Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 424/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Maria Kwiecińska Protokolant: sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu w dniu 01 grudnia 2005r. sprawy ze skargi G. W.j na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odsetek wyrównawczych I. uchyla zaskarżoną decyzję w zaskarżonym zakresie, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej G. W. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. zwraca skarżącej kwotę [...] złotych tytułem nadpłaconego wpisu, IV. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Sokołowska /-/M. Kosewska


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Celnego przyjął zgłoszenie celne SAD OBR nr [...] z dnia [...]r., obejmując samochód osobowy marki Fiat nr nadwozia [...] procedurą dopuszczenia do obrotu i określając kwotę długu celnego w oparciu o obniżoną stawkę celną dla produktów pochodzących z obszaru Unii Europejskiej. Niemieckie władze celne dokonały weryfikacji deklaracji eksportera sporządzonej na umowie kupna samochodu z dnia [...]r. , w wyniku której nie potwierdziły rzetelności danych w niej zawartych i poinformowały polski organ celny pismem nr [...] z dnia [...]r. o tym, że powyższa deklaracja została sfałszowana.

Okoliczności te stanowiły podstawę do wydania przez Dyrektora Urzędu Celnego w dniu [...]r. decyzji nr [...] uznającej przedmiotowe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej kraju pochodzenia, preferencji, zastosowanej stawki celnej i obliczenia kwoty długu celnego oraz określającej tę kwotę w oparciu o autonomiczną stawkę celną w wysokości [...] zł. Decyzja ta została podjęta przez organ I instancji na podstawie art. 207 Ordynacji podatkowej , art. 13 , art. 19 § 1, art. 20 § 1, art. 23 § 1, art. 65 § 4 pkt. 2 b i c, art. 83 , art. 85 § 1, art. 209 , art. 231 § 1 pkt. 1 i art. 262 Kodeksu celnego, art. 16 ust. 1 lit. b, art. 21i art. 32 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego sporządzonego w Brukseli dnia 24 czerwca 1997r. ( zał. do Dz. U. Nr 104 z 1997r., poz. 662 ze zmian. ), § 11 ust. 2 pkt. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego udokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia ( Dz. U. Nr 130, poz. 851 ze zmian. ) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15.12.1998r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej ( Dz. U. Nr 158, poz. 1036 ze zmian. ), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej ( Dz. U. Nr 158, poz. 1036 ze zmian. ) oraz ust. 3 pkt. b Części A Postanowień wstępnych Taryfy celnej.

W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Urzędu Celnego podniósł, że zastosowanie stawek celnych obniżonych dla produktów pochodzących z obszaru Unii Europejskiej uzależnione było w okresie dokonywania spornych zgłoszeń celnych - zgodnie z przepisem ust. 5 Części A Postanowień wstępnych Taryfy celnej oraz postanowieniem art. 13 i art. 16 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego sporządzonego w Brukseli dnia 24 czerwca 1997r. - od jednoczesnego spełnienia następujących warunków :

- dany towar pochodzi z obszaru Unii Europejskiej w rozumieniu postanowień Protokołu nr 4 Układu Europejskiego

- pochodzenie to zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR 1 lub deklaracją na fakturze

- spełniono warunek bezpośredniego przywozu towaru do Polski.

Zgodnie natomiast z art. 32 Protokołu nr 4 dopuszczalna jest dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia towaru, którą można przeprowadzać wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu. Wyniki weryfikacji dokonanej w niniejszej sprawie przez niemieckie władze celne (wiążące dla organów polskich) nie potwierdziły rzetelności danych na umowie będącej załącznikiem do zgłoszenia celnego, a ponadto firma "A." wyjaśniła w piśmie z dnia [...]r., iż sporny pojazd posiada polskie pochodzenie, wobec czego należało stwierdzić brak podstaw do zastosowania obniżonej stawki celnej, która została zadeklarowana na podstawie nieprawdziwych danych.

Ponieważ zgodnie z § 11 ust. 2 pkt. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów dowodem pochodzenia towarów może być trwałe oznaczenie kraju pochodzenia na towarze, a oznaczenie samochodu nr [...] oraz pismo jego producenta umożliwiały ustalenie kraju pochodzenia (Polski), ustalono kwotę należnego długu celnego w oparciu o stawkę autonomiczną.

Organ celny I instancji wezwał ponadto G.W. do uiszczenia niedoboru cła w kwocie [...] zł z odsetkami wyrównawczymi, opierając się na art. 222 § 4 Kodeksu celnego w zw. z § 1 ust. 3 i § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1997r. w sprawie określenia wypadków i warunków pobierania odsetek wyrównawczych oraz sposobu ich naliczania (Dz. U. Nr 143, poz. 958) i z dnia 26 czerwca 1998r. ( Dz. U. Nr 86, poz. 544 ).Zdaniem organu kwota wynikająca z długu celnego została bowiem zarejestrowana na podstawie nieprawidłowych danych podanych przez zgłaszającego w przedmiotowym zgłoszeniu celnym.

W odwołaniu od powyższej decyzji G.W. wniosła o jej uchylenie w całości, zarzucając organowi celnemu naruszenie § 11 ust. 2 pkt. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów poprzez uznanie, że oznaczenie pojazdu tablicą znamionową z symbolami [...] nie świadczy o jego pochodzeniu z kraju Unii Europejskiej, podczas, gdy faktycznie symbole te są dowodem wyprodukowania samochodu na terenie W. Odwołująca się stwierdziła ponadto, że zachowała należytą staranność przy dokonywaniu zgłoszenia celnego, wobec czego obciążenie jej odsetkami wyrównawczymi było bezzasadne. Podkreśliła, że była bowiem przekonana o tym, iż dane podane w dokumencie SAD odnośnie pochodzenia pojazdu były zgodne z posiadaną przez nią wiedzą ze względu na oznaczenia samochodu i jego dokumenty identyfikacyjne. Według G.W. został tym samym wprowadzony w błąd przez samego producenta - koncern FIAT.

Dyrektor Izby Celnej decyzją nr [...] z dnia [...]r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Według organu odwoławczego organ celny ma możliwość zweryfikowania zgłoszenia celnego oraz dołączonych do niego dokumentów po zwolnieniu towarów na podstawie art. 83 Kodeksu celnego . W niniejszej sprawie kontrola zgłoszenia polegała na sprawdzeniu rzetelności i prawidłowości wystawienia dowodu pochodzenia importowanego samochodu. Ponieważ wynik weryfikacji nie potwierdził preferencyjnego pochodzenia pojazdu z Unii Europejskiej, należało uznać, że obniżona stawka celna zadeklarowana w zgłoszeniu celnym była nienależna. Ponadto niemiecki władze celne stwierdziły, że deklaracja o takim pochodzeniu, zawarta w umowie kupna-sprzedaży pojazdu z dnia [...]r. została sfałszowana. Wobec tego pochodzenie pojazdu ustalono - zgodnie z przepisem § 11 ust.2 pkt. 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów - na podstawie trwałego oznaczenia kraju wytworzenia oraz informacji od producenta i ustalono kwotę długu celnego według stawki autonomicznej. Odnosząc się natomiast do nałożenia obowiązku uiszczenia odsetek wyrównawczych organ II instancji powtórzył tezę Dyrektora Urzędu Celnego, iż kwota wynikająca z długu celnego została zarejestrowana na podstawie nieprawidłowych danych podanych przez zgłaszającego. Wynika to z faktu sfałszowania deklaracji o pochodzeniu towaru. Deklaracja została bowiem umieszczona w przedłożonej do zgłoszenia celnego umowie z dnia [...]r., uznanej przez niemieckie władze celne za sfałszowaną. Przedstawiły one egzemplarz umowy kupna spornego pojazdu z dnia [...]r. (uzyskany od sprzedającego), nie zawierający deklaracji o preferencyjnym pochodzeniu towaru oraz z inną ceną zakupu.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego G.W. wniosła o uchylenie orzeczeń organów celnych II i I instancji w zakresie ustalonych odsetek wyrównawczych, zarzucając tym organom niezastosowanie § 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów oraz błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż skarżąca posłużyła się sfałszowanym dokumentem zakupu samochodu. Według skarżącej organ celny nie wyjaśnił wystarczająco, dlaczego uznał za sfałszowany egzemplarz umowy z [...]r., a kopię umowy przedłożonej przez niemieckie władze celne za umowę właściwą. Cena pojazdu podana w umowie dołączonej do zgłoszenia celnego opiewała na kwotę [...] marek niemieckich, podczas gdy kopia umowy z [...] dotyczyła ceny w wysokości [...] marek, co wskazywać może na jej sfałszowanie przez sprzedawcę w celu umniejszenia należnych podatków. G. W. powtórzyła też argumenty o oznaczeniu pojazdu, wskazującym na jego pochodzenie z W. i wskazała, że dopiero jednoznaczna informacja od firmy FIAT rozwiała wątpliwości organu celnego w tej kwestii.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył , co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wszelkie korzystanie z preferencji celnych w postaci obniżonych stawek celnych jest uwarunkowane konkretnymi wymogami określonymi przez przepisy prawa celnego i stosowne umowy międzynarodowe. Podstawą normatywną działania organów celnych w niniejszej sprawie był Kodeks celny oraz akt o charakterze umowy międzynarodowej - Porozumienie w formie wymiany listów między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi w sprawie zmiany Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej - podpisane w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 roku ( załącznik do Dz.U. Nr 104 poz. 662 z 1997 roku ).

Według art. 16 tego Protokołu zastosowanie stawek celnych obniżonych dla produktów pochodzących z obszaru Unii Europejskiej możliwe było jedynie w przypadku ustalenia, że dany towar pochodzi (w znaczeniu - został wyprodukowany) z obszaru Unii Europejskiej, a pochodzenie to zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR 1 lub deklaracją na fakturze. W przypadku ustalenia, że dany towar nie może być uznany za pochodzący z krajów Unii Europejskiej, nie ma podstaw do zastosowania stawek preferencyjnych.

Organ celny I instancji w ramach czynności kontrolnych dotyczących danych zawartych w zgłoszeniu celnym z dnia [...] roku (dokonywanych na podstawie art. 83 Kodeksu celnego) zwrócił się do niemieckich władz celnych z prośbą o przeprowadzenie weryfikacji deklaracji zawartej w umowie kupna-sprzedaży załączonej do przedmiotowego zgłoszenia celnego. W oparciu o przepis art. 32 cytowanego Protokołu niemieckie władze celne dokonały takiej weryfikacji i w piśmie z dnia [...]r. nr [...] poinformowały, że umowa ta została sfałszowana, przedkładając przy tym umowę z [...]r. sporządzoną dla tej samej osoby i dotyczącą tego samego towaru, jednakże bez deklaracji o jego preferencyjnym pochodzeniu.

Na podstawie tej informacji oraz pisma producenta pojazdu z dnia [...]r. polskie organy celne przyjęły , że skoro sprowadzony towar nie ma statusu produktu pochodzącego z obszaru Unii Europejskiej, to nie może korzystać z preferencji celnych.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie okazała się zasadność obciążenia skarżącej obowiązkiem uiszczenia odsetek wyrównawczych. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych Sąd stwierdził, że organy celne zbyt arbitralnie uznały winę skarżącej odnośnie podania nieprawidłowych danych w przedmiotowym zgłoszeniu celnym, co spowodowało zarejestrowanie zaniżonej kwoty długu celnego. Zdaniem organów celnych G. W. nie spełniła przesłanki zwalniającej od obowiązku zapłaty odsetek wyrównawczych, określonej w § 1 ust. 3 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1997r. w sprawie określenia wypadków i warunków pobierania odsetek wyrównawczych oraz sposobu ich naliczania ( Dz. U. Nr 143, poz. 958 ) i z dnia 26 czerwca 1998r. ( Dz. U. Nr 86, poz. 544 ), tzn. nie udowodniła w wystarczający sposób, iż podanie w zgłoszeniu celnych informacji o pochodzeniu samochodu spowodowane było szczególnymi okolicznościami, nie wynikającymi z jej zaniedbania, czy tym bardziej świadomego działania. Wynikać to ma przede wszystkim z faktu uznania przez niemieckie organy celne umowy kupna - sprzedaży pojazdu z dnia [...]r. za dokument sfałszowany.

W ocenie Sądu organy celne nie wyjaśniły jednak w wystarczający i przekonujący sposób, dlaczego należało uznać egzemplarz umowy z [...]r. za sfałszowany, a kopia umowy sporządzonej w dniu [...]r. dotyczyła umowy zawartej rzeczywiście (należało to uczynić tym bardziej, że strona niemiecka nie odniosła się szerzej do tej kwestii). Wątpliwości winien budzić przede wszystkim fakt podania różnych cen pojazdu ( [...] marek niemieckich ) , co wskazywać może na ewentualność sfałszowania umowy z dnia [...]r. przez sprzedawcę w celu umniejszenia kwoty należnych podatków. Jest przy tym mało prawdopodobne, że G.W. chciała sfałszować umowę w celu zadeklarowania ceny samochodu wyższej niż zapłacona faktycznie , bo oznaczałoby to przecież automatycznie zapłatę większego cła. Organy celne wykazały się ponadto niekonsekwencją, bo skoro uznały umowę z dnia [...]r. za właściwą, to nie miały podstaw do jednoczesnego przyjęcia, iż cena pojazdu opiewała na kwotę [...] marek niemieckich, podaną w zakwestionowanej umowie z dnia [...]r. Zdaniem Sądu należało wyjaśnić również kwestię podpisów skarżącej na obu umowach, albowiem różnią się one od siebie w znaczny sposób, przy czym parafa zawarta w umowie uznanej za sfałszowaną jest podobna do parafy widniejącej na innych niekwestionowanych dokumentach sygnowanych przez G.W. - upoważnieniu z dnia [...]r. i pełnomocnictwie procesowym udzielonym adwokatowi z dnia [...]r. Należy także nadmienić, iż w aktach sprawy znajduje się pismo Kierownika Referatu Wartości Celnej i Podatków Pośrednich Urzędu Celnego z dnia [...]r., z którego wynika, iż umowa z dnia [...]r. - jako nie potwierdzona za zgodną z oryginałem - wzbudziła zastrzeżenia funkcjonariuszy celnych (m. in. w zakresie różnicy w cenach i podpisach), w związku z czym postulowano nawet wezwanie strony do złożenia wyjaśnień w tym zakresie. Czynności te nie zostały jednak ostatecznie dokonane w toku przedmiotowego postępowania.

Sąd wziął pod uwagę argumenty organu celnego odnośnie tego, iż weryfikacja przeprowadzona przez właściwe władze celne kraju eksportu stanowi jedyną formę kontroli dowodów pochodzenia towaru, a wynik tej weryfikacji powinien w związku z tym wiązać władze celne kraju importu. Uznając powyższe stanowisko za słuszne co do kontroli dowodów pochodzenia towarów, należy jednak zauważyć, że przedłożony przez stronę niemiecką egzemplarz umowy z dnia [...]r. był nowym dokumentem stanowiącym w zasadzie kluczowy dla organu celnego dowód uzasadniający nałożenie obowiązku uiszczenia odsetek wyrównawczych i z tego powodu winien on podlegać normalnym regułom oceny dowodów, określonym w przepisach Ordynacji podatkowej (w szczególności art. 187 § 1 Ordynacji). Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w doktrynie organ administracyjny obowiązany jest rozpatrzyć poszczególne dowody zebrane w danej sprawie z osobna, ale również dokonać oceny wszystkich dowodów we wzajemnej łączności, ustosunkowując się do istotnych różnic stwierdzonych w zebranych dowodach. Można przy tym odmówić wiary określonym dowodom, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny (zob. m.in. B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2005, s. 713 oraz S. Babiarz i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 521).

Ponadto zdaniem Sądu organ odwoławczy nie ustosunkował się odpowiednio do argumentów strony skarżącej dotyczącej oznaczenia pojazdu, mającej, według niej, wskazywać na pochodzenie z W. . Chodzi m. in. o literę "Z" zamieszoną w numerze identyfikacyjnym nadwozia , która stanowić miała trwałe oznaczenie kraju pochodzenia pojazdu w rozumieniu § 11 ust. 2 pkt. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego udokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz. U. Nr 130, poz. 851 ze zmian.). Trzeba też podkreślić, że same organy celne miały wątpliwości w tej kwestii, które zostały rozwiane dopiero po uzyskaniu jednoznacznej informacji od firmy FIAT . W opinii Stowarzyszenia Rzeczoznawców Techniki Samochodowej i Ruchu Drogowego z dnia [...]r. dotyczącej określenia kraju producenta pojazdu stwierdzono ponadto wyraźnie, że skarżąca nabywając samochód w N. otrzymała dokumenty identyfikacyjne, które mogły ją wprowadzić w błąd, sugerując zakup pojazdu wyprodukowanego w kraju Unii Europejskiej - we W..

Ze względu na powyższe okoliczności Sąd uznał, że dokonane przez Dyrektora Izby Celnej naruszenia przepisów postępowania (art. 187 § 1 i art. 122 Ordynacji podatkowej w zw. art. 262 Kodeksu celnego - poprzez nie rozpatrzenie w wyczerpujący sposób całego zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji niedokładne wyjaśnienie jej stanu faktycznego) mogły mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy , co powinno skutkować uchyleniem jego decyzji w zakresie dotyczącym odsetek wyrównawczych.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c), art. 200, art. 225 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmian.) orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska /-/ M. Kwiecińska