Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1027/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2013-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 24 ust.3, art 28 ust 1 i 2 , 3 , art 83 ust 1
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Anna Sokołowska,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Protokolant Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę, II przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adw. D. L. kwotę [...] złotych powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział decyzją z dnia

[...] r. nr [...], wydaną z powołaniem się na art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] nr [...] , odmawiającą S. B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2006 r. do maja 2012 r. w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ administracji wskazał, że wnioskiem

z dnia [...] r. S. B. wystąpił z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, wskazując na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wnioskodawca podniósł, że jest osobą chorą, po wypadku, otrzymuje niskie świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł, z którego ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania, zakupem lekarstw i żywności. Oświadczył również, że osobiście nie prowadził działalności gospodarczej i że jej prowadzenie przekazał bezrobotnemu synowi na podstawie umowy ustnej, i nie miał świadomości, iż syn nie opłaca należnych składek ubezpieczeniowych. Podał, że syn w 2011 r. wyjechał do Francji i że nie ma z nim kontaktu.

Rozpatrując sprawę organ ustalił, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą, która została wykreślona z ewidencji z dniem 26 czerwca 2012 r. Obecnie wnioskodawca utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł oraz z zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie. Według przedłożonych dokumentów medycznych cierpi na liczne choroby i od wielu lat leczy się w poradniach - chirurgicznej i kardiologicznej. Według oświadczenia wnioskodawcy, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną - J. B., z córką i wnukiem. Żona otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł miesięcznie, córka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, natomiast wnuk zarobkuje dorywczo. Ponoszone koszty stałe związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą około [...] zł miesięcznie, a koszty związane z leczeniem siebie i żony - około [...] zł. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia wynikało również, że oprócz zaległości wobec ZUS obciążają go zobowiązania podatkowe, a także kredytowe, które spłaca w ratach po [...] zł miesięcznie. Ponadto, jak ustalono, że wnioskodawca nie posiada majątku ruchomego, jest współwłaścicielem nieruchomości. Natomiast z informacji uzyskanej z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych wynikało, że jest właścicielem samochodu ciężarowego marki [...] [...]) oraz współwłaścicielem mieszkania spółdzielczego (o powierzchni [...] – KW [...]), położonego w K., na którym dokonane jest zabezpieczenie hipoteczne na rzecz innego wierzyciela.

Na podstawie powyższych ustaleń Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją

z dnia [...] r. nr [...] odmówił wnioskodawcy umorzenia należnych składek.

Uzasadniając swoją decyzję organ przytoczył treść przepisów art. 28 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wskazując, że w przedmiotowej sprawie w stosunku do dłużnika nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jak wskazano, w odniesieniu do wymienionych w decyzji zobowiązań nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jednym z warunków stwierdzenia całkowitej nieściągalności jest m.in. ustalenie przez organ egzekucyjny, tj. naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego, w ramach postępowania egzekucyjnego, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję, bądź że oczywistym jest, iż w postępowaniu tym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zakład dodał, że stwierdzenie nieściągalności przez właściwy organ egzekucyjny w przypadku wnioskodawcy nie będzie miało miejsca, ponieważ w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego byłoby ono skuteczne z uwagi na to, że posiada on zarówno źródło dochodu z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego, jak i majątek -podlegające egzekucji. Wobec powyższego brak było podstaw do umorzenia zobowiązań z powodu całkowitej nieściągalności.

W ocenie Zakładu dokonane w sprawie ustalenia nie dają również podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca znajduje się w sytuacji uzasadniającej umorzenie długu, w oparciu o przepisy ww. rozporządzenia. Jak podkreślił organ, wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów z tytułu świadczenia emerytalnego. Ponadto, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która również posiada źródło dochodów z tytułu świadczenia emerytalnego oraz z zarobkującym dorywczo wnukiem. Zdaniem Zakładu, powyższe ustalenia wskazują na możliwość podjęcia dobrowolnej spłaty długu np. w ramach układu ratalnego. Zakład dodał,

że odmawiając wnioskodawcy umorzenia nie mógł również pominąć faktu posiadania przez niego majątku nieruchomego (mieszkania o powierzchni [...] m2). Majątek ten bowiem może stanowić zabezpieczenie i źródło spłaty należności Zakładu,

w przypadku braku ich dobrowolnego uregulowania. Podstawy do umorzenia nie stanowi również fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli, zgodnie bowiem z art. 24 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności ZUS korzystają z wysokiego uprzywilejowania w stosunku do innych wierzytelności, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów, i winny być zaspokajane przed tymi zobowiązaniami. Ponadto, Zakład wskazał, że do sprawy nie zostały przedłożone również dokumenty, z których wynikałoby, że poniósł wnioskodawca straty materialne w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Tym samym Zakład stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż wykazał on, że znajduje się w szczególnej sytuacji uzasadniającej umorzenie należności na zasadach określonych w powołanym rozporządzeniu.

Dodatkowo Zakład poinformował wnioskodawcę, że przepisy prawa przewidują w uzasadnionych sytuacjach udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań w formie układu ratalnego, co może nastąpić na stosowny wniosek złożony w tym zakresie.

W przypadku spełnienia warunków i zawarcia umowy ratalnej bieg naliczania odsetek za zwłokę zostaje zatrzymany na dzień złożenia wniosku w tej sprawie,

a postępowanie egzekucyjne zostaje zawieszone oraz nie wszczyna się nowych

w stosunku do należności objętych ulgą.

Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez wnioskodawcę kwestii braku wiedzy o istniejącym zadłużeniu, Zakład wskazał, że okoliczność ta nie może stanowić podstawy do umorzenia. Działalność gospodarcza to działalność zarobkowa, która nakłada na przedsiębiorcę określone obowiązki, w tym również opłacanie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Zatem, to wnioskodawca jako osoba prowadząca i monitorująca działalność i zarazem jako płatnik składek ponosi konsekwencje w razie braku ich realizacji. Zakład dodał również, że przyczyny powstania długu nie mają wpływu na ocenę zasadności jego umorzenia i z tego względu nie mogą być brane pod uwagę.

Pismem z dnia [...] r. S. B. zwrócił się z wnioskiem o ponowne całościowe rozpatrzenie wniosku o umorzenie z dnia [...] r., dodatkowo wyjaśniając, że:

1. oddział ZUS nie poinformował go we właściwym czasie, że nastąpiła zmiana przepisów (od kiedy) w sprawie płacenia lub niepłacenia składek na ubezpieczenia - przecież prowadząc działalność gospodarczą był emerytem,

a zatem nie miał obowiązku płacenia składek. Nie starał się także o zwiększenie emerytury w związku z dochodami z tytułu działalności gospodarczej,

2. nie posiadał, nie posiada i nie ma zamiaru posiadać żadnego samochodu ciężarowego, dostawczego, czy innego,

3. towar do swojego kiosku spożywczego dostarczali mu producenci, hurtownicy lub sam odbierał towar wózkiem rowerowym lub na plecach,

4. jego majątek nieruchomy, tj. mieszkanie własnościowe (razem z żoną) jest niewielkim majątkiem, a wszystkie dochody (z emerytury) ledwo wystarczają na wegetację życiową: koszty utrzymania, wyżywienie i na lekarstwa.

W związku z tym, zdaniem wnioskodawcy, ponowne rozpatrzenie jego sprawy w sposób dogłębny powinno doprowadzić do umorzenia należności wobec Zakładu.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu z dnia [...] r.

Uzasadniając swoją decyzję organ, powołując się na przepisy art. 28 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powtórzył za organem I instancji przytoczone wcześniej argumenty, stwierdzając, że decyzje ZUS w zakresie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mają charakter uznaniowy. Rozstrzygnięcie to zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia: całkowita nieściągalność lub ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mieści się w tzw. uznaniu administracyjnym i winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. Zatem, nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości.

Następnie organ wskazał, że z przedłożonych przez wnioskodawcę

w niniejszej sprawie dokumentów oraz ustaleń Zakładu wynikało, że wnioskodawca

i jego małżonka uzyskują stałe dochody ze świadczenia emerytalnego. Środki te przeznaczane są na opłaty, leki i utrzymanie. Ponadto, wnioskodawca spłaca raty

z tytułu zaciągniętych zobowiązań kredytowych w [...] co oznacza, że poza niezbędnymi do życia wydatkami posiada jeszcze środki finansowe, które przeznacza na spłatę kredytów. Jednakże należności z tytułu składek, zgodnie z art. 24 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, są należnościami uprzywilejowanymi w stosunku do zobowiązań z tytułu kredytów,

a nawet podatków i opłat np. za energię, gaz, wodę itp. winny być przed nimi zaspokajane. Taki stan rzeczy sprawia, że pozytywne rozpatrzenie wniosku

i umorzenie należnych składek naruszyłoby powyższe uprzywilejowanie, powodując zaspokojenie mniej uprzywilejowanych wierzycieli kosztem należności Zakładu, do czego organ nie może jednak dopuścić.

Odnosząc się do wymienionego w zaskarżonej decyzji samochodu ciężarowego marki [...] organ wyjaśnił, iż wskazanie, że wnioskodawca jest właścicielem tego pojazdu wynikało z danych Centralnej Ewidencji Pojazdów z dnia

5 lipca 2012 r. Mimo, iż wnioskodawca podał, że nie posiadał i nie posiada żadnego samochodu ciężarowego, to jednak do czasu wykazania w formie dowodowej jego zbycia lub kasacji, dla organu jest jego właścicielem.

W kwestii przyczyn powstania długu organ podkreślił, że ustawodawca nie wskazał ich jako okoliczności mających znaczenie w sprawach o umorzenie. Z tego też względu nie są one brane pod uwagę w postępowaniach o umorzenie należności z tytułu składek. Niezależnie jednak od powyższego, odnosząc się do zarzutu jakoby ZUS nie poinformował wnioskodawcy we właściwym czasie, że nastąpiła zmiana przepisów w zakresie opłacania składek przez emerytów prowadzących działalność gospodarczą wyjaśniono, że obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne został wprowadzony od dnia 1 stycznia 1999 r. na mocy ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (obecnie reguluje tę kwestię ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.

o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Od początku obowiązywania przepisów w tym zakresie emeryt prowadzący działalność gospodarczą był obowiązany do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne chyba, że spełniał przesłanki wymienione w ustawie, powodujące zwolnienie go z tego obowiązku (odpowiednia wysokość świadczenia i uzyskiwanych przychodów z działalności, bądź stosowna forma opodatkowania). W rozpatrywanym przypadku nie występowały jednak okoliczności zwalniające wnioskodawcę z takiego obowiązku. Jak podkreślono, osoba podejmująca prowadzenie działalności gospodarczej winna dochować należytej staranności w zakresie obowiązków publicznoprawnych, związanych z prowadzeniem działalności, wynikających

z przepisów prawa, gdyż ZUS udziela informacji bądź na wniosek, bądź w związku

z rozliczaniem danego płatnika składek. Natomiast wnioskodawca o podjęciu prowadzenia działalności gospodarczej nie poinformował Zakładu. O tym fakcie ZUS dowiedział się dopiero w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, wszczętego w związku z przesłaną przez organ ewidencyjny zmianą we wpisie działalności gospodarczej.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący powtórzył wcześniej podnoszone argumenty, wskazując, że organ niewłaściwie ocenił podnoszone przez niego argumenty oraz domagając się dogłębnego zbadania jego sprawy przez Sąd.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skargę uznać należało za niezasadną, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa.

Na wstępie zauważyć należy, że będąc powołanym do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz sprawując tę kontrolę przez orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje wydane

w postępowaniu administracyjnym, stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy, a zatem w granicach, jakie zakreślone zostały przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Kontroli sądu administracyjnego podlega zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami postępowania administracyjnego. Kontrola ta sprowadza się zatem do badania, czy w toku rozpoznawanej sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć co najmniej istotny wpływ na jej wynik. Nie należy zaś do kompetencji sądu administracyjnego rozstrzyganie merytoryczne samej sprawy administracyjnej, gdyż jak wyżej wskazano sąd jedynie bada zaskarżoną decyzję co do jej zgodności z prawem.

Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję tegoż Zakładu, którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne powołując się na art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (odsetki od tych składek), zgodnie z którymi to przepisami należności te mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w sytuacjach określonych w ust. 2-4. I tak, mogą być umarzane zasadniczo tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie tam wyliczonych, a mianowicie wtedy, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę), pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce

w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawił ustawodawca ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, by w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności

z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (także odsetek za zwłokę jak należności pochodnej), co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa

o systemie o ubezpieczeń społecznych powierzyła, jak to wynika nie tylko

z powołanego wyżej przepisu art. 28 ust. 1, ale także z przepisu art. 83 ust. 1, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Z przepisów tych wynika, że o ile decyzja

o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności może zostać wydana zarówno z inicjatywy samego Zakładu ("z urzędu"), jak i z inicjatywy zobowiązanego, o tyle decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zapaść może wyłącznie na wniosek zobowiązanego, w razie wykazania którejkolwiek z sytuacji przywołanych w przepisie § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia.

W przypadku obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych pozostawił swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, jakim są całkowita nieściągalność, niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru, dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia wskazuje, że rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie z 14 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Sz 593/08, publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc powyższe rozważania na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił, a następnie uzasadnił, że

w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne z uwagi na brak trwałej i całkowitej ich nieściągalności. Nie przemawia też za tym ważny interes skarżącego. Jak to wyjaśnił organ w swoich decyzjach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe

z żoną, córką i wnukiem. Utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł oraz za zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł, jego żona uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny

w wysokości [...] zł miesięcznie. Nadto, jest on właścicielem mieszkania

o powierzchni [...] m2, które może stanowić zabezpieczenie dochodzonych należności. Okoliczności powyższe świadczą, że sytuacja skarżącego nie wyczerpuje przesłanki całkowitej nieściągalności, określonej w art. 28 ust. pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, pomimo bowiem zaprzestania przez niego prowadzenia działalności gospodarczej, posiada on składniki majątkowe, które mogą stanowić przedmiot zaspokojenia roszczeń wierzyciela. Brak podstaw w tej sytuacji do uznania, że w stosunku do skarżącego wystąpiła przesłanka nieściągalności zaległości, skoro istnieje majątek, z którego można wyegzekwować istniejącą zaległość pieniężną. Ponadto, jak trafnie zauważył organ, z osiąganego dochodu w gospodarstwie domowym spłacane są kredyty bankowe, a zatem po ich spłacie skarżący może przystąpić do spłaty zaległych należności publicznoprawnych. Prawidłowo bowiem zauważył organ, że nie należy rezygnować z dochodzenia należności publicznoprawnych w sytuacji, gdy spłacane są zobowiązania prywatne skarżącego w postaci kredytów bankowych. Okoliczność ta świadczy bowiem, że w zasadzie skarżący ma możliwość spłaty istniejącej zaległości, i chociaż po spłacie prywatnych zobowiązań, to jednak zdolność płatniczą posiada, a tym samym przedwczesnym byłoby jej umorzenie.

W ocenie zatem Sądu, sytuacja skarżącego chociaż jest złożona, to jednak jego sytuacja finansowa jest stabilna, ma bowiem wraz żoną stałe źródło dochodów (emerytury), a poza tym jest w posiadaniu mienia, w tym nieruchomego, które może stanowić podstawę zaspokojenia roszczeń wierzyciela. Uregulowanie zatem zaległych należności, jeżeli nie jednorazowo, to chociażby w układzie ratalnym po spłacie kredytu, nie odbyłoby się kosztem zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych strony i jego rodziny, brak tym samym podstaw do uznania, że wystąpiła przesłanka umorzenia wnioskowanej zaległości wobec jej całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz, że wystąpił uzasadniony przypadek przewidziany rozporządzeniem Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które są konieczne do ich umorzenia. Powyższe uzasadnia okoliczność, że skoro stałe źródło dochodu pozwala skarżącemu na bieżące regulowanie zobowiązań prywatnych (rat kredytu), to sytuacja skarżącego nie jest na tyle wyjątkowo trudna, że nie pozwala na uregulowanie nieumorzonej zaległości publicznoprawnej (np. w układzie ratalnym).

Nadto, przypomnieć należy, że nawet w przypadku, gdy występuje któraś z sytuacji wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieją szanse na ich wyegzekwowanie, zaś decyzja, o której mowa w art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197). Umorzenie bowiem należności może nastąpić tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności a w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności zaś przepis art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowi podstawy umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli dłużnik ma realne możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt II UK 216/06, OSNP 2008/13-14/202). Należy bowiem pamiętać, że zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia (z wyjątkiem należności alimentacyjnych i wynagrodzenia za pracę) przed innymi należnościami, w tym

z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek.

Końcowo należy wskazać, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpoznawanej sprawie, ZUS prawidłowo ustalił i ocenił stan faktyczny sprawy, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Na marginesie powyższych rozważań, Sąd przypomina, że w dniu

15 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), na mocy której skarżący obecnie może ubiegać się o umorzenie nieopłaconych składek społecznych

i zdrowotnych, objętych zaskarżoną decyzją. Nadto, skarżący może wystąpić do organu z wnioskiem o rozłożenie spłaty zaległej należności na raty adekwatnie do swoich realnych możliwości płatniczych.

Nie znajdując w tych warunkach podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odpowiada przepisom prawa materialnego, względnie uchybia przepisom postępowania w stopniu co najmniej mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie przepisu art. 151 P.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.

O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu w ramach prawa pomocy orzeczono stosownie do art. 250 P.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w związku z § 2 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348).