Wyrok NSA, sygn. akt I SA 845/97
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1998-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 610  Sprawy komunalizacji mienia
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1, art. 11 ust. 1 pkt 1, art. 5 ust. 1, art. 28
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz. 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Teza: Jeżeli uchylona została podstawa stwierdzenia nabycia własności przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia, to tym samym nie można przyjąć, iż w dniu 27 maja 1990 r. sporna nieruchomość stanowiła mienie ogólnonarodowe /art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych - Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./ należące do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

TEZY

Jeżeli uchylona została podstawa stwierdzenia nabycia własności przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia, to tym samym nie można przyjąć, iż w dniu 27 maja 1990 r. sporna nieruchomość stanowiła mienie ogólnonarodowe /art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych - Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./ należące do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Abrama M. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 17 stycznia 1997 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie komunalizacji nieruchomości i na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody (...), a także - zgodnie z art. 55 ust. 1 powyższej ustawy - zasądził od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz skarżącego dziesięć złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Wojewoda (...) decyzją nr G.VI.7222/1/55/91 z dnia 1 czerwca 1991 r. stwierdził nabycie przez Gminę Miasta W. z mocy prawa współwłasności nieruchomości oznaczonej jako działka nr 67/1 o powierzchni 1517 m2, położonej w W. przy ul. P. nr 3. Decyzja ta stała się ostateczna.

Podaniem z dnia 3 października 1996 r. Abram M., działając za pośrednictwem swego pełnomocnika, zwrócił się o wznowienie postępowania, gdyż nie brał udziału w postępowaniu jako strona. Organy nie ogłosiły w prasie o toczącym się postępowaniu komunalizacyjnym. Ponadto postanowienie o stwierdzeniu zasiedzenia 3/4 części nieruchomości przez Skarb Państwa z dnia 21 grudnia 1957 r. /I Ns 1273/57/ zostało wskutek wznowienia postępowania sądowego zmienione, a wniosek oddalony orzeczeniem z dnia 14 kwietnia 1994 r. Ponieważ wnoszącemu podanie przywrócono posiadanie nieruchomości w 1/4 zgodnie z postanowieniem Sądu Grodzkiego w W. z dnia 19-21 stycznia 1946 r. /nr Co 937/45/, to należy uznać, iż jest on jej właścicielem.

Wojewoda (...) decyzją z dnia 15 października 1996 r. odmówił wznowienia postępowania w sprawie. Organ stwierdził, iż z punktu widzenia komunalizacji następującej z mocy samego prawa na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./ istotne jest jedynie to, czy dnia 27 maja 1990 r. nieruchomość stanowiła mienie ogólnonarodowe oraz czy należała do rady narodowej lub terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Sporna nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa, co potwierdza zapis w księdze nr 191a/275, a dysponował nią organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Stała się ona zatem na podstawie art. 5 ust. 1 powołanej ustawy własnością Gminy Miasta W., a decyzja Wojewody tylko to potwierdziła. Z decyzji tej nie wynikają dla Abrama M. żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma on zatem przymiotu strony w rozumieniu art. 28 Kpa, nie był legitymowany do brania udziału w postępowaniu i złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Roszczenia zgłoszone przez wnioskodawcę mają charakter reprywatyzacyjny i mogą być dochodzone w innym postępowaniu. Potwierdza to jednolite orzecznictwo NSA, np. wyrok I SA 174/93, przesądzający o tym, że komunalizacja mienia państwowego w myśl art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. jest realizowana niezależnie od roszczeń reprywatyzacyjnych, które nie mogą być dochodzone w postępowaniu komunalizacyjnym.

Od powyższej decyzji Abram M. złożył odwołanie, polemizując z uzasadnieniem decyzji. Twierdził, iż jest stroną tego postępowania, a przedstawione dokumenty świadczą o tym, że ma interes prawny. Są więc podstawy do wznowienia postępowania na zasadzie art. 145 par. 1 pkt 4 i 8 Kpa.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją nr (...) z dnia 17 stycznia 1997 r. utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy, podtrzymując pogląd, iż odwołujący się nie wykazał, że jest właścicielem lub współwłaścicielem mienia.

Abram M. wniósł skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej niezgodność z prawem. Uprawnienia jego jako strony postępowania wynikają z art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. i art. 28 Kpa. Komisja niesłusznie zwęża krąg osób uprawnionych tylko do osób będących właścicielami mienia. Powołany przepis stwarza uprawnienia do zgłoszenia zastrzeżeń nie tylko właścicielom nieruchomości podlegających komunalizacji, lecz również każdej osobie zainteresowanej, której interes dotyczy ustaleń zawartych w spisie inwentaryzacyjnym. Interes prawny więc może wynikać także np. z posiadania. Skarżący jednak już w podaniu wykazał, iż jest właścicielem spornej nieruchomości w 1/4 części, powołując się na postanowienie Sądu Grodzkiego w W. z dnia 19-21 stycznia 1946 r. Co 937/45, na podstawie którego zostało mu przywrócone posiadanie. Postanowienie to zostało wykonane i skarżący został wprowadzony w posiadanie przez komornika w dniu 21 września 1946 r. /Km 393/46/. Wykonywał on swoje prawa, a w 1994 r. uzyskał zmianę postanowienia Ns 1273/57 z dnia 21 grudnia 1957 r., stwierdzającego zasiedzenie przez Skarb Państwa, co oznacza, że sytuacja prawna co do części przypadającej jemu wróciła do stanu z 1946 r. Skarżący więc ma interes prawny dotyczący ustaleń zawartych w spisie inwentaryzacyjnym, a ustawa w art. 17 ust. 5 przewiduje dla takiej osoby możliwość zgłoszenia zastrzeżeń. Obie zaskarżone decyzje powinny być uchylone, a postępowanie wznowione na podstawie art. 145 par. 1 pkt 4 i 8 Kpa.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie i podtrzymała dotychczasowe argumenty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Odmowa wznowienia postępowania na podstawie art. 149 par. 3 Kpa następuje wówczas, gdy składający podanie nie jest stroną postępowania zwykłego bądź też gdy podanie zostało złożone z uchybieniem ustawowego terminu określonego w art. 148 par. 1 i 2 Kpa.

Stroną w postępowaniu administracyjnym jest ten, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek /art. 28 Kpa/. W postępowaniu komunalizacyjnym, prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./, stroną jest przede wszystkim Skarb Państwa i właściwa gmina, lecz także ten, kto wykaże swój tytuł prawny do objętej postępowaniem nieruchomości.

Organy obu instancji, oceniając interes prawny w postępowaniu komunalizacyjnym zakończonym ostateczną decyzją z dnia 1 czerwca 1991 r., a dotyczącym działki nr 67/1 o powierzchni 1517 m2, pominęły okoliczności zgłoszone przez pełnomocnika Abrama M., iż w drodze sądowej zostało zmienione postanowienie o nabyciu przez Skarb Państwa własności 3/4 nieruchomości położonej przy ul. P. nr 3 w W. w drodze zasiedzenia. Strona złożyła odpisy stosownych postanowień sądowych, wprawdzie nie uwierzytelnione, jednakże zawierające pełną treść i oznaczenie sygnatur sądu. Dysponując takimi dowodami, organ nie mógł pominąć zawartych tam stwierdzeń, a jeżeli powziął wątpliwości co do prawomocności postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 14 kwietnia 1994 r., to powinien zażądać akt sądowych i dokonać samodzielnych ustaleń (...) co do spełnienia przez wnoszącego podanie warunków określonych w art. 28 Kpa.

Stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez gminę na podstawie art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. następuje z mocy prawa, jednakże w sprawie o komunalizację nie jest obojętne to, że odpadła przesłanka charakteryzująca mienie podlegające komunalizacji jako mienie ogólnonarodowe /państwowe/. Jeżeli zatem zostałaby uchylona podstawa stwierdzenia nabycia własności przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia, to tym samym nie można byłoby przyjąć, iż w dniu 27 maja 1990 r. sporna nieruchomość stanowiła mienie ogólnonarodowe, należące do rady narodowej lub terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Własność tego mienia przypadałaby wówczas innemu podmiotowi, co stałoby na przeszkodzie objęciu nieruchomości działaniem tej ustawy.

Okoliczności te nie stanowiły przedmiotu rozważań organów obu instancji, które zaniechały również wezwania strony do wykazania następstwa prawnego po poprzednich właścicielach nieruchomości, ujawnionych w księdze wieczystej. Brak inicjatywy pełnomocnika strony w tym zakresie nie zwalniał organów od podjęcia czynności z urzędu. Zaniechanie badania akt sądowych oraz czynności zmierzających do ustalenia praw podmiotowych składającego podanie o wznowienie doprowadziło do wydania przedwczesnej, a przez to wadliwej decyzji o odmowie wznowienia postępowania.

Decyzja Wojewody (...) z dnia 15 października 1996 r. i utrzymująca ją w mocy decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, wydane na podstawie art. 149 par. 3 Kpa, hamują wprawdzie wznowienie postępowania, jednakże mogą być wydane dopiero po ustaleniu okoliczności istotnych dla odmowy wznowienia, a więc przed wydaniem takiej decyzji organ związany jest nakazami wynikającymi z art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa, sprowadzającymi się do konieczności dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Nakazy te nie zostały spełnione przed wydaniem zaskarżonej decyzji, co stanowiło naruszenie prawa procesowego i miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Błędny jest pogląd wyrażony w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, iż sprawa niniejsza ma charakter reprywatyzacyjny, a więc zgłoszone roszczenia powinny być dochodzone w innym postępowaniu, a dokonana komunalizacja nie wyłącza ubiegania się o odzyskanie mienia. Należy zważyć, iż strona domagała się wznowienia postępowania, a więc żądała uruchomienia nadzwyczajnego trybu weryfikacji ostatecznej decyzji komunalizacyjnej. W tym trybie zmierzała do wykazania, iż z powodu wystąpienia przesłanki przewidzianej w art. 145 par. 1 pkt 8 Kpa stan prawny skomunalizowanej nieruchomości był inny, niż to przyjęto w decyzji Wojewody z dnia 1 czerwca 1991 r. Z tego powodu wywody zawarte w uzasadnieniu decyzji ostatecznej nie odnoszą się do sytuacji występującej w sprawie.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji wyroku, zasądzając koszty postępowania w myśl art. 55 ust. 1 tej ustawy.