Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 89/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Anna Szymańska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron, sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska /spr./, Protokolant Agnieszka Foks-Skopińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2005 r. sprawy ze skargi W. K., M. B., A. B., J. H., P. B., M. L., A. S., M. S., M. K., G. K., S. K., M. L., W. L., A. L., B. W., P. L., P. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa zespołu pałacowo-parkowego w B. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz W. K. kwotę 200,00 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].12.2003 r. Wojewoda [...] na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dn. 01.03.1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stwierdził, że część nieruchomości ziemskiej położonej w B. gm. S. o pow. 499,25 ha (obecnie działka nr ewid. [...]), zapisanej w księdze wieczystej B. dobra rycerskie (obecnie KW nr [...]), stanowiąca zespół pałacowo-parkowy nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. l lit. e) dekretu PKWN z dn. 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu wskazano, że właścicielem majątku ziemskiego w B. o pow. 762,0919 ha był S. K. W dniu [...] listopada 1946 r. w miejsce dotychczasowego właściciela wpisano Skarb Państwa. Podstawą przejęcia majątku był art. 2 ust. l lit e) powołanego dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dla ustalenia zakresu przedmiotowego tegoż przepisu niezbędne jest wyjaśnienie pojęcia "nieruchomość ziemska" Wykładnia przedstawiana w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dn. 19.09.1990 r. (W3/89, OTK z 1990 r.. Nr 3, póz. 26) oraz szeregu wyroków Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, iż nieruchomościami "ziemskimi" są wyłącznie te obiekty mienia ruchomego, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. W ocenie organu koniecznym jest zatem ustalenie, czy część majątku B., stanowiąca zespół pałacowo-parkowy była funkcjonalnie powiązana z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej.

Dokumenty zgromadzone w sprawie oraz zeznania świadków wskazują, iż nie istniała funkcjonalna łączność zespołu pałacowo-parkowego z pozostałą częścią nieruchomości. Z karty ewidencyjnej zabytków architektury wynika, że nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo-parkowy obejmowała: pałac, park, dom rządcy, kuźnię, stodołę i magazyn i składała się z dwóch odrębnych części. Pierwsza obejmowała pałac i park oraz plac zabaw, druga natomiast zabudowania gospodarcze. Pałac wraz z przyległym terenem "stanowił wnętrze widokowe zamknięte ścianami zieleni" i oddzielony był od podwórza gospodarczego ogrodzeniem.

Z zeznań natomiast świadków wynika, iż prowadzeniem gospodarstwa rolnego zajmował się M. L. mieszkający w domu zarządcy i urzędujący w tym samym budynku.

Wszelkie decyzje dotyczące funkcjonowania gospodarstwa były podejmowane w biurze zarządcy, jak również tutaj były wykonywane wszelkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa.

Wskutek odwołania wniesionego przez [...] Ośrodek Reumatologiczny Samodzielny Publiczny Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dn. [...].01.2004 r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że dekret z dnia 17 stycznia 1945 r. dokonał zmiany w dekrecie z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej m.in. poprzez skreślenie w art. 2 ust. l w zdaniu pierwszym wyrazów "o charakterze rolnym". Zdaniem Ministra oznacza to, że z chwilą dokonania tej zmiany przejęciu podlegały nieruchomości, które nie posiadały charakteru rolnego. Natomiast istotne jest, czy istniała możliwość wykorzystania zespołu pałacowo-parkowego w B. na cele reformy rolnej wskazane w powołanym dekrecie. Wymienione w tym akcie cele reformy wskazują, iż pojęcie "nieruchomości ziemskiej" obejmowało również zabudowania, w tym pałace, dwory, czy wille. Za taką definicją przemawia również brzmienie art. 6 powoływanego dekretu, a także § 11 i § 44 rozporządzenia wykonawczego do dekretu. Zdaniem organu II instancji. Wojewoda powołując się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego pominął okoliczność, że zapadła ona w całkowicie odmiennym stanie faktycznym i prawnym, a nadto po wejściu w życie Konstytucji RP uchwały Trybunału Konstytucyjnego utraciły moc powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Aby pałac mógł zostać wyłączony spod działania dekretu należało wykazać, iż stanowił on odrębną część nieruchomości ziemskiej, wydzieloną w wyniku podziału prawnego i posiadającą swój ą księgę wieczystą.

W ocenie organu okoliczność, iż pałac z parkiem był odgrodzony od pozostałej części majątku nie świadczy o rozerwaniu więzi funkcjonalnej, bowiem posadowienie ogrodzenia w takim miejscu mieściło się w wówczas obowiązujących normach obyczajowych. Również fakt funkcjonowania zarządcy majątku nie wskazuje, iż nie istniał związek funkcjonalny pomiędzy częścią pałacowo-parkową i gospodarczą, gdyż właściciel i tak miał głos decydujący w sprawach związanych z bieżącym funkcjonowaniem majątku.

W ocenie organu II instancji twierdzenie Wojewody o braku powiązania funkcjonalnego nie odpowiada stanowi faktycznemu i jest sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym.

Minister zlecił, aby organ I instancji zbadał, czy istniał związek funkcjonalny pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym, a majątkiem w B. poprzez następujące powiązania: podmiotowe, terytorialne, czy finansowe. Przy czym zasadniczą kwestią jest ustalenie, czy w dacie wejścia w życie dekretu nie spełniała ona norm obszarowych albo też czy miało miejsce jej wyodrębnienie prawne od pozostałej części majątku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. K. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik M. B., A. B., J. H., P. B., M. L., A. S., M. S., M. K., G. K., S. K. i J. L. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 1 art. 2 ust. l lit. e) i art. 6 dekretu PKWN z dn. 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz art. 138 § 2 kpa.

Skarżący podnieśli, iż twierdzenie Ministra, że zmiana dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej polegająca na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolnym" oznaczała przejęcie na cele reformy, z chwilą wprowadzenia tej zmiany, wszystkich nieruchomości, również nie mających charakteru rolniczego -jest chybione. Zdaniem skarżących poprawka ta miała jedynie charakter redakcyjny, co znalazło potwierdzenie w uchwale. Trybunału Konstytucyjnego z dn. 19.09.1990 r.

akt W 3/89, OTK z 1990 r. nr 3, póz. 26), jak również bogatym orzecznictwie NSA, przywołanym szczegółowo w skardze.

Okoliczność, iż uchwała Trybunału Konstytucyjnego utraciła moc powszechnie obowiązującej wykładni prawa nie niweczy "walorów interpretacyjnych" w niej wyrażonych. Nadto zdaniem skarżących stale powtarzająca się wykładnia przepisów staje się linią orzeczniczą respektowaną przez wszystkie sądy, zatem wiążąca jest w niniejszej sprawie.

Powoływanie się przez organ II instancji na przepisy rozporządzenia wykonawczego jest również chybione, gdyż akt ten został wydany bez upoważnienia ustawodawcy.

W ocenie skarżącego Wojewoda wykazał, iż zespół pałacowo-parkowy był wyodrębniony pod względem prawnym, bowiem o wydzieleniu decydowało przeznaczenie i faktyczny sposób wykorzystania nieruchomości.

Pałac nie został przejęty na żaden z celów wymienionych w art. l ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy, gdyż znajduje się w nim obecnie sanatorium.

Trafnie wojewoda przyjął, iż nie istniało powiązanie podmiotowe między pałacem, a majątkiem, gdyż właściciel S. K. był za młody, aby zajmować się osobiście gospodarowaniem - uczył się w P., a następnie studiował w C., zaś [...].10.1940 r. został zakatowany w M. Rodzina zaś K. została wysiedlona do Generalnej Guberni z chwilą wybuchu II wojny światowej.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, a zarzut naruszenia art. 138 § 2 kpa w niej podniesiony zasługuje na uwzględnienie. Co prawda w obszernym uzasadnieniu skargi nie zostało to uchybienie opisane i wykazane, nie umiej w ocenie Sądu przy rozpoznawaniu odwołania organ II instancji naruszył wyżej przytoczoną normę.

Stosownie zaś do brzmienia powołanego art. 138 § l i 2 kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję, jeżeli orzeknie co do istoty sprawy, umorzy postępowanie pierwszej instancji lub przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji uzna, że rozstrzygnięcie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części i ewentualnie wskaże, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Co prawda Minister stwierdza, iż Wojewoda przy ponownym rozpatrzeniu sprawy winien zbadać powiązania podmiotowe, terytorialne czy też finansowe pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym, a majątkiem ziemskim w B., ale jednocześnie nie wskazuje jakie czynności winien przeprowadzić organ II instancji, aby wykonać te zalecenia. Zwłaszcza, iż Wojewoda w uchylonej przez Ministra decyzji zbadał związki podmiotowe i terytorialne między pałacem, a pozostałą częścią majątku, jednakże doszedł do odmiennych ustaleń, od tych oczekiwanych przez organ II instancji. Warunkiem zaś uchylenia przez organ II instancji kontrolowanej decyzji jest konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Minister zaś nie wykazał, iż wykonanie jego zaleceń tj. zbadanie związku funkcjonalnego na płaszczyźnie powiązań podmiotowych, terytorialnych, finansowych wymaga przeprowadzenia przez Wojewodę postępowania dowodowego w całości lub znacznej części.

W kontrolowanej przez Sąd decyzji Minister wywodzi, iż twierdzenie Wojewody o braku powiązań funkcjonalnych pałacu z majątkiem ziemskim jest sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym. Jednocześnie wskazuje, iż przesłankami pozwalającymi na stwierdzenie, że nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu jest ustalenie, że w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej majątek nie spełniał norm obszarowych w nim wskazanych lub też nieruchomość została wyodrębniona prawnie od pozostałej części majątku. Takie zaś stwierdzenia mogą być potraktowane jedynie jako pogląd prawny i prezentowana przez ten organ wykładnia przepisów dekretu, odmienna od stanowiska zajętego przez organ I instancji. Nie można zaś uznać, iż Minister wykazał konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w całości lub w znacznej części, a tylko taka sytuacja pozwalałaby na uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Odmienna interpretacja przepisów przez Ministra stanowiłaby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i jednocześnie wydania przez niego orzeczenia merytorycznego. Wówczas Minister byłby zobowiązany do dokonania własnej oceny prawnej faktów i okoliczności ustalonych w postępowaniu przed organem I instancji. Byłby również uprawniony do poczynienia odmiennych ustaleń w oparciu o te same dowody, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

W kontrolowanej decyzji natomiast organ uchylił się od wydania decyzji o charakterze reformacyjnym, czym naruszył art. 138 § 2 kpa. Wadliwość zaś ta miała istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, wydanego w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c) ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, póz. 1270 ze zm.), orzekł jak na wstępie.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 i 205 § l powołanej wyżej ustawy.