Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 742/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c , art. 135, art. 200 i art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8, art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 2, art. 18, art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2021 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz I. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej także SKO lub Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania I. G. od decyzji z dnia [...] wydanej z upoważnienia Wójta Gminy [...], którą odmówiono przyznania I. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na L. O. w okresie od 13 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2021 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO wyjaśniło, że wnioskiem z dnia 7 stycznia 2021 r. I. G. zwróciła się do GOPS w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką L. O.. Nie jest sporne w niniejszej sprawie, że L. O. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8 grudnia 2020 r. zaliczającym ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do 31 grudnia 2021 r. Z akt sprawy wynika, że L. O. pozostaje w związku małżeńskim z H. O., który zgodnie z ustaleniami dokonanymi w trakcie wywiadu środowiskowego nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, lecz legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 16 listopada 2020 r. zaliczającym go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Mając tę okoliczność na uwadze, rozpatrując przedmiotową sprawę po raz pierwszy Kolegium uchyliło wcześniejszą decyzję organu I instancji z dnia 1 lutego 2021 r., wskazując na potrzebę ustalenia czy w badanym przypadku zachodzą nadzwyczajne okoliczności przemawiające za uznaniem, że H. O. nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną żoną. Wykonując zalecenia Kolegium do akt sprawy dołączono zaświadczenie lekarskie z dnia 7 czerwca 2021 r. potwierdzające, że H. O. choruje na choroby przewlekłe. Ponadto wskazano, iż od 2018 r. z powodu choroby z powikłaniem neurologicznym nie jest w stanie opiekować się żoną (k. 22).

Kolegium, powołując się na przepisy art. 17 ust. 1, 1a, 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), a także art. 128, art. 129 § 1, art. 132, art. 23, art. 130 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.) wskazało, że w sprawie nie dowiedziono, aby H. O. był niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymagał pomocy innych osób, a tylko takie okoliczności pozwalałyby (ewentualnie) na uznanie, że zostały spełnione wymagania ustawodawcy, tj. że ciążący w pierwszej kolejności na mężu obowiązek alimentacyjny przeszedł na córkę.

Ponieważ problemy z oceną stanu zdrowia osoby zobowiązanej do sprawowania opieki mogą pojawić się w każdej sprawie dotyczącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium w rozpatrywanej sprawie stanęło na stanowisku, że odmienna niż literalna wykładnia art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinna mieć miejsca. Sztywne przyjęcie, że tylko osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zwolniona ze sprawowania opieki jest jasne, nie sprawia trudności interpretacyjnych, a przez to nie doprowadzi do sytuacji, że w dwóch różnych sprawach administracyjnych podobne stany faktyczne będą inaczej oceniane. SKO powołało się w tym zakresie na wyrok WSA w Kielcach z dnia 17 lutego 2021 r., II SA/Ke 144/21, a także wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., sygn. I OSK 3804/18. Organ odwoławczy wskazał, że skoro H. O. jest osobą chorą wymagającą opieki innych osób (w ocenie odwołującej) to powinien podjąć stosowne kroki w celu uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wówczas wypełnione zostaną przesłanki omawianego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawodawca nie przewidział możliwości zamiennego stosowania zaświadczenia lekarskiego z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto organ zwrócił uwagę, że H. O. był poddany badaniu lekarskiemu przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu 16 listopada 2020 r., który zaliczył go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, wskazując jednocześnie, iż jest osobą zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej. Zaniechanie ubiegania się przez H. O. (w tym konkretnym przypadku) o uzyskanie orzeczenia o znacznym stopniu jest również w ocenie Kolegium niesprawiedliwe społecznie. Dlaczego bowiem i na jakiej podstawie pacjenci ciężko chorzy, chcący z tego powodu uzyskać wsparcie społeczne, mają być dzieleni na tych, którzy podejmują trud uzyskania odpowiedniego orzeczenia oraz tych, którzy z tego obowiązku są zwalniani. Z akt niniejszej sprawy nie wynika aby H. O. nie był w stanie ubiegać się o stosowne orzeczenie, którego wymaga ustawodawca. Biorąc powyższe pod uwagę organ odwoławczy stwierdził, że ciążący w pierwszej kolejności na mężu chorej obowiązek alimentacyjny nie przeszedł na córkę, przez co I. G. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sytuacji kiedy H. O. uzyska stosowne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, I. G. będzie mogła ponownie zwrócić się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę L. O.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła I. G., zarzucając zaskarżonej decyzji SKO:

a) obrazę przepisów prawa procesowego, tj. art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77, jak również art. 75 § 1 i art. 81 a k.p.a., poprzez błędną i wybiórczą ocenę zebranego materiału dowodowego, niezgodną z zasadami doświadczenia życiowego, prowadzącą do błędnego przyjęcia, że H. O. jako mąż jest zdolny do sprawowania opieki nad niepełnosprawną małżonką z uwagi na posiadanie orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy dokumentacja załączona do akt sprawy pozwala stwierdzić obiektywnie, iż takiej opieki sprawować nie może;

b) obrazę prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zastosowanie wykładni literalnej tego przepisu bez uwzględnienia jego celu i specyfiki konkretnej sprawy, która pozwala zastosować wykładnię celowościową.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadniając swe stanowisko skarżąca wskazała, że Kolegium wydając rozstrzygnięcie nie wzięło pod uwagę szczególnych elementów, które pozwalają uznać obiektywną niemożność sprawowania opieki przez jej tatę. Przede wszystkim o przesłance niemożności do samodzielnej egzystencji świadczy fakt, iż ojciec starał się o rehabilitację w ramach świadczeń z KRUS, ale komisja podjęła decyzję o odmowie, gdyż taty stan zdrowia nie rokował i dalej nie rokuje poprawy, a w konsekwencji rehabilitacja nic w tym przypadku nie pomoże. Druga kwestia jest taka, iż tata otrzymuje rentę chorobową z KRUS, gdzie komisja stwierdziła całkowitą niezdolność do pracy, co potwierdza obiektywną niemożliwość sprawowania opieki nad mamą. Jako strona złożyła do akt sprawy dwa zaświadczenia lekarskie, w tym do SKO od specjalisty neurologa, zaś drugie od lekarza rodzinnego stwierdzające, że tata sam wymaga opieki i nie może podjąć opieki nad mamą. Jako córka od listopada jeździ co drugi dzień z mamą na chemioterapię i przejęła wszystkie obowiązki domowe. Okoliczność ta wynikała z przeprowadzonego wywiadu rodzinnego. Kolegium nie uwzględniając tych okoliczności, które świadczą o szczególnej sytuacji, bezkrytycznie przywołało wyrok WSA, pomijając fakt, iż w orzecznictwie właśnie z uwagi na owe szczególne okoliczności istnieją daleko idące rozbieżności. W orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Skarżąca przywołała w tym zakresie szereg orzeczeń sądów administracyjnych.

Podsumowując skarżąca podniosła, że jej tata z uwagi na obiektywne okoliczności, które wykazała, nie może sprawować opieki nad mamą, a ponadto posiadane przez niego orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wraz z bogatą dokumentacją lekarską pozwalają na zastosowanie wspomnianej wykładni celowościowej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W zaskarżonej decyzji SKO odwołało się do literalnej wykładni ostatnio przytoczonego przepisu przyjmując, że brak jest podstaw do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium, odwołując się zresztą do wyroku tut. Sądu z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. II SA/Ke 144/21, stwierdziło, że sztywne przyjęcie, iż tylko osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zwolniona ze sprawowania opieki jest jasne, nie sprawia trudności interpretacyjnych, a przez to nie doprowadzi do sytuacji, że w dwóch różnych sprawach administracyjnych podobne stany faktyczne będą inaczej oceniane.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela tego sposobu wykładni, choć ma świadomość, że tego rodzaju stanowisko również znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd podziela natomiast tę linię orzeczniczą, w ramach której przyjmuje się, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niezbędne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 K.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora jest oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego. Wykładnia językowa przytoczonych przepisów narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny (por. wyrok WSA w Olsztynie z 2 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Ol 326/21 i powołane tam orzecznictwo, jak też m.in. wyrok NSA z 25 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 2103/20).

Akceptując powyższy sposób wykładni Sąd zaznacza jednocześnie, że odstępstwo od literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. traktować należy jako wyjątek od reguły, znajdujący zastosowanie w jednostkowym przypadku i konkretnej sprawie na bazie danego stanu faktycznego.

Co istotne, w niniejszej sprawie taki też sposób wykładni zaprezentowało SKO w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] (wydanej w tym samym składzie orzekającym co decyzja aktualnie zaskarżona), uchylającej poprzednie rozstrzygnięcie odmowne organu I instancji. W uzasadnieniu tym – w sytuacji gdy, podobnie jak obecnie, wiadomym było, że H. O. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym, a jedynie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – Kolegium poleciło ustalić, czy jest on obiektywnie zdolny do sprawowania opieki nad niepełnosprawną małżonką, czy też taka możliwość jest wykluczona. Przede wszystkim organ I instancji miał ustalić, czy z uwagi na swoje schorzenia H. O. jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawną żoną. Okoliczność ta miała zostać, według wytycznych SKO, udokumentowana stosownym zaświadczeniem lekarskim, z którego będzie jednoznacznie wynikać, czy ww. jest w stanie (czy też nie) sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, a jeżeli nie to przez jaki okres.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy złożone zostały zaświadczenia z 24 sierpnia 2020 r., 28 września 2020 r. i z 7 czerwca 2021 r. Z pierwszego z nich, wystawionego przez specjalistę neurologa, wynika m.in., że chory jest po krwotoku OUN z niedowładem lewostronnym, zgłasza dolegliwości bólowe wynikające ze spastyczności kończyny dolnej lewej. W drugim z zaświadczeń, wydanym przez szpitalną poradnię neurologiczną, stwierdzono m.in. organiczne poudarowe uszkodzenie mózgu (przebyty krwotok mózgowy w 2018 r.) z niedowładem połowicznym lewostronnym, zespół psychoorganiczny otępienny z komponentą depresyjną, przewlekły zespół bólowo-dysfunkcyjny kręgosłupa z ograniczeniem jego funkcji statyczno-dynamicznej na tle zmian dyskopatyczno-zwyrodnieniowych. Wyniki leczenia niezadowalające, całkowicie niezdolny do pracy, wymaga stałej rehabilitacji (stacjonarnej i ambulatoryjnej), stałe leczenie neurologiczne. W trzecim z zaświadczeń, wystawionym przez specjalistę chorób wewnętrznych i reumatologii, stwierdzono, że pacjent choruje na choroby przewlekłe, od 2018 r. z powodu choroby z powikłaniem neurologicznym nie jest w stanie opiekować się żoną.

Mimo przedłożenia tej treści zaświadczeń SKO zaakceptowało odmowne rozstrzygnięcie organu I instancji, stając tym razem na stanowisku, że w sprawie nie dowiedziono, aby H. O. był niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymagał pomocy innych osób, a tylko takie okoliczności pozwalałyby (ewentualnie) na uznanie, że zostały spełnione wymagania ustawodawcy, tj. że ciążący w pierwszej kolejności na mężu obowiązek alimentacyjny przeszedł na córkę. Wypada zauważyć, że stanowisko to jest rozbieżne z zaprezentowanym w poprzedniej decyzji SKO, gdzie w ramach udzielonych wytycznych stwierdzono, że organ I instancji ma ustalić nie czy H. O. sam jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga pomocy innych osób, ale czy z uwagi na swoje schorzenia jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawną żoną. Zasadniczo zaś, jak już podniesiono, według aktualnego stanowiska Kolegium tylko osoba tylko osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zwolniona ze sprawowania opieki. Stanowisko to, w świetle powyższych rozważań, nie zasługuje na aprobatę. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy bowiem wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jej współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że podopieczna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Ponadto trzeba zwrócić uwagę, że na rozprawie sądowej zostały dodatkowo złożone dwa kolejne zaświadczenia lekarskie dotyczące H. O. Obydwa zostały wystawione co prawda w dniu 2 listopada 2021 r., a zatem po wydaniu zaskarżonej decyzji, niemniej jednak jako źródło stwierdzonych w nich schorzeń wskazuje się udar krwotoczny przebyty w 2018 r. Z zaświadczenia wystawionego przez specjalistę psychiatrę wynika, że chory okresowo potrzebuje pomocy i opieki innych osób w codziennym funkcjonowaniu zarówno w aspekcie fizycznym jak i psychicznym. W związku z powyższym nie jest zdolny do sprawowania w sposób należyty opieki nad swoją niepełnosprawną żoną. Drugie z zaświadczeń, podobnie jak jedno z przedłożonych na etapie postępowania administracyjnego, pochodzi ze szpitalnej poradni neurologicznej i opisuje podobne schorzenia jak te wskazane właśnie w ww. zaświadczeniu z 28 września 2020 r., przy czym akcentuje się w nim postępujący zespół psychoorganiczny otępienny z komponentą depresyjno-lękową, objawy zaawansowanej choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa i stawów obwodowych ze znacznym ograniczeniem jego funkcji ruchowej i podporowej. Dalej z zaświadczenia tego wynika, że chory jest "całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji, wymaga stałej pomocy i opieki osób drugich".

Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie oprócz naruszenia prawa materialnego naruszyły również art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. doprowadziła bowiem do ograniczenia ustaleń organów w zasadzie wyłącznie do faktu, że H. O. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem okoliczności wynikające z przytoczonych wyżej zaświadczeń powodują przynajmniej uzasadnioną wątpliwość, czy ojciec skarżącej jest w stanie sprawować opiekę nad żoną w sposób efektywny, realny i bezpieczny. Zauważyć wypada, że już ze złożonego na etapie postępowania przed organem I instancji zaświadczenia lekarskiego (po wydaniu wspomnianej decyzji SKO z 27 maja 2021 r.) z 7 czerwca 2021 r. wynikało, że H. O. nie jest w stanie opiekować się żoną. Skarżąca – znając wytyczne wynikające z decyzji SKO z 27 maja 2021 r. – miała prawo oczekiwać (również zgodnie z zasadą zaufania do organów władzy publicznej – art. 8 k.p.a.), że tego rodzaju zaświadczenie, wraz z pozostałym dwoma jakie przedłożyła, będzie wystarczające dla uzyskania pozytywnego dla siebie rozstrzygnięcia. Badana decyzja odmowna dotyczy okresu od 13 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2021 r., zaś organ odwoławczy orzekał w dniu 3 sierpnia 2021 r., zmieniając dotychczasowy sposób wykładni stosowanych przepisów. Jak wynika z zaświadczeń złożonych na etapie postępowania sądowego, stan zdrowia H. O. ulega ciągłemu pogorszeniu, a obecnie stwierdzono już wprost, że chory jest "całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji, wymaga stałej pomocy i opieki osób drugich". W tej sytuacji, biorąc pod uwagę wyrażoną przez Sąd ocenę prawną, należy ustalić, czy stan zdrowia ojca skarżącej pozwalał (i pozwala) na sprawowanie opieki nad jego żoną L. O. w okresie objętym postępowaniem – przy dokładnym ustaleniu i uwzględnieniu także jej stanu zdrowia i czynności, jakie są konieczne przy sprawowaniu nad nią opieki. Należy również wyjaśnić podniesioną w skardze kwestię orzeczenia uzyskanego przez H. O. na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach – w kontekście treści art. 3 pkt 21 lit. c u.ś.r. Nie można również pomijać ustaleń dotyczących zdolności finansowych H. O. i związanej z tym ewentualnej możliwości wypełnienia ciążącego na nim obowiązku poprzez opłacenie opieki sprawowanej przez inną osobę. W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższą argumentację.

Sąd tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zasądził kwotę w wysokości 480 zł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

-----------------------

2