Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 66/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 4a
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant asystent sędziego Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G., [...] listopada 2013 r., nr [...], którą po rozpatrzeniu odwołania M. B. (dalej: skarżąca) utrzymano w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. W., z dnia [...] września 2013 r. nr [...] działającego z upoważnienia z upoważnienia Wójta Gminy J. W., odmawiającej przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Skarżąca wnioskiem z dnia 17 września 2013 r. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie na córkę – M. B. - świadczeń alimentacyjnych na okres od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. Na potwierdzenie tego załączyła wyrok Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 22 grudnia 2011 r., sygn. akt I C 1669/11, w którym ojciec jest obowiązany płacić na rzecz córki alimenty w kwocie po 500 zł miesięcznie.

Do wniosku dołączono również zaświadczenie Komornika Sądowego z dnia 12 września 2013 r. bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres od stycznia 2013 r. w kwocie 2.054,30 zł. oraz pismo Komornika Sądowego z dnia 12 września 2013 r., z którego wynika, że wniosek o wszczęcie egzekucji alimentów został złożony w dniu 5 kwietnia 2013 r.

Kierownik GOPS decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...], odmówił przyznania skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną M. B. na okres od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. w kwocie 500 zł miesięcznie, z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. W uzasadnieniu podał, że dochód na jedną osobę w rodzinie wynosi 847,19 zł miesięcznie, a zatem przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 725 zł.

Wyjaśniono, że do dochodu wliczono kwotę należnych alimentów - 500 zł miesięcznie oraz wynagrodzenie za drugi miesiąc z tytułu uzyskania pracy zarobkowej w kwocie 1.194,38 zł.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, podnosząc, że zasądzonych alimentów od ojca dziecka nie otrzymywała. Ojciec dziecka od ogłoszenia wyroku nie płacił alimentów. Wobec tego nie zgadza się z decyzją organu pierwszej instancji i wnosi o przyznanie wnioskowanych świadczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2013 r. W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z art. 9 ust. ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze. zm.), zwanej dalej ustawą, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W zakresie definicji dochodu i dochodu rodziny ustawa w art. 2 pkt 4, 5 i 5a odsyła do przepisów o świadczeniach rodzinnych, przy czym zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) dochodem rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a ustawy. Na podstawie art. 2 pkt 8 ustawy okresem świadczeniowym jest okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. Na zasadzie art. 18 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. Wysokość świadczenia z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy ustala się w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł.

Z akt sprawy wynika, że dochód rodziny wnioskodawczyni w 2012 r. wynosił 6.000 zł i składał się z alimentów zasądzonych na rzecz dziecka od ojca w kwocie 500 zł., czyli miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni w 2012 r. wynosił 500 zł. Do tego dochodu należy doliczyć dochód z tytuły wynagrodzenia za pracę podjętą od dnia 1 lipca 2013 r. w firmie Naprzód sp. z o. o. w kwocie 1.194,38 zł. Zatem dochód na jednego członka rodziny wynosi 847,19 zł. (1.694,38 zł.: 2 = 847,19 zł.), czyli dochód ten przekracza kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania zasiłku rodzinnego (725 zł).

Do dochodu rodziny nie zaliczono przychodów wnioskodawczym z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego w firmach [...] sp. z o. o. oraz [...] sp. z o. o., ponieważ dochody te są dochodami utraconymi w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy.

Kolegium odnosząc się zaliczenia do dochodu nieotrzymanych alimentów od ojca dziecka, podało, że mógłby mieć wpływ na sposób ustalania dochodu, jedynie w sytuacji, gdyby wnioskodawczyni podjęła się egzekucji zaległych alimentów, a egzekucja byłaby bezskuteczna.

Kolegium wskazało, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 5 lit (i) oraz lit (j) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 poz. 3), dokumentami stwierdzającymi wysokość dochodu rodziny są przekazy lub przelewy pieniężne dokumentujące wysokość zapłaconych alimentów, jeżeli członkowie rodziny są zobowiązani orzeczeniem sądu, ugodą sądową lub ugodą zawartą przed mediatorem do ich płacenia na rzecz osoby spoza rodziny. Natomiast w przypadku gdy osoba uprawniona nie otrzymała alimentów albo otrzymała je w wysokości niższej od ustalonej w orzeczeniu sądu, ugodzie sądowej lub ugodzie zawartej przed mediatorem:

- zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości wyegzekwowanych alimentów, lub

- informację właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą, jeżeli dłużnik zamieszkuje za granicą,

W niniejszej sprawie mimo wyroku z dnia 22 grudnia 2011 r. uprawniającego do egzekucji alimentów (co wynika z klauzuli z dnia 20 stycznia 2012 r. naniesionej na wyroku), skarżąca wniosek do komornika sądowego o wszczęcie egzekucji zaległych alimentów złożyła w dniu 5 kwietnia 2013 r., czyli przez prawie 15 miesięcy wnioskodawczyni nie podejmowała żadnych.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Zdaniem skarżącej do dochodu nie powinno zaliczać się alimentów, których nie otrzymała.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej.

Skarga jest zasadna.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. 2012, poz. 1228 ze zm.), dalej: ustawa, w związku z ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądu administracyjnego jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję wydaną przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, którą odmówiono skarżącej przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r.

W przeprowadzonym postępowaniu organy orzekające podały, że ustalając dochód rodziny skarżącej w związku ze złożonym w dniu 17 września 2013 r. wnioskiem o przyznanie świadczenia, dochód rodziny skarżącej w 2012 r. wynosił 6.000 zł z alimentów zasądzonych na rzecz dziecka od ojca w kwocie 500 zł., czyli miesięczny dochód rodziny skarżącej w 2012 r. wynosił 500 zł. Dochód ten należało zwiększyć o wynagrodzenia za pracę podjętą przez skarżącą od dnia 1 lipca 2013 r. w firmie Naprzód sp. z o. o. w kwocie 1.194,38 zł. Zatem dochód na jednego członka rodziny wynosił 847,19 zł. (1.694,38 zł.: 2 = 847,19 zł.), czyli dochód ten przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania zasiłku rodzinnego (725 zł).

Spór w sprawie sprowadza się natomiast do kwestii sposobu wyliczenia dochodu rodziny skarżącej o wynagrodzenia za pracę podjętą przez skarżącą od dnia 1 lipca 2013 r. w firmie Naprzód sp. z o. o. w kwocie 1.194,38 zł. Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że organy orzekające dokonały błędnych wyliczeń, naruszając w tym względzie obowiązujące przepisy prawa materialnego.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Jednocześnie na mocy art. 9 ust. 2 tej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł.

Jak wynika z art. 2 pkt 4 i 5 ustawy, dla zdefiniowania pojęcia dochodu i dochodu rodziny ustawodawca odsyła do unormowań zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Pojęcie dochodu zdefiniowane zostało w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dochód rodziny zaś w art. 3 pkt 2 tej ustawy. W rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych dochodem rodziny jest suma dochodów członków rodziny. Natomiast definicja dochodu członka rodziny zawarta została w art. 2 pkt 5a ustawy. Zgodnie z tym przepisem dochód członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a.

Stosownie do ust. 3 art. 9 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W myśl zaś art. 9 ust. 4a ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Bezsporną pozostaje wysokość dochodu osiąganego przez rodzinę skarżącej w 2012 r. Dochód ten stanowił podstawę przyznania skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres zasiłkowy 2013/2014.

Rozważenia zatem wymaga na tle przepisów ustawy i ustawy o świadczeniach rodzinnych, jaki wpływ na prawo do świadczeń przyznanych na podstawie wysokości dochodu rodziny osiągniętego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy na dochód uzyskany w trakcie okresu zasiłkowego.

Pojęcie "dochodu uzyskanego" wyjaśnia przepis art. 2 pkt 18 lit. c ustawy. Przepis ten stanowi, że przez "uzyskanie dochodu" należy rozumieć uzyskanie dochodu spowodowane zdarzeniami w tym przepisie wymienionymi, w tym, uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (...).

Powołane przepisy nie określają wprawdzie jednoznacznie, jakiego okresu dotyczy pojęcie uzyskania dochodu, utrwalone jest jednak stanowisko, że chodzi tu o dochody uzyskane po roku, z którego dochody stanowiły podstawę do ustalenia prawa do świadczeń. Uzyskanie przez matkę skarżącego dochodu w 2012 r. dawało więc podstawę do ustalenia prawa do świadczeń w oparciu o dochód rodziny skarżącego z roku 2011, poprzedzającego okres zasiłkowy, powiększonego o dochód uzyskany w 2012 r., w czasie pobierania świadczeń przyznanych na cały okres zasiłkowy.

Sąd orzekający nie podziela jednak sposobu liczenia dochodu rodziny skarżącej do ustalenia prawa do świadczenia, dokonanego przez organy administracji obu instancji. Z literalnego brzmienia przepisu art. 9 ust. 4a ustawy wynika, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zastosowanie jednakże tego przepisu wprost, z pominięciem reguł wynikających z ustawy oznaczałoby, iż o przyznaniu świadczenia decydowałyby nie wielkości określone w ustawie, lecz suma przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie (uzyskanego uprzednio w roku kalendarzowym) oraz dochodu uzyskanego przez członka rodziny za pełny przepracowany miesiąc. Natomiast, skoro ustawową podstawą do przyznania świadczenia jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to zasada ta winna mieć zastosowanie również w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a zatem w sytuacji określonej w art. 9 ust. 4a ustawy, dochód ten należy liczyć w stosunku rocznym. Dochód uzyskany powinien być więc doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. W ten sposób zostanie obliczony dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód, jak przewiduje to art. 9 ust. 4a ustawy w sposób realizujący jej cele i umożliwiający uzyskanie świadczenia. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji, kiedy uzyskany przez stronę czy członka rodziny dodatkowy, a późniejszy dochód z jednego miesiąca będzie w sposób zasadniczy decydował o prawie do zasiłku za okres wcześniejszy (por. wyroki: WSA w Łodzi z dnia 9 lipca 2013 r., II SA/Łd 403/13; WSA w Szczecinie z dnia 12 września 2013 r., II SA/Sz 353/13; WSA we Wrocławiu z dnia 23 października 2013 r., IV SA/Wr 320/13, WSA w Lublinie z dnia 29 czerwca 2012 r., I SA/Lu 440/12, publ. cbois, wyroki WSA w Lublinie z dnia 10 grudnia 2010 r., II SA/Lu 582/10, Lex nr 753903 oraz z dnia 28 maja 2009 r., II SA/Lu 201/09, Lex nr 580289, wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., I OSK 1321/10, Lex nr 744973, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 grudnia 2011 r., II SA/Bk 797/11; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2011 r., IV SA/Wr 525/11, CBOIS).

Wskazana interpretacja jest zgodna z celami ustawy realizującej założenia art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, wedle którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że organy jedynie na podstawie wynagrodzenia uzyskanego przez skarżącą od 1 lipca 2013 r.ustaliły dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, co jest sprzeczne z wyżej przedstawioną wykładnią sposobu liczenia dochodu rodziny w związku z treścią art. 9 ust. 4a ustawy.

W tej sytuacji Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w sentencji wyroku.

Orzeczenie w pkt II sentencji wyroku znajduje uzasadnienie w art. 152 p.p.s.a.