Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 667/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury~Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.112 ust. 4, art. 129 ust. 1 i 5, art. 9a
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka, Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak, Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 9 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1580/12 w sprawie ze skargi J. L. i innych na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił sprecyzowaną w sentencji decyzję Ministra Infrastruktury, stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu oraz orzekł o kosztach postępowania.

Jak wynika z jego uzasadnienia Minister Infrastruktury zaskarżoną decyzją, wydaną na skutek wniosku Prezydenta Miasta Gdyni wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...], uchylił ją i umorzył postępowanie. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. stwierdzono nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia [...] czerwca 1972 r., nr [...], w części dotyczącej przyznania na rzecz J. L. i E. W. odszkodowania za wywłaszczoną część nieruchomości położonej w Gdyni, zapisanej w księdze wieczystej KW Nr [...], oznaczonej jako parcela nr [...], o powierzchni 687 m2, z całej powierzchni 2.9642 ha, stanowiącej własność J. L., E. W. i R. L.. Uwzględniono tym samym wniosek z dnia 9 sierpnia 2006 r. spadkobierców byłych właścicieli, tj. J. L. i innych, którzy domagali się stwierdzenia jej nieważności w zakresie orzekającym o odszkodowaniu za wywłaszczoną część nieruchomości, bowiem ich zdaniem, decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż przeprowadzono rozprawę odszkodowawczą bez udziału biegłych. Prezydent Miasta Gdyni, wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucił decyzji z dnia [...] lipca 2007 r. błędną interpretację art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., która miała wpływ na jej treść, nadto błędną interpretację art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94). Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], Minister Infrastruktury utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r., a wyrokiem z dnia 13 lutego 2009r., sygn. akt I SA/Wa 1253/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Prezydenta Miasta Gdyni na tę ostateczną decyzję Ministra Infrastruktury. Jednak wyrokiem z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 984/09, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta Gdyni wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, uchylił tenże wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania, dostrzegając nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Następnie wyrokiem z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 648/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], a to z tego powodu, że prowadzone ponownie postępowanie nadzorcze oraz wydane w jego wyniku rozstrzygnięcie Ministra Infrastruktury, kierowane było do zmarłej K. S., a więc osoby, która nie mogła mieć statusu strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. Po raz kolejny rozpatrując sprawę organ ten dostrzegł swą niewłaściwość. W motywach decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. podniósł, że w sprawach nieważnościowych właściwy jest z reguły organ wyższego stopnia. Jeżeli jednak w strukturze organów brak jest tego, który wydał decyzję dotychczasową, to należy ustalić organ, który byłby właściwy w danej kategorii spraw, a potem organ wyższego stopnia. Kompetencje d. Prezydiów Wojewódzkich Rad Narodowych w zakresie wywłaszczenia nieruchomości przejęli starostowie wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, a organem wyższego stopnia w stosunku do starosty wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej w sprawach wywłaszczenia nieruchomości jest wojewoda (brak jest dawnego organu odwoławczego, jakim była Komisja Odwoławcza do spraw Wywłaszczenia). Stosownie do powyższej konkluzji uznał, że według tego sposobu ustalenia organu właściwego rzeczowo w niniejszej sprawie, wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji dotychczasowej powinien zostać rozpatrzony w pierwszej instancji przez Wojewodę Pomorskiego, a nie przez Ministra Infrastruktury. Bowiem od decyzji z dnia [...] czerwca 1972 r. nie złożono odwołania. Skoro zatem prowadzone przezeń postępowanie jest bezprzedmiotowe, to należało uchylić decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r. i umorzyć postępowanie toczące się przed Ministrem Infrastruktury.

Na tę decyzję ostateczną Ministra Infrastruktury skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli J. L. i inni zarzucając jej naruszenie art. 19, art. 65 oraz art. 105 K.p.a. poprzez ich zastosowanie, i wnieśli o jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazali, iż następcą funkcjonalnym Prezydiów Wojewódzkich Rad Narodowych są Wojewodowie. Dlatego też niezrozumiałym jest dla skarżących nagłe stwierdzenie braku właściwości Ministra Infrastruktury w tego typu sprawach po upływie ponad 10 lat od zmiany stanu prawnego. Uznanie zaskarżonego rozstrzygnięcia za prawidłowe oznaczałoby, że wszystkie decyzje wydane przez tegoż Ministra do 2011 r. (w takich samych stanach faktycznych i prawnych) zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości i w związku z tym na mocy art. 156 K.p.a. byłyby nieważne.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, że umorzenie postępowania przed Ministrem Infrastruktury oznacza jedynie, że sprawa zostanie przekazana do Wojewody Pomorskiego, który rozpatrzy złożony wniosek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał, że organem wyższego stopnia w stosunku do organu stopnia wojewódzkiego, jakim w dacie wydania decyzji (1972 r.), której stwierdzenia nieważności żąda strona skarżąca, było Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, jest właściwy w sprawie minister w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 K.p.a. Powołał się na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 3 września 1998 r., sygn. akt III RN 83/98, wedle którego właściwość rzeczową organów do stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości należy oceniać według przepisów prawa materialnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Wyłącza to możliwość oceny kwestii ważności decyzji ostatecznej na podstawie innych przepisów prawa, niż zastosowano do jej wydania. Stanowisko takie prezentowane było niezmiennie w dotychczasowej praktyce i orzecznictwie zarówno organów, jak i sądów (p. orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 17 października 1998r., sygn. akt IV SA 2077/98; z 16 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 585/10). Sąd meriti wskazał, że również obecne orzecznictwo sądów administracyjnych forsuje pogląd, że to Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej jest organem właściwym w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych wydawanych przez prezydia wojewódzkich rad narodowych (p. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 984/11). W tej sytuacji, zarówno zaskarżona decyzja Ministra Infrastruktury, jak i poprzedzająca ją decyzja Ministra Budownictwa wydane zostały z naruszeniem art. 105 § 1 K.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 17 pkt 2 i art. 157 § 1 oraz art. 6 K.p.a. i art. 7 Konstytucji RP polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej błędnie stwierdził naruszenie przez organ przepisów postępowania w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nie uprawniają ministra do oceny legalności ostatecznej decyzji wydanej przez nieistniejący obecnie organ - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej,

b) art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 157 § 1 K.p.a. polegające na tym, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd nie wskazał podstawy prawnej uprawniającej ministra do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej,

c) art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 112 ust. 4 i art. 129 ust. 1 i 5 oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) w zw. z art. 17 pkt 1 i 2 K.p.a., polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji, w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie przyjął, że w sprawie powinny być zastosowane powołane przepisy tej ustawy, co spowodowało uchylenie zaskarżonej decyzji,

d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z 105 § 1 i 157 § 1 K.p.a. polegające na tym, że Sąd meriti zarzucił naruszenie powołanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, podczas gdy w postępowaniu przed organem nie doszło do ich naruszenia,

e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206 ze zm.) poprzez brak uwzględnienia zmiany stanu prawnego związanego z wejściem w życie tej ustawy,

f) naruszenie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. poprzez zasądzenie od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz skarżących po 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) dla każdego z nich tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Wskazując na powyższe zarzuty organ postulował uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał wyrok, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a także zasądzenie kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej zaskarżony wyrok jest chybiony, bo gdyby Sąd I instancji wziął pod uwagę obecnie obowiązujące przepisy o właściwości ministra i wojewody, a nie przepisy uchylone, to oddaliłby skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. Jednak nieprawidłowo uznał, że minister jest właściwy w sprawie, naruszając tym samym przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Właściwość rzeczową organów ustala się według przepisów o zakresie ich działania. Ustalenie organu wyższego stopnia, który jest właściwy dla prowadzenia postępowania w trybie nadzwyczajnym, w sytuacji gdy brak jest organu, który wydał decyzję dotychczasową, winno uwzględniać obecnie obowiązujące przepisy. Niepodobna bowiem odwoływać się do zniesionych regulacji prawnych. W tej materii przywołał organ uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2000r., sygn. akt OPS 7/00. Obecnie obowiązujące przepisy nie przewidują kompetencji w przedmiotowej materii dla skarżącego Ministra. Odmiennego stanowiska, jak twierdzi skarżący kasacyjnie, Sąd meriti nie umotywował nawiązując do odpowiedniego przepisu prawa. Dlatego poparł rozumowanie zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Argumentację tę wsparł przepisami ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, które zawierają domniemanie właściwości wojewody w sprawach z zakresu administracji rządowej, o ile inne przepisy nie stanowią inaczej. Szczególnymi przepisami w przedmiotowej materii są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości, statuujące właściwość starosty, a w następnej instancji wojewody. To zatem, w jego ocenie, skutkować powinno uchyleniem zaskarżonego wyroku, tym bardziej gdy również wyrzeczenie o kosztach postępowania jest wadliwe, gdyż nie uwzględnia działania jednego pełnomocnika w imieniu wszystkich skarżących.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej.

Na wstępie godzi się przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za niezasadne. Nie doszło bowiem do uchybień procesowych, mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest nową sprawą w stosunku do postępowania zwykłego, prowadzoną w trybie nadzwyczajnym, w której badaniu podlegają enumeratywnie wymienione w art. 156 K.p.a. przesłanki, a czyni się to uwzględniając stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania decyzji dotychczasowej. W związku z tym ustalenie organu wyższego stopnia w rozumieniu art. 157 § 1 K.p.a., jako organu nadzoru właściwego do rozstrzygnięcia takiej sprawy, dokonywane jest samodzielnie dla potrzeb postępowania nieważnościowego. Zgodnie z jego brzmieniem organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ. Ustalenie organu wyższego stopnia w przypadku istnienia w aktualnej strukturze organów administracji publicznej, o których mowa w art. 17 K.p.a., przy uwzględnieniu art. 20 K.p.a., nie budzi wątpliwości. Natomiast w przypadku braku organu, który wydał kwestionowaną decyzję administracyjną, jak w niniejszej sprawie, należy dokonać ustaleń w tej materii biorąc pod uwagę także charakter sprawy o stwierdzenie nieważności. Analiza przepisu art. 157 § 1 K.p.a. wskazuje bowiem na powiązanie organu wyższego stopnia z organem, który wydał decyzję podlegającą ocenie legalności w trybie nadzorczym. Przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest bowiem ani ponowne rozpoznanie sprawy, w której decyzja ta została wydana, ani jej rozpoznanie w trybie instancyjnym. Zasada ta obowiązuje również w przypadku decyzji wydanej przez organ z naruszeniem przepisów o właściwości, gdzie do stwierdzenia nieważności właściwym będzie organ wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 K.p.a. w stosunku do organu, który wydał decyzję, a nie organ, który byłby właściwy, gdyby decyzja została wydana przez organ właściwy. Ustalenie właściwości organu wyższego stopnia następuje więc w odniesieniu do organu, który wydał decyzję, a nie wobec przedmiotu tej decyzji. Zgodnie z treścią przepisu art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania kwestionowanego orzeczenia wywłaszczeniowego, tj. w dniu [...] czerwca 1972 r., o wywłaszczeniu i odszkodowaniu orzekał organ ds. wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej właściwy ze względu na położenie nieruchomości. Według natomiast przepisu art. 28 ust. 2 powołanej ustawy, odwołanie od tego orzeczenia rozpoznawane było przez Komisję Odwoławczą do Spraw Wywłaszczenia, która zgodnie z jej art. 29 ust. 2, działała przy Ministrze Spraw Wewnętrznych. Komisja ta była więc jedynie organem odwoławczym. Kompetencje odwoławcze i nadzorcze nie są jednak tożsame. Różne są także zadania organu odwoławczego w postępowaniu odwoławczym i organu nadzoru w postępowaniu nieważnościowym. Możliwa jest więc sytuacja, w której nie istnieje tożsamość organu odwoławczego i organu nadzoru. We współczesnych unormowaniach takim przykładem jest pozycja ustrojowa Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, działającej na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.), jako organu wyłącznie odwoławczego od decyzji wydanych w pierwszej instancji przez wojewodów. Natomiast organem wyższego stopnia, jako organem nadzoru w sprawach rozstrzyganych w pierwszej instancji przez wojewodów, w których odwołanie rozpatruje Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, jest Minister Administracji i Cyfryzacji. W takiej roli kompetencyjnej, jaką przypisano współczesnej Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, występowała w przeszłości Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia, która również pełniła jedynie funkcje odwoławcze. Natomiast organem wyższego stopnia, stosownie do przepisu art. 13 pkt 2 K.p.a., w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania orzeczenia wywłaszczeniowego kontrolowanego w przedmiotowej sprawie w stosunku do organów prezydium wojewódzkiej rady narodowej był właściwy minister. Obowiązujący w ówczesnym czasie przepis art. 138 § 1 K.p.a., odpowiadający obecnemu art. 157 § 1 K.p.a. przewidywał bowiem, że organem właściwym do uchylenia nieważnej decyzji był organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez organ naczelny – ten organ. Tak więc organem właściwym do uchylenia decyzji b. prezydium wojewódzkiej rady narodowej w przedmiocie wywłaszczenia z powodu jej nieważności, jako organem wyższego stopnia w tym zakresie kompetencyjnym, był minister. O ile więc obecnie nie istnieje w strukturze organów administracji publicznej prezydium wojewódzkiej rady narodowej, o tyle przedmiotem ustalenia nie jest współczesna właściwość organu do wydania orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości w pierwszej instancji. Ta okoliczność, jaki organ jest obecnie właściwy do orzekania w sprawach wywłaszczenia nieruchomości nie budzi wątpliwości, ponieważ jest on przedmiotem jednoznacznej regulacji art. 112 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Okoliczność ta w odniesieniu do przeszłości mogłaby mieć znaczenie dla ustalenia organu właściwego obecnie do wznowienia postępowania i wydania ponownej decyzji w sprawie zakończonej orzeczeniem wywłaszczeniowym prezydium wojewódzkiej rady narodowej, ponieważ to w takiej sytuacji byłoby istotne, jaki organ przejął kompetencje ówczesnego prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Istotnym w niniejszej sprawie jest natomiast właściwość organu wyższego stopnia w rozumieniu art. 157 § 1 K.p.a., jako organu nadzoru wobec orzeczenia wydanego przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Skoro zaś uprzednio, gdy istniały prezydia wojewódzkich rad narodowych, a organem jedynie odwoławczym w zakresie wywłaszczenia nieruchomości na podstawie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości była Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia, natomiast organem wyższego stopnia w zakresie oceny legalności takich orzeczeń (tj. organem nadzoru) był ówczesny minister, to znaczy że współczesnym organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 157 § 1 K.p.a. w tych sprawach, pozostaje nadal minister, jako organ nadal istniejący w strukturze organów administracji publicznej. Nie można bowiem właściwości organu wyższego stopnia, jako organu nadzoru do oceny legalności orzeczenia administracyjnego ustalać przez pryzmat poszukiwania współczesnego organu właściwego do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w pierwszej instancji, i organu wyższego stopnia nad tym organem, skoro w okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, jaki organ wydał orzeczenie wywłaszczeniowe podlegające ocenie w trybie nadzorczym. Przedmiotem ustalenia należy bowiem uczynić właściwość tylko tego organu, któremu przysługuje kompetencja nadzorcza wobec istniejącego orzeczenia, chociaż wydanego przez organ już dziś nieistniejący.

Z tego właśnie względu, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, należy w pierwszej kolejności ustalić, jaki organ był organem wyższego stopnia (organem nadzoru) w dniu wydania kwestionowanego orzeczenia wywłaszczeniowego nad organem, który wydał to orzeczenie, aby na tej podstawie ustalić, czy organ ten nadal istnieje, bądź też jaki organ jest następcą prawnym ówczesnego organu nadzoru. Należy bowiem podkreślić, że przedmiotem ustalenia w niniejszej sprawie jest właściwość organu wyższego stopnia, jako organu nadzoru nad organem, który wydał kwestionowane orzeczenie wywłaszczeniowe, nie zaś organu wyższego stopnia w przedmiocie rozstrzygnięcia kwestionowanym orzeczeniem, tj. w przedmiocie wywłaszczenia. W niniejszej sprawie, organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 157 § 1 K.p.a., jako organem nadzoru nad Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, będącym organem szczebla wojewódzkiego, był ówczesny właściwy rzeczowo minister, dlatego organem tym nadal pozostaje minister, do którego właściwości rzeczowej należą sprawy wywłaszczeń, zgodnie z brzmieniem art. 157 § 1 w zw. z art. 20 K.p.a. W związku z powyższym, wszystkie zarzuty kasacyjne nie zasługują na uwzględnienie, jako wynikające z błędnego założenia przyjętego przez skarżącego kasacyjnie o sposobie ustalania w przedmiotowej sprawie właściwego organu nadzoru poprzez ustalenie obecnie właściwego rzeczowo organu do orzekania w sprawach wywłaszczeń i na tej podstawie ustalenie aktualnego organu wyższego stopnia w zakresie orzekania o wywłaszczeniu nieruchomości. To stanowisko jest utrwalone w orzecznictwie i obecny skład Naczelnego Sądu Administracyjnego nie znajduje powodów do odstąpienia od tej linii (p. przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 984/11, 10 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2945/12, 31 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 3125/12, i cytowana tam judykatura, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych).

Sąd pierwszej instancji nie naruszył zatem zarzuconych w skardze kasacyjnej art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 17 pkt 2 i art. 157 § 1 oraz art. 6 K.p.a. i art. 7 Konstytucji RP, ponieważ – jak wskazano powyżej – prawidłowo ocenił właściwość ministra w rozpatrzeniu sprawy wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] czerwca 1972 r. Sąd ten nie naruszył także zarzuconych w skardze kasacyjnej art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 157 § 1 K.p.a., skoro w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnił podstawy uznania skarżącego kasacyjnie za organ właściwy do rozpatrzenia sprawy w trybie nadzoru. Jakkolwiek uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera szczegółowej analizy jurydycznej tych podstaw, to jednak w kontekście przedstawionych wyżej rozważań, zaskarżone rozstrzygnięcie okazało się prawidłowe. Sąd pierwszej instancji nie naruszył również zarzuconych w skardze kasacyjnej art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 112 ust. 4 i art. 129 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, ponieważ przepisy tej ustawy nie miały zastosowania w przedmiotowej sprawie. Zaskarżony wyrok nie jest też dotknięty zarzuconym w skardze kasacyjnej naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 i art. 157 § 1 K.p.a., skoro ocena Sądu pierwszej instancji przyjętej przez skarżącego kasacyjnie błędnej wykładni przepisów o ustalaniu właściwości w sprawach nadzorczych jest prawidłowa. Także zarzut kasacyjny naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 3 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ powołana ustawa – w świetle przedstawionej wyżej analizy stanu prawnego - nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Za niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznał także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Przepis art. 200 stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zakres kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw określa natomiast art. 205 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach, i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W pkt 3 sentencji wyroku jednoznacznie wskazano, iż kwota 200 zł obejmuje zwrot kosztów postępowania sądowego (wpis od skargi) solidarnie na rzecz skarżących, z uwagi na ich wspólne uprawnienia i obowiązki w przedmiotowej sprawie. Natomiast kwota 257 zł została zasądzona na rzecz każdego skarżącego osobno, bowiem każdy z nich poniósł odrębne niezbędne koszty postępowania w sprawie, na które składały się koszty zastępstwa procesowego świadczonego przez reprezentującego skarżących radcę prawnego.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.

W jego konsekwencji rzeczą właściwego organu będzie rozpatrzenie środka od decyzji z dnia [...] lipca 2007 r., a więc zbadanie czy wśród przesłanek nieważnościowych decyzji orzekającej o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z dnia [...] czerwca 1972 r. mieści się brak udziału biegłych w rozprawie wywłaszczeniowej, bowiem jak wynika z treści sentencji zaskarżonego wyroku i jego istoty uchylono wyłącznie decyzję ostateczną, mimo że w jego uzasadnieniu eksponowano niezgodność z prawem obu zapadłych w sprawie decyzji.