Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1539/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2023 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 sierpnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2195/2022/11367 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 29.03.2022 r. D. S. (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Burmistrza Miasta S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą - J. P. (ur. [...] r.), legitymującą się od dnia [...] września 2020 r. znacznym stopniem niepełnosprawności (orzeczenie z dnia [...] r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D.).

Burmistrz Miasta S. ("organ I instancji") decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1, 1a i 1b, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."), odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. Uzasadniając rozstrzygnięcie podniósł, że nie została spełniona przesłanka ustawowa wynikająca z art. 17 ust. 1a u.ś.r., bowiem żyje syn J. P., który służy jej pomocą i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, oraz przesłanka ustawowa wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność siostry skarżącej powstała dopiero od 56 roku jej życia.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia oraz powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, w którym uznano niekonstytucyjność części normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jak również błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zaznaczyła, że syn siostry nie może się opiekować matką, ponieważ pracuje zawodowo, natomiast sytuacja materialna siostry ulega z dnia na dzień pogorszeniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "SKO") decyzją dnia 5 sierpnia 2022 r., nr SKO.PSŚ/41.5/2195/2022/11367, działając na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: " k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji nakreśliło przebieg postępowania i przytoczyło treść art. 17 oraz art. 24 ust.1-4 u.ś.r. Zaakcentowało, że ocena spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna być dokonywana z pominięciem kryterium wieku, w którym u danej osoby powstała niepełnosprawność. Wbrew twierdzeniom organu I instancji podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na siostrę nie może stanowić art. 17 ust. 1b u.ś.r. i okoliczność, że jej niepełnosprawność powstała w jej 56 roku życia. W wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zatem powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki po ukończeniu przez nią 25 roku życia nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. precyzuje, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności:

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności:

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przyczynę stanowiącą podstawę utrzymania w mocy decyzji organu I instancji stanowi brak okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny. Tym nie mniej, zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć, jednak taka sytuacja w sprawie nie ma miejsca. W pierwszej kolejności zobowiązany do sprawowania opieki nad swoją matką jest jej syn, a nie siostra (skarżąca). Z ustaleń organu I instancji wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z siostrą, która uległa wypadkowi i z tego powodu sprawca (jej mąż) został skazany na karę 10 lat pozbawienia wolności. Ze względu na stan zdrowia nie może złożyć pozwu o rozwód. Ma syna, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i sporadycznie opiekuje się nią, ponieważ pracuje. Żyje również matka skarżącej i chorej siostry, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 1 i 4 w związku z art. 17 ust. 1a pkt 1 i art. 27 ust. 4 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się skarżącej, faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawną siostrą, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez osoby spokrewnione w linii prostej w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, podczas gdy funkcjonalna wykładnia przywołanych przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Dodatkowo, zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W związku z podniesionymi zarzutami wnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przedstawiona regulacja prawna nie pozostawia wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Organy administracji, zgodnie z zasadą praworządności, działać mogą wyłącznie na podstawie powszechnie obowiązującego prawa i nie posiadają uprawnień do rozpatrywania spraw w oparciu o zasady słuszności i współżycia społecznego. Jeżeli zatem wydana w sprawie decyzja znajduje oparcie w przepisach prawa materialnego, a nadto pozostaje w zgodzie z regułami procedury administracyjnej, mimo, iż nie odpowiada oczekiwaniu strony, jest legalna.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w skrócie jak dotychczas: "u.ś.r.").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust.1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Literalne brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wskazuje, że osoby inne niż spokrewnione w stopniu pierwszym z osobą wymagającą opieki mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjne wówczas, kiedy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istota problemu prawnego, którego rozstrzygnięcie jest konieczne w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w świetle przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (obecnie t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, w skrócie: "k.r.o." lub "Kodeks rodzinny i opiekuńczy"), istnieje obowiązek alimentacyjny pomiędzy skarżącą i jej siostrą, jak tego wymaga art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w celu przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że skoro w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w przepisach k.r.o., to nie można pominąć treści art. 132 k.r.o. Zgodnie z nim, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W tym zakresie koniecznym jest odwołanie się do uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, w której wskazano, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W jej uzasadnieniu skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdził m.in., że zarówno w pierwotnej wersji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., nr 228, poz. 2255), jak i w toku kolejnych zmian tej ustawy, świadczenie to przysługiwało członkom rodziny, na których spoczywał w stosunku do osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Przywoływana treść uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, została podjęta na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., to należy dostrzec, że zmianie nie uległ zapis uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, zamieszczony przed nowelizacją w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., a obecnie w art. 17 ust. 1 ust. 1 pkt 4.

Z tego powodu wyrażony w uchwale pogląd prawny wraz z argumentacją na jego poparcie, zachowuje aktualność również w obecnym stanie prawnym.

Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (OTK ZU-A 2008, nr 6 poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK ZU-A 2008, nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niesprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki, ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. W każdej jednak z kolejnych regulacji prawnych przyjmowano wymóg, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. W art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. wprost stwierdzono, że świadczenie przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Dalej Trybunał Konstytucyjny argumentował, że przepis art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a u.ś.r., poprzez odesłanie do przepisów k.r.o., jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Stąd też treść przepisów u.ś.r. jest jasna, a ustalenie z nich normy prawnej nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych i jest możliwe przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej. Nie może być zatem uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to które wynika z przepisów k.r.o.

Zagadnienie związane ze sprawowaną opieką przez osobę zobowiązaną w dalszym stopniu do alimentacji, w takiej konfiguracji z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, zostało również objęte rozstrzygnięciem uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. Zgodnie z treścią tej uchwały, warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest zatem oparte o uznanie organu pomocy społecznej.

Skład Sądu obecnie orzekający w sprawie jest związany powyższą uchwałą i ma obowiązek interpretować przepisy zgodnie ze stanowiskiem w niej wyrażonym. Podkreślić trzeba, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zd. 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.

Zaznaczyć należy, że powyższa uchwała została podjęta wobec trwałej i rzeczywistej rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), która to jest specyficznym rodzajem orzeczenia rozstrzygającym pytanie prawne (tzw. uchwała abstrakcyjna). W przypadku jej podjęcia chodzi o zapewnienie stałości, pewności i bezpieczeństwa obrotu prawnego oraz zapewnienia respektowania zasady równości wobec prawa, tak by osoby znajdujące się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej otrzymały takie samo rozstrzygnięcie.

Na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego miało wpływ także orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05 (OTK ZU-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem tych regulacji jest bowiem to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Sąd wywiódł, że nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną.

W tym miejscu zaakcentować przyjdzie, że ugruntowane już stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż fakt pozostawania w zatrudnieniu osób spokrewnionych w pierwszym stopniu nie stanowi obiektywnej przesłanki uprawniającej do przyznania innym osobom świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok z dnia 18 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 198/12 oraz z dnia 20 września 1013 r. sygn. akt I OSK 2727/12).

Zdaniem Sądu, przyjęcie podnoszonych przez skarżącą argumentów doprowadziłoby do sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne mógłby się ubiegać każdy członek rodziny osoby niepełnosprawnej z powołaniem na przepisy Konstytucji RP. Naczelny Sądu Administracyjny w wyroku z dnia 9 sierpnia 2012 r. o sygn. akt I OSK 329/12 wyraził pogląd, że: art. 71 ust.1 Konstytucji RP statuuje zasadę ochrony rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej, zaś art. 18 Konstytucji RP wyraża zasadę ochrony małżeństwa, macierzyństwa i rodzicielstwa. Należy mieć jednak na uwadze również treść art. 69 Konstytucji RP, który stanowi, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne, udzielają zgodnie z ustawą pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Zatem norma rangi konstytucyjnej odsyła do regulacji ustawowej. Skład orzekający w pełni podziela zaprezentowane powyżej stanowisko. Również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r. sygn. I OSK 1700/12 jednoznacznie potwierdza, że pozostawanie w zatrudnieniu trzeba traktować jako "nie mający wpływu na istnienie obowiązku alimentacyjnego i możliwość sprawowania opieki."

Sąd w składzie orzekającym podziela i przyjmuje za własne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w powyższym wyroku, że pozostawanie w zatrudnieniu jest wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. Obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych lecz może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Skoro, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie ulegało wątpliwości, że syn niepełnosprawnej siostry skarżącej jako powód, że nie sprawuje osobistej opieki wskazał zatrudnienie, to z uwzględnieniem przedstawionej powyżej wykładni celowościowej przyjąć należało, że nie został spełniony warunek, o jakim mowa w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., tj. nie spełniono warunku że: "nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".

Mając na uwadze powyżej przytoczoną argumentację należało uznać, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym, w rozumieniu przepisów k.r.o. Z tym obciążeniem prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia.

Nie jest sprzeczne z zasadą ochrony i opieki nad rodziną ograniczenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji do niektórych tylko członków rodziny. Konsekwentnie więc trzeba było skorelować z tym obowiązkiem uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.

W świetle dokonanej i omówionej powyżej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie mogło być skarżącej przyznane, ponieważ nie jest inną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Wbrew zarzutom skargi w sprawie nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jak również wskazanych w skardze przepisów k.p.a. Brak jest również podstaw, aby uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przyznać skarżącej na siostrę (osobę wymagającą opieki) z tego powodu, że jej syn nie rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania nad nią opieki. Dopiero w przypadku, gdyby wobec syna ziściły się przesłanki z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., uprawnioną osobą do wnioskowania o przyznanie świadczenia opiekuńczego w przypadku niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad jego matką byłby skarżąca. Co do zasady wystąpienie innych przeszkód utrudniających sprawowanie opieki nie zwalnia osoby spokrewnionej z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu z obowiązku alimentacyjnego. Do tej osoby będzie należał wybór, czy właściwszym będzie utrzymanie zatrudnienia i realizacja obowiązków alimentacyjnych względem osoby niepełnosprawnej w sposób pośredni, np. poprzez opłacenie odpowiednich usług opiekuńczych, czy też rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania samodzielnej opieki nad niepełnosprawną i w konsekwencji uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, będącego swego rodzaju rekompensatą pieniężną związaną z rezygnują z własnej aktywności zawodowej.

W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, nadto nie dostrzeżono w toku postępowania sądowoadministracyjnego innych uchybień wskazujących na konieczność uwzględnienia skargi z urzędu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji.

Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).