Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 4428/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Jakub Linkowski /spr./, Sędziowie sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska, sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant Joanna Dziedzic, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2005 r. sprawy ze skargi W.K., M.R., H.R. i M.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2003r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., - po rozpatrzeniu odwołania W. K. następcy prawnego byłych właścicieli nieruchomości ziemskiej "[...]" - utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 1999r., stwierdzającą, że nieruchomość ziemska "[...]" położona w gminie R. o obszarze 111,9 ha, podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że zgodnie z art. 2 ust.1 lit.e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej pod jego działanie podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe kryteria przechodziła ona z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa.

Do przejścia na własność Skarbu Państwa nieruchomości spełniającej przesłanki określone w art. 2 ust.1 lit.e) dekretu o reformie rolnej nie było konieczne wydanie decyzji administracyjnej w tym przedmiocie, ponieważ przeszła ona na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa z dniem 13 września 1944 r., a zaświadczenie wystawione przez wojewódzki urząd ziemski o podpadaniu przedmiotowej nieruchomości pod działanie dekretu było podstawą do wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej w miejsce dotychczasowych właścicieli.

W uzasadnieniu podkreślono, że brak było podstaw do przyjęcia, że powierzchnia przedmiotowej nieruchomości wynosiła, tak jak to twierdzi odwołujący 49 ha, ponieważ z akt sprawy (orzeczenie Prezesa Okręgowego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...] sierpnia 1924r.) wynika, że powierzchnia nieruchomości wynosiła 111,9 ha i dlatego należało uznać, że nieruchomość ta podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13).

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli: W. K., M. R., H. R. i M. P. - następcy prawni byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości, którzy wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Skarżący podnieśli, że przejęcie majątku "[...]" nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ majątek został jeszcze przed wojną rozparcelowany i pozostała jego część miała pow. 49,1335ha, a zatem nie powinien zostać przejęty przez Państwo.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej wskazano.

Na podstawie art. 2 ust.1lit.e) dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100ha powierzchni ogólnej, bądź 50ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar przekraczał 100ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu tj. z dniem 13 września 1944r.

Zarówno w samym dekrecie jak i w przepisach wykonawczych nie ma uregulowań, które uzależniałyby przejście na własność Skarbu Państwa wymienionych w art.2 ust.1lit.e) dekretu nieruchomości ziemskich, od wydania aktów stosowania prawa o charakterze konstytutywnym. Brak jest również uregulowań, które odraczałaby skutek przejścia na własność Skarbu Państwa tych nieruchomości ziemskich w czasie. Dekret z datą jego wejścia w życie, w zakresie nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2ust.1lit.e) wywoływał skutki rzeczowe w zakresie przejścia na własność Państwa tych nieruchomości ex lege. Zaistnienie skutków rzeczowych tego uregulowania w postaci przejścia majątków ziemskich na własność państwa nie było uzależnione ani od wystawienia zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzającego, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani od dokonania na jego podstawie wpisu w księdze wieczystej na zasadach określonych w art.1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946r.o wpisywaniu w księgach hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej /Dz.U.Nr 39, poz.233 ze zm/.

Przepisy wykonawcze do tego dekretu- rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. w jego § 6 przewidziały jednak możliwość złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1lit.e) dekretu. Wniosek taki w myśl § 5 tego rozporządzania podlega rozpoznaniu w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej zapada w formie decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia.

Brzmienie § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. jednoznacznie wskazuje na to, że postępowanie, o którym mowa jest w § 5 tego rozporządzenia (tj. czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust.1lit.e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej), może być prowadzone wyłącznie na wniosek strony tj. właściciela nieruchomości ziemskiej bądź jego prawnych następców.

W sprawie niniejszej jednak taki wniosek nie został złożony.

Następcy prawni byłych właścicieli nieruchomości ziemskiej "[...]" nigdy nie wystąpili o wydanie orzeczenia, którego przedmiotem byłoby ustalenie, czy przedmiotowa nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust.1lit.e) dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zwracali się natomiast konsekwentnie, co zostało również potwierdzone podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, o zwrot ziemi, która nie została rozparcelowana na cele reformy rolnej i ewentualnie o odszkodowanie za ziemię rozparcelowaną.

W tej sytuacji stwierdzić należy, że działające w sprawie organy obu instancji prowadziły postępowanie i wydały decyzje w przedmiocie określenia czy nieruchomość ziemska "[...]" podlegała działaniu art. 2 ust.1lit.e) dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez wniosku strony postępowania złożonego w trybie § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r.

W związku z powyższym ocenić należy, że decyzja, Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2003r., oraz utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] września 1999r., stwierdzającą, że nieruchomość ziemska "[...]" podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa tj. § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] marca 1945r. w zw. z § 5 tego rozporządzenia

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.