Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1800/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1800/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 maja 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędziowie: WSA Agnieszka Jakimowicz, WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Protokolant: st.sekr.sąd. Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2014 r., sprawy ze skargi M.G., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 17 września 2013 r. Nr [...], w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oraz rozstrzygnięcia w części dotyczącej odsetek za zwłokę i należnych, kosztów upomnień od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, FUS, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 22 lipca 2013r. nr [...]-


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 22.05.2013 r. kierowanym do oddziału ZUS M.G.wniósł o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i inne do których wymierzenia i poboru został wyznaczony ZUS, a w przypadku niemożności umorzenia składek, umorzenie należnych odsetek oraz kosztów upomnienia.

We wniosku o umorzenie należności składowych M.G. podał, że pierwotną przyczyną powstania zadłużenia (zaległości dotyczą lat 1999 – 2007) była powódź w 1997 r., która spowodowała zniszczenie materiałów zgromadzonych w prowadzonym przez wnioskodawcę zakładzie meblowym. Ponieważ materiały te nie były ubezpieczone, strona poniosła ogromne straty finansowe. W 2001 r. Wojnarową, gdzie znajdował się zakład meblowy, ponownie nawiedziła fala powodziowa, która doszczętnie zniszczyła hale produkcyjne zakładu. Zniszczeniu uległy także dokumenty, akta personalne i faktury, co spowodowało, że pojawiły się luki w ewidencji i księgowości. Powstałe w wyniku tych zdarzeń problemy finansowe coraz bardziej odbijały się na zdrowiu psychicznym wnioskodawcy. Sytuacja uległa pogorszeniu po wypadku jakiego M.G. doznał w 2004 r. przy produkcji mebli. W konsekwencji w 2007 r. działalność została zlikwidowana, gdyż nie generowała zysków, a jedynie ogromne straty. Ponieważ żona wnioskodawcy nie mogła znaleźć pracy, rodzina utrzymywała się głównie z renty teściowej. Wnioskodawca opisał także dwa kolejne wypadki jakim uległ w trakcie prac w gospodarstwie w 2008 i 2009 roku. Doznane w wyniku wypadków urazy (w szczególności niesprawność ręki) nie pozwalają zobowiązanemu na podjęcie zatrudnienia. Po śmierci teściowej uzyskiwane dochody nie starczają na bieżące potrzeby. Strona nie ma możliwości spłaty zadłużenia, a odsetki wciąż rosną. W 2011 r. żonie wnioskodawcy udało się podjąć pracę na podstawie umowy o pracę na okres 3 lat, za którą otrzymuje najniższe wynagrodzenie. Ponieważ jest osobą z orzeczonym stopniem niepełnosprawności, część uzyskanego dochodu musi przeznaczyć na opiekę medyczną, a ponadto nie jest w stanie dużo pracować. Wniosek w celu ustalenia stopnia niepełnosprawności złożył również zobowiązany. Strona wskazała, że pomoc w postaci umorzenia odsetek oraz kosztów egzekucyjnych, a także rozłożenie koniecznych do zapłacenia składek na raty pozwoli na dalszą egzystencję i uchroni "dach nad głową" przed licytacją. Posiadane przez wnioskodawcę gospodarstwo rolne stanowi dla rodziny jedyne źródło zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Praca żony ze względu na jej stan zdrowia może w każdej chwili zostać zakończona. Do wniosku strona załączyła kopie szeregu dokumentów. W toku postępowania złożyła także oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej.

Decyzją z dnia 22 lipca 2013 r., nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek finansowanych ze środków płatnika oraz finansowanych także przez płatnika w całości odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia.

W uzasadnieniu organ podał, że kserokopie dołączonych do wniosku dokumentów, jak również złożonych w trakcie postępowania, nie zostały przyjęte jako dowód, gdyż nie są oryginałami lub ich uwierzytelnionymi kopiami. W ramach dokonanych przez organ we własnym zakresie ustaleń dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy uzyskano potwierdzenie z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych samochodach, które jednak nie przedstawiają większej wartości egzekucyjnej. Uzyskano także informację z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych i Starostwa Powiatowego w N. o posiadanej przez wnioskodawcę nieruchomości. Organ podał, że wobec braku podstaw prawnych do prowadzenia merytorycznego postępowania o umorzenie składek w części finansowanej ze środków ubezpieczonych, postępowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe zostało umorzone (decyzja z dnia 22 lipca 2013 r., nr [...]). Umorzenie natomiast należności z tytułu składek w części finansowanej ze środków płatnika składek oraz finansowanych także przez płatnika odsetek za zwłokę należnych od składek, które z własnych środków finansują ubezpieczeni (pracownicy), wymaga spełnienia chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s."). Warunkiem umorzenia jest zatem całkowita nieściągalność zadłużenia, która zachodzi we wskazanych w powyższym przepisie przypadkach. Organ podkreślił także, że przepisy u.s.u.s. nie nakazują, lecz jedynie umożliwiają organowi – w ramach uznania administracyjnego – podjęcie decyzji o umorzeniu należności wyłącznie wtedy, gdy zaistniały wymienione w nich przesłanki, a organ dodatkowo uznał, że okoliczności przedstawione przez zobowiązanego i wynikające z akt sprawy uzasadniają celowość umorzenia i nie są sprzeczne z interesem finansów ubezpieczeń społecznych. ZUS zauważył, że w sprawie ustalono, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, a Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nowym Sączu umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Spełniona została więc przesłanka całkowitej nieściągalności upoważniająca Zakład do rozstrzygania w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s. w przedmiocie umorzenia należności. Organ zwrócił jednak uwagę, że nadal prowadzone jest przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym postępowanie egzekucyjne z majątku nieruchomego strony. Postanowieniem z dnia 5 lutego 2013 r. komornik sądowy zawiesił postępowanie egzekucyjne z uwagi na wpływ do ZUS wniosku o umorzenie na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551) do czasu uprawomocnienia się decyzji w sprawie umorzenia należności. W związku z tym ZUS wskazał, że odmawia umorzenia zadłużenia, gdyż przed zakończenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego, nie można trwale wykluczyć spłaty zadłużenia poprzez jego wyegzekwowanie. Następnie ZUS wskazał na możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności co wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Odniósł się w związku z tym do §3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie wykonawcze", zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wskazał jednak, że z treści §1 tego rozporządzenia wynika, że określa ono szczegółowe zasady umarzania przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. W praktyce zatem dotyczy wyłącznie należności na ubezpieczenia własne osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, tym samym należne składki czy też odsetki za zwłokę z tytułu zatrudniania przez wnioskodawcę pracowników nie podlegają dyspozycji ww. przepisu.

Odnosząc się do informacji podanych przez wnioskodawcę organ wskazał na deklarowaną przez stronę możliwość spłaty zadłużenia w 50-70 ratach, jeśli miesięcznie z rolnictwa i prac dorywczych zostanie odłożona kwota 350-500 zł. Jeśli chodzi o miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, to wynoszą one: 600-700 zł żywność, odzież, środki czystości, 150 zł energia elektryczna, 60 zł gaz, 50 zł zużycie wody, 100 zł telefon i Internet, 125 zł ubezpieczenie w KRUS, 100 zł dojazdy do pracy. Koszty związane z leczeniem strona określiła na kwotę 50 zł. Zakup opału na zimę – 100 zł. Strona posiada wydatki związane z ubezpieczeniem domu – około 330 zł rocznie oraz z tytułu podatku rolnego i opłaty śmieciowej – 100 zł. Rodzina uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia małżonki strony w wysokości 1600 zł brutto, a dodatkowym źródłem dochody są wykonywane przez stronę prace dorywcze, z których uzyskuje rocznie kwotę 2000 zł. Organ podał, że strona posiada zobowiązania płatnicze z tytułu nieopłaconych podatków w Urzędzie Skarbowym . ZUS zwrócił uwagę, że pomimo wskazanych problemów zdrowotnych, strona nie przedstawia żadnych rachunków związanych z kosztami leczenia. Organ nie ma natomiast faktycznej możliwości prowadzenia we własnym zakresie postępowania dowodowego, celem uzyskania informacji na temat faktycznych kosztów ponoszonego leczenia. Organ podał, że wskazywana przez stronę sytuacja finansowa – brak środków na jednorazowe uregulowanie należności – nie jest w świetle powyższych przepisów samoistną i wystarczającą podstawą do wydania przez Zakład decyzji pozytywnej. Trudna sytuacja finansowa musi mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu i nie wykazywać tendencji do poprawy. Na zobowiązanym do zapłaty należności z tytułu składek ciąży obowiązek wykazania, że trudna sytuacja finansowa i majątkowa trwale uniemożliwia opłacenie należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W sprawie takie dowody nie zostały przedstawione. Organ zaznaczył, że umorzenie należności z tytułu składek w trybie przepisów u.s.u.s. stosuje jedynie w sytuacjach szczególnie drastycznych, gdy realnie niemożliwe jest wywiązanie się ze zobowiązania zarówno w formie jednorazowej wpłaty, jak też w formie wpłat dokonywanych w dłuższym okresie czasu. Strona sama sygnalizuje, że zadłużenie może zostać spłacone w formie rat, co oznacza, że jest ona w stanie wygospodarować miesięcznie pewną kwotę i przeznaczyć ją na spłatę zobowiązań bez większego uszczerbku dla budżetu rodziny, tym bardziej, że małżonka strony osiąga wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia. Nie zachodzi więc obawa, że rodzina zobowiązanego zostanie pozbawiona możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W związku z tym organ uznał, że w sytuacji zobowiązanego umorzenie należności na obecnym etapie byłoby działaniem przedwczesnym, gdyż istnieje realna możliwość spłaty całości zadłużenia w dłuższym okresie czasu. Zakład zauważył, że strona nie przedstawiła również żadnych dowodów dokumentujących fakt poniesienia szkód w wyniku powodzi, rozmiaru tych szkód, jak również negatywnego wpływu tego zdarzenia na kontynuację prowadzenia działalności. W ocenie organu okoliczności te mogły mieć jedynie przejściowo niekorzystny wpływ na sytuację finansową strony. Nie można jednak uznać, że wydarzenia sprzed 16 i 12 lat mają nadal bezpośredni i decydujący wpływ na aktualną sytuację finansową czy materialną, uniemożliwiając zobowiązanemu uzyskiwanie dochodu, a tym samym sukcesywną spłatę zadłużenia w dłuższym okresie czasu, przy czym udowodnienie tych okoliczności miałoby znaczenie w sytuacji, gdyby nadal zobowiązany prowadził działalność gospodarczą. Organ zwrócił także uwagę na ryzyko jakie ponosi przedsiębiorca w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Również argument o posiadaniu zadłużenia wobec Urzędu Skarbowego, także nie jest przesłanką uzasadniającą umorzenie należności, ponieważ zarówno nieopłacone należności ZUS, jak i zobowiązania tytułu podatków – jako zobowiązania publicznoprawne, podlegają z mocy prawa szczególnej ochronie, a zatem co do zasady powinny być regulowane również w pierwszej kolejności. Zaznaczono, że umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek może mieć negatywny wpływ na prawo strony do przyszłych świadczeń emerytalno-rentowych, a przede wszystkim na ich wysokość, jak również stanowić będzie uszczuplenie dochodów FUS, z których wypłacane są świadczenia emerytalno-rentowe osobom posiadającym uprawnienia do ich otrzymania.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany wskazał na naruszenie art. 28 u.s.u.s., poprzez bezpodstawną odmowę umorzenia odsetek za zwłokę oraz kosztów egzekucyjnych (upomnienia) oraz odmowę rozłożenia na raty należności z tytułu nieopłaconych składek. Podał, że art. 30 u.s.u.s. nie stoi w sprzeczności z możliwością umorzenia przez ZUS samych odsetek za zwłokę oraz kosztów egzekucyjnych w tym kosztów upomnienia. Powołując się na jeden z wyroków NSA podał, że niemożność umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek. Zaznaczył, że z pomocą rodziny byłby w stanie, przy rozłożeniu na raty, sukcesywnie spłacać należność główną z tytułu składek, jednak przy tak ogromnych odsetkach każda spłata zaspakajałby odsetki, natomiast na spłatę składek przeznaczana byłaby znikoma kwota. Wyeliminowanie poprzez umorzenie, ubocznych kosztów zapłaty składek takich jak odsetki oraz koszty egzekucyjne może przyczynić się do szybszego zaspokojenia należności z tytułu składek. Każda wpłacona kwota trafi bowiem na konto składek a nie zostanie rozliczona w minimalnej części na składki, w przeważającej zaś na odsetki oraz koszty egzekucyjne. Podał, że ważnym interesem jest również fakt, że umorzenie odsetek oraz kosztów egzekucyjnych, będzie miało zasadnicze znaczenie dla skutków postępowania w sprawie wniosku z dnia 28 stycznia 2013 r. na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą. W związku z tym strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz częściową redukcję długu poprzez umorzenie odsetek za zwłokę oraz kosztów egzekucyjnych. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona dołączyła dokumenty, które w pierwszym postępowaniu zostały odrzucone ze względu na brak potwierdzenia za zgodność z oryginałem.

Decyzją z dnia 17 września 2013r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzje z dnia 22 lipca 2013 r., znak [...], rozstrzygając wyłącznie w części dotyczącej odsetek za zwłokę i należnych kosztów upomnień.

Organ podzielił stanowisko wyrażone w decyzji z dnia 22 lipca 2013 r., że na obecnym etapie nie można stwierdzić, iż należność, której egzekwowanie ZUS powierzył komornikowi sądowemu nie zostanie w całości lub części wyegzekwowana z przedmiotu zabezpieczenia. Podał również, że poczynione w pierwszej instancji ustalenia co do sytuacji finansowej strony pozostają nadal aktualne również i na gruncie niniejszego postępowania, które z wniosku zobowiązanego zawężone zostało do kwestii umorzenia należnych odsetek za zwłokę i kosztów upomnień. W ocenie ZUS podniesiona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestia dotycząca sytuacji finansowej, materialnej i zdrowotnej zobowiązanego, nadal nie przemawia za zmianą poprzedniego rozstrzygnięcia, tym bardziej, że załączona do wniosku z dnia 3 sierpnia 2013 r. dokumentacja, nie uzasadnia zmiany zajętego stanowiska – w tym również w zakresie umorzenia należnych odsetek za zwłokę i kosztów upomnień. Zauważono, że w toku prowadzonego postępowania potwierdzono, że obecna sytuacja finansowa strony, nie przesądza o braku możliwości zapłaty powstałych zobowiązań i nie uzasadnia podjęcia decyzji o umorzeniu zadłużenia z tytułu odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnień, tym bardziej, że (jak wynika z akt sprawy) strona podjęła kroki w kierunku ustalenia sposobu uregulowania zobowiązań podatkowych, które posiada w Urzędzie Skarbowym. Oznacza to, że zobowiązany poszukuje rozwiązania swoich problemów materialno-finansowych. Prawidłowo zatem przyjęto, że przy odpowiednim zaangażowaniu, istnieje realna szansa na spłatę zarówno zobowiązań podatkowych, jak i wobec ZUS. Podkreślono, że nie bez znaczenia jest także fakt, że po wypełnieniu przez stronę wszystkich warunków wyznaczonych przepisami ustawy z dnia 9 listopada 2012 r., Zakład będzie mógł umorzyć istotną część niespłaconego zadłużenia określonego w decyzji z dnia 18 marca 2013 r., co w istotny sposób powinno poprawić kondycję finansową rodziny wnioskodawcy. Organ zauważył, że ponownie przeanalizowano podnoszoną w decyzji z 22 lipca 2013 r. kwestię problemów zdrowotnych członków rodziny zobowiązanego i nadal rozstrzygnięcie w tej kwestii, które zawarte zostało w spornej decyzji, nie budzi w tym zakresie żadnych zastrzeżeń. Organ zauważył, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z dokumentacji wynika natomiast, że strona wykonuje prace dorywcze, a żona uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę. Dodatkowym argumentem jest także orzeczenie lekarskie z dnia 9 lutego 2011 r. potwierdzające, że D.G. nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności. Prawidłowo także przyjęto, że szkody powodziowe z 1997 i 2001 r. dotyczą zbyt odległego okresu by mogły być potraktowane jako aktualna przeszkoda w odzyskaniu płynności finansowej.

W skardze na decyzję ZUS z dnia 17 września 2013 r. M.G. wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją z dnia 22 lipca 2013 r. – rozstrzygającą wyłącznie w części dotyczącej odsetek za zwłokę i należnych kosztów upomnienia – w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę.

W uzasadnieniu skarżący jeszcze raz opisał okoliczności, które spowodowały powstanie zadłużenia. Podał także, że w związku z pojawieniem się możliwości oddłużenia powyższych zaległości na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, złożył wniosek w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. Po rozpatrzeniu wniosku ZUS wydał w dniu 18 marca 2013 r. decyzję, w której określił wysokość kwot podlegających umorzeniu (58 090,45 zł należność główna, 68 371 zł odsetki, 722,20 zł koszty upomnienia). Decyzja ta nie jest jednak bezwarunkowa. Warunkiem umorzenia jest bowiem spłata w okresie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji, należności nieobjętych postępowaniem o umorzenie wraz z odsetkami naliczonymi do dnia wpłaty włącznie. Uwzględniając wskazaną decyzję do zapłaty pozostaje: 25 156,65 zł należności głównej, 50 228 zł odsetek liczonych do dnia 22 maja 2013 r. i 45,10 zł kosztów upomnień. Skarżący zaznaczył w związku z tym, że kwota odsetek stanowi prawie 200% należności głównej. Podał, że umorzenie odsetek zmniejszyłoby zadłużenie strony do kwoty należności głównej i kosztów upomnień, którą to kwotę skarżący za pomocą rodziny w dwunastomiesięcznym okresie abolicji byłby w stanie spłacić i tym samym spełnić warunek zawarty w decyzji z 18 marca 2013 r. Spłata należności głównej oraz wykorzystanie decyzji "abolicyjnej" uchroniłoby rodzinę skarżącego przed utratą dorobku całego życia, tj. niewielkiego gospodarstwa z budynkiem mieszkalnym, a które jest przedmiotem hipoteki zabezpieczającej zaległości wobec ZUS. W ocenie skarżącego, w jego sprawie wystąpiły przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i §3 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. Podał także, że brak pomocy w postaci umorzenia oraz egzekucja z nieruchomości i tak nie zaspokoi wszystkich roszczeń fiskalnych (US i ZUS) natomiast spowoduje, że rodzina skarżącego będzie świadczeniobiorcą opieki społecznej i de facto Skarbu Państwa. Swój słuszny interes strona upatruje w tym, że zachowując niewielkie gospodarstwo będzie w stanie zaspokoić potrzeby rodziny, uiszczać podatek rolny i nie być ciężarem dla państwa jako osoba bezdomna oczekująca w kolejce po środki pomocy społecznej.

Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowił art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę, mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, że w przypadku stwierdzenia przez organ, iż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności może on w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz.U. nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Z powyższych regulacji wynika, że decyzja ZUS w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek - a więc i odsetek za zwłokę - ma charakter uznaniowy. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje zatem organowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania wskazanej ulgi. Podkreślić jednak należy, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności.

Każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu ( por. wyrok WSA w Gorzowie z dnia 02 sierpnia 2012 r. II SA.Go 393/12 ). W przypadku decyzji uznaniowych wskazówkę interpretacyjną stanowi art. 7 kpa, który nakłada na organy obowiązek uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Dlatego też w uzasadnieniu decyzji wydanej na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o s.u.s. winno się znaleźć rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r. II GSK 181/10). Organ jednak tego nie uczynił skoncentrował się na rozważaniach dotyczących jedynie interesu publicznego przemawiającego za odmową umorzenia, pomijając w tej części kwestię interesu jednostki . Sąd w tym zakresie nie był uprawniony do zastąpienia organu własną oceną .

Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to, bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy odsetki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć ale nie musi. Tak więc kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, że analiza akt sprawy wskazuje, że organy rentowe nie rozważyły wszystkich aspektów sprawy, do czego były zobowiązane w świetle ww. przepisów oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 K.p.a. Z przepisu tego wynika, że organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i są zobligowane do podejmowania wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ nie dokonał bowiem w ogóle oceny czy zobowiązany ma realne szanse spłaty zadłużenia, w szczególności odsetek, o których umorzenie ostatecznie wnosił. W wydanych w sprawie decyzjach zabrakło bowiem wyliczenia konkretnych kwot w rozliczeniu miesięcznym, pozostających do dyspozycji rodziny zobowiązanego po zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, a następnie odniesienia tych kwot do istniejącego zadłużenia i związanej z tym realności spłaty bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Nie jest wystarczające uznanie, że intencja rozłożenia zaległości (należności głównej, a nie odsetek), jak również podjęcie działań mających na celu ustalenie sposobu uregulowania zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego, skutkują istnieniem realnej szansy na spłatę zadłużenia. Intencja rozłożenia zaległości na raty nie może zastąpić wymaganych prawem ustaleń w zakresie wyznaczonym dyrektywami wyboru przy wydawaniu decyzji uznaniowej. Organ także w ogóle nie dokonał oceny stanu zdrowia skarżącego, w szczególności jeśli chodzi o wskazywaną przez stronę niesprawność ręki, w kontekście realnych szans na podjęcie zatrudnienia pozwalającego osiągnąć dochód umożliwiający opłacanie należności. Kwoty uzyskiwane z prac dorywczych przez skarżącego są bowiem symboliczne (2000 zł rocznie).

Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek, czy odsetek podlega merytorycznej kontroli sądu. Oznacza to, że do kompetencji sądu należy merytoryczna ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji, w tym odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na podstawie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., posiłkując się w tym zakresie przepisami rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Należy wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2006 r., sygn. akt II UK 241/05 (OSNP 2007 r. nr 13–14, poz. 203), w którym Sąd ten nie zgodził się z zarzutem ZUS, że stwierdzenie ustawodawcy dotyczące możliwości umorzenia składek na ubezpieczenie przez Zakład wyłącza sądową kontrolę przesłanek warunkujących wydanie decyzji o ich umorzeniu, sprowadzając tę kontrolę tylko do formy decyzji i zachowania zasad postępowania. Jeszcze wyraźniej w tej kwestii wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 maja 2007 r. sygn. akt UK 216/06 (OSNP 2008 r. nr 13–14, poz. 202) stwierdzając, że "nawet jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. sytuacji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieje szansa na ich wyegzekwowanie. Sąd mógł więc badać czy nieskorzystanie przez wierzyciela z prawa umorzenia należności nie krzywdzi dłużnika".

Mając na uwadze powyższe naruszenie powołanych przepisów prawa materialnego i procesowego, mających istotny wpływ na wynik postępowania Sąd – na podstawie art. 145 §1 pkt 1 a i c ppsa – uchylił zaskarżoną decyzję w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oraz rozstrzygnięcia w części dotyczącej odsetek za zwłokę i należnych, kosztów upomnień od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, FUS, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 22 lipca 2013 r. Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien rozważyć - o ile nie nastąpiła zmiana sytuacji materialnej skarżącego - czy istnieją podstawy do umorzenia odsetek , uwzględniając nie tylko interes społeczny, ale również interes skarżącego, bacząc przy tym, iż wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność te nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie .