Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 232/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 28 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 28 lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

(t. j. Dz.U. z 2020 r. poz.111 ze zm. dalej: u.ś.r.) po rozpatrzeniu odwołania skarżącej – R. B. - od wydanej z upoważnienia Burmistrza B. decyzji Dyrektora Gminno- Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (dalej: organ I instancji) z dnia 30 września 2021 r. nr [...] orzekającej o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na I. B. (dalej: matka)- utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Z treści zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że w dniu 1 czerwca 2021 r. do Gminno-Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, urodzoną w 1933 r. Decyzją z dnia 1 lipca 2021 r. nr [...] działający

z upoważnienia Burmistrza B., Dyrektor Gminno-Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. W wyniku odwołania wniesionego przez stronę organ II instancji decyzją

nr [...] z dnia 25 sierpnia 2021 r. uchylił zaskarżoną decyzję

w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Stwierdzono bowiem naruszenie przepisów postępowania i związaną z tym konieczność wyjaśnienia zakresu sprawy mającego istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem organu

I instancji, wskazując, że niezasadna była odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności u jej matki. Organ odwoławczy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U.

z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych

w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W ocenie organu odwoławczego zasadne stało się również dokonanie szczegółowych ustaleń na temat zakresu opieki sprawowanej przez stronę nad matką, zgromadzenie dokumentów medycznych na temat jej stanu zdrowia i zakresu wymaganej opieki. Kolegium wskazało również, że w przypadku uznania przez organ I instancji, że wnioskodawczyni spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, organ ten winien wezwać ją do złożenia wniosku o zawieszenie wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia 30 września 2021 r. nr 000556/SP/09/2021 organ I instancji odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji przywołał treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., wskazujący krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a także art. 17 ust. 5 u.ś.r., normujący negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ przedstawił także dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazał, że w toku ponownego rozpatrywania sprawy w dniu 8 września 2021 r. wnioskodawczyni zgłosiła się do organu I instancji i wyjaśniła dokładnie w jaki sposób sprawuje opiekę nad matką, jakie czynności wykonuje oraz w jaki sposób zaspakaja potrzeby matki. Ponadto w dniu 15 września 2021 r. strona przedłożyła kserokopie dokumentów potwierdzających przebieg jej zatrudnienia. Przedłożone świadectwa pracy potwierdzają, że ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni ustało z dniem 26 września 1995 r. Dodatkowo skarżąca dostarczyła dokumentację z przebiegu leczenia matki. W ocenie organu z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że nie można jednoznacznie stwierdzić związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z pracy, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką. Dokumenty przedłożone przez stronę jasno wskazują, że zaprzestała ona aktywności zawodowej w 1995 r. Od tego czasu korzysta z renty chorobowej, z uwagi na własne problemy ze zdrowiem. Tymczasem matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 31 marca 2021 r. Ponadto wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnej dokumentacji, która mogłaby wskazywać, że zaprzestanie przez nią aktywności zawodowej w jakiś sposób wiązałoby się z koniecznością sprawowania opieki nad matką (skoro rezygnację z zatrudnienia i uzyskanie niepełnosprawności przez matkę dzieli ponad 20 lat), a poza tym strona nie udowodniła, iż opieka nad matką absolutnie wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub pracy zarobkowej, choćby w ograniczonym czasie. Końcowo organ podniósł również, że strona pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i w trakcie postępowania została poinformowana, że aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, niezbędna jest rezygnacja z renty w ZUS. Tego jednak nie uczyniła. Wobec powyższego odmówiono przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca złożyła w ustawowym terminie dowołanie od wskazanej decyzji organu I instancji wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia. Organ II instancji rozpatrując odwołanie, w motywach swojego rozstrzygnięcia po przywołaniu pełnej treści regulacji prawnych, w tym art. 17 ust.1 i ust.5 u.ś.r., w zakresie okoliczności faktycznych sprawy podkreślił, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim a małżonek legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 27 marca 2006 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wobec tego w sprawie nie istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Badając podstawowy wymóg uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jakim jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy organ odwoławczy zaznaczył,

że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi bowiem zachodzić bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go, a sprawowaną opieką. Badając tę przesłankę powołano się w pierwszym rzędzie na okoliczność, iż matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 31 marca 2021 r. wydanym na stałe. W orzeczeniu tym stwierdzono, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności matki, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 2 marca 2021 r. Ponadto z orzeczenia tego wynika, iż przyczyną niepełnosprawności matki są choroby układu oddechowego i krążenia. Na podstawie przeprowadzonego w dniu 8 czerwca 2021r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką (88 lat) i ojcem (88 lat). Rodzice są osobami schorowanymi i leczą się u lekarzy specjalistów. Matka strony jest po usunięciu piersi. Badając zakres sprawowanej przez stronę nad matką opieki ustalono, że córka pilnuje terminów wizyt kontrolnych u onkologa, hematologa i angiologa. Strona zajmuje się prowadzeniem domu i sprawowaniem opieki nad matką, której pomaga w czynnościach związanych z higieną osobistą, podczas kąpieli, przy myciu głowy, zmienia 2 razy dziennie opatrunek na plecach, przygotowuje wszystkie posiłki, robi zakupy, zajmuje się działką. Uzyskano informację, że matka samodzielnie zjada posiłki, porusza się o lasce (ma problemy z utrzymaniem równowagi), przy dobrej pogodzie spaceruje z córką na działkę i spędzają tam kilka godzin. Nie korzysta z pampersów, jedynie z podpasek. Po wypadku, który miał miejsce 5 lat temu (rowerzysta wjechał na przejście dla pieszych i potrącił ją) ma kłopoty neurologiczne, szumy w uszach i zawroty głowy. Ustalono także, że skarżąca nie pracuje zawodowo od 1993 r. - przebywała rok na urlopie zdrowotnym, a następnie z uwagi na przewlekłą chorobę psychiczną (schizofrenię) przeszła na rentę chorobową. Raz w miesiącu jeździ do W. po lekarstwa. Wskazano, że w ramach ponownego rozpatrywania sprawy strona przedłożyła zaświadczenie lekarskie z dnia 14 września 2021 r. z którego wynika, że matka wymaga stałej opieki osób drugich w wykonywaniu codziennych czynności. Z przedłożonego opisu konsultacji hematologicznej z dnia 17 czerwca 2021 r. wynika, że w badaniu fizykalnym stwierdzono na plecach matki zmianę wymagającą postępowania chirurgicznego. Lekarz zaproponował jak najszybszy zabieg i dalszą diagnostykę hematologiczną. W wyniku przesłuchania strony w dniu 8 września 2021 r., w celu ustalenia stopnia samodzielności matki, ustalono, że matka nie wymaga leczenia odleżyn, przetok, stomii. Wymaga pomocy w wstawaniu z łóżka

i wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych gdyż nie sięga do pleców. Nie może sama pozostać w domu ze względu na utratę równowagi. Podopieczna skarżącej przyjmuje leki 3 razy dziennie (kardiologiczne, na rozrzedzenie krwi i na żylaki, na nadciśnienie, neurologiczne, na szumy w uszach i pamięć, na cholesterol oraz na nadkwasotę). Wymaga pomocy przy ubieraniu, ponieważ ból ramion i rana na plecach powodują, że nie może ona sama wykonać tych czynności oraz potrzebuje pomocy przy dojściu do toalety, ale sama z niej korzysta. Jest po operacji zaćmy, ma problemy ze wzrokiem, ma problem z utrzymaniem moczu i używa specjalnych podpasek, oraz żylaki i wymaga stosowania specjalnych pończoch uciskowych, które bardzo trudno się zakłada i robi to córka. Na temat rany, którą pielęgnuje skarżąca u matki uzyskano informacje, że matka ma na plecach jątrzącą się ranę (nowotwór skóry), która nie goi się, wciąż wydalając wysięk. Córka zakłada matce dwa razy dziennie opatrunek (rano i wieczorem), przemywa ranę i dezynfekuje ją. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że w toku prowadzonego postępowania skarżąca nie przedłożyła dokumentów medycznych na temat stanu zdrowia matki, które potwierdziłyby, że matka jest po operacji zaćmy, ma problemy ze wzrokiem, demencję, szumy w uszach i problemy z utrzymaniem równowagi.

W konsekwencji, stosownie do treści art. 80 k.p.a., okoliczności te nie mogły zostać uznane za udowodnione. Ponadto ustalono w wyniku przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, że matka skarżącej nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przed 31 marca 2021 r., a skarżąca jest uprawniona do renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia 9 września 1995 r. (pismo z dnia 9 lutego 2022 r. nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych). Skarżąca przedłożyła także świadectwo pracy z dnia 26 września 1995 r., z którego wynika, że w okresie od 1 września 1992 r. do 8 września 1995 r. była zatrudniona na pełen etat jako nauczycielka oddziału przedszkolnego

w Gminno-Miejskim Zespole Placówek Oświatowych. Z zapisów tego świadectwa wynika również, że stosunek pracy ustał z powodu czasowej niezdolności do pracy spowodowanej jej chorobą i orzeczenia przez komisję lekarską do spraw inwalidztwa i zatrudnienia trwałej niezdolności do pracy w pełnym wymiarze zajęć na zajmowanym stanowisku. Rezygnacja z pracy była zatem spowodowana problemami zdrowotnymi samej skarżącej, co potwierdziła sama wnioskodawczyni

w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 8 czerwca 2021 r., oświadczając, że choruje przewlekle na schizofrenię i z tego powodu przeszła na rentę chorobową.

Oceniając przytoczone wyżej ustalenia faktyczne, organ odwoławczy doszedł do przekonania, że sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ II instancji uznał także, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia, a wykonywaną przez nią opieką nad matką, gdyż zakres sprawowanej opieki nad matką nie stoi na przeszkodzie do podjęcia przez nią zatrudnienia. Wskazano bowiem, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie organu odwoławczego świadczona przez skarżącą opieka nad matką może być wykonywana o różnych porach dnia. Szereg podstawowych czynności matka wykonuje samodzielnie - nie jest osobą leżącą, z akt sprawy nie wynika, aby potrzebowała pomocy córki przy przemieszczaniu się (porusza się przy pomocy laski lub kuli), nie wymaga dozowania leków, nie wymaga pomocy przy wstawaniu z krzesła i przy siadaniu, posiłki przyjmuje samodzielnie. Potrzebuje pomocy córki przy pilnowaniu terminów wizyt lekarskich, prowadzeniu domu, kąpieli ciała, myciu głowy, zmianie

2 razy dziennie opatrunku na plecach, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, wstawaniu z łóżka, dojściu do toalety, ubieraniu (głównie pończoch uciskowych). Wnioskodawczyni nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy

w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż matka nie wymaga leczenia odleżyn, pielęgnacji przetok, pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych, czy też karmienia.

Uznano zatem, że zakres sprawowanej przez stronę opieki nad matką nie stanowi przeszkody do podjęcia przez nią pracy zarobkowej, gdyż czynności wykonywane przez wnioskodawczynię przy matce mogłyby być wykonywane także, gdyby pracowała. Przyjęto, ze czynności wykonywane przez skarżącą nie mają nadzwyczajnego charakteru i dowodzą, że sprawowana opieka nie ma charakteru ciągłego, w znaczeniu sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbującej czasowo by uniemożliwiać w ogóle zatrudnienie. W ocenie organu odwoławczego przy dobrej organizacji swojego czasu skarżąca mogłaby pogodzić pracę np. w formie umowy zlecenia czy też w niepełnym wymiarze czasu pracy (np. na 1/3 etatu) ze sprawowaniem opieki nad matką. Sprawowany przez stronę zakres opieki nad matką nie jest tak bardzo absorbujący, że uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, a ponadto nie wiąże się

z wykonywaniem przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą. Nadto powołując się na stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreślono, że zarówno rezygnacja, jak i niepodejmowanie zatrudnienia musi być spowodowane wyłącznie koniecznością sprawowania opieki, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. Tymczasem, wedle stanowiska organu, w toku postępowania strona nie wykazała,

że jest zdolna i podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie sprawowała opieki nad matką. Wskazano także, że tak długotrwały brak aktywności zawodowej wnioskodawczyni nie przemawia za uznaniem, że gdyby nie obecna konieczność opieki nad matką, to strona podjęłaby zatrudnienie po ponad 30 latach braku aktywności zawodowej.

W opinii organu, bez wpływu na tak wyrażoną ocenę pozostaje fakt pobierania przez stronę od dnia 9 września 1995 r. renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie ma bowiem przeciwskazań, aby osoba wobec, której orzeczono częściową niezdolność do pracy, podejmowała pracę na część etatu. Końcowo organ odwoławczy biorąc po uwagę powołane okoliczności sprawy ocenił, że jedynym powodem wystąpienia przez skarżącą z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego była chęć uzyskania zastępczego (wyższego) źródła dochodu, a nie faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad matką. Skarżąca zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w ustawowym terminie złożyła skargę na opisane rozstrzygnięcie organu odwoławczego. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W skardze strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skargi podkreślono, powołując się na poglądy wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, według których z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; poniżej przywoływana jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką w związku z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności matki od dnia 2 marca 2021 r.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; poniżej przywoływana jako "ustawa" lub "u.ś.r).

Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustalone przez organy obu instancji okoliczności faktyczne występujące w przedmiotowej sprawie nie uzasadniają zaspokojenia żądania strony skarżącej. W tej materii organy dokonały niewadliwej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Trzeba podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i która spełnia przesłanki wskazane w cytowanym przepisie. Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w na tyle absorbującym - a wynikającym ze stopnia oraz charakteru niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Konstrukcja normatywna przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że omawiane świadczenie nie ma stanowić źródła dochodu dla opiekuna z powodu jakichkolwiek względów, nie ma też zastępować zasiłku dla bezrobotnych etc. Więź zatem między sprawowaniem pieczy nad niepełnosprawną w znacznym stopniu osobą a uniemożliwieniem z tego powodu kontynuowania lub podjęcia zatrudnienia przez opiekuna musi być ścisła i niepodważalna.

Wykładnia cytowanego wyżej przepisu prawa materialnego, dokonana przez organ odwoławczy, zresztą zgodnie z aktualną linią orzecznictwa, jest prawidłowa, tak jak i dokonana subsumpcja wyczerpująco ustalonego stanu faktycznego sprawy do normy z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Z brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika nadto, że sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, nie jest wystarczający do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zaś z komentowanego przepisu wyprowadzić trzeba konkluzję, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem członka rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Nie zawsze również ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności wraz ze stosownymi wskazaniami co do konieczności zapewnienia takiej opieki automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W prezentowanym świetle, jedną z przesłanek uprawniających danego wnioskodawcę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobiście świadczona przez niego opieka nad osobą niepełnosprawną, przy czym taka opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje sprawowania opieki, to jednakże z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść trzeba, że opieka, o której tamże mowa, winna być stała (ciągła) i długoterminowa.

Zdaniem Sądu organ, na podstawie wyczerpującego, kompletnego materiału dowodowego i przy niewadliwym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, wyprowadził trafną konstatację, że taki związek przyczynowo-skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi a sprawowana przez skarżącą opieka pozbawiona jest takich znamion, które by uniemożliwiały zatrudnienie choćby w częściowym wymiarze.

Przede wszystkim organ słusznie ocenił brak związku przyczynowego między zaprzestaniem poprzednio wykonywanego zatrudnienia przez skarżącą oraz aktualnym niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem się opieki nad matką. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Twierdzeniom strony skarżącej przeczy zestawienie dat zaprzestania zatrudnienia (rok 1995) a określonej w orzeczeniu lekarskim jako data powstania niepełnosprawności matki (2 marca 2021 r.). W kontekście zatem ustalonych okoliczności faktycznych należy stwierdzić, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z opieką nad matką, ponieważ w dacie podjęcia opieki była już osobą nieaktywną zawodowo od około 26 lat. Biorąc nadto pod uwagę ustalenie przez ZUS w 1995 roku, że przysługuje skarżącej uprawnienie do renty chorobowej, ale z powodu częściowej tylko niezdolności do pracy, uzasadnione jest stanowisko, że opieka nad matką, sprawowana od 2021 roku, nie była wyłącznym powodem niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia. Skarżąca nie wskazała na żadne okoliczności świadczące o faktycznej gotowości do podjęcia zatrudnienia lub poszukiwania pracy, bądź na zmiany w jej sytuacji życiowej skłaniające ją do podjęcia aktywności zawodowej. W tej sytuacji zasadnie Kolegium uznało, że nie została spełniona przesłanka "rezygnacji z zatrudnienia" czy "niepodejmowania zatrudnienia", która stanowi warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Trafnie zatem organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony skarżącej a sprawowaniem przez nią opieki.

Abstrahując od powyższej, wszakże niezbędnej przesłanki dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, należy również zaznaczyć, że - nie kwestionując stanu zdrowia matki skarżącej i zakresu sprawowanej opieki przez skarżącą (do czego jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy) - sama konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W ocenie Sądu, na podstawie dokonanych niewadliwych ustaleń faktycznych, organ słusznie przyjął, że zakres obowiązków strony skarżącej związanych z opieką nie uniemożliwiał podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym, niepełnym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków, pomoc przy porannej lub wieczornej toalecie, ubieraniu się, czynności typowe dla prowadzenia każdego gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, zakupy) czy także umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych etc. nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności opiekuna. Nie absorbują one na tyle by należało zapewnić podopiecznej ciągłą (całodzienną) obecność czy też nieustający nadzór ze strony skarżącej. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać w powstrzymywaniu się od wykonywania, w częściowym wymiarze, zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki. Podopieczna nie jest osobą leżącą, porusza się w miarę samodzielnie choć przy wsparciu sprzętu ortopedycznego (laski lub kuli).

W zaprezentowanym świetle Sąd stwierdził, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem Kolegium prawidłowo uznało, że niespełniona jest przesłanka niepodejmowania (rezygnacji) z zatrudnienia. W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w stopniu dostatecznym dla wydania niewadliwego merytorycznie rozstrzygnięcia, a zaskarżona decyzja została odpowiednio umotywowana, organy nie naruszyły zasad z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., zaś zarzuty skargi okazały się niezasadne.

W tym stanie rzeczy, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.