Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 4380/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-08-21 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2, art. 252 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. z siedzibą w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. z siedzibą w L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: odmówić M. z siedzibą w L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] listopada 2014 r. (data stempla pocztowego) spółka M. z siedzibą w L. (dalej nazywana też "skarżącą", "spółką") wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

W wykonaniu zarządzenia z dnia [...] grudnia 2014 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Zachowując termin do uiszczenia wpisu sądowego, pismem z dnia [...] stycznia 2015 r., uzupełnionym w dniu [...] marca 2015 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu podała, że zła kondycja finansowa pozostałych uczestników rynku usług marketingowych, na którym działa od 20 lat powoduje zaostrzenie się konkurencji mające bezpośredni wpływ na sytuację finansową skarżącej. Dodatkowo wydłużanie terminów płatności i nieterminowość spłat zobowiązań klientów powodują problemy z płynnością finansową. Zmusiło to spółkę do zaciągnięcia kredytów na rachunkach obrotowych w celu zmniejszenia własnych zobowiązań.

Na dzień 27 lutego 2015 r. skarżąca posiadała na rachunkach bankowych kwotę 61.701,59 zł. Zobowiązania wobec podwykonawców na dzień 27 lutego 2015 r. wynosiły 1.148.175,69 zł, natomiast nieprzeterminowane należności od klientów – 873.258,53 zł. Wskazała, że jej zobowiązania rosną z każdym z dniem, m.in. w związku z realizacją projektów. Spółka spłaca zobowiązania podatkowe, gromadzi na subkoncie środki w celu wypłaty poborów za dany miesiąc dla pracowników, jak również przygotowuje się do spłaty kredytu obrotowego w linii odnawialnej.

W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych to 879.775,93 zł, a strata za okres styczeń - listopad 2014 r. według bilansu wyniosła 229.487,24 zł. Ponadto skarżąca wskazała na stan 11 posiadanych przez nią kont bankowych, na których były zgromadzone środki pieniężne w kwocie 128.408,79 zł.

Zarządzeniem z dnia [...] marca 2015 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: rocznego sprawozdania finansowego Spółki za rok 2013 i 2014, dokumentu wskazującego na wysokość osiąganego dochodu (poniesionej straty) w 2013 r., 2014 r. i w 2015 r. np. w postaci odpisu z księgi rachunkowej odpowiednio na koniec grudnia 2013 r., 2014 r. i na koniec lutego 2015 r. oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie.

Przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r. skarżąca przesłała: sprawozdanie finansowe Spółki za 2013 r., rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 28 lutego 2015 r. oraz wstępny rachunek zysków i strat za 2014 r.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Pismem z dnia [...] czerwca 2015 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, wskazując, że spółka nie posiada już środków finansowych na rachunkach, zobowiązania wobec podwykonawców wynoszą 1.779.398,44 zł, a należności ściągalne oscylują w granicach 1.329.335,82 zł, lecz nie ma żadnych wpływów z czynności egzekucyjnych. Powiększyła się także strata z działalności spółki i wynosi 200.155,18 zł. Strona podkreśliła, że przychody spółki są wprost związane z jej kosztami bowiem spółka otrzymuje pieniądze na wynagrodzenia uczestników badań i nie stanowią one zarobku spółki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd stwierdził, że skarżąca wniosła w terminie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] maja 2015 r. Nie zawiera on również braków skutkujących jego odrzuceniem, a zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje Sąd.

Z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Użyte w cytowanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że osiągane przychody nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Zatem, to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż od tego będzie zależało rozstrzygniecie Sądu.

Rozpoznając wniesiony sprzeciw należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony.

Dalej należy wskazać, że na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje pogląd, wyrażony m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11, że osoba prawna (ubiegająca się o udzielenia prawa pomocy) zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Powyższy pogląd podzielany jest również w doktrynie (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). A zatem, to na osobie wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Samodzielna działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot ją prowadzący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92).

Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, jest ona zobowiązana na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia we wnioskowanym zakresie.

Z tej przyczyny skarżącą wzywano do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] stycznia 2015 r. Jednakże, skarżąca nie odpowiedziała na to wezwanie i nie nadesłała żądanych dokumentów dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów.

W złożonym sprzeciwie skarżąca co prawda wskazała, że nie posiada już środków finansowych zgromadzonych na rachunkach bankowych, jej zobowiązania wobec podwykonawców na dzień wniesienia sprzeciwu wynosiły 1.779.398,44 zł, a należności ściągalne oscylowały w granicach 1.329.335,82 zł, lecz mimo to nie nadesłała w ślad za sprzeciwem zarówno dokumentów obrazujących sytuację finansową spółki na dzień jego wniesienia, jak i chociażby dokumentów, do nadesłania, których została zobowiązana wcześniej. Skarżąca nie dokumentowała w żaden sposób informacji o braku środków finansowych na rachunkach, ani nie potwierdziła w ten sam sposób wskazanych powyżej kwot, jak również nie wykazała dokumentami faktycznej, wskazanej straty z działalności spółki.

Brak nadesłania przez skarżącą tych dokumentów uniemożliwiał zarówno ustalenie stanu majątkowego oraz dochodów skarżącej, na dzień złożenia przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również na dzień złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. W konsekwencji Sąd nie miał możliwości dokonania rzetelnego porównania sytuacji finansowej skarżącej spółki na dzień złożenia wniosku oraz na dzień wniesienia sprzeciwu, a co za tym idzie ocenienia jej możliwości w zakresie spełnienia warunku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Ponadto ani we wniosku ani we wniesionym sprzeciwie, spółka "nie podniosła, że z uwagi na jej sytuację majątkową jest zmuszona zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też liczy się z całkowitym zaprzestaniem prowadzenia tej działalności. Z powyższego wynika zatem, że spółka dysponuje środkami na bieżące wydatki związane z tą działalnością" (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FZ 97/13).

Należy zarazem zauważyć, że Spółka na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy funkcjonowała w obrocie gospodarczym, realizowała projekty, spłacała zobowiązania podatkowe wobec urzędów oraz gromadziła środku na subkoncie. Sąd nie widzi zatem powodu by na tej podstawie nie przyjmować, iż skarżąca dysponuje środkami i zamierza kontynuować swoją działalność, a koszty sądowe, które jest obowiązana ponieść w zainicjowanych sprawach winny być traktowane na równi z innymi zobowiązaniami Spółki, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazać należy przy tym, że w orzecznictwie przyjmuje się, że "przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08).

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.