia przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B oraz utrzymał zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji w mocy w pozostałym zakresie.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

2. Ze względu na niewykonanie przez skarżącą obowiązku zaszczepienia małoletniej córki – M.S, w dniu [...] listopada 2014 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. (dalej także "PPIS w K.") wystawił przeciwko skarżącej tytuł wykonawczy nr[...], stosowany w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym wraz z wnioskiem do Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda") o zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku o charakterze publicznoprawnym.

Postanowieniem z [...] lutego 2015 r., Wojewoda nałożył na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 500 zł w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z tytułem wykonawczym z 21 listopada 2014 r. Wojewoda wezwał skarżącą również do uiszczenia grzywny w terminie 7 dni od daty otrzymania postanowienia. Jednocześnie skarżąca została wezwana do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym w ww. terminie pod rygorem zastosowania trybu przewidzianego w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1314 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.". Wojewoda nałożył także na skarżącą obowiązek uiszczenia opłaty w wysokości 50 zł za wydanie przedmiotowego postanowienia oraz opłaty w wysokości 11,60 zł za wydanie przez PPIS w K. upomnienia z [...]października 2014 r.

Wojewoda [...]podkreślił też, że obowiązek poddania małoletnich dzieci obowiązkowym szczepieniom ochronnym nałożony jest na prawnych opiekunów dzieci przez art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b oraz ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 151, dalej w skrócie: "ustawa o zapobieganiu zakażeniom"), a także przepisów wykonawczych do ustawy. Skarżąca nie spełniła jednak ww. obowiązku wykonania szczepień ochronnych, mimo skierowania do niej przez PPIS w K. upomnienia z[...] października 2014 r.

3. Skarżąca pismem z [...] marca 2015 r. wniosła do Wojewody [...]jako organu egzekucyjnego zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zarzuty zostały zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 2, 5 i 8 u.p.e.a. Skarżąca podniosła przede wszystkim:

1) zarzut braku wymagalności obowiązku;

2) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 pkt 6 ustawy),

3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 ustawy (art. 33 § 1 pkt 10 ustawy).

Organ egzekucyjny działając zgodnie z art. 34 ustawy, po otrzymaniu zarzutów zwrócił się do wierzyciela PPIS w K. o zajęcie stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów. Postanowienie z [...] marca 2015 r. PPIS w K. uznał zarzuty skarżącej za nieuzasadnione. Na powyższe postanowienie zobowiązana nie złożyła zażalenia w związku z czym stało się ostateczne.

4. Wojewoda [...]postanowieniem z [...] kwietnia 2016 r., uwzględniając stanowisko PPIS w K. jako wierzyciela we wszczętym postępowaniu egzekucyjnym, działając jako organ egzekucyjny i jednocześnie organ właściwy do rozpatrzenia zarzutów skarżącej oddalił, tj. uznał za nieuzasadnione zarzuty skarżącej na podstawie art. 34 § 4 i 5 u.p.e.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Odnosząc się do zarzutów niewykonalności obowiązku oraz braku wymagalności obowiązku organ egzekucyjny stwierdził, że jest związany treścią ostatecznego postanowienia wierzyciela i nie mając uprawnień do jego kwestionowania, zobowiązany jest do ich oddalenia.

Oceniając zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej organ wskazał, że bezspornym jest, iż Państwowa Inspekcja Sanitarna jest organem sprawującym nadzór nad wykonywaniem obowiązkowych szczepień ochronnych, co wynika z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Przepis ten przyznaje organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej pozycję wierzyciela. Art. 1a pkt 13 ustawy określa wierzyciela, jako podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku oraz na art. 5 § 1 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów prawa jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku. Z przywołanych powyżej przepisów wynika, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w związku z niewykonaniem obowiązkowych szczepień ochronnych dzieci państwowy powiatowy inspektor sanitarny działa jako wierzyciel, co na mocy art. 26 ustawy uprawnia go do wystawienia tytułu wykonawczego, na podstawie którego organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną.

Zatem zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej również należy uznać za bezzasadny.

Ustosunkowując się do zarzutu niespełnienia wymogów określonych dla tytułu wykonawczego w art. 27 ustawy organ podniósł, że zgodnie z art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tytuł wykonawczy powinien zawierać między innymi wskazanie imienia, nazwiska i adresu zobowiązanego i takie dane były wskazane. W ocenianym tytule wykonawczym dane personalne i adres były wpisane właściwie, zatem wymóg z art. 27 ustawy został spełniony.

Konsekwentnie, Wojewoda [...]podzielił argumentację zawartą w ostatecznym postanowieniu PPIS w K. m[...]arca 2015 r. o uznaniu zarzutów skarżącej za bezzasadne.

5. Skarżąca pismem z [...] kwietnia 2016 r. złożyła do Ministra Zdrowia zażalenie na ww. postanowienie Wojewody [...] z [...] kwietnia 2016 r. Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko w zakresie zarzutów wobec postępowania egzekucyjnego, tj. powtórzyła zarzuty: braku wymagalności obowiązku, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz niespełnienia wymogów określonych dla tytułu wykonawczego w art. 27 i art. 26 ustawy.

6. Minister Zdrowia, jako organ drugiej instancji, postanowieniem z [...] października 2020 r. uchylił w części postanowienie Wojewody [...]z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie uznania zarzutów za bezpodstawne tj. w zakresie obowiązku szczepienia przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B i umorzyć postępowanie egzekucyjne w części dotyczącej obowiązku szczepienia przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B oraz utrzymał zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji w mocy w pozostałym zakresie. Minister Zdrowia wydał powyższe postanowienie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Zdaniem organu drugiej instancji zażalenie skarżącej nie zasługiwało na uwzględnienie.

Po dokonaniu analizy stanu faktycznego, organ odwoławczy ustalił, że obowiązek stwierdzony tytułem wykonawczym był wymagalny w dacie wystawienia tytułu, a co za tym idzie postępowanie organu egzekucyjnego było słuszne. Tym niemniej, na skutek złożonego zażalenia, w trakcie postępowania odwoławczego, małoletnie dziecko z dniem - [...]grudnia 2018 ukończyło 6 rok życia. W związku z tym, wygasł względem niego obowiązek szczepienia ochronnego przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophiius influenzae typu B. Wobec tego w tym zakresie należało umorzyć postępowanie egzekucyjne prowadzone w celu przymuszenia do realizacji tego obowiązku. Jednocześnie Minister podkreślić, że pozostałe obowiązki szczepienne wynikające z ww. tytułu wykonawczego nadal są wymagalne i jako takie podlegają egzekucji.

Minister Zdrowia zakwestionował przede wszystkim opinię skarżącej o nieistnieniu prawnego obowiązku poddania się szczepieniom ze względu na brak zgody pacjenta na udzielenie określonych świadczeń medycznych. W przypadku obowiązkowych szczepień zgoda taka nie ma znaczenia, gdyż obowiązek szczepień wynika wprost z ustawy, a ta nie przewiduje zgody pacjenta na świadczenie medyczne.

Odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku określonego w tytule wykonawczym, organ drugiej instancji w postępowaniu w przedmiocie oddalenia zarzutów wskazał, że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu zakażeniom oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 753, z późn. zm., dalej: "rozporządzenie z 2011 r. w sprawie szczepień"). Zgodnie z § 5 ww. rozporządzenia, obowiązkowe szczepienia są prowadzone z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym corocznie przez Głównego Inspektora Sanitarnego (dalej: "GIS") w formie komunikatu w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie określa Program Szczepień Ochronnych (dalej "Program") w zależności od wieku dziecka. Obowiązek staje się więc egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe określone przez ustawę.

Minister Zdrowia podkreślił, że bezpośrednią podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy o zapobieganiu zakażeniom. Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę lub faktyczny opiekun.

Odnosząc się do zarzutu niedopuszczalność egzekucji administracyjnej i zakwestionowania uprawnienia PPIS do podejmowania działań, zmierzających do wykonania obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu, Minister wskazał, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nie działał w przedmiotowej sprawie jako organ egzekucyjny, lecz jako wierzyciel obowiązku o charakterze niepieniężnym.

Zgodnie z ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, kierowanie upomnienia do zobowiązanego i wystawianie tytułu wykonawczego należy do zadań wierzyciela. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nie podejmował natomiast w przedmiotowej sprawie czynności egzekucyjnych w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż nie jest organem egzekucyjnym, Organem egzekucyjnym w przedmiotowej sprawie jest Wojewoda. Podkreślił, że zgodnie z art. 2 oraz art. 5 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej do zakresu zadań organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej należy m.in. prowadzenie działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej w zakresie chorób zakaźnych, w tym ustalanie zakresów i terminów szczepień ochronnych i sprawowanie nadzoru w tym zakresie, a także wydawanie zarządzeń i decyzji lub występowanie do innych organów o ich wydanie - w przypadkach określonych w przepisach o zwalczaniu chorób zakaźnych. Zgodnie z art. 12 ust 1 ww. ustawy, organami właściwymi do sprawowania nadzoru nad wykonawstwem szczepień są państwowi powiatowi inspektorzy sanitarni. Właściwość miejscową organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej określa się na podstawie miejsca zamieszkania osób zobowiązanych do poddania się szczepieniom ochronnym. Zatem Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji są uprawnione do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku szczepień, tj. są wierzycielem w rozumieniu art. 1 a pkt 13 ww. ustawy.

Zatem zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej z uwagi na naruszenie art. 20 ust. 1 upea jest nieuzasadniony.

Minister nie podzielił również zarzutów w przedmiocie niespełnienia wymogów określonych w art. 27 i 26 upea. Wskazał, że tytuł wykonawczy został wystawiony zgodnie z obowiązującymi przepisami, na ustalonym wzorze oraz zawierał wszystkie niezbędne elementy. Wpisane przy tym dane personalne i adres były właściwe, stąd wymóg określony w art. 27 upea został spełniony.

7. Nie godząc się z rozstrzygnięciem Ministra Zdrowia skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. postanowienie organu odwoławczego z [...] października 2020 r. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i poprzedzającego go postanowienia Wojewody [...]z [...] kwietnia 2016 r., zarzucając mu:

1) naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu zakażeniom poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo że akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli,

2) naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu zakażeniom w związku z § 3 rozporządzenia z 2011 r. w sprawie szczepień poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego dziecka skarżącej w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek, jedynie podnosząc, że terminy realizacji obowiązku "są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka",

3) naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 3 rozporządzenia z 2011 r. w sprawie szczepień poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu GIS, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu zakażeniom może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że skarżąca może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia z 2011 r. w sprawie szczepień, tj. do ukończenia przez dziecko 6 roku życia, 15 roku życia, 19 roku życia,

4) naruszenie art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej, jak również brak wskazania którego szczepienia dotyczy postępowanie,

5) naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia,

6) naruszenie art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez uznanie, iż nałożoną na skarżącą grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego.

8. Odpowiadając na skargę Minister Zdrowia wniósł o jej oddalenie. Organ wyjaśnił, że podczas prowadzenia postępowania zażaleniowego nie dopatrzył się uchybień wskazanych przez skarżącą w zażaleniu, ani uchybień wskazanych w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

9. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podkreśla, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie uchyla ją lub stwierdza jej nieważność, jeśli stwierdzi, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.".

10. Badając legalność zaskarżonego postanowienia - zgodnie z przepisami znajdującymi zastosowanie - Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

Sąd stwierdził, że argumenty podnoszone w skardze są de facto powtórzeniem części argumentów formułowanych we wcześniejszych środkach zaskarżenia wykorzystywanych przez skarżącą. Sąd uznał zarzuty za nieuzasadnione, a argumenty za nietrafne. Zdaniem Sądu organy inspekcji sanitarnej oraz organ egzekucyjny, w rozstrzygnięciach poprzedzających zaskarżone postanowienie, wyczerpująco i jasno odniosły się do argumentów i zarzutów wyrażonych w skardze.

11. Zarzuty skargi odnoszą się zasadniczo do tej samej kwestii, to znaczy do problemu rzekomego wynikania egzekwowanego obowiązku z Komunikatu GIS nie będącego - w myśl art. 87 Konstytucji RP - źródłem prawa powszechnie obowiązującego. Sąd uznaje te zarzuty za całkowicie bezpodstawne i wynikające z nieznajomości struktury systemu prawa polskiego oraz przyjętych sposobów wyznaczania wzorów zachowań adresatów prawa.

Rzeczywiście, art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu zakażeniom przewiduje, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie art. 17 ust. 10 oraz art. 19 ust. 10, w terminie do[...] października roku poprzedzającego realizację tego programu. Zgodnie z takim programem PPIS w K. domagał się od skarżącej poddania córki szczepieniom ochronnym przewidzianym w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu zakażeniom.

Program Szczepień Ochronnych jest każdorazowo przygotowywany i ustanawiany przez GIS w formie komunikatu podlegającego publikacji w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Art. 87 Konstytucji RP nie wymienia "komunikatu" pośród źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Jednakże - wbrew sugestii skarżącej - nie powoduje to utraty bądź brak mocy obowiązującej takiego aktu Ministra Zdrowia. Dopuszczalność posługiwania się aktami wykonawczymi do ustawy, czyli tzw. prawodawstwem delegowanym oraz aktami stosowania prawa, które wskazują określone organizacyjne lub techniczne okoliczności wykonywania obowiązków prawnych, jest elementem polskiej i europejskiej kultury prawnej.

Na hierarchiczną strukturę norm prawnych wyznaczających obowiązki obywateli w zakresie poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym składają się:

a) art. 68 ust. 4 Konstytucji, zgodnie z którym władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, co wymaga m.in. wprowadzenia regulacji ustawowej;

b) w związku z konstytucyjną zasadą nakładania na obywateli obowiązków wyłącznie w drodze ustawy, obowiązek poddania się szczepieniom został wyrażony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych w zw. z art. 17 tej ustawy oraz w zw. z przepisami ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 159 ze zm.).

Jednocześnie art. 17 ust. 10 pkt 1 i 4 ustawy o zapobieganiu zakażeniom nakładają na ministra właściwego do spraw zdrowia obowiązek określenia, w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osób lub grup osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, a także sposób przeprowadzenia szczepień ochronnych.

Dodatkowo art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu zakażeniom (a nie aktu podustawowego!) przewiduje, że GIS ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie art. 17 ust. 10 oraz art. 19 ust. 10, w terminie do 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

Na podstawie wskazanego art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu zakażeniom zostało wydane także rozporządzenie z 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

Z wyżej opisanej struktury źródeł prawa powszechnie obowiązującego wprost wynika oparcie Programu Szczepień Ochronnych na kolejny rok na przepisie ustawy, a nie inicjatywie centralnego organu administracji państwowej. Przepis upoważniający (udzielający kompetencji) dostatecznie jasno określa szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień, zawarte następnie w Programie. Analiza treści kolejnych Programów wskazuje ponadto, że nie zawierają one pełnych norm prawnych generalnych i abstrakcyjnych wyznaczających nieznane innym aktom obowiązki obywatelskie. Zawarte w Programie regulacje precyzują kwestie techniczne: listy chorób, na które należy szczepić dzieci i dorosłych, przy czym listy te nie wykraczają poza wykaz zakażeń i chorób zakaźnych stanowiących załącznik do ustawy o zapobieganiu zakażeniom, uzależnione od sytuacji epidemiologicznej schematy szczepień dzieci i dorosłych oraz rodzaje szczepionek i sposoby ich podawania, wynikające z aktualnej wiedzy medycznej, a nie swobodnego uznania organu administracji.

Ze względu na przedstawione hierarchiczne powiązania aktów prawnych, twierdzenie o niezgodności działań organów administracji w rozpatrywanej sprawie z konstytucyjnym katalogiem źródeł prawa jest całkowicie nietrafne.

12. Zdaniem Sądu całkowicie niezasadny jest również zarzut niewykonalności obowiązku szczepienia małoletniego dziecka. Obowiązek ten znajduje swoje potwierdzenie i szczegółowe określenie co do sposobu wykonania w przepisach powołanej wyżej ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu zakażeniom (...), zwłaszcza zamieszczone w rozdziale IV ustawy. Z art. 17 ust. 2 ww. ustawy wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). W przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Lekarskie badanie kwalifikacyjne jest przy tym prowadzone w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z treści art. 17 ust. 3 i 4 ww. ustawy o zapobieganiu zakażeniom nie można, tj. nie ma podstaw, do wyprowadzenia wniosku, że badanie kwalifikacyjne stanowi przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca nie poddała małoletniej córki wskazanemu wyżej badaniu kontrolnemu, a zatem nie spełniła ustawowego warunku szczepienia. Tym samym twierdzenie skarżącej o niewykonalności nałożonego na nią obowiązku jest sprzeczne z treścią ustawy i jako takie nie zasługuje na uwzględnienie.

13. Sąd nie podzielił również argumentacji, że doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, co miałoby polegać na utrzymaniu w mocy decyzji przymuszającej skarżącą do poddania dziecka zabiegowi nieokreślonemu przepisem prawa przy jednoczesnej drastycznej ingerencji w prawo skarżącej do poszanowania jej życia prywatnego i rodzinnego.

Generalna formuła prawa do prywatności, mająca zresztą swój odpowiednik w powołanym wyżej art. 47 Konstytucji RP, znajduje swoje doprecyzowanie w art. 8 ust. 2 Konwencji. Przepis ten wyraźnie przewiduje, w jakich przypadkach i na jakich zasadach dopuszczalne są ograniczenia prawa do prywatności zadeklarowanego w art. 8 ust. 1 Konwencji. We wskazanym ust. 2 wskazuje się, że odstępstwa od absolutnego rozumienia prawa do prywatności muszą być: (1) legalne, (2) konieczne w demokratycznym społeczeństwie oraz (3) muszą służyć między innymi ochronie zdrowia. Systematyka art. 8, a także argumentacyjna logika prawnicza Konwencji nakazują uznać ust. 2 za przepis mający charakter wyjątku (lex specialis) w stosunku do ust. 2. Jeśli więc test trzech powyższych warunków jest spełniony, wówczas nie stosujemy ust. 1 szeroko i bezwzględnie rozumianego, lecz dopuszczamy ustawowe ograniczenia prawa do prywatności.

Z tych samych względów zdaniem Sądu należy uznać za nietrafny zarzut naruszenia przez organy administracji wobec skarżącej konstytucyjnej zasady prywatności (art. 47). Wskazany przepis odnosi się bowiem do innego przedmiotu ochrony konstytucyjnej. Art. 47 polskiej ustawy zasadniczej chroni bowiem tę sferę życia każdej jednostki, w tym także życie rodzinne oraz jej cześć i dobre imię, a także możność decydowania o swoim życiu prywatnym. Oznacza to, że celem wskazanego przepisu jest ochrona zachowań jednostki, a także zagwarantowania jej takich warunków życia, które są polegają na realizacji wolności człowieka, przy zachowaniu kluczowej wartości jako jest godność człowieka. Wartości te chronione są wszakże w sferze która nie jest bezpośrednio związana z przez daną osobę zadań i kompetencji organów władzy publicznej oraz dokonywaniem innych czynności i prowadzeniem działalności o publicznym zasięgu lub znaczeniu, np. pisarskiej, dziennikarskiej, aktorskiej, charytatywnej, duszpasterskiej, lub nauczycielskiej (por. Piotr Winczorek, Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Wydanie drugie - rozszerzone, Warszawa 2008, s. 114). O ochronie prywatności mówi się zatem przede wszystkim w zakresie dostępu organów władzy publicznej lub innych osób do informacji o jednostkach przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w tym ochronie danych osobowych lub w świetle zasady dostępu do informacji publicznej. Zasadę prywatności łączy się też często z wolnością sumienia i religii (art. 51), prawem rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami (art. 48) oraz wolnością i ochroną komunikowania się (art. 49). Natomiast z uwagi na inne przepisy Konstytucji RP, w szczególności art. 68 ust. 4, rozstrzyganie o szczepieniu dzieci przeciwko chorobom zakaźnym nie jest objęte sferą prywatności. Konstytucja nakłada bowiem na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Jak wskazano wyżej ochrona członków społeczeństwa przed rozprzestrzenianiem się chorób zakaźnych zdecydowanie wyklucza decyzje rodziców w kwestii szczepień ze sfery prywatności objętej zakresem zastosowania art. 47 Konstytucji.

14. Można dodać, że identyczną ocenę stanu prawa oraz praktyki jego stosowania w odniesieniu do podstaw prawnych obowiązku szczepienia i postępowania egzekucyjnego będącego konsekwencją niewykonania obowiązku wyrażają liczne orzeczenia sądów administracyjnych (vide m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542/15, z 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 934/16 oraz z 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2434/17). Należy podkreślić, że powołane wyroki jednoznacznie odrzucają również zarzut niewykonalności obowiązku szczepienia ze względu na nieprzeprowadzenie wobec dziecka osoby skarżącej badań kwalifikacyjnych poprzedzających szczepienia.

15. Odnosząc się do wniosku skarżącej o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, należy podzielić pogląd ukształtowany w jednolitej linii orzecznictwa, że wyłącznie wątpliwości sądu, a nie skarżącej, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowo-administracyjnej. Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do TK z pytaniem prawnym w tej sprawie. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje bowiem wskazywane w Konstytucji RP powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 934/17).

16. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.