Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 723/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 184,197 par 2, 214 par 1, 246 par 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia E. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 690/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia E. z siedzibą w W. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] stycznia 2014 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Stowarzyszenie E. z siedzibą w W. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 16 kwietnia 2014 r., regulaminu Stowarzyszenia E. oraz nadesłanego na wezwanie dodatkowego oświadczenia z dnia 15 maja 2014 r. wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków. Aktualnie stowarzyszenie liczy trzynastu członków, dodatkowo współpracują z nim dwaj wolontariusze. Obowiązująca składka członkowska wynosi 10 zł miesięcznie, jednak realne wydatki przypadające na jednego członka wynoszą około 60 zł miesięcznie. Jak oświadczył skarżący w piśmie z dnia 15 maja 2014 r., aktualnie składkę opłaciło 7 członków, zaś reszta członków zapowiada wycofanie się z działalności stowarzyszenia, twierdząc, że "w tym kraju na działalność społeczną szkoda czasu i pieniędzy". W 2013r. Stowarzyszenie wydatkowało na sprawy sądowe 3.034 zł, zaś w bieżącym roku jak dotąd 2.900 zł. Wydatki na znaczki, telefony, opłaty za informację publiczną ponoszą członkowie stowarzyszenia z własnych środków, stąd realna wartość wydatkowanych przez nich środków na działalność regulaminową wyniosła w drugim półroczu ubiegłego roku około 50 zł. Stowarzyszenie pozyskało do współpracy prawnika, który zgodził się na świadczenie bezpłatnych usług prawnych.

W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku Stowarzyszenie wskazało ponadto, że podstawowym argumentem uzasadniającym wniesienie przedmiotowego wniosku jest okoliczność odrzucania skarg Stowarzyszenia ze względu na nieuiszczanie opłat sądowych. Strona stwierdziła, że jeżeli jest w stanie wnieść opłatę sądową, to ją uiszcza. W związku z tym, nie można twierdzić, że nic nie robi w celu polepszenia swojej sytuacji finansowej. Zdaniem Stowarzyszenia, środki finansowe byłyby wystarczające, gdyby właściwe organy administracji i wymiaru sprawiedliwości przestrzegały prawa unijnego.

Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 maja 2014 r. odmówiono Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczono wnioskodawcy w dniu 28 maja 2014 r.

W dniu 4 czerwca 2014 r. Stowarzyszenie wniosło w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego postanowienia, zwracając się o uwzględnienie działań podejmowanych w ubiegłym roku, które skutkowały wpłaceniem ponad 4000 zł tytułem kosztów postępowań sądowych. Stowarzyszenie poinformowało, że w obecnym roku na ten cel wydatkowało już 3000 zł, natomiast w ostatnim okresie nie było w stanie zdobyć środków na wniesienie opłaty sądowej w wielu sprawach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 690/14, odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd wskazał, że skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy, nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Wobec tego realizując cele regulaminowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. W ocenie Sądu, ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków, czy ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie. Jak wynika z regulaminu wnioskodawcy, celem jego działania jest ochrona środowiska, a środkami działania są m. in. "podejmowanie przewidzianych prawem działań interwencyjnych w przypadku naruszania przepisów ochrony środowiska" (pkt 4.1 regulaminu) i "występowanie na prawach strony jako reprezentanta interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych" (pkt 4.5 regulaminu). Zdaniem Sądu, wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, wnioskodawca powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, winien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Wnioskodawca podał wprawdzie, że podjął środki mające na celu zwiększenie posiadanych środków, jednak działania te należy ocenić jako nieskuteczne. Okoliczność ta nie jest argumentem przemawiającym za przerzuceniem ciężaru finansowego niniejszego postępowania na Państwo. Nie wykazano obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych jest rzeczywiście niemożliwe.

Zażaleniem Stowarzyszenie zaskarżyło powyższe postanowienie. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono m.in., że Sąd analizując przedmiotowy wniosek w kontekście podjętych przez Stowarzyszenie działań dla poprawy sytuacji finansowej nie wziął pod uwagę sytuacji, polegającej na tym, że Stowarzyszenie może realnie nie mieć środków finansowych i nie wziął pod uwagę, że członkowie Stowarzyszenia nie mogą w nieskończoność zwiększać wydatków na jego działalność. Zwrócono także uwagę na rezygnację majętniejszej części członków Stowarzyszenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270, dalej: p.p.s.a.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadajacej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie słusznie zaskarżonym postanowieniem odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stowarzyszenie bowiem, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Stowarzyszenie zwiększając zakres swojej aktywności, powinno zadbać również o zwiększenie źródeł finansowania. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z dnia 17.06.2011 r., sygn. akt II OZ 491/11).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.