Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1560/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność postanowienia I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2,  art. 200,  art.152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 247 par. 1 pkt 3,  art. 248,  art. 249 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska /spr./ Sędziowie NSA Maria Skwierzyńska WSA Karol Pawlicki Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...]. o nr [...] II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w P. na rzecz skarżącego M.P.kwotę [...] zł ([...] złotych ) tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/K. Pawlicki /-/S. Zapalska /-/M. Skwierzyńska


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 4 lipca 2008 r., który wpłynął do Dyrektora Izby Skarbowej w P. 7 lipca 2008 r. podatnik M.P. domagał się stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w P. z [...]stycznia 2008 r. o nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2002 r. jako niezgodnej z prawem i stanem faktycznym. Pismem z dnia 11 lipca 2008 r. (data doręczenia 14.VII.2008 r.) Dyrektor Izby Skarbowej w P. wezwał podatnika do podania i sprecyzowania przesłanek dla których żąda stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 2008 r. Równocześnie w piśmie tym podatnik został pouczony, iż nie usunięcie w/w braków w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie M.P. pismem z dnia 20 lipca 2008 r., które zostało nadane w Urzędzie Pocztowym 22 lipca 2008 r. (data wpływu do organu podatkowego 24 lipca 2008 r.) wnosi ponownie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...]stycznia 2008 r., a to z powodu: "nie zadbania i nie zapewnienie mu czynnego udziału w przesłuchaniu świadków W. i S., nieprawidłowego rozliczenia ilościowo-wartościowego zakupionego i sprzedanego paliwa w 2002 r., przyjęcia ubytków naturalnych w zaniżonych ilościach, niezasadne uznanie ubytków paliwa spowodowane błędem odmierzacza i błędne wyliczenie podatku VAT za miesiąc sierpień 2002 r.".

Postanowieniem z dnia [...]sierpnia 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] stycznia 2008 r. pozostawił bez rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor wyraził pogląd, że pomimo wezwania wnioskodawca M.P. nie wskazał żadnej z przesłanek, o których mowa w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, która stanowiłaby według podatnika podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. Postanowienie zawierało pouczenie o możliwości wniesienia zażalenia w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.

Wniesione przez M.P. zażalenie z dnia 14 sierpnia 2008 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym 14 sierpnia 2008 r. i data wpływu do organu podatkowego 18 sierpnia 2008 r.) nie zostało uwzględnione ponieważ Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...]października 2008 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z [...]sierpnia 2008 r.

Uzasadniając powyższe postanowienie Dyrektor wyraził pogląd, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego prowadzone jest w trybie nadzoru i organ podatkowy ma obowiązek rozpatrzeć sprawę, w granicach określonych w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej.

Zarzuty podane przez podatnika są niewystarczające do wszczęcia i prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Zatem wniosek nie spełniał wymogów określonych przepisami prawa, a żądanie stwierdzenia nieważności decyzji nie może być gołosłowne bez wskazania kwalifikowanej wady decyzji ostatecznej: W konsekwencji wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji pozostawia bez rozpoznania, ponieważ podatnik nie usunął braków w uzupełnionym na wezwanie wniosku.

Powyższe postanowienie zaskarżył M.P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. skargą opartą na zarzucie naruszenia prawa art. 123 i art. 190 Ordynacji podatkowej, oraz podnosi takie same zarzuty jak we wniosku z 4 lipca 2008 r. i w zażaleniu z 14 sierpnia 2008 r. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia, zasądzenie kosztów postępowania i wstrzymanie wykonania decyzji z dnia [...]stycznia 2008 r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. nie znajduje podstaw do zmiany swego stanowiska i wnosi o oddalenie skargi oraz podkreśla, że organ I instancji postanowieniem na podstawie art. 169 § 4 Ordynacji podatkowej pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji z [...]stycznia 2008 r. oraz, że postanowienie to zostało skutecznie doręczone podatnikowi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast na podstawie art. 134 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszystkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonej decyzji w rozpoznawanej sprawie - postanowień. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz niepogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius).

Powyższe granice wyznaczone są dwoma aspektami legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby art. 134 § 1 cytowanego powyżej wówczas, gdyby przekroczył określone granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko do zarzutów i wniosków skargi.

Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej zawartych.

Z akt sprawy wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 03 czerwca 2008 r. (k. 16 akt podatk.) odrzucił wniesioną w dniu 3 marca 2008 r. (k. 7 akt adm.) skargę, ponieważ skarżący M.P. nie uiścił wpisu od skargi. Decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]stycznia 2008 r. stała się ostateczną. Skarżący pragnął wzruszyć tę decyzję w nadzwyczajnym trybie postępowania w drodze stwierdzenia nieważności nie podając jednak podstawy prawnej, konkretnego przepisu, lecz powody na które mógłby się - zdaniem organu - powoływać w zwykłym trybie, korzystając z zwyczajnego środka odwoławczego.

Prawdą jest, że jednym ze sposobów weryfikacji decyzji ostatecznej jest postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności, które wszczyna się z urzędu lub na żądanie strony (art. 248 § 1 Ordynacji). Prawdą jest, jak to zauważają organy I i II-ej instancji, że powodem stwierdzenia nieważności mogą być jedynie wady wymienione w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej ustawie z 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. tekst jedn. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Wady te muszą być poważne o charakterze materialnoprawnym. Taki zakres postępowania wiąże się z treścią art. 128 Ordynacji podatkowej, z którego wynika zasada trwałości decyzji w postępowaniu podatkowym. W art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji ustawodawca wprowadził pojęcie "rażące naruszenie prawa" i temu zagadnieniu poświęcone jest bogate orzecznictwo sądowe i piśmiennictwo opracowane przez teoretyków prawa. Zgodnie z przyjętym poglądem "rażące naruszenie prawa" występuje gdy decyzja wydana została wbrew nakazowi lub zdarzeniu ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu, nadano prawa lub ich odmówiono, albo wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem, albo uchylono obowiązek.

Zgodnie z poglądem, który Sąd orzekając w sprawie powołuje, a zaprezentowanym w wyroku NSA z 2 października 2003 r. III SA 3370/01 "oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje się tylko i wyłącznie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym, zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej" i zaprezentowanym w wyroku WSA z 12 marca 2004 r. III SA 2070/02:

1. "postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji jest odrębnym od postępowania zwyczajnego, postępowaniem nadzwyczajnym, które nie może być poświęcone ponownej ocenie zasadności dokonanych rozstrzygnięć merytorycznych w zakresie określenia wysokości zobowiązań podatkowych. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może dotyczyć tylko ustalenia czy decyzja, której wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy, obarczona jest wadami, określonymi enumeratywnie w art. 247 § 1 Ordynacji czy też te wady nie występują,......., 2. "w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym nie mogą być eliminowane wszystkie wady decyzji, lecz tylko te, które wypełniają przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej".

Organ pierwszej jak i drugiej instancji dokonując oceny, czy decyzja ostateczna dotknięta jest którąkolwiek z wad wymienionych w art. 247 § 1 Ordynacji wydał w tym zakresie postanowienie.

Ewidentnie z obu postanowień i ich uzasadnień wynika, że organy podatkowe odmówiły wszczęcia postępowania stwierdzając, że wnioskodawca nie wskazał żadnej z przesłanek o których mowa w art. 247 § 1 Ordynacji i dokonał oceny zgodnej z przytoczonym powyżej przez Sąd poglądem zawartym w wyroku NSA z 2.10.2003 r. i WSA z 12.III.2004 r. Organy podatkowe w tych postanowieniach uznały za niewystarczające do wszczęcia i prowadzenia takiego postępowania przytoczone we wniosku przesłanki i szczegółowo zajęły się tym, a nie dla jakiego powodu wniosek o stwierdzenie nieważności został pozostawiony bez rozpoznania.

Wydając tej treści postanowienie organ naruszył rażąco art. 248 § 3 i 249 § 1 Ordynacji w myśl, którego rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji........ organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej.

Dopiero w odpowiedzi na skargę na stronie 5 verte akt sądowych (trzecia linia od dołu) Dyrektor Izby Skarbowej jako podstawę prawną wydania postanowień powołał art. 169 § 4 Ordynacji. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy wydaje postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpoznania, na które przysługuje zażalenie. Prawdą jest, że z akt podatkowych wynika, iż M.P. został wezwany (termin 7 dni) do sprecyzowania "przesłanek stwierdzenia nieważności" pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Sąd zauważa, że skarżący nie dostosował się do zakreślonego terminu, ponieważ zakreślony 7 dniowy termin przekroczył o1 dzień - pismo nadane w Urzędzie Pocztowym w dniu 22 lipca 2008 r. Jednak o tym, w obu postanowieniach tym problemem organy się nie zajmują.

Sąd zauważa, że już organ I instancji w swoim postanowieniu nie wskazał, że ta okoliczność jest powodem i to jedynym pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

Organy obu instancji wyraźnie podkreślają i wyrażają pogląd, że podstawą pozostawienia wniosku bez rozpoznania jest brak wymogów określonych w art. 247 § 1 Ordynacji, a ta okoliczność mogła być tylko rozstrzygnięta w formie decyzji, a nie postanowienia. W takiej sytuacji nie można stwierdzić, poprzez proste zestawienie z sobą rozstrzygnięcia w sprawie z treścią powołanych przepisów, że wydane przez organy podatkowe postanowienia są zgodne z prawem. Sąd dopatrzył się rażącego naruszenia prawa art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji i w myśl art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy, które obejmują wpis w wysokości [...] złotych.

Punkt III znajduje potwierdzenie w art. 152 cyt. ustawy.

/-/K. Pawlicki /-/S. Zapalska /-/M. Skwierzyńska