Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 576/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 137
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski Sędziowie: Sędzia WSA Krystyna Daniel Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Protokolant: Urszula Czerwińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2014 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia 6 lutego 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz strony skarżącej Gminy Miasta [...] kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.[pic]


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 28 lutego 2013 r. nr [...] działając na podstawie art. 104 § 1 i 2 K.p.a. w związku z art. 136, art. 137, art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] obr. [...], odpowiadającej dawnej działce nr [...] obr. [...] na rzecz J. B., B. B. oraz S. G.. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem złożonym w dniu 21 maja 2008r. J. B. wystąpiła o zwrot nieruchomości, oznaczonej jako działka [...] o pow. 0.2704 ha. Podkreśliła, że nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia 27 marca 1975 r. Pismem z dnia 2 czerwca 2008 r. M. B. przesłała ponowny wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości pochodzący od wszystkich spadkobierców M. G.. Starosta [...] decyzją z dnia 11 sierpnia 2010 r. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...]. Decyzją z dnia 30 listopada 2010 r. Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zawiadomieniem z dnia 25 stycznia 2013 r. Starosta [...] poinformował strony postępowania o zgromadzeniu materiału dowodowego umożliwiającego rozpoznanie sprawy. Organ podniósł, że aktualnie kwestie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, regulują przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 136 ust. 3 tejże ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1/ pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2/ pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W niniejszej sprawie decyzją z dnia 25 kwietnia 1973 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Z. zatwierdziło plan realizacyjny Technikum [...] i Zasadniczej Szkoły Zawodowej im. [...] w Z.. Naczelnik Miasta [...] zawiadomieniem z dnia 19 listopada 1974 r. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie wywłaszczeniowo - odszkodowawczej, poinformował strony postępowania, w tym M. K., o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, w stosunku do nieruchomości, oznaczonej m. in., jako ówczesna działka ewid. [...] obr. [...], na cele budowy Technikum [...] w Z. Umową sprzedaży, sporządzoną w dniu 17 lipca 1975 r. Skarb Państwa nabył od M. G. prawo własności nieruchomości za cenę 101 432,00 zł. Jednocześnie § 3 tej umowy stanowił, że działka ewidencyjna numer [...] została przeznaczona do wywłaszczenia pod budowę Technikum [...]. Zatem nieruchomości, oznaczonej, jako dawna działka ewid. [...] obr. [...], odpowiadająca części aktualnej działki ewid. [...] obr. [...], przysługuje status nieruchomości wywłaszczonej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W oparciu o ugodę z dnia 18 kwietnia 1975 r., ugodę z dnia 10 czerwca 1975 r., oświadczenie ODIM w Z. z dnia 15 lipca 1975 r., ugodę z dnia 18 czerwca 1975 r., oświadczenie ODIM w Z. z dnia 5 lipca 1975 r., opinię szacunkowo – odszkodowawczą ustalono, że prace związane z budową infrastruktury technicznej Technikum [...] w Z., rozpoczęły się przed sporządzeniem i podpisaniem umowy sprzedaży z dnia 17 lipca 1975 r., w oparciu o którą Skarb Państwa nabył wnioskowaną do zwrotu nieruchomość. W oparciu o kolejne dokumenty ustalono, że w terminie określonym w art. 137 ust. 1 pkt. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami na nieruchomości, oznaczonej, jako cześć działki ewid. [...] obr. [...], odpowiadającej dawnej działce ewid. [...] obr. [...], rozpoczęto prace związane z realizacją budowy Technikum [...]. Zgodnie opinią biegłego rewidenta A. W. z dnia 16 grudnia 1996 r. w wyniku działań inwestycyjnych Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy w okresie od roku 1973 do 1989 roku na gruncie Skarbu Państwa w Z. przy ul. K. zostały wybudowane następujące obiekty inwentarzowe to jest: budynek szkoły wraz z sala gimnastyczną, budynek internat, budynek mieszkalny, budowle typu rurociągi, przewody przekazane do inwentaryzacji w 31 grudnia 1986 r., budowle typu droga, place, budowle typu kotły parowe, inne budowle. W trakcie przeprowadzonej w dniu 18 listopada 2011 r. rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami nieruchomości, oznaczonej jako część działki ewid. [...] obr. [...], ustalono, iż: wnioskowany do zwrotu fragment działki zabudowany jest częścią budynku szkoły dawne [...]. Znajduje się na niej fragment drogi dojazdowej wraz z chodnikami, fragment boiska sportowego, fragment zieleni przyszkolnej w tym drzewa, krzewy i trawnik, elementy oświetlenia (latarnie), oraz elementy uzbrojenia podziemnego zgodnie z kopią mapy zasadniczej.

Organ podkreślił, że biorąc pod uwagę orzecznictwo sądów administracyjnych ugruntowany wydaje się być pogląd, iż pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Określone w punktach 1 i 2 art. 137 terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota zbędności polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Mając na uwadze całość zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, oraz powyższe okoliczności faktyczne i prawne, jak również ukształtowaną linię orzecznictwa sądów administracyjnych w kwestii zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, Starosta [...] stwierdził, iż na nieruchomości, oznaczonej jako dawna działka ewid. [...] obr. [...], odpowiadająca części aktualnej działki ewid. [...] obr. [...], został zrealizowany cel wywłaszczenia, określony w § 3 umowy sprzedaży z dnia 17 lipca 1975 r., tj. budowa Technikum [...] w Z., a tym samym, brak jest podstaw do orzekania o zwrocie nieruchomości.

Od tej decyzji odwołanie wniósł S. G. domagając się jej zmiany i orzeczenia o zwrocie nieruchomości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 136 oraz 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną interpretację wskazanych przepisów.

Wojewoda [...] decyzją z dnia 6 lutego 2014 r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 28 lutego 2013 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że podstawową kwestią w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jaką winien ustalić organ administracyjny, jest zbadanie jaki był cel wywłaszczenia wynikający z decyzji wywłaszczeniowej lub umowy sprzedaży, a następnie ocena czy stała się ona zbędna w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami dla realizacji tego celu. Zarówno art. 136 jak i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, posługując się pojęciem celu wywłaszczenia utożsamiają go z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu (w niniejszej sprawie w umowie sprzedaży) będącej aktem administracyjnym wydanym w indywidualnej sprawie z zakresu administracji publicznej. Z tego właśnie względu podstawowym źródłem określenia celu wywłaszczenia w konkretnej sprawie jest decyzja wywłaszczeniowa (umowa sprzedaży) i to właśnie w tym dokumencie należy poszukiwać celu wywłaszczenia. Ze względu na fakt, iż cel wywłaszczenia w decyzji lub umowie sprzedaży często jest określony w sposób ogólnikowy bądź też brakuje nawet określenia przeznaczenia nieruchomości, niezbędna jest w takich przypadkach prawidłowa ocena celu wywłaszczenia na podstawie tych samych kryteriów co jej niezbędność w postępowaniu wywłaszczeniowym. Wyrażony m.in. w przytoczonych przez Starostę [...] wyrokach WSA w Krakowie z dnia 11 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/ Kr 556/10, z dnia 30 sierpnia 2008 r. oraz z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 1118/08 sposób wykładni art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (zgodnie z którym jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła), na który powołuje się w zaskarżonej decyzji organ I instancji, do chwili obecnej pozostaje poza główną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego i brak jest podstaw do jego stosowania w sprawach innych, niż te w których doszło do wydania tych jednostkowych wyroków zapadłych przecież w sprawach o określonym, konkretnym stanie faktycznym. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 października 2010 r. I OSK 1612/09 przesłanki zbędności wywłaszczonej (nabytej) nieruchomości określa art. 137 ust. 1 ustawy. Przepis ten zawiera dwie odrębne normy prawne i reguluje odmienne podstawy zwrotu nieruchomości. Za zbędną na cel wywłaszczenia (nabycia) uznaje on nieruchomość: 1) jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna cel nie został zrealizowany. W obu tych normach ustawodawca zawarł koniunkcję przesłanek, które muszą być spełnione, by można uznać nieruchomość za zbędną. W odniesieniu do normy zawartej w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy są to dwie okoliczności faktyczne: upływ czasu (7 lat) od momentu wywłaszczenia (przejęcia) nieruchomości oraz pozostawienie nieruchomości w stanie niezmienionym, mimo ważnej decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji czy decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Jednocześnie podnieść należy, iż jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wywłaszczona nieruchomość, która została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, może zostać zwrócona poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeżeli prace związane z realizacją tego celu zostały rozpoczęte po upływie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Natomiast przez pojęcie zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 137 ust 1 pkt 2 ustawy należy rozumieć sytuację faktyczną, w której od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna upłynął 10 letni okres i w tym okresie cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Stosowanie tego przepisu związane jest zatem z niezrealizowaniem celu wywłaszczenia w określonym terminie od uostatecznienia się decyzji o wywłaszczeniu (10lat). W nawiązaniu do powyższego należy zakwestionować prawidłowość wyrażonego przez organ I instancji stanowiska, zgodnie z którym sama realizacja celu wywłaszczenia niezależnie od terminów jego realizacji nie pozwala na uznanie wywłaszczonej nieruchomości za zbędną na ten cel, a tym samym brak jest podstaw do orzekania o jej zwrocie. O ile bowiem nie można odmówić prawidłowości ustaleniom organu I instancji co do faktu, iż nieruchomość oznaczona jako dawna działka ewidencyjna [...] obr. [...] odpowiadająca obecnie części działki ewidencyjnej [...] obr. [...] posiada status nieruchomości wywłaszczonej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a realizacja celu wywłaszczenia określonego w umowie sprzedaży z dnia 17 lipca 1975 r. jako budowa Technikum [...] rozpoczęła się przed upływem 7 lat od dnia wywłaszczenia (o czym świadczy m.in. zdjęcie lotnicze wykonane w 1977 r. tj. 2 lata po wywłaszczeniu), to jednak podkreślić należy, iż materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji nie pozwala na niebudzące wątpliwości stwierdzenie, iż prace związane z realizacją celu wywłaszczenia zakończono przed upływem 10 lat od dnia nabycia przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości co w konsekwencji nie pozwala także na stwierdzenie z całą pewnością, iż przedmiotowa nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia zgodnie z przesłankami z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ze zgromadzonych w przedmiotowej sprawie dokumentów wynika, iż planowany termin zakończenia inwestycji, jaką była budowa szkoły Technikum [...] w Z. wyznaczony został na pierwszą połowę 1978 r. Świadczy o tym "umową powiernicza z dnia 10 kwietnia 1975 r. zawarta pomiędzy Okręgową Dyrekcją Inwestycji Miejskich w Z., a Dyrekcją Technikum [...] w Z.. Mając na uwadze powyższe wskazano, iż ze zgromadzonego dotychczas przez organ I instancji materiału dowodowego nie wynika w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, kiedy i w jakich okolicznościach znajdujący się na zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako część działki nr [...] budynek główny szkoły został w całości przekazany do użytkowania. Zasadnym wydaje się ustalenie przez organ I instancji jak konkretnie zagospodarowana miała zostać część budynku głównego w części znajdującej się na zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości jak i związana z nim infrastruktura związana ze szkołą (z przeprowadzonej w 2011 r. rozprawy administracyjnej wynika bowiem, iż na zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości znajduje się fragment drogi dojazdowej wraz z chodnikami, fragment boiska aportowego, elementy zieleni przyszkolnej, elementy oświetlenia oraz uzbrojenia) oraz kiedy sam budynek posadowiony na przedmiotowej działce oddany został do użytku, a tym samym ustalenie czy cel wywłaszczenia jakim była budowa Technikum [...] w Z. został zrealizowany przed upływem 10 lat od dnia wywłaszczenia. Dla przypomnienia należy wskazać, iż wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości odnosi się tylko do części działki nr [...]. Zasadniczy spór w sprawie sprowadza się zatem do oceny czy sposób zagospodarowania tej części wywłaszczonej nieruchomości, której zwrotu domagają się wnioskodawcy, w okresie siedmiu lub dziesięciu lat od wywłaszczenia zgodny był z celem tegoż wywłaszczenia, czy we wskazanym powyżej terminach rzeczywiście były podjęte i zrealizowane działania związane z realizacją celu wywłaszczenia konkretnie na dawnej wywłaszczonej parceli, będącej przedmiotem obecnego postępowania o zwrot. Starosta [...] prowadząc ponownie postępowanie w niniejszej sprawie powinien mieć także na uwadze, iż ustalenie, że na wnioskowanej do zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia winno być poprzedzone niebudzącym wątpliwości wyjaśnieniem czy tak określony cel wywłaszczenia został zrealizowany konkretnie na wnioskowanej do zwrotu części wywłaszczonej, nieruchomości.

Od tej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Gmina Miasto Z. reprezentowana przez Burmistrza Miasta domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ II instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. błędną wykładnię art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegającą na przyjęciu, że przesłanką uznania nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia jest brak realizacji celu wywłaszczenia w okresie do 10 lat od chwili uprawomocnienia się decyzji o wywłaszczeniu, mimo ewidentnych dowodów zebranych przez organ I instancji wskazujących na zrealizowanie celu wywłaszczenia i wykorzystywania nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia przez okres kilkudziesięciu lat. W uzasadnieniu autor skargi wskazał, że ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazuje, że o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia decyduje nie tyle ewentualny fakt niezakończenia inwestycji w terminie 10 lat od daty wywłaszczenia, co niezrealizowanie tego celu w ogóle, pomimo upływu 10 lat. Na poparcie tej tezy przywołano szereg orzeczeń między innymi wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 556/10, wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 271/08, wyrok WSA w Krakowie z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1118/08, wyrok NSA z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt I SA 2743/00. Według strony skarżącej niezaprzeczalnym jest, że inwestycja polegająca na budowie Technikum [...] im. [...] CZSP w Z. została zrealizowana, a sama placówka oświatowa funkcjonowała szereg lat. W związku z powyższym w oparciu o zebrany materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji nie sposób uznać nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] obręb [...] za zbędną na cel wywłaszczenia, zgodnie z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując całość argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności czy celowości. Akt administracyjny jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie zatem decyzji, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody [...] z dnia 6 lutego 2014 r. uchylająca w całości decyzję Starosty [...] z dnia 28 lutego 2013 r. orzekającą o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] obr. [...] i przekazująca sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Stosownie do przepisu art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel nieruchomości lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli w rozumieniu art. 137 tej ustawy, nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Podstawową kwestią wymagającą ustalenia w przedmiotowej sprawie jest więc ocena zasadności żądania zwrotu nieruchomości z uwagi na stan zbędności nieruchomości na cel, na jaki została ona wywłaszczona. W pierwszej kolejności należy zatem sprecyzować cel wywłaszczenia, by móc następnie ocenić, czy cel ten został zrealizowany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 5 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1159/08, stwierdził, że cel wywłaszczenia wynika przede wszystkim z treści decyzji wywłaszczeniowej lub z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). W sytuacji, gdy na podstawie wskazanych wyżej dowodów nie da się ustalić celu wywłaszczenia należy sięgnąć do innych zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, planu zagospodarowania przestrzennego i na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować. Jak wynika z akt sprawy przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona z przeznaczeniem na cele budowy Technikum [...] i Zasadniczej Szkoły Zawodowej [...] w Z.. Umową sprzedaży sporządzoną w dniu 17 lipca 1975 r. nr Rep [...] Skarb Państwa nabył od M. G. prawo własności nieruchomości oznaczonej jako ówczesna działka nr [...] obr. [...]. Zgodnie z § 3 tej umowy działka ewidencyjna o numerze [...] została przeznaczona do wywłaszczenia pod budowę Technikum [...]. Można zatem jednoznacznie stwierdzić, że celem wywłaszczenia obejmującego wnioskowaną do zwrotu nieruchomość było powstanie technikum. Powyższa okoliczność nie była zresztą w którymkolwiek z etapów postępowania kwestionowana przez którąkolwiek ze stron postępowania. Z zebranego materiału dowodowego ponadto jednoznacznie wynika, że prace związane z budową infrastruktury technicznej Technikum [...] w Z. rozpoczęły się jeszcze przed sporządzeniem i podpisaniem umowy sprzedaży z dnia 17 lipca 1975 r. Z ustaleń poczynionych podczas oględzin przedmiotowej nieruchomości wynika, że na części działki nr [...] odpowiadającej dawnej działce [...] (na fragmencie wnioskowanym do zwrotu) znajduje się część budynku szkoły dawnego technikum. Ponadto jest tam fragment drogi dojazdowej wraz z chodnikami, fragment boiska sportowego, fragment zieleni przyszkolnej w tym drzewa, krzewy i trawnik, elementy oświetlenia (latarnie) oraz elementy uzbrojenia podziemnego zgodnie z kopią mapy zasadniczej. Wojewoda [...] uznał jednak, że o ile prawdą jest, że przedmiotowa nieruchomość posiada status nieruchomości wywłaszczonej w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, a realizacja celu wywłaszczenia określonego w umowie sprzedaży z dnia 17 lipca 1975 r. jako budowa Technikum [...] rozpoczęła się przed upływem 7 lat od dnia wywłaszczenia (o czym świadczy m.in. zdjęcie lotnicze wykonane w 1977 r.), to jednak materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji nie pozwala na stwierdzenie, że prace związane z realizacją celu wywłaszczenia zakończono przed upływem 10 lat od dnia nabycia przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości. Jak z powyższego zatem wynika, kluczowym zagadnieniem, które wystąpiło w analizowanej sprawie, była kwestia prawidłowej wykładni art. 137 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z aktualnym brzmieniem tego przepisu, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). Wyjaśnić w tym miejscu wypada, że instytucja zwrotu wywłaszczonej (przejętej) nieruchomości nie jest instytucją nową a występowała już w poprzednio obowiązującym ustawodawstwie i pierwotnie, także w ustawie o gospodarce nieruchomościami, uprawnienie do żądania zwrotu nieruchomości nie wiązało się z żadnymi ograniczeniami czasowymi, przewidzianymi dla realizacji celu wywłaszczenia. Ograniczenia te wprowadził dopiero art. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492), który wszedł w życie w dniu 22 września 2004 r. Na skutek powyższej nowelizacji, treść art. 137 ust. 1 ustawy budziła szereg wątpliwości interpretacyjnych, co z kolei przekładało się na niejednolitą linię orzeczniczą, występującą w sądownictwie administracyjnym a dotyczącą warunków zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Część składów orzekających stosowała jego literalną treść do stanów faktycznych, które miały miejsce także przed wprowadzeniem, wspomnianych wyżej ram czasowych dla realizacji celu wywłaszczenia, inne zaś składy orzekające, stały na stanowisku, że nie można, obecnie obowiązującej, regulacji prawnej odnosić do stanów faktycznych, jakie zaistniały przed nowelizacją. Poprzednie bowiem regulacje prawne takiego wymogu nie przewidywały i za zbędne a więc podlegające zwrotowi, uznawano tylko te nieruchomości, na których, po upływie wystarczająco długiego czasu i przed dniem złożenia przez byłych właścicieli wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany. Aktualnie, powyższa kwestia została już rozstrzygnięta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. (sygn. akt P 38/11), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) – w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed dniem 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z 2014 r. pod poz. 376 z dnia 24 marca 2014 r. i wszedł w życie z dniem jego publikacji. Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją RP nadawanie mocy wstecznej art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w obecnym jego brzmieniu. Brak w ustawie zmieniającej z 2003 r. przepisów intertemporalnych nie oznacza bowiem zezwolenia ustawodawcy na wsteczne działanie nowych lub zmienionych przepisów. Wykładnia, przewidzianej w we wspomnianym wyżej przepisie przesłanki zwrotu, nadaje jej – zdaniem Trybunału - niedopuszczalne działanie wsteczne, pogarszające po dniu 22 września 2004 r. sytuację tych jednostek samorządu terytorialnego, które po dniu 27 maja 1990 r. przejęły wywłaszczone nieruchomości w toku procesu komunalizacji mienia państwowego, na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych i które do dnia 22 września 2004 r. zrealizowały na tych nieruchomościach cel, określony w decyzji o wywłaszczeniu. Trybunał zatem stwierdził, że niedopuszczalne jest dokonywanie oceny zrealizowania na w/w nieruchomościach przed 2004 r. zakładanego celu wywłaszczenia w momencie upływu 10-letniego terminu od chwili wywłaszczenia. W okresie 1990-2004 jednostki samorządu terytorialnego dostosowały, bowiem swoje postępowanie do obowiązującej poprzednio sądowej wykładni ustawowych zasad zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, dla której obecne ramy czasowe nie były obowiązujące. W ocenie Trybunału ustawowy nakaz zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, przejętych przez jednostki samorządu terytorialnego w procesie komunalizacji, na których obecnie i w chwili żądania zwrotu zrealizowano cel wywłaszczenia, nie daje się pogodzić z konstytucyjną zasadą samodzielności jednostek samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 1 Konstytucji), zarówno w aspekcie finansowania, jak i wykonywania przez samorząd zadań publicznych. Ponadto wsteczne stosowanie przesłanek z art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami stawia w niekorzystnej sytuacji te jednostki samorządu terytorialnego, które dokończyły z własnych środków rozpoczęte inwestycje, w porównaniu z tymi podmiotami, które przed 1 stycznia 1998 r. sprzedały wywłaszczone nieruchomości lub ustanowiły na nich prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich. W tej sytuacji podmioty te skorzystały z możliwości odpłatnego rozporządzenia nieruchomością i nawet jeśli nie zrealizowano na niej nigdy celu wywłaszczenia, byłym właścicielom nie przysługuje roszczenie do żądania jej zwrotu (art. 229). Zgodnie z sentencją wyroku Trybunału, nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia.

W związku z powyższym, należy stwierdzić, że wykładnia art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, dokonana przez Wojewodę [...], była wadliwa. Z niespornych ustaleń wynikało, że celem wywłaszczenia była budowa Technikum [...] w Z. i cel ten został zrealizowany w latach 80 ubiegłego wieku. Żadna ze stron postępowania nie kwestionowała, że budowa szkoły została w ogóle zrealizowana. Wskazać w tym miejscu wypada, że pogląd, iż budowa infrastruktury technicznej dużego obiektu lub pewnego założenia architektonicznego stanowi element częściowy złożonej inwestycji, jest poglądem utrwalonym już w orzecznictwie sądowoadministarcyjnym i nie nasuwa żadnych wątpliwości (vide np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 643/12, LEX nr 1375587, 17 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 1433/10, LEX nr 990175, 16 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 581/08, 7 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1324/06, LEX nr 383797, 20 stycznia 1999 r., sygn. akt IV SA 2033/96, LEX nr 47337). Rozpoczęcie zaś budowy inwestycji złożonej, nawet jeśli nie została ona jeszcze w pełni zakończona, dowodzi realizacji celu wywłaszczenia.

W ponownym postępowaniu organ rozpozna sprawę merytorycznie w granicach art. 138 § 1 K.p.a. biorąc również pod uwagę wykładnię art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynikającą z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.