Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 767/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-12-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 7 lit. c, art. 23 ust. 1 i 7
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej dnia [...] nr [...], a także decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] i decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]r. nr [...]; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. przyznaje adwokatowi A. L. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania K. G. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta K. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], orzekającej o zwrocie przez K. G. nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 4.250,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Decyzja Kolegium zapadła w następujących okolicznościach sprawy:

Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] października 2008 r., Nr [...] przyznał K. G. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej małoletniej córki N.S., w wysokości 250 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Powyższa decyzja została następnie zmieniona decyzją z dnia 16 września 2009 r., w ten sposób, ze wysokość przyznanego świadczenia podwyższono w okresie od 1 maja 2009 r. do 30 września 2009 r. do kwoty 500 zł miesięcznie.

W dniu 8 września 2011 r. wskazany organ działając z urzędu wznowił postępowania w sprawach zakończonych wskazanymi wyżej decyzjami na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a.

Decyzją z dnia 30 września 2011 r., Nr [...] , organ ten uchylił w trybie wznowieniowym zarówno decyzję z dnia 29 października 2008 r., jak i zmieniającą ją decyzję z dnia 16 września 2009 r. oraz orzekł co do istoty sprawy w ten sposób, ze odmówił K. G. przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej córki N. S. w okresie od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania K. G. od powyższej decyzji z dnia 30 września 2011 r., utrzymało ją w mocy decyzją z dnia 16 stycznia 2012 r., nr [...].

Następnie w dniu 8 lutego 2012 r. organ pierwszej instancji wydał decyzję nr [...], utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 3 kwietnia 2012 r., nr [...], którą uznano wypłacone K. G. za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 4.250,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane.

W tej sytuacji Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta K., przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], nakazał K. G. zwrot świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 4.250,00 wraz z odsetkami ustawowymi, wynoszącymi na dzień wydania decyzji 1.613,30 zł. Jednocześnie organ wskazał, że przedmiotowa należność zwracana będzie w trybie egzekucji, w formie spłat, w okresie do dnia 31 lipca 2012 r.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji powołał się na treść art. 23 ust. 1 i 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w myśl którego osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Taka sytuacja, zdaniem organu, zachodzi w niniejszej sprawie, albowiem wskazaną wyżej decyzją z dnia 8 lutego 2012 r., utrzymaną w mocy przez organ odwoławczy, uznano świadczenie alimentacyjne wypłacone K. G. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., w kwocie 4.250,00 zł, za świadczenie nienależnie pobrane.

Odwołanie od tej decyzji złożyła K. G. zarzucając, iż w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do orzeczenia zwrotu pobranego świadczenia. Odwołująca podkreśliła, że decyzja uznająca należności żądane do zwrotu przez organ pierwszej instancji za nienależnie pobrane nie stała się dotychczas prawomocna, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie rozpoznał do tej pory jej skargi na decyzję organu odwoławczego utrzymującą to rozstrzygnięcie w mocy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do uwzględnienia tego odwołania i decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszym postępowaniu – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie zaistniał stan faktyczny uregulowany w art. 23 ust. 1 i 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem zobowiązanie K. G. do zwrotu świadczenia alimentacyjnego było zasadne. Błędne było również, zdaniem organu, przekonanie odwołującej co do braku możliwości wydania przez organ decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia, w sytuacji gdy nie zyskała przymiotu prawomocności decyzja organu odwoławczego wydana w przedmiocie uznania będących przedmiotem sprawy należności za nienależnie pobrane. Kolegium podkreśliło, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia 8 lutego 2012 r., nr [...], uznająca wypłacone K. G. świadczenie alimentacyjne w wysokości 4.250,00 zł za nienależnie pobrane, ma walor decyzji ostatecznej, bowiem została utrzymana w mocy decyzją organu drugiej instancji z dnia 3 kwietnia 2012 r., nr [...]. Wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie wstrzymuje wykonania decyzji, a zatem rozstrzygnięcie to podlega wykonaniu.

Skargę do Sądu na decyzję Kolegium z dnia 18 czerwca 2012 r. złożyła K. G., wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji i brak ustosunkowania się do zarzutów odwołania;

- art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte i zbyt ogólnikowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji,

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W tym zakresie skarżąca wskazała, że organ I instancji w żaden sposób nie zweryfikował oświadczenia J. B. na temat jego dochodów, pomimo, że w okresie ich rzekomego uzyskania nie mógł on prowadzić działalności gospodarczej za granicą i był zarejestrowany jako osoba bezrobotna.

Skarżąca podkreśliła, że nie miała świadomości, iż pobiera nienależne świadczenie, gdyż nie wiedziała, jakie dochody osiągał jej były konkubent – J. B.. Zarzuciła organowi pierwszej instancji oparcie swych ustaleń na niezweryfikowanych i niepewnych oświadczeniach J. B.. Organ ten nie zażądał bowiem od niego potwierdzenia dokumentami urzędowymi faktu prowadzenia działalności gospodarczej oraz wysokości uzyskiwanych dochodów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, o ile zmierza do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, jako wydanych z naruszeniem prawa.

Sąd uwzględnił skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, a które to przyczyny zobowiązany był wziąć pod rozwagę z urzędu na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zmianą), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "P.p.s.a.", który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], orzekającą o zwrocie przez skarżącą nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 4.250,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 23 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.), zwanej dalej: "ustawą", stanowiący, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Odsetki te są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 7 lit. c) ustawy, nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia.

Z zestawienia treści tych przepisów jednoznacznie zatem wynika, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, konieczne jest uprzednie ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można nakazywać jego zwrot. Innymi słowy decyzja w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnego świadczenia jest decyzją zależną od obowiązywalności decyzji ustalającej, że dane świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym.

W kontekście art. 2 pkt 7 lit. c) ustawy nie może budzić również wątpliwości, że warunkiem wydania decyzji uznającej dane świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane jest uprzednie stwierdzenie nieważności lub uchylenie decyzji, na podstawie której świadczenie to zostało przyznane. W przypadku bowiem, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz ostateczna decyzja uznająca to świadczenie za nienależnie pobrane, to treść tych decyzji jest wobec siebie sprzeczna.

Bezspornym natomiast jest, że żądane w niniejszej sprawie do zwrotu świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane skarżącej decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K., wydaną z upoważnienia Burmistrza K., z dnia 29 października 2008 r., Nr [...], która, co należy podkreślić i co ma decydujące dla niniejszej sprawy znaczenie pozostaje nadal w obrocie prawnym. Wprawdzie organ pierwszej instancji decyzją z dnia 30 września 2011 r., nr [...], wydaną po wznowieniu postępowania, uchylił tę decyzję, orzekając jednocześnie o odmowie przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia, jednak decyzja ta wraz z utrzymującą ją w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 stycznia 2012 r., nr [...], zostały uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 czerwca 2012 r. wydanym w sprawie II SA/Lu [...]/12.

Ponownie należy więc podkreślić, iż wobec pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji przyznającej skarżącej przedmiotowe świadczenie z funduszu aliementacyjnego, brak było podstaw do uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane, a tym samym przedwczesnym było nałożenie na skarżącą obowiązku zwrotu wskazanej należności.

Z powyższego wynika, że zaskarżona decyzja, jako wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że uchylenie prawomocnym wyrokiem Sądu stanowi podstawę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a., który stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, gdy decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję, która została następnie uchylona lub zmieniona.

Mając na względzie powyższe, Sąd uchylił również w oparciu o art. 135 P.p.s.a. utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], a także wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta K. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzję z dnia 8 lutego 2012 r., nr [...] oraz utrzymującą ją w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], którymi uznano wypłacone skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w łącznej kwocie 4.250,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane.

Zgodnie z tym przepisem, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Należy mieć przy tym na względzie, że zawarty w tym przepisie zwrot: "w granicach danej sprawy" dotyczy pojęcia sprawy administracyjnej w znaczeniu materialnym obejmującym zarówno tożsamość podmiotową, jak i przedmiotową. O tożsamości podmiotowej można mówić w sytuacji gdy adresatem praw i obowiązków jest ten sam podmiot, z kolei tożsamość przedmiotowa zachodzi w przypadku tożsamości treści tych praw lub obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej (uchwała NSA z dnia 27 czerwca 2000 r., FPS 12/99, ONSA 2001, nr 1, poz. 7).

W ocenie Sądu, okoliczność pobrania przez skarżącą nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest elementem zakreślającym tożsamość sprawy w rozumieniu art. 135 w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a., pozwalającym Sądowi na ocenę prawną zarówno zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy w decyzji organu pierwszej instancji, wydanych w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego, jak i wskazanych wyżej decyzji organów obu instancji, wydanych w sprawie uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane. Jak już bowiem wskazano przesłanką determinującą zwrot świadczenia jest wcześniejsze ustalenie, że zostało ono pobrane nienależnie.

Z tych względów Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji uzasadnia art. 152 P.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).