Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1019/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer, Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.), Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant asystent sędziego Monika Mamińska, po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P. - opiekuna prawnego J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wr 95/15 w sprawie ze skargi M. P. - opiekuna prawnego J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zasiłku celowego uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję a także decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 grudnia 2015 r. (sygn. akt IV SA/Wr 95/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M.P. - opiekuna prawnego J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] września 2014 r. nr SKO [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zasiłku celowego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2014 r. M.P., działająca jako opiekun prawny ubezwłasnowolnionego całkowicie J.M., wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności oraz odzieży dla swojego podopiecznego. Opiekun prawny wnioskodawcy oświadczył, że strona legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz nie posiada żadnych dochodów finansowych, ani nie ma przyznanej renty bądź emerytury.

W wyniku przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2014 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym wraz z M.P., z którą łączy go ślub kościelny. Z dwójką wspólnych, dorosłych już dzieci przebywających za granicą, nie utrzymuje kontaktu. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] – ważne do dnia [...] sierpnia 2015 r.), pozostającą bez pracy (brak rejestracji w urzędzie zatrudnienia) i nieposiadającą stałego źródła zarobkowania, a utrzymującą się ze sprzedaży surowców wtórnych. Jest osobą uzależnioną od alkoholu i z tego też powodu ubezwłasnowolnioną. Dotychczasowe próby leczenia odwykowego, podejmowane dobrowolnie oraz z nakazu sądowego, okazały się bezskuteczne.

Organ – na podstawie oświadczenia opiekuna prawnego – przyjął, że wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, wynoszące ok. 500 złotych miesięcznie, pokrywa w całości M.P. z pomocą dodatku mieszkaniowego w wysokości 308,56 złotych miesięcznie, przyznanego na okres od [...] czerwca do [...] listopada 2014 r. dla gospodarstwa domowego składającego się z dwóch osób. Koszty związane z zakupem leków dla strony pokrywane są przez jego opiekuna prawnego, który zapewnia mu również dostęp do wspólnej lodówki i pralki, a także żywności.

Mimo wspólnego zamieszkiwania, opiekun prawny strony oświadczył, że jego podopieczny prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Nie korzysta z ubezpieczenia zdrowotnego, gdyż opiekun uznał, że nie będzie go ubezpieczać, bo jest on dla niego osobą obcą.

Ponadto z ustaleń organu pomocy społecznej wynikało, że M.P. wykonuje pracę opiekuna w [...] w [...] (umowa zlecenie) i otrzymuje z tytułu sprawowania funkcji opiekuna prawnego wnioskodawcy wynagrodzenie w kwocie 360 złotych miesięcznie.

Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. organ pierwszej instancji wezwał opiekuna prawnego do uzupełnienie złożonych dokumentów o zaświadczenie o zarobkach za czerwiec 2014 r.

W odpowiedzi przedstawiciel ustawowy strony oświadczył, że jest on wyłącznie jej opiekunem prawnym i nie łączy go z nią wspólne gospodarstwo domowe.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...], Prezydent Miasta Wrocławia, działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ust. 5b pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., zwanej dalej: "u.p.s."), art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), odmówił J.M. przyznania zasiłku celowego na zakup żywności oraz odzieży.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że oświadczenie opiekuna prawnego skarżącego o prowadzeniu oddzielnych gospodarstw domowych nie znajdowało potwierdzenia w rzeczywistości. Wnioskodawca oraz jego opiekun zamieszkiwali razem we wspólnym mieszkaniu, którego koszty utrzymania ponosił przedstawiciel strony. Opiekun, który w trosce o swojego podopiecznego podjął się tej funkcji, sprawował aktywną opiekę m.in. poprzez zakup leków i odzieży, zapewnienie dostępu do produktów żywnościowych. Stanowisko o odrębnym gospodarowaniu było tym bardziej nieuzasadnione, że w toku sporządzania opinii przez biegłych sądowych wnioskodawca oświadczył, że pozostawał na utrzymaniu konkubiny. Pomimo oświadczenia opiekuna jedynie o formalnym charakterze relacji ze stroną, osoby te należało uznać za. Przepisy ustawy o pomocy społecznej stanowią bowiem, że rodzinę tworzą także osoby niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Wnioskodawca oraz występujący w jego imieniu przedstawiciel ustawowy, stanowili zatem rodzinę i prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, gdyż J.M. był uzależniony od pomocy udzielanej przez jego opiekunkę i tylko dzięki niej funkcjonował. Strona nie była w stanie sama zapewnić sobie utrzymania, leków, opłacać mieszkania, prać i gotować. Przedstawione okoliczności jednoznacznie wskazywały zaś na wspólny charakter prowadzonego gospodarstwa domowego. Tym samym opiekun prawny i jego dochód winien zostać wzięty pod uwagę w celu ustalenia sytuacji materialnej niezbędnej do ustalenie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Jednakże pomimo wezwania skierowanego do przedstawiciela wnioskodawcy nie przedłożył on odpowiednich dokumentów źródłowych ani nie oświadczył się co do wysokości uzyskiwanych dochodów, podtrzymując w dalszym ciągu swoje twierdzenie o odrębności gospodarstwa domowego. Wobec czego – zdaniem organu – orzeczenie o odmowie przyznania zasiłku celowego okazało się uzasadnione.

Odwołując się od powyższego rozstrzygnięcia wnioskodawca podtrzymał swoje stanowisko o prowadzeniu oddzielnych gospodarstw domowych. Zdaniem strony, przy ustalaniu tej okoliczności organ winien wziąć pod uwagę aktualną sytuację, nie zaś zdarzenia z przeszłości, które obecnie utraciły na znaczeniu. Ponadto sam fakt zamieszkiwania w jednym mieszkaniu, czy nawet chwilowe pozostawanie na utrzymywaniu osoby, z którą się zamieszkuje, nie świadczył o wspólnym gospodarstwie domowym. Brak było również podstaw do uznania, że opiekun prawny poza pełnieniem tej funkcji, pozostaje w dalszym ciągu w faktycznym związku z wnioskodawcą, w sytuacji gdy w rzeczywistości tak nie jest. Obie osoby posiadają bowiem oddzielne pokoje i korzystają z ogólnodostępnych pomieszczeń kuchennych i toalet, o czym świadczą relacje sąsiadów, a czego organ zdaje się nie dostrzegać.

Decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr SKO [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Wrocławia. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji i ich ocenę twierdząc, że M.P. prowadzi wraz z J.M. wspólne gospodarstwo domowe. Świadczył o tym bowiem stopień zależności strony od jego przedstawiciela ustawowego, który sprawując faktyczną opiekę nad wnioskodawcą opłacał rachunki mieszkaniowe i zabiegał o zapewnienie zaspokojenia niezbędnych potrzeb związanych z życiem codziennym podopiecznego. Stan ubezwłasnowolnienia tylko zaś tę sytuację pogłębiał, gdyż strona stała się w większym stopniu uzależniona od swojego opiekuna. Wskazywany przez wnioskodawcę sam fakt posiadania odrębnych rzeczy osobistych w aktualnych warunkach lokalowych nie świadczył o odrębności gospodarowania, podobnie jak relacje sąsiadów. Oświadczenie opiekuna prawnego winno zostać natomiast oceniane w całokształcie okoliczności sprawy z uwzględnieniem również i tego czynnika, że w interesie opiekuna prawnego – na którym ciąży ciężar utrzymania gospodarstwa domowego – jest podjęcie działań zwiększających samodzielność podopiecznego, a tym samym również i całej rodziny. Nieudzielenie informacji o pełnej sytuacji materialnej uniemożliwia przyznanie zasiłku celowego, uzależnionego od spełnienia określonego kryterium dochodowego, a nie tylko od bieżących potrzeb osób zainteresowanych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu J.M. zakwestionował powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ustanowiony na żądanie strony pełnomocnika z urzędu w piśmie z dnia [...] marca 2015 r. podtrzymał wniesioną skargę, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa procesowego i materialnego:

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art.7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 14 u.p.s., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji opartej na dowolnej, a nie swobodnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz na niepełnym materiale dowodowym, w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodu z zeznań osoby opiekuna prawnego skarżącego i sąsiadów skarżącego na okoliczność prowadzenia przez niego samodzielnego gospodarstwa domowego, czego konsekwencją było bezzasadne odmówienie wiarygodności oświadczeniom M. P. o prowadzeniu oddzielnego gospodarstwa domowego;

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 89 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie przez organ drugiej instancji rozprawy celem przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego;

- art. 6 ust. 14 w zw. z art. 3 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie skarżącego za prowadzącego gospodarstwo domowe wspólnie z opiekunem prawnym i w konsekwencji nieprzyznania skarżącemu zasiłku celowego;

- art. 107 ust. 5 w zw. z art. 11 ust. 2 u.p.s., poprzez błędne uznanie, że opiekun prawny odmówił złożenia oświadczenia o dochodach.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu, odnosząc się do zaprezentowanego stanowiska pełnomocnika strony skarżącej stwierdziło, że nie w każdym przypadku realizacja zasady prawdy obiektywnej winna być absolutna, co ma szczególne znaczenie dla szybkości i prostoty postępowania. Dopiero konieczność ustalenia okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy winna determinować działania organu ukierunkowane na ich wyjaśnienie, ale tylko wtedy, kiedy nie zostały one jeszcze ustalone. Każde zatem żądanie przeprowadzenia dowodu winno być poddane ocenie z punktu widzenia znaczenia danej okoliczności dla rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy administracyjnej. Kolegium ponadto podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko względem oceny charakteru gospodarstwa domowego skarżącego.

Oddalając skargę - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.") - Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał ją za nieuzasadnioną.

Sąd wskazując, że sytuacja majątkowa i osobista skarżącego została przez organy pomocy społecznej wyjaśniona w sposób wyczerpujący, a działania organu pierwszej instancji nie ograniczyły się przy tym wyłącznie do sporządzenia wywiadu środowiskowego, ale również pozyskania innych dowodów świadczących o sytuacji skarżącego, za nieuzasadniony uznał zarzut nieuzupełnienia przez organ II instancji postępowania dowodowego o protokół z rozprawy administracyjnej. W ocenie Sądu organ dysponował materiałem niezbędnym do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Nie podzielił przy tym stwierdzenia skarżącego, iż do pełnego wyjaśnienia sprawy przyczynić miały się dowody z zeznań opiekuna prawnego skarżącego oraz jego sąsiadów. W zakresie zeznań M.P. stanowisko w sprawie było organowi znane, gdyż wynikało nie tylko z wywiadu środowiskowego, w którego przeprowadzeniu brała udział, ale także z oświadczeń zgromadzonych w aktach sprawy, które – co należy podkreślić – zostały przez organ poddanie ocenie. Podobnie zresztą, jak i stanowisko sąsiadów skarżącego, do którego Kolegium odniosło się w treści decyzji wskazując, że ze względu na specyfikę sprawy związaną z ubezwłasnowolnieniem i stanem zdrowia skarżącego, relacje sąsiedzkie nie mogły zostać uwzględnione.

Zdaniem Sądu, organ w oparciu o całokształt materiału dowodowego, zasadnie uznał za udowodnioną tezę, że skarżący pozostaje w rodzinie, w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s., w skład której – oprócz niego – wchodzi także M.P. – jego aktualny opiekun prawny. Przyjęcie wskazanego stanowiska związane było przede wszystkim z faktem, że skarżący oraz jego aktualny przedstawiciel ustawowy pozostają we wspólnym gospodarstwie domowe, razem zamieszkują oraz pozostają w faktycznej relacji wynikającej z faktu ubezwłasnowolnienia skarżącego oraz warunków jego życia.

Zaakcentowano, że główny ciężar utrzymania rodziny niewątpliwie spoczywał na M.P., która z własnych środków finansowych opłacała koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz bieżącymi opłatami eksploatacyjnymi. Koszty mieszkaniowe w pewnej mierze rekompensowane były zaś poprzez dodatek mieszkaniowy w kwocie 308,56 złotych, uwzględniający fakt, że w skład gospodarstwa domowego wchodzą dwie osoby. Przedstawiciel ustawowy zapewniał także stronie wyżywienie, znajdujące się we wspólnej lodówce oraz okazjonalnie przygotowywane posiłki, a także kupował konieczne środki medyczne związane z licznymi schorzeniami skarżącego. Nie bez znaczenia pozostawał również fakt, że skarżący w sposób swobodny i nieskrępowany korzystał ze sprzętów gospodarstwa domowego, które służyły do wspólnego użytku.

Na sytuację rodziny niewątpliwe wpływa także relacja między skarżącym a jego aktualnym opiekunem prawnym, którzy w przeszłości tworzyli rodzinę, nie tylko w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, ale także przepisów prawa rodzinnego. Więź wynikająca z łączącego strony w przeszłości konkubinatu, nie została całkowicie zerwana, przynajmniej pod względem bytowym. Wbrew bowiem stanowisku M.P., że skarżący był aktualnie dla niej osobą obcą, podjęła się ona sprawowania opieki z uwagi na jego ubezwłasnowolnienie. Nie pozostawała również obojętna na potrzeby strony związane z leczeniem. Istotna pozostawała również sama postawa skarżącego, którego uzależnienie od alkoholu, doprowadziło do znacznego osłabienia więzi łączących strony, a także – na gruncie prawnym – do całkowitego ubezwłasnowolnienia. Stan zależności od osoby współtworzącej gospodarstwo domowe stał się w tych okolicznościach zdecydowanie większy, co jednakże nie pozbawiło skarżącego przeświadczenia, że w skład tego gospodarstwa nadal wchodzi. Jak wynikało bowiem z opinii biegłych sądowych, sporządzonej na potrzeby postępowania o skierowaniu na przymusowe leczenie odwykowe, skarżący stwierdził, że pozostawał na utrzymaniu M.P.

Odnosząc się do oświadczenia przedstawiciela ustawowego skarżącego, że prowadzone były odrębne gospodarstwa domowe, Sąd wyjaśnił, iż nie można wprost przyjąć, że treść oświadczenia osoby zaangażowanej w zwiększenie środków finansowych rodziny będzie miała zawsze decydujące znaczenia, bez względu na inne okoliczności. Niewątpliwie treść takiego stanowiska winna być oceniana również w powiązaniu ze stanem zdrowia skarżącego, prowadzonym przez niego stylem życia związanym z uzależnieniem, a także wiedzą wynikającą z zasad doświadczenia życiowego. W tym kontekście nie można było bowiem uznać za wiarygodne stanowiska, że gospodarstwo domowe skarżącego mogło być prowadzone jedynie w oparciu o okazjonalną zbiórkę surowców wtórnych, jak i korzystanie z usług jadłodajni, zwłaszcza, że nikłe dochody uzyskiwane z tej zbiórki skarżący – jak oświadczył to jego opiekun prawny – przeznaczał na alkohol.

Uznając zatem, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, Sąd przyjął, że należało ustalić sytuację dochodową rodziny w oparciu o dochody uzyskiwane przez M.P. z tytułu świadczonej przez nią pracy, jak i z innych źródeł. Biorąc zaś pod uwagę, że w odpowiedzi na wezwanie organu, opiekun oprawny skarżącego podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko o odrębności prowadzonych gospodarstw domowych i nie oświadczył się co do uzyskiwanych dochodów, brak było podstaw do uznania, iż skarżący spełniał przesłanki warunkujące przyznanie zasiłku celowego.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, zaskarżając go całości, M.P., działająca jako opiekun prawny ubezwłasnowolnionego całkowicie J.M., zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:

I. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 14 ustawy o pomocy społecznej przez oddalenie skargi a tym samym utrzymanie w mocy decyzji organu I i II instancji opartej na dowolnej, a nie swobodnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz przez oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, w szczególności przez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodu z zeznań sąsiadów skarżącego na okoliczność prowadzenia przez skarżącego oddzielnego gospodarstwa domowego czego konsekwencją było bezzasadne odmówienie wiarygodności oświadczeniom M.P. o prowadzeniu oddzielnego od skarżącego gospodarstwa domowego;

II . naruszenie prawa materialnego:

- art. 6 ust. 14 u.p.s przez niewłaściwe jego zastosowanie, tj. uznanie skarżącego za prowadzącego gospodarstwo domowe wspólnie z opiekunem prawnym i w konsekwencji nie przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na wyżywienie i odzież;

- art. 107 ust. 5 u.p.s. w zw. z art. 11 ust. 2 u.p.s. poprzez błędne uznanie iż opiekun prawny odmówił złożenia oświadczenia o dochodach;

- art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. przez niezastosowanie tego przepisu i nie przyznanie zasiłku celowego, w sytuacji, kiedy zachodziły wszystkie przesłanki umożliwiające przyznanie tegoż zasiłku.

W oparciu o powyższe podstawy wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przypisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej: "p.p.s.a."), Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, a które to podstawy należy uznać za usprawiedliwione.

Skarżący oparł zarzuty kasacyjne na naruszeniu przepisów prawa materialnego, w postaci art. 6 ust. 14, art. 14, art. 107 ust. 5 w zw. z art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. oraz na naruszeniu przepisów procesowych, to jest: art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zmierzał przy tym do wykazania, iż Sąd I instancji dokonał nieprawidłowej oceny kontrolowanych decyzji, które - zdaniem skarżącego –zostały wydane na skutek wadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, w którym organy pominęły czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (wzięcie pod uwagę oświadczeń opiekuna prawnego skarżącego, przeprowadzenie dowodu z zeznań sąsiadów skarżącego). W rezultacie organy nie zebrały więc prawidłowo materiału dowodowego i nie rozpatrzyły go w sposób wyczerpujący. Powyższe zaś miało zdaniem skarżącego odzwierciedlenie w niewłaściwym niezastosowaniu wymienionych przepisów ustawy o pomocy społecznej.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może zostać przyznany w celu zaspokojenia bytowej potrzeby, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.). Stosownie zaś do art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",

2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",

3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"

- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Mając na uwadze, że dla spełnienia przesłanki związanej z wysokością dochodu, a w dalszej konsekwencji możliwości przyznania prawa do zasiłku celowego, istotne znaczenie ma kwestia samotnego lub wspólnego gospodarowania, ustalenia organu poczynione w toku postępowania wyjaśniającego należy uznać za kluczowe.

Zaakcentować trzeba, że zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, co oznacza, że organ orzekając w konkretnej sprawie może więc, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy. Wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Analizując pod tym kątem zaskarżone orzeczenie, należy uznać, iż Sąd I instancji wadliwie przyjął, że przeprowadzone postępowanie administracyjne nie naruszyło zasad i przepisów postępowania administracyjnego, dotyczących w szczególności prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tylko bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny ma znaczenie dla poprawnego, zgodnego z obowiązującym stanem prawnym, rozpoznania sprawy i orzeczenia o prawach i obowiązkach stron. W sytuacji, gdy strona składa oświadczenia opiekuna prawnego oraz wskazywała na możliwość uzyskania zeznań sąsiadów w celu wykazania istotnych dla sprawy okoliczności, przeczących tezie przyjętej przez organ administracji, obowiązkiem organu było uzupełnienie materiału dowodowego poprzez przeprowadzenie zawnioskowanych przez stronę dowodów chyba, że wynikają z nich okoliczności już udowodnione lub znane organowi z urzędu. To prawo procesowe strony w postaci żądania przeprowadzenia dowodów ma kapitalne znaczenie dla obrony jej interesu prawnego, oznacza bowiem czynny udział strony w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, będącej przedmiotem postępowania administracyjnego. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy ustalenie stanu faktycznego jest podstawą do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji strona zakwestionowała ustalenie organu pomocowego, wedle którego J.M. i jego opiekun prawny M.P. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Organ zignorował oświadczenia opiekuna prawnego w zakresie ustalenia tej okoliczności, uznając, iż nie są one zgodne z rzeczywistością, oraz nie wziął pod uwagę możliwości przesłuchania sąsiadów, o co wnioskował skarżący. Biorąc pod uwagę, że opiekun prawny w całym postępowaniu konsekwentnie kwestionował okoliczność prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącym, organ odwoławczy winien był przeprowadzić zawnioskowane przez stronę dowody, względnie wydać decyzję kasacyjną celem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części przez organ I instancji. Nieprzeprowadzenie tych dowodów uczyniło niemożliwym ich wzajemną konfrontację z materiałem zgromadzonym już w aktach sprawy tej konkretnej sprawy, a tym samym ocenę ich wiarygodności i mocy dowodowej na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pomocowy winien zatem przeprowadzić dowody wskazane przez stronę i skonfrontować je z pozostałym materiałem dowodowym. Dopiero bowiem zebranie całego materiału dowodowego pozwoli w tym przypadku na dokonanie właściwej oceny zasadności wniosku.

Wskazane uchybienia świadczą o braku wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z niniejszą sprawą, a tym samym o naruszeniu przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe czyni zaś zasadnym zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Przedwczesna jest tym samym ocena podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa nadto, że znane jest mu z urzędu, że w sprawie dotyczącej przyznania skarżącemu prawa do zasiłku stałego wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I OSK 787/15.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł co do zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wykonywanego z urzędu przez pełnomocnika, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach 258 - 261 p.p.s.a.