Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2277/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6040 Wyrób, rozlew i obrót alkoholami
Skarżony organ: Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Asesor WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Krzysztof Tomaszewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2005r. sprawy ze skargi H. S. właściciela "W." na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] października 2004r. nr [...] w przedmiocie pogorszenia jakości wina "[...]" 1. Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] lipca 2004r.; 2. zasądza od Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych na rzecz H. S. kwotę 200/dwieście/ zł tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. stwierdza, że unieważnione decyzje nie podlegają wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2004r. nr [...] Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] lipca 2004r. w przedmiocie ustalenia stopnia pogorszenia jakości wina "[...]" produkowanego w "W." H. S. Do wydania tej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniach [...] kwietnia oraz [...],[...],[...] i [...] czerwca 2004r. inspektorzy [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych /zwanego dalej Inspektorem Wojewódzkim/ działając na podstawie ustawy z dnia 21 grudnia 2000r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych /Dz.U. nr 5 z 2001r. poz.44 z późn. zmianami/ przeprowadzili kontrolę w "W." należącej do H. S. Inspektorzy działali na podstawie stosownego upoważnienia a w kontroli uczestniczył właściciel wytwórni H. S. oraz dwaj jego pracownicy. Celem kontroli było zbadanie:

1/ jakości wyrobów winiarskich w zakresie zgodności z wymaganiami określonymi w ustawie z dnia 22 stycznia 2004r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina /Dz.U. nr 34 z 2004r. poz.292/ oraz rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 lutego 2003r. w sprawie szczególnych rodzajów fermentowanych napojów winiarskich oraz szczegółowych wymagań organoleptycznych, fizycznych i chemicznych tych napojów /Dz.U. nr 25 z 2003r. poz.223/,

2/ zgodności przebiegu procesów produkcyjnych z wymogami wskazanej ustawy oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 lutego 2003r. w sprawie szczegółowego sposobu produkcji fermentowanych napojów winiarskich /Dz.U. nr 29 z 2003r. poz. 244/,

3/ przestrzegania zasad produkcji i rozlewu wyrobów winiarskich,

4/ prawidłowości oznakowania wyrobów, zgodnie z wymaganiami cytowanej wyżej ustawy z dnia 21 grudnia 2000r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych,

5/ zgodności wyrobu z deklarację producenta,

6/ warunków przechowywania wyrobów winiarskich,

7/ warunków transportu wyrobów winiarskich.

Z kontroli sporządzono Protokół podpisany bez zastrzeżeń przez stronę. W toku kontroli, co znajduje odzwierciedlenie w punkcie G,3 Protokołu, pobrano próbki m.in. wina "[...]" do badań laboratoryjnych. Próbki pobrano z magazynu wyrobów gotowych w postaci stosownej ilości butelek gotowego wina półsłodkiego "[...]", pochodzącego z produkcji w dniu kontroli tj. w dniu [...] kwietnia 2004r. Pobranie próbek odbyło się zgodnie z regulacjami zawartymi w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 marca 2003r. w sprawie szczegółowych warunków pobierania próbek artykułów rolno-spożywczych /Dz.U. Nr 59 z 2003r. poz. 526/ i załączniku nr 3 do wskazanego rozporządzenia. Sporządzono jeden wtórnik każdej próbki i zabezpieczono go w jednostce kontrolowanej. Z pobrania próbek sporządzono protokół nr [...] zgodnie z wymogami cytowanej wyżej ustawy z dnia 21grudnia 2000r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Próbki dostarczono do laboratorium Wojewódzkiego Inspektoratu w [...] celem wykonania badań laboratoryjnych.

Badanie pobranych próbek co do zawartości cukru, kwasowości lotnej i kwasowości ogólnej przeprowadzono [...] maja 2004r.w Centralnym Laboratorium w [...]. Z badania wina "[...]" sporządzono sprawozdanie nr [...]. Z dokumentu tego wynika, że stwierdzono, iż w winie "[...]" zawartość cukru wynosi 84,0 g/l, a kwasowość lotna jako kwas octowy wynosi 2,0 g/l.

Z § 3 ust.2, p.2 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 lutego 2003r. w sprawie szczególnych rodzajów fermentowanych napojów winiarskich oraz szczegółowych wymagań organoleptycznych, fizycznych i chemicznych tych napojów wynika, że dopuszczalna kwasowość lotna wynosi 1,3 g/l, a z § 8 p.1 lit.c tego rozporządzenia wynika, że dopuszczalna ilość cukru po inwersji wynosi w winach półsłodkich od 30 do 60 g/l.

Ponieważ wino "[...]" przekroczyło wskazane parametry, organ wszczął postępowanie w sprawie wprowadzenia do obrotu wina o zaniżonych parametrach jakościowych, a właścicielowi wytwórni nakazał: 1/ wzmocnić kontrolę higieny przy produkcji win, 2/ klasyfikować produkty zgodnie z obowiązującymi przepisami, 3/ wprowadzać do obrotu wina o jakości wymaganej przepisami, 4/ wyciągnąć sankcje służbowe w stosunku do osób odpowiedzialnych za wprowadzenie do obrotu win o nieodpowiedniej jakości.

Właściciel wytwórni przedstawił Inspektorowi Wojewódzkiemu atest jakościowy wina "[...]" pochodzącego z produkcji w dniu [...] kwietnia 2004r. , z którego wynika, że wino miało kwasowość lotną 0,68 g/l i było zgodne z polską normą PN-A-79121.

Decyzją z dnia [...] lipca 2004r. [...] Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych orzekł, że wino owocowe półsłodkie "[...]" w ilości 1800 sztuk zostało sprzedane nieznanemu odbiorcy mimo, że jakość była niezgodna z obowiązującymi przepisami tj. rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 lutego 2003r. w sprawie szczególnych rodzajów fermentowanych napojów winiarskich oraz szczegółowych wymagań organoleptycznych, fizycznych i chemicznych tych napojów. Dalej w osnowie decyzji Wojewódzki Inspektor wskazał, że badanie laboratoryjne wykazały kwasowość lotną wyrażoną jako kwas octowy 2,0 g/l, co według obowiązujących przepisów dopuszczających kwasowość lotną nie więcej niż 1,3 g/l jest cechą dyskwalifikującą wino owocowe. W związku z tym ustalił stopień pogorszenia jakości wina na 100%. W osnowie decyzji wskazał także, że stwierdzono w badanym winie zawyżoną zawartość cukrów w ilości 84 g/l, co klasyfikuje wino jako słodkie. W uzasadnieniu decyzji Wojewódzki Inspektor powtórzył ustalenia zawarte w osnowie i wskazał cenę jednej butelki wina netto i brutto oraz wartość netto i brutto całej badanej partii.

Jako podstawę prawną wskazanej decyzji Wojewódzki Inspektor podał art.11 ust.4 ustawy z dnia 5 lipca 2001r. o cenach /Dz.U. nr 97z 2001r. poz.1050/ w związku z art.29 cytowanej wyżej ustawy z dnia 21 grudnia 2000r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych i wyniki analizy nr [...], a także rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 lutego 2003r. w sprawie szczególnych rodzajów fermentowanych napojów winiarskich oraz szczegółowych wymagań organoleptycznych, fizycznych i chemicznych tych napojów.

Od decyzji tej odwołał H. S. Zakwestionował wyniki badań i wskazał ich niezgodność z wynikami badań przeprowadzonych w laboratorium zakładowym. Wskazał również, że wino "[...]" wyprodukowane w tym samym dniu i z tego samego tanku było badane po pobraniu próbek z hurtowni [...]. To wino wykazało właściwą kwasowość lotną. Zdaniem odwołującego się takie wyniki badań są nieprawdopodobne i dlatego wnosił o ponowienie badań na zabezpieczonych wtórnikach próbek.

W aktach znajduje się notatka służbowa sporządzona dnia [...] września 2004r. przez Naczelnika Wydziału Orzecznictwa i Nadzoru Laboratoriów, z której wynika że organ zwracał się do 19 laboratoriów w Polsce i ustalił, że żadne z nich nie wdrożyło i nie zwalidowało metody oznaczania kwasowości lotnej wyrażonej jako kwas octowy zgodnie z Rozporządzeniem Komisji EWG nr 2676/90 określającym wspólnotowe metody określania kwasowości wina, która to metoda musiała zostać zastosowana do badania wina i żadne nie mogło podjąć się przeprowadzenia badania.

W tym stanie rzeczy dnia [...] września 2004r. ponowiono badania kwasowości lotnej w tym samym laboratorium w [...] na wtórnikach próbek wina "[...]" wyprodukowanego [...] kwietnia 2004r. Sprawozdanie z badań nr [...] wykazuje kwasowość lotną wina "[...]" 1,5 g/l, przy niepewności pomiaru + - 0,1.

Decyzją z dnia [...] października 2004r. Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] lipca 2004r. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 11 ust.4 ustawy o cenach, art.17 ust.1, p.1, lit.a i art.21 ustawy z dnia 21 grudnia 2000r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz art.138 § 1 p.1. KPA w związku z § 3 ust.2 p.2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczególnych rodzajów fermentowanych napojów winiarskich oraz szczegółowych wymagań organoleptycznych, fizycznych i chemicznych tych napojów.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że nawet uwzględniając niepewność pomiaru wynoszącą 0,1 g/l, wynik badania 1,5 g/l przekracza dopuszczalną przepisami kwasowość lotną wina i powoduje jego dyskwalifikację. Wskazał ponadto, że organ zgodnie z art.11 ust.4 ustawy o cenach, stwierdzając wady lub uszkodzenia towaru, przy braku obniżki ceny, ma obowiązek wydać decyzję ustalającą rodzaj i stopień pogorszenia jakości towaru.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł H. S. W skardze wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Wskazał, że wynik badania budzi wątpliwości bowiem dokładność badania została określona na 0,1 g/l , a między pierwszym i drugim badaniem jest różnica 1,5 g/l, czyli skala błędu wynosi 30%. Podniósł też, że wino ma 6 miesięczny okres przydatności do spożycia, kończący się [...] października 2004r., a drugie badanie wykonano pod koniec tego okresu tj. [...] września 2004r. Badane wino odpowiadało polskiej normie.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych wnosił o jej oddalenie. Wskazał, że badania wykonano zgodnie z przepisami, nie znaleziono innego laboratorium, które podjęłoby się ich wykonania a zgodnie z art.32 ustawy z 21 grudnia 2000r. o jakości handlowej towarów artykułów rolno-spożywczych badania powinny być wykonane w laboratorium IJHARS. Różnica w wynikach badań wynosiła 05 g/l a nie 1,5 g/l zaś wymagania jakościowe obowiązują do końca okresu przydatności do spożycia. Nie można jednoznacznie stwierdzić czy próbki wina "[...]" pobrane w hurtowni [...] pochodziły z tej samej partii wina bowiem była na nich tylko data przydatności do spożycia [...] październik 2004r. a nie data produkcji [...] kwietnia 2004r. Zgodność wina z polską normą nie wyłącza konieczności jego zgodności z przepisami rozporządzenia regulującego dopuszczalną zawartość kwasowości lotnej.

Na rozprawie pełnomocnik Głównego Inspektora wyjaśnił, że w sytuacji gdy parametry wina są precyzyjnie określone przepisami prawa, każde ich przekroczenie stanowi dyskwalifikację produktu i pogorszenie jakości o 100%, nie ma wówczas miejsca na stopniowanie pogorszenia jakości wina, gdyż stopień pogorszenia wynosi wówczas zawsze 100% i oznacza nieprzydatność wina do spożycia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 z 2002r. poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę m.in. decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi rozpoznając sprawę na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /dalej zwane p.p.s.a. , Dz.U. nr 153 z 2002r. poz.1270/. Badając w ten sposób zaskarżone decyzje Sąd stwierdził naruszenia prawa, gdyż wydano je bez podstawy prawnej - skarga jest więc uzasadniona.

Jak wskazano wyżej jako podstawę prawną decyzji I instancji wskazano art. 29 cytowanej wyżej ustawy z 21 grudnia 2000r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych w związku z art.11ust.4 cytowanej wyżej ustawy z 5 lipca 2001r. o cenach.

Powołany art. 29 ustawy o jakości handlowej/.../ stanowi, że po przeprowadzeniu kontroli jakości handlowej artykułów spożywczych w produkcji i obrocie wojewódzki inspektor w drodze decyzji może podjąć następujące działania:

1/ zakazać wprowadzania do obrotu artykułu niespełniającego wymagań jakości handlowej,

2/ nakazać poddanie tego artykułu określonym zabiegom,

3/ zakazać składowania artykułu w nieodpowiednich warunkach albo transportowania niewłaściwymi środkami transportu,

4 przeklasyfikować artykuł do niższej klasy, jeżeli nie spełnia wymagań jakościowych dla danej klasy,

5/ nakazać zniszczenie artykułu.

Żadna ze wskazanych wyżej ewentualności nie mogła znaleźć zastosowania w sprawie niniejszej, bowiem jak ustalono cała partia wina "[...]" po przejściu badań w laboratorium zakładowym i stwierdzeniu, że odpowiada polskiej normie, została sprzedana natychmiast po wyprodukowaniu, a przed wydaniem zaskarżonych decyzji. W tej sytuacji nie można już było zrealizować zakazu wprowadzania wina do obrotu, poddania wina określonym zabiegom ani zniszczenia produktu. Nie można też było przeklasyfikować wina do niższej klasy, bowiem jako nie zachowujące parametrów przewidzianych cytowanym wyżej rozporządzeniem z 4 lutego 2003r. w sprawie szczególnych rodzajów fermentowanych napojów winiarskich/.../ i posiadające kwasowość lotną powyżej 1,3 g/l, nie nadawało się w ogóle do spożycia. Art.29 ustawy o jakości handlowej/.../ wskazany jako podstawa prawna decyzji, nie mógł więc zostać zastosowany w sprawie niniejszej, bowiem nie regulował sytuacji, która w niej zaistniała.

W ocenie Sądu w sprawie nie znajduje też zastosowania art.11 ust.4 ustawy o cenach. Ustawa o cenach w art.1 stanowi, że określa: 1/ zasady i tryb kształtowania cen towarów i usług, 2/ sposoby informowania o charakterystyce jakościowej oraz o cenach oferowanych towarów i usług, 3/ skutki nieprzestrzegania jej uregulowań. Jak widać z powyższego ustawa ta reguluje problematykę cen, a inne zagadnienia tylko w powiązaniu z problematyką cen.

Z art.10 ust.1 ustawy o cenach wynika, że przy uzgadnianiu ceny umownej i stosowaniu ceny urzędowej przedsiębiorca ma obowiązek określić w formie pisemnej charakterystykę jakościową towaru. W sprawie niniejszej ustalona cena dotyczyła wina półsłodkiego o jakości odpowiadającej przepisom cytowanego wyżej rozporządzenia z 4 lutego 2003r. w sprawie szczególnych rodzajów fermentowanych napojów winiarskich/.../.

Art. 11 ustawy o cenach dotyczy obowiązku obniżki cen. Przepis ten w ust. 1 nakazuje producentowi obniżyć cenę w przypadkach gdy: towar nie posiada wymaganych cech określonych w charakterystyce jakościowej, o której mowa w art.10 ust.1, posiada wady polegające na zmniejszeniu ilości, masy lub objętości albo uszkodzenia, chyba że przy dołożeniu staranności wymaganej w stosunkach sprzedaży danego rodzaju nie mógł wiedzieć o wadzie towaru. Zgodnie z art.11 ust.2 cena powinna zostać obniżona w stopniu odpowiadającym zaistniałym wadom lub uszkodzeniom, a zgodnie z art.11 ust.3 przyczyna obniżki ceny powinna zostać uwidoczniona. Z takich unormowań wynika, że chodzi o towar, który jest gorszej jakości, jednak nadaje się do sprzedaży po obniżonej cenie. Chodzi o to, aby towar niepełnowartościowy nie był sprzedawany jako pełnowartościowy i aby odbiorca, kupując gorszy towar płacił mniej i wiedział jakie on ma wady i dlaczego jest tańszy.

Zgodnie z art.11 ust.4 ustawy o cenach niedokonanie przez przedsiębiorcę obniżki ceny we wskazanych okolicznościach powoduje, że organ kontroli określa w formie decyzji rodzaj i stopień wad i uszkodzeń a następnie wdrażane są sankcje finansowe przeciwko przedsiębiorcy zgodnie z art.13 ustawy o cenach. Mają one na celu odebranie przedsiębiorcy kwoty nienależnej, którą uzyskał nie obniżając ceny oraz nałożenie na niego obowiązku wpłacenia do budżetu kwoty dodatkowej w wysokości 150% kwoty nienależnej.

W sprawie niniejszej wyniki I badania różnią się od wyników II badania o 25%, co podważa ich wiarygodność. Gdyby jednak przyjąć prawidłowość badań, należałoby uznać, że badane wino nie nadawało się w ogóle do spożycia, gdyż miało większą kwasowość lotną /tzn. więcej niż 1,3 g/l / niż w ogóle może mieć wino, aby nadawało się do spożycia. Jednak w tej sytuacji badane wino nie było towarem, którego cenę przedsiębiorca powinien obniżyć, bowiem na skutek podwyższonej kwasowości lotnej w ogóle nie nadawało się ono do obrotu i spożycia. Warunki i procedura obniżki ceny produktu z powodu nie posiadania cech deklarowanych oraz wad i uszkodzeń nie mają zastosowania do sytuacji, kiedy produkt w ogóle nie nadaje się do spożycia. Przedsiębiorca nie mógł i nie powinien wdrożyć procedur z art.11 dotyczących obniżki ceny, bowiem wino po żadnej cenie, nawet najniższej, nie powinno trafić do obrotu. Skoro zaś przedsiębiorca nie mógł tego zrobić i nie miał takiego obowiązku, to art.11 ust.4 ustawy o cenach nie ma do niego zastosowania. Przepis ten bowiem znajduje zastosowanie tylko wtedy, gdy przedsiębiorca nie wykonał obowiązku obniżki ceny, mimo że obowiązek taki na nim spoczywał.

Art.11 ust.4 zawarty jest w ustawie o cenach i jest częścią przepisu dotyczącego obowiązku obniżki cen, zatem odnosi się do sytuacji, kiedy ta obniżka cen jest możliwa i powinna zostać zastosowana. Kiedy obniżka ceny nie jest możliwa, bo towar nie powinien w ogóle trafić do obrotu, przepis ten nie ma zastosowania. Wykładnia rozszerzająca i stosowanie przepisu także do sytuacji kiedy w ogóle nie powinno dojść do wprowadzenia towaru do obrotu nie znajduje uzasadnienia w jego treści, jest to bowiem przepis, który reguluje powiązanie jakości z ceną, nie zaś konsekwencje wprowadzenia do obrotu towarów nie nadających się do spożycia. Należy wskazać, że ustawa o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych zawiera stosowne uregulowania dotyczące konsekwencji wprowadzania do obrotu artykułów rolno-spożywczych nieodpowiadających jakości handlowej wynikającej z przepisów prawa i deklarowanej przez producenta.

Zważywszy powyższe należy uznać, że art.11ust.4 ustawy o cenach powołany jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji nie znajduje zastosowania w sprawie niniejszej.

W tym stanie rzeczy decyzja ustalająca stopień pogorszenia jakości wina "[...]" na 100% i decyzja utrzymująca ją w mocy wydane zostały bez podstawy prawnej, bowiem powołane jako ich podstawa prawna art.29 ustawy z dnia 21 grudnia 2000r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych i art.11 ust.4 ustawy z dnia 5 lipca 2001r. o cenach została nie znajdowały zastosowania do sytuacji, w której decyzje te zostały wydane.

Zgodnie z art.156 § 1 p.2 KPA decyzja wydana bez podstawy prawnej dotknięta jest wadą nieważności. W tym stanie rzeczy badanie dalszych zarzutów skargi i dalszych wad obu decyzji nie było konieczne a zatem działając na podstawie art. 145 §1 p.2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 p.1270, dalej zwana p.p.s.a./ Sąd orzekł jak w sentencji .

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art.200 i 205 § 1 p.p.s.a. i zasądził na rzecz skarżącego kwotę 200zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego.