Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 502/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 2 grudnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2005 roku sprawy ze skargi B. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje radcy prawnemu S. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu i nakazuje wypłatę powyższej kwoty z funduszy Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz S. K. prowadzącego Kancelarię Radcy Prawnego A w Ł. ul. A 15A lok. [...]


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...] odmawiającą uchylenia własnej decyzji z dnia [...] Nr [...] odmawiającej przyznania B. W. uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż decyzją z dnia [...]. Nr [...] odmówiono przyznania B.W. uprawnienia do świadczenia pieniężnego, a złożony w dniu 22 września 2004r. wniosek został zakwalifikowany jako wniosek o uchylenie tejże decyzji na podstawie art. 154 par. 1 k.p.a. Zauważył, iż we wniosku tym strona nie wskazała interesu społecznego ani jej słusznego interesu przemawiających za uchyleniem decyzji. Podkreślił nadto, iż organ administracji publicznej jest związany przepisami prawa i słuszny interes strony nie może sprowadzać się do obchodzenia tychże przepisów. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Niepelnosprawnych powołał przepis art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, wywodząc, iż represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Odmawiając przyznania B.W. świadczenia stwierdził, iż represja skarżącej na deportacji w miejscowości R. rozpoczęła się w dniu 8 marca 1945r. (data urodzenia), a zakończyła w dniu 30 kwietnia 1945r. (data wyzwolenia R. według "United States Army in World War II. Special Studies. Chronology 1941/1945" pod red. Mary H. Wiliams, Washington 1960). To zaś oznacza, iż w sprawie nie został spełniony zawarty w cytowanym wyżej przepisie warunek deportacji do pracy przymusowej poza terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych na okres co najmniej 6 miesięcy.

Na powyższe rozstrzygnięcie B. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W skardze wskazała, iż urodziła się w III Rzeszy, gdzie jej matka wykonywała pracę przymusową. Okoliczność ta, zdaniem skarżącej, uzasadnia uznanie jej za osobę represjonowaną, której należy się dodatek do emerytury zgodnie z orzeczeniem NSA z lipca 2004r. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo powołał przepis art. 154 par. 1 k.p.a., wywodząc, iż decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeśli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zauważył, iż ustalony w toku postępowania stan faktyczny nie uległ zmianie, a decyzja o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego wydana została zgodnie z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Na wstępie należy podnieść, iż zgodnie z treścią art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej upsa, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 upsa Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, stwierdza ich nieważność lub niezgodność z przepisami prawa, jeśli stwierdzi:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

2. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

3. inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w powołanym art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 ustawy podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną przez B. W. decyzję Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...], utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...] odmawiającą uchylenia własnej decyzji z dnia [...]. Nr [...] odmawiającej przyznania B.W. uprawnienia do świadczenia pieniężnego, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego ani procesowego. Przede wszystkim zauważyć należało, iż zaskarżona decyzja ma charakter procesowy, a organ administracji publicznej prawidłowo zastosował będący podstawą tej decyzji przepis art. 154 par. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz przepis art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (DZ. U. Nr 87, poz. 395). Stosownie bowiem do powołanych przepisów decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeśli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, zaś represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945.

Pierwszy z powołanych przepisów wprowadza z jednej strony instytucję uznania administracyjnego, na co wskazuje zawarty w tym przepisie zwrot "może być", z drugiej zaś posługuje się pojęciami niedookreślonymi tj. interes społeczny czy słuszny interes strony.

Uznanie administracyjne oznacza przewidziane obowiązującymi przepisami uprawnienia organu administracji publicznej wydającego decyzję do wyboru rozstrzygnięcia (np. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2003r., IV SA 2605/0, "Monitor Prawniczy" z 2003r., nr 7, s. 291, wyrok NSA z dnia 30 stycznia 1996r., SA/Wr 3095/95, niepublikowany, wyrok NSA z dnia 8 listopada 1984r., SA/Po 849/84, niepublikowany), a jego istotą jest rozgraniczenie sprzecznych interesów stron, a mianowicie interesu indywidualnego oraz interesu społecznego i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 1997r., I SA/Łd 344/96, niepublikowany czy wyrok NSA z dnia 12 marca 1997r., I SA/Łd 399/96, "Poradnik Gazety Prawnej" z 1998r., nr 8, s. 45). Organ administracji publicznej każdorazowo musi zatem dokonać oceny, czy w danym konkretnym przypadku występują racje społeczne lub słuszny interes strony (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2000r., III SA 1388/99, Lex nr 47229). Tak zdefiniowane uznanie administracyjne posiada, w ocenie Sądu, granice. Zakres swobody organu administracji publicznej, wynikający z przepisu art. 154 par. 1 k.p.a., jest wyznaczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na przepis art. 7 k.p.a., nakazujący organom administracji publicznej podejmowanie w toku postępowania wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wyrażona w tym przepisie zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu strony oznacza, iż treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów administracji publicznej sięgają do granic kolizji z interesem społecznym. Zasada ta zapobiega zatem dowolności rozstrzygnięć przez organy administracji publicznej spraw załatwianych w ramach swobody uznania. Organ administracji publicznej działający na podstawie przepisu przewidującego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia jest bowiem obowiązany uwzględnić słuszny interes strony, jeśli nie koliduje on z interesem społecznym i nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. W konsekwencji zasada ta tworzy domniemanie pozytywnego rozstrzygnięcia, chyba że brak jest realnych możliwości (pozytywne rozstrzygnięcie jest niemożliwe z przyczyn faktycznych), albo gdy pozytywnemu rozstrzygnięciu stoi na przeszkodzie niebudzący wątpliwości interes ogólny. (por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1999r., V SA 820/99, niepublikowany, wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1982r, SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57 czy wyrok NSA z dnia 25 maja 1983r., I SA 158/83, niepublikowany).

Zauważyć nadto należy, iż postępowanie wszczęte i prowadzone na podstawie przepisu art. 154 k.p.a. nie może zmierzać do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, czy kontroli prawidłowości decyzji ostatecznej, lecz jego celem jest sprawdzenie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki dyktowane interesem społecznym lub słusznym interesem strony, które przemawiałyby za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2000r., III SA 1854/99, Lex nr 43956, wyrok NSA z dnia 23 marca 2001r., IV SA 1515/96, wyrok NSA z dnia 23 maja 2000r., IV SA 596/98, Lex nr 54734 czy wyrok NSA z dnia 24 października 2000r., III SA 2468/99, Lex nr 48003).

Analiza przepisu art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich prowadzi z kolei do wniosku, iż uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej przysługuje dopiero wówczas, gdy zostaną łącznie spełnione następujące przesłanki, a mianowicie zostanie stwierdzony fakt deportacji do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych, deportacja miała miejsce w latach 1939 – 1945, deportacja miała miejsce z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r., a ponadto powinna ona trwać co najmniej 6 miesięcy. Brak którejkolwiek ze wskazanych przesłanek stanowi przeszkodę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pieniężnego.

W analizowanej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości, iż B. W. urodziła się w miejscowości R. w dniu 8 marca 1945r. podczas wykonywania przez jej matkę pracy przymusowej, jak bowiem wynika z załączonych do skargi akt administracyjnych matka skarżącej została deportowana do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy w 1943r. i przebywała tam do maja 1945r. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę była to represja w rozumieniu art. 2 pkt. 1 lit.a powołanej ustawy, niemniej jednak okres czasu, w jakim skarżąca była poddana represji był krótszy niż 6 miesięcy. Skoro bowiem skarżąca urodziła się w dniu 8 marca 1945r, zaś II wojna światowa zakończyła się w dniu 8 maja 1945r., to oczywistym jest, iż skarżąca była poddana represjom wymienionym w analizowanym przepisie jedynie przez okres 2 miesięcy. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego, choć okoliczność doznania przez skarżącą represji w związku z pobytem w miejscu pracy przymusowej rodziców jest oczywista. Pewne zastrzeżenia, zdaniem Sądu, budzi wprawdzie uzasadnienie zaskarżonej decyzji, niemniej jednak zastrzeżenia te nie mogą mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim zauważyć należy, iż nie można zaakceptować wyrażonego w tym uzasadnieniu poglądu, wedle którego okres represji zakończył się dla skarżącej w dniu 30 kwietnia 1945r., tj. w dniu "wyzwolenia miejscowości R.. Powszechnie znana jest bowiem okoliczność, iż wojna zakończyła się w dniu 8 maja 1945r. Za jedyną pewną datę graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. a powołanej ustawy, uznać można tę właśnie datę, to zaś oznacza, iż pojęcie represji odnosi się wyłącznie do czasu trwania II wojny światowej na terytorium III Rzeszy i terenach przez nią okupowanych, obejmującego okres od dnia 1 września 1939 r. do dnia 8 maja 1945r. (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2002r., II SA/Łd 535/00, niepublikowany oraz wyrok SN z 25 marca 1999r., III RN 158/98, niepublikowany).Jak bowiem słusznie uznał NSA w wyroku z dnia 7 czerwca 2002r. ustawodawca położył w tym przepisie nacisk na samo wywiezienie do pracy przymusowej, a więc okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Przed zakończeniem działań wojennych nie było najmniejszych szans na powrót z deportacji do Polski, bowiem trwały działania wojenne i przebiegały linie frontu. Ponadto działania na terenie Europy okupowanym przez III Rzeszę kończyły się w różnym okresie. Tak więc trudne jest rozeznanie co do dnia zajęcia określonej miejscowości przez siły aliantów, tym bardziej, że znane są przypadki kontrofensywy III Rzeszy na określonym terenie i przechodzenie konkretnych terenów z rąk do rąk. Działania wojenne mimo wyzwolenia na danym terenie mogły jeszcze trwać, losy wojny mogły się zmieniać, a pracownicy przymusowi nie byli w stanie powrócić do kraju bez narażenia się na utratę życia. Poza tym, niemającym wpływu na legalność decyzji, co zostało już podkreślone, nie dostrzeżono takich wad w uzasadnieniu prawnym, które uniemożliwiłyby ocenę prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie tej decyzji jest wprawdzie zwięzłe, niemniej jednak, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., organ powołał w nim przepis art. 2 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym wraz z jego treścią, a następnie wskazał przesłanki i motywy odmownego rozpoznania żądania strony. Organ podał, iż przesłanką negatywnego rozpoznania wniosku B.W. jest okoliczność, iż "represja strony trwała krócej niż minimalny okres 6 miesięcy przewidziany w art. 2 pkt 2 lit.a ustawy". Zauważyć należy, iż rozstrzygnięcie sprawy stanowi logiczną konsekwencję ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego i jego ocenę w świetle obowiązujących przepisów prawnych. W uzasadnieniu tym nie powołano wprawdzie treści przepisu art. 154 par. 1 kpa., niemniej jednak uchybienie to nie ma wpływu na wynik sprawy z podanych wyżej przyczyn, a ponadto odnosząc się do tegoż przepisu organ stwierdził, iż skarżąca nie wykazała, aby za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów art. 2 pkt. 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, oraz przepisów procesowych, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za zbędne.

Problematykę przyznania radcy prawnemu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, ponoszonej przez Skarb Państwa reguluje art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Stosownie do treści powołanego przepisu wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.) stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem nie jest należność pieniężna czy decyzja lub postanowienie Urzędu Patentowego wynoszą 240zł. Ponieważ w sprawie ustanowiono pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego S. K., a koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały w całości lub części opłacone, należało zasądzić na rzecz radcy prawnego S.K. kwotę dwieście czterdzieści złotych tytułem zwrotu nieopłaconego zastępstwa procesowego udzielonego skarżącej z urzędu.

Mając na uwadze fakt, iż zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] Nr [...] są zgodne z przepisami ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i przepisami procesowymi oraz nie dostrzegając z urzędu uchybień mogących mieć, czy też mających wpływ na rozstrzygnięcie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd skargę oddalił.