Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 364/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 par. 1, 80 i 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: sędzia WSA Urszula Wiśniewska sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz- Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2019r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Pismem z [...] lutego 2019 r. Skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu zaległych składek.

Decyzją z dnia [...] marca 2019 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3, 3a, 3b i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.) – dalej: u.s.u.s. – oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu decyzji wyczerpująco wyjaśniono, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uzasadnia możliwości umorzenia należności.

W przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym ustalono, że Skarżący prowadził, w okresie od [...] marca 2011 r. do [...] listopada 2014 r., działalność gospodarczą w zakresie działalności usługowej wspierającej produkcję roślinną.

Skarżący w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazał, że jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony na okres 1 roku na stanowisku magazyniera za wynagrodzeniem [...] zł brutto.

Skarżący oświadczył, że jest kawalerem i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema siostrami, z których jedna posiada lekki stopień niepełnosprawności, stara się o przyznanie renty, jest bezrobotna, niezarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy (PUP), a druga jest bezrobotna zarejestrowana w PUP. Podał jednocześnie, że jedynym źródłem utrzymania rodziny jest wykonywana przez niego praca zarobkowa.

Stałe wydatki związane z utrzymaniem Skarżący określił na kwotę [...]zł miesięcznie opłaty eksploatacyjne i koszty związane z leczeniem.

Skarżący nie opisał swojej sytuacji zdrowotnej. Podał, że jedna z sióstr ma problemy z kręgosłupem i ponosi wydatki na leczenie, a stan zdrowia ma wpływ na jej możliwości znalezienia pracy.

Skarżący figuruje jako współwłaściciel dwóch samochodów: [...] z 1997 r. o wartości ok. [...] zł oraz [...] z 2007 r. o wartości ok. [...] zł. Skarżący wyjaśnił, że samochód marki [...] został zezłomowany przed ok. 10 laty, a [...] zawsze był własnością siostry, a Skarżący figuruje jako współwłaściciel wyłącznie w celu uzyskania zniżek ubezpieczeniowych.

Skarżący nie figuruje jako właściciel nieruchomości.

Organ ustalił, że Skarżący zgłoszony został do ubezpieczeń społecznych z podstawą wymiaru składek [...] zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokonano szczegółowej analizy należności nią objętych pod kątem przebiegu terminu przedawnienia. Należności za okres 3/2011 - 11/2014 r., które objęte są wnioskiem o umorzenie nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Wobec Skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w toku którego w ciągu ostatnich 6 miesięcy przed wydaniem decyzji wyegzekwowano [...] zł.

Mając za uwadze opisane wyżej okoliczności organ uznał, że Skarżący nie spełniła żadnej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a także w oparciu o art. 28 ust 3a powołanej ustawy. W opinii Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie ma zatem podstaw do uwzględnienia wniosku i umorzenia należności.

W skardze do tut. Sądu skarżący na podstawie art. 180 § 1 k.p.a. zarzucił decyzji zlekceważenie przepisów szczególnych w postępowaniach z zakresu ubezpieczeń społecznych, a mianowicie zignorowanie norm prawa w przedmiocie przedawnienia części zobowiązań oraz interesu zobowiązanego, który dopiero na krótki okres umowy podjął zatrudnienie. Organ rentowy związany doktryną art. 83 ust 2 u.s.u.s. powinien był – w jego ocenie – prowadzić swoje postępowanie w oparciu oraz według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję ZUS z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, aczkolwiek nie wszystkie podnoszone zarzuty okazały się trafne.

W pierwszym rzędzie należy odnieść się do kwestii poprawności zastosowanego przez ZUS trybu postępowania oraz kwestii przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Skarżący zarzucił naruszenie art. 180 § 1 k.p.a. poprzez zlekceważenie przepisów szczególnych z zakresu ubezpieczeń społecznych w przedmiocie przedawnienia oraz interesu zobowiązanego oraz art. 83 ust. 2 u.s.u.s. poprzez niezastosowanie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

Zgodnie z art. 180 § 1 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Z kolei art. 83 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Skarżący w prezentowanym stanowisku błędnie jednak pomija przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s., który przewiduje, że od decyzji m.in. w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jednocześnie z powyższym przepisem koresponduje art. 127 § 3 k.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. W związku z powyższym należy wskazać, że postępowanie organu w rozpoznawanej sprawie prowadzone jest w oparciu o przepisy regulujące postępowanie administracyjne, a nie cywilne.

Niezależnie od powyższego zgodnie z art. 52 § 3 p.p.s.a., jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Skarżący prawidłowo pouczony o tej możliwości przez organ skorzystał z prawa wynikającego z art. 52 § 3 p.p.s.a.

Jeśli chodzi o kwestię przedawnienia, to w sprawie nie znajdują zastosowania rozwiązania przewidziane w Kodeksie cywilnym, jak twierdzi Skarżący. Należy się zgodzić z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, że do określenia terminu przedawnienia zaległości z tytułu składek w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie przepisy wprowadzone od 1 stycznia 2012 r.

Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Powyższe oznacza, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu. Zgodnie z art. 24 ust 4 u.s.u.s (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-6. Stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Stanowisko ZUS należy co do zasady ocenić jako prawidłowe.

Niemniej jednak analiza przedłożonej przez organ dokumentacji stanowiącej podstawę dokonanej analizy biegu terminu przedawnienia należności budzi wątpliwości co do wskazanej w zaskarżonej decyzji daty, w której nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia. Organ utrzymuje, że datą tą było doręczenie Skarżącemu tytułów wykonawczych w dniu [...] czerwca 2013 r. W załączonej dokumentacji wprawdzie znajduje się potwierdzenie odbioru przez Skarżącego, na którym zamieszczono część numeru tytułów wykonawczych – "[...]" (k. 24) dotyczących zaległości od marca do maja 2011 r., jednakże jako data odbioru widnieje na nim [...] czerwca 2013 r. Wobec tej rozbieżności, nie kwestionując możliwości wystąpienia okoliczności powodującej zawieszenie biegu terminu przedawnienia, w ocenie Sądu, niezbędne będzie uzupełnienie materiału dowodowego w celu wykazania przez organ w niebudzący wątpliwości sposób faktu i daty zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Odnosząc się natomiast do zasadności odmowy umorzenia zaległości w kontekście oceny wystąpienia przesłanek zastosowania tej instytucji należy wskazać, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie "nieściągalności zostało sprecyzowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wedle jego zapisów zachodzi ona, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Dla oceny czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów publicznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia dotyczą skarżącej jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Przepis ten przewiduje w szczególności następujące przesłanki:

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jednocześnie, w myśl § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku.

Należy wskazać, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. W orzecznictwie wskazuje się, że decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1807/14). Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (zob. wyrok NSA z 8 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1807/14, publ.: CBOSA). Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08, z 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14, publ.: CBOSA). Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt I GSK 1498/17, publ.: CBOSA). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 384/12; z 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14, publ.: CBOSA).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ dokonał analizy okoliczności sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i prawidłowo ustalił, iż w przypadku skarżącej nie zachodzi żadna ze wskazanych w tym przepisie sytuacji całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.

Analizując zaś przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia należy stwierdzić, że nie zostały spełnione przesłanka określona w pkt 2 i 3, gdyż Skarżący nie wykazał, że choruje na przewlekłą chorobę jak również nie ciążył na niej obowiązek sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiając ją uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem Sądu nie jest jednak prawidłowa dokonana przez organ ocena ogólnej przesłanki umorzenia należności wynikająca z przytoczonego przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ powołując się na wysokość dochodu w gospodarstwie domowym Skarżącego w kwocie [...]zł netto z tytułu z tytułu zatrudnienia stwierdził, że może on sfinansować podstawowe potrzeby życiowe. Jednocześnie organ wskazał, że istnieje możliwość spłaty należności w pełnej wysokości w ramach układu ratalnego, gdyby wysokość zadłużenia okazała się dla Skarżącego trudna do uregulowania w formie jednej wpłaty.

W ocenie Sądu stanowisko organu w doniesieniu do wystąpienia przesłanki umorzenia przewidzianej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. nie jest trafne. Zważyć trzeba, że z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 8, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z dnia 2 marca 2017 r., sygn. akt GSK 1855/15, publ.: CBOSA). NSA w wyroku z dnia 17 października 2017 r., (sygn. akt II GSK 1498/17, publ.: CBOSA) wskazał, że wymieniona w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2366/13, publ.: CBOSA). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09). W ocenie Sądu organ nie wykazał, że pomimo egzekwowania należności skarżąca będzie w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niej. Nie ma wątpliwości, że te ustalenia wymagają odniesienia się do wyników postępowania dowodowego w konkretnej sprawie i nie mogą być oparte na ogólnikach, w szczególności organ powinien wyjaśnić, na czym opiera przekonanie o efektywności egzekucji oraz dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej zobowiązanej spłata należności nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5568/16, publ.: CBOSA). Dokonując oceny organ winien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącą z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku.

Nie wiadomo, na jakiej podstawie organ ustalając dochód gospodarstwa domowego na poziomie kwoty ok. [...] zł tj. dochód uzyskiwany przez Skarżącego ze stosunku pracy stwierdził, że nie spełnia on przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym (k.4 akt admin.) Skarżący wskazał, że na opłaty eksploatacyjne wydatkuje miesięcznie kwotę [...]zł oraz ponosi wydatki na leczenie w wysokości [...] zł miesięcznie. Podkreślenia również wymaga, że powyższe zestawienie nie zawiera zakupów środków higieny ubrań czy też obuwia, które bez wątpienia skarżąca, co pewien czas musi nabywać. Wskazać należy, że w oparciu o przepis art. 77 § 4 k.p.a. organ jako fakt powszechnie znany powinien był uwzględnić okoliczność, iż w skład kosztów zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wchodzą przede wszystkim koszty wyżywienia, a także w pewnym zakresie koszty ubrania. W ocenie Sądu do tego rodzaju kosztów należy też zaliczyć koszty zakupu podstawowych środków higieny i czystości. Podkreślenia również wymaga, że Skarżący przedstawiając w oświadczeniu o sytuacji majątkowej (k.3-6 akt admin.) poszczególne stałe wydatki podała w tym względzie takie informacje, jakie obejmował ten formularz, w którym nie uwzględniono wydatków na: żywność, odzież, środki czystości. Konstrukcja formularza oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby wnoszącej np. o umorzenie zaległości z tytułu składek nie może w ocenie Sądu determinować zakresu istotnych ustaleń faktycznych dokonywanych w prowadzonym przez organ postępowaniu.

Organ rozważając kwestie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej nawiązał do wskaźników minimum egzystencji i minimum socjalnego publikowanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (www.ipiss.com.pl). Organ wskazał, że minimum egzystencji w odniesieniu do Skarżącego i jego rodziny wynosi [...] zł, a minimum socjalne [...] zł. Należy wskazać, że organ przyjął wartości minimum egzystencji dla gospodarstwa pracowniczego 3-osobowego (składającego się z kobiety, mężczyzny i starszego dziecka w wieku 13-15 lat). W roku 2018 wskaźnik minimum egzystencji wzrósł i wyniósł [...] zł. Należy też wskazać, że struktura gospodarstwa domowego Skarżącego jest inna, ponieważ tworzą je trzy dorosłe osoby, co w ocenie Sądu w tych okolicznościach uzasadnia odejście od prostego odwoływania się do danych statystycznych. Organ w prowadzonych wyliczeniach pominął wpływ prowadzenia egzekucji z wynagrodzenia Skarżącego na kwotę środków finansowych pozostających do jego dyspozycji, która z oczywistych względów jest niższa. Przy wyliczeniach niezbędne będzie też zweryfikowanie rozbieżności w zakresie kwoty uzyskiwanego przez Skarżącego wynagrodzenia. Skarżący wskazywał, że jego wynagrodzenie w rzeczywistości wynosi [...] zł. brutto, a nie jak wskazał organ [...] zł. brutto. Niewątpliwie przy tym spłata kwoty zaległości w wysokości ponad 42 tys. zł. przy uwzględnieniu sytuacji majątkowej będzie rzutowała na egzystencję Skarżącego i jego rodziny.

Organ stwierdził również, że istnieje możliwość, aby Skarżący spłacił zadłużenie w ramach układu ratalnego. Powyższe stanowisko w ocenie Sądu nie zasługuje na aprobatę, gdyż układ ratalny musi mieć realne podstawy. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że płatnik może spłacić zadłużenie w ratach, bez wskazania źródła finansowania oraz wysokości ewentualnych rat.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę, ZUS uwzględni ocenę wynikającą z niniejszego wyroku. Rozważy, czy egzekwowanie należności ZUS z dochodu i majątku Skarżącego może realnie prowadzić do popadnięcia skarżącej w ubóstwo, powodujące konieczność korzystania z pomocy społecznej. Nadto organ w sposób wszechstronny rozważy możliwość uwzględnienia słusznego interesu Skarżącego (art. 7 k.p.a.), mając na uwadze jego sytuację materialną. ZUS weźmie przy tym pod uwagę to, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna zarówno z interesem tego obywatela, jak i z interesem publicznym (por. wyroki NSA: z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06; z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08; z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1807/14, publ.: CBOSA).

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.