Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 2539/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 § 2 pkt 5, art. 185 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 352/17 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce z dnia [...] lipca 2017r., nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie; 2. zasądza od Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce na rzecz M. R. kwotę 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 30 stycznia 2018r., sygn. akt III SA/Lu 352/17 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę M. R. (dalej też: "strona", "skarżący", "wnioskodawca") na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej też: "Dyrektor", "organ", "ARiMR") z [...] lipca 2017r., nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

Decyzją z [...] lipca 2017r.,nr [...] Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Chełmie z [...] marca 2017r., nr [...] w sprawie przyznania M. R. płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 na rok 2016.

Oddalając skargę na powyższą decyzję wskazanym na wstępie wyrokiem z 30 stycznia 2018r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w pierwszej kolejności wskazał, że we wniosku o płatność rolnośrodowiskową na 2016 rok skarżący zadeklarował realizację następujących pakietów\wariantów\opcji: 1) Wariant: 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania; 2) Wariant: 8.2.1 Międzyplon ozimy.; 3) Wariant: 8.3.1 Międzyplon ścierniskowy. Argumenty skarżącego skupiały się przede wszystkim na zarzutach odnoszących się do braku zbadania przez organy administracji wyczerpująco wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z niniejszą sprawą oraz nieprzeprowadzeniu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej. Jednak w ocenie Sądu I instancji, nie sposób zarzucić organom w niniejszej sprawie wadliwości poczynionych przez nie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę faktyczną zapadłego rozstrzygnięcia. Przede wszystkim, do zaprezentowanej rekonstrukcji zdarzeń wykorzystano dane pokontrolne zawarte w raporcie Powiatowego Inspektora Weterynarii. W niniejszej sprawie w roku 2015 w gospodarstwie strony stwierdzono naruszenia dotyczące zasad wzajemnej zgodności (dotyczące BW 4.1).Jak wynika z raportu z czynności kontrolnych przeprowadzonych w siedzibie stada w zakresie wymogów wzajemnej zgodności z [...] listopada 2016r., w ustaleniach końcowych Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Chełmie stwierdził "nieterminowe zgłoszenia sprzedaży bydła z poz. 31-34 zał. IW-SIRZ". W dokumencie raportu z czynności kontrolnych w zakresie wymogów wzajemnej zgodności kontrolujący wskazał liczbę punktów przypisanych stwierdzonym niezgodnościom dla nieprawidłowości BW 4.1 – Zasięg: 5, Dotkliwość: 3, Trwałość: 1 oraz nie uznał stwierdzonej niezgodności za celową.

Jak wskazał WSA skarżący był obecny przy kontroli na miejscu i osobiście odebrał raport z czynności kontrolnych. Potwierdza to podpis skarżącego złożony przez niego na stronach raportu. Otrzymał również kopię raportu, nie zgłaszając żadnych zastrzeżeń, czy też uwag do zawartych w nim przez kontrolujących informacji. Dopiero na etapie odwołania skarżący podniósł, że zwierzęta o numerach identyfikacyjnych: [...], [...], [...] i [...], znajdowały się w bazie IRZ, były do niej zgłoszone, a utraciły jedynie kolczyki. Powyższej okoliczności rolnik nie wyjaśnił jednak na miejscu, w toku kontroli, nie przedstawił też w toku postępowania dowodów, które mogłyby doprowadzić do ewentualnej zmiany ustaleń faktycznych w sprawie. W ocenie Sądu I instancji twierdzenia skarżącego stanowią jedynie polemikę z niewadliwymi w świetle zebranych dowodów ustaleniami faktycznymi organu możliwymi do dokonania w tej sprawie na ich podstawie. WSA wskazał, że protokół (raport) z czynności kontrolnych ma moc prawną dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 k.p.a., gdyż został sporządzony przez uprawniony do tego organ i w przepisanej formie, w zakresie powierzonych mu z mocy prawa zadań wskazanych w zakresie działania tego organu. WSA nie kwestionował również, prawidłowości rozstrzygnięcia organów w zakresie wykluczenia z płatności na rok 2016 działki ewidencyjnej nr [...] oznaczonej jako działka T (województwo: lubelskie, powiat: ch., gmina: R. H., obręb D.) o powierzchni 0,30 ha. Wskazał, że zgodnie z art. 20 ust. 4 ustawy z 20 lutego 2015r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015r. poz. 349, z późn. zm.), warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a taka pomoc do gruntu wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny. W myśl § 3a pkt 1 i pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 21 stycznia 2004r. w sprawie warunków oraz trybu udostępniania danych przechowywanych w rejestrach i ewidencjach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów (Dz.U. Nr 10, poz. 90, z późn. zm.), Agencja Nieruchomości Rolnych, w terminie do 30 czerwca danego roku, udostępnia z urzędu Agencji, według stanu na dzień 31 maja danego roku, dane dotyczące gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, zawarte w rejestrach lub ewidencjach prowadzonych przez Agencję Nieruchomości Rolnych. Jak zauważył Sąd I instancji, z danych przekazanych przez Agencję Nieruchomości Rolnych wynika, że działka ewidencyjna nr 188, wchodzi w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Jednocześnie do Biura Powiatowego ARiMR w Chełmie nie wpłynął od skarżącego rolnika dokument potwierdzający posiadanie tytułu prawnego do tejże działki ewidencyjnej zadeklarowanej we wniosku o przyznanie płatności. Wyjaśnienia w tym zakresie skarżący ograniczył jedynie do informacji, że działka ta "jest wykorzystywana i użytkowana rolniczo przez niego, a jej stan prawny został uregulowany drogą porozumienia z Agencją Nieruchomości Rolnych, co zostało przez skarżącego telefonicznie wyjaśnione w rozmowie z pracownikiem Biura Powiatowego ARiMR w Chełmie". Takie wyjaśnienie skarżącego nie dokumentowało stanu prawnego wskazanej działki i nie mogło prowadzić do odmiennych ustaleń faktycznych. Również sam skarżący nie wskazał w skardze dowodów, które mając istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zostałyby pominięte przez organy przy dokonywaniu ustaleń faktycznych w sprawie, co czyni stawiane w tym zakresie zarzuty oczywiście bezzasadnymi. Następnie WSA zwrócił uwagę, że we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2016 w wariancie 1.1 - Zrównoważony sposób gospodarowania, zgłoszona została powierzchnia 69,17 ha. W trakcie prowadzonego postępowania ustalono, że powierzchnia deklarowana kwalifikowana we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach powyższego wariantu była mniejsza i wynosiła 68,87 ha (po wykluczeniu z płatności działki ewidencyjnej nr 188 o pow. 0,30 ha). Powierzchnia zaś stwierdzona ustalona w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.Urz. L 347 z 20.12.2013r., s. 549) oraz § 18 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, wynosiła 67,52 ha, a zatem łączna powierzchnia obszaru wykluczonego z płatności wynosiła 1,35 ha. Początkowa kwota płatności rolnośrodowiskowej w ramach Wariantu: 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania, po uwzględnieniu degresywności, o której mowa w § 20 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego wynosiła 24.307,20 zł. Kwota ta została pomniejszona ze względu na nieprzestrzeganie norm oraz wymogów. W gospodarstwie rolnika stwierdzono naruszenia dotyczące zasad wzajemnej zgodności (dotyczące BW 4.1). Zatem kwota przyznanej płatności rolnośrodowiskowej w ramach Wariantu: 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania, po uwzględnieniu wszystkich zmniejszeń, wyniosła ostatecznie 22.119,55 zł. W dalszej WSA w odniesieniu do Wariantu: 8.2.1 Międzyplon ozimy wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania organ ustalił, że powierzchnia deklarowana kwalifikowana we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach wynosiła 34,75 ha. Powierzchnia ta uwzględnia także powierzchnię ze złożonej w dopuszczalnym terminie zmiany do wniosku o przyznanie płatności na rok 2016. Natomiast powierzchnia stwierdzona wyniosła 34,68 ha, gdyż podczas kontroli administracyjnej niniejszej sprawy stwierdzono, że w ramach Wariantu: 8.2.1 Międzyplon ozimy, zadeklarowano powierzchnię większą niż powierzchnia podjętego zobowiązania. Łączna powierzchnia obszaru wykluczonego z płatności wyniosła w tym zakresie 0,07 ha. Wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych kwalifikowanych w ramach Wariantu: 8.2.1 Międzyplon ozimy a powierzchnią stwierdzoną w czasie kontroli administracyjnej wynosiła 0,20%. Podkreślił, że zgodnie z art. 18 ust. 6 akapit pierwszy rozporządzenia (UE) nr 640/2014, w przypadku, gdy powierzchnia zadeklarowana (kwalifikowana) we wniosku przekracza powierzchnię stwierdzoną oraz gdy różnica między powierzchnią zadeklarowaną a powierzchnią stwierdzoną wynosi nie więcej niż 3% lub 2 ha, płatność przysługuje do powierzchni stwierdzonej. Początkowa kwota płatności rolnośrodowiskowej w ramach omawianego wariantu, po uwzględnieniu degresywności, wynosiła 14.565,60 zł. Kwota ta została pomniejszona ze względu na nieprzestrzeganie norm oraz wymogów, co ustalono w oparciu o kontrolę przeprowadzoną w gospodarstwie strony. Podniósł, że na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 maja 2015r. w sprawie liczby punktów, jaką przypisuje się stwierdzonej niezgodności, oraz procentowej wielkości kary administracyjnej w zależności od liczby punktów przypisanych zatwierdzonym niezgodnościom (Dz.U. z 2015r., poz. 743, z późn. zm.) i art. 39 rozporządzenia (UE) nr 640/2014, określono procentową wielkość zmniejszenia kwoty płatności na poziomie 9%. W związku z tym należna kwota płatności została pomniejszona o kwotę w wysokości 1.310,90 zł. Kwota przyznanej płatności rolnośrodowiskowej w ramach Wariantu: 8.2.1 Międzyplon ozimy, po uwzględnieniu wszystkich zmniejszeń, wyniosła 13.254,70 zł. W odniesieniu zaś do płatności objętej Wariantem: 8.3.1 Międzyplon ścierniskowy, według Sądu I instancji organ zasadnie wykluczył z płatności działkę ewidencyjną nr 188 wchodzącą w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Jednocześnie wskazał, że w roku 2015 w gospodarstwie rolnika stwierdzono naruszenia dotyczące zasad wzajemnej zgodności dotyczące BW 4.1. Na podstawie powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 maja 2015r. określono procentową wielkość zmniejszenia kwoty płatności na 9%. W związku z tym należna kwota płatności została pomniejszona o 1.310,90 zł. Kwota przyznanej płatności rolnośrodowiskowej w ramach Wariantu: 8.2.1 Międzyplon ozimy, po uwzględnieniu wszystkich zmniejszeń, wyniosła w konsekwencji 13.254,70 zł. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w trakcie prowadzonego postępowania ustalono również, że powierzchnia deklarowana kwalifikowana we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach Wariantu: 8.3.1 Międzyplon ścierniskowy, wynosiła 21,01 ha. Powierzchnia ta uwzględnia także powierzchnię ze złożonej w dopuszczalnym terminie zmiany do wniosku o przyznanie płatności na rok 2016. Powierzchnia stwierdzona w ramach Wariantu: 8.3.1 Międzyplon ścierniskowy, wynosiła 20,78 ha. Ustalono więc, że zadeklarowano powierzchnię większą niż powierzchnia podjętego zobowiązania. Łączna powierzchnia obszaru wykluczonego z płatności wynosiła 0,23 ha. Wyliczona zaś procentowa różnica między powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych kwalifikowanych w ramach tego wariantu a powierzchnią stwierdzoną w czasie kontroli administracyjnej wyniosła 1,11%. Mając na uwadze art. 18 ust. 6 akapit pierwszy rozporządzenia (UE) nr 640/2014 oraz wyniki przeprowadzonej kontroli na miejscu, powierzchnia zakwalifikowana do przyznania wyniosła 20,78 ha. Początkowa kwota płatności rolnośrodowiskowej w ramach Wariantu: 8.3.1 Międzyplon ścierniskowy, po uwzględnieniu degresywności, wynosiła 8.312,00 zł. Kwota ta została pomniejszona ze względu na nieprzestrzeganie norm oraz wymogów stwierdzonych w toku kontroli na miejscu w dniu 10 listopada 2016r. w gospodarstwie rolnika. Na podstawie powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 maja 2015r. i art. 39 rozporządzenia (UE) nr 640/2014, określono procentową wielkość zmniejszenia kwoty płatności na poziomie 9%. Dlatego należna kwota płatności została pomniejszona o kwotę w wysokości 748,08 zł. Kwota przyznanej płatności rolnośrodowiskowej w ramach tego wariantu, po uwzględnieniu wszystkich zmniejszeń, wyniosła 7.563,92 zł. WSA ocenił, że nie doszło do naruszenia przez organy orzekające obowiązującego prawa. Wystąpienie z wnioskiem o przyznanie płatności nie jest obowiązkiem, lecz uprawnieniem rolnika i to beneficjent tych środków winien dołożyć należytej staranności, aby ubiegając się o pomocowe środki publiczne spełnić określone przepisami prawa przesłanki warunkujące ich przyznawanie w określonej wysokości. Skarżący składając wniosek złożył na nim podpis, co jest równoznaczne z podjęciem odpowiedzialności za jego wypełnienie oraz jego treść. Jednocześnie we wniosku oświadczył (sekcja IX. Oświadczenia i Zobowiązania), że znane są mu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Sąd I instancji przypomniał, że w sprawach płatności organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie z zachowaniem wymogów określonych w art. 3 ustawy z 5 lutego 2015r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 278, dalej: "ustawa o płatnościach" lub "ustawa"). Przepis ten w ust. 1 określa, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach, w postępowaniach, o których mowa w ust. 1 mówi, że organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Natomiast stosownie do art. 3 ust. 3 ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z treści powołanych przepisów wynika, że organ działa na podstawie k.p.a., z zastrzeżeniem pewnych odmienności, do których należy m.in. brak związania treścią art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Stąd też zawarty w skardze zarzut dotyczący ich naruszenia nie był zasadny. Obowiązkiem organu było natomiast rozpatrzenie całego materiału dowodowego, co w ocenie Sądu w sprawie tej nastąpiło. W ocenie WSA organy orzekające, w tym również organ odwoławczy, odniosły się do wszystkich dokumentów i dowodów zgromadzonych w sprawie oraz dokonały należytej oceny ich znaczenia dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.

M. R. w skardze kasacyjnej zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, zasądzenie kosztów postępowania podług norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił w trybie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi:

a) art. 109 p.p.s.a. poprzez oddalenie wniosku skarżącego o odroczenie rozprawy, mimo istnienia ważnej przeszkody, która uniemożliwiła mu wzięcie udziału w rozprawie w dniu [...] stycznia 2018r. a o której poinformował Sąd drogą elektroniczną przesyłając w dniu [...] stycznia 2018r. wniosek o odroczenie rozprawy wraz ze skanami uzupełniających wniosków dowodowych w postaci paszportów zwierząt, które zamierzał przedstawić na rozprawie, gdyby w niej uczestniczył, a które mają istotne,- znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

b) art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a wobec nieodroczenia rozprawy mimo usprawiedliwionego wniosku skarżącego skutkiem czego było pozbawienie skarżącego możliwości obrony swoich praw poprzez uniemożliwienie mu złożenia na rozprawie wyjaśnień i przedstawienia uzupełniających dowodów w sprawie, które to uchybienie Sądu skutkuje nieważnością postępowania;

c) art. 134 § 1 p.p.s.a. - poprzez jego niezastosowanie i pominięcie dowodów uzupełniających w postaci skanów paszportów zwierząt, branych za podstawę przy pomniejszeniu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016, a przesłanych przez skarżącego droga elektroniczną do Sądu I instancji w dniu rozprawy wobec zaistnienia przeszkody uniemożliwiającej stronie osobiste stawienie się w Sądzie i ich popieranie.

W motywach skarżący wskazał na argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej.

Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust 1 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2021r., poz. 2095 ze zm.).

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie i znajduje podstawę w treści art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., który stanowi, że nieważność postępowania sądowoadministracyjnego zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw. Wskazana przesłanka nie została przez ustawodawcę jednoznacznie zdefiniowana, przy czym w doktrynie (por. M. Piekarski, Pozbawienie strony możności obrony swych praw w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1966, s. 76 i nast.) przyjmuje się, że ta podstawa nieważności nie zachodzi w razie jedynie utrudnienia stronie popierania przed sądem dochodzonych roszczeń lub zarzutów. Późniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego dowodzi, że nastąpiła zmiana w ocenie tej przyczyny nieważności postępowania, a mianowicie w wyroku z 10 czerwca 1974r.,II CR 155/74, OSPiKA 1975, nr 3, poz. 66 Sąd Najwyższy stwierdził, że pozbawienie możliwości obrony swych praw przez stronę polega na tym, że strona na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej nie mogła brać udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeśli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (zob. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 570). Na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że o pozbawieniu strony możności działania można mówić tylko wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (zob. uchwała SN z 14 kwietnia 1980r., III CZP 19/80, OSNSP 1980, nr 11, poz. 250 i wyrok SN z 21 czerwca 1961r., 3 CR 953/60, NP 1963, nr 1, s. 122 z glosą W. Siedleckiego). W innych przypadkach zachodzi tylko utrudnienie obrony (zob. T. Woś i inni, op.cit., 668).

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżący powiadomił Sąd przed rozprawą, że miał awarię samochodu i pomimo podjętych działań nie jest w stanie dotrzeć do WSA w Lublinie na rozprawę 16 stycznia 2018 r. Wskazał, że z racji konieczności złożenia wniosków dowodowych wnosi o odroczenie rozpraw wyznaczonych na ten dzień; nadto załączył skany paszportów zwierząt. Dostrzegł też, że obiektywny brak możliwości uczestnictwa w rozprawach pozbawia go możliwości ochrony swych praw przed Sądem. Zwrócił też uwagę, że w procesie działa samodzielnie, bez profesjonalnego pełnomocnika, co dodatkowo wzmacnia potrzebę odroczenia rozprawy.

Analizując akta sprawy, zwłaszcza protokołu rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że pomieszczono tam jedynie lakoniczne postanowienie o oddaleniu wniosku o odroczenie rozprawy; próżno też w uzasadnieniu wyroku szukać wyjaśnienia podstaw zapadłego w tym zakresie orzeczenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego awaria samochodu w zestawieniu z informacją skarżącego o przyczynach braku stawiennictwa w Sądzie I instancji, a także złożony wniosek o odroczenie rozprawy winny skutkować jego uwzględnieniem. Jest rzeczą oczywistą w świetle wyżej przytoczonych poglądów doktryny i judykatury, że skarżącego pozbawiono możliwości osobistego przedstawienia argumentów przemawiających za uwzględnieniem skargi, zwłaszcza kiedy chciał przedstawić Sądowi dodatkowe dowody (art. 106 § 3 p.p.s.a.), o czym było wiadomo Sądowi z treści pisma z 16 stycznia 2018 r.

Nie ulega też wątpliwości, że w uzasadnieniu Sądu I instancji zabrakło jakiegokolwiek wyjaśnienia przyczyn odmowy odroczenia rozprawy, co uniemożliwia Sądowi II instancji ocenę zapadłego w dniu 16 stycznia 2018 r. orzeczenia.

Reasumując, wskazać należy, że w sprawie doszło do nieważności postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., wobec czego należało na podstawie art. 185 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Powyższe zwalnia Sąd II instancji od merytorycznej oceny zarzutu pkt c) petitum skargi kasacyjnej.

O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z treścią art. 203 ust. 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 § ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018r., poz.265).