Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1607/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6109 Inne o symbolu podstawowym 610
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 37 a ust. 1-6, art. 8
journal: Dz.U. 2007 nr 16 poz 94
law: Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2013 r. sprawy ze skargi Z. F. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z dniem 1 czerwca 2003 r. własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz skarżącej Z. F. kwotę 474 (czterysta siedemdziesiąt cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. F., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r. nr [...] stwierdzającą nabycie przez Skarb Państwa, z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu stanowiącego fragment linii [...] nr [...], położonego w K., obręb [...], oznaczonego jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, zapisanego w księdze wieczystej nr [...] oraz nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez P. S.A. z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu oraz prawa własności budowli znajdujących się na tym gruncie

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Na wniosek P. S. A. w W. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji w trybie art. 37 a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą".

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 37a ust. 1-6 ustawy oraz art. 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2007r. Nr 16, poz. 94 ze zm.) decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] stwierdził nabycie z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności ww. gruntu oraz nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez P. S.A. z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu oraz prawa własności budowli znajdujących się na tym gruncie.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła Z. F., wskazując na naruszenie art. 37a ustawy w związku z art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r. W uzasadnieniu Minister powołał się na treść art. 37 a ust.1, 2 i 7 ustawy podnosząc, że z akt sprawy wynika, iż działka nr [...] o pow. [...] ha z obrębu [...], objęta księgą wieczystą nr [...], powstała w wyniku podziału działki nr [...] o pow. [...] ha. W dniu 28 lutego 2003 r. działka nr [...] o pow. [...] ha stanowiła własność Z. F., co wynika z decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1955 r. nr [...], sprostowanego postanowieniem Naczelnika [...] [...] z dnia [...] maja 1977 r., w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K., oznaczonej jako parcela [...]. kat [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność K. R. Z uzasadnienia ww. decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] wynika, iż wywłaszczona parcela [...]. kat [...] weszła w skład działki nr [...].

Minister zaznaczył, że na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla K. w K. z dnia [...] marca 1961 r. sygn. akt [...] prawa do spadku po K. R. nabyła Z. F.

Dalej organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z załączonych do wniosku P. S.A z dnia 1 lutego 2010 r. dokumentów wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowi fragment linii kolejowej nr [...], a także pozostaje we władaniu P., co potwierdza oświadczenie H. K. i G. D. z dnia 27 stycznia 2009 r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań określonych w art. 233 §1 k.k., a także załączony wypis z ewidencji środków trwałych, z którego wynika, że działka nr [...] zajęta jest pod tory główne zasadnicze linii nr [...] (wybudowanej w 1847 r.) i nr [...] (wybudowanej w 1943 r.) oraz inne urządzenia infrastruktury kolejowej. Również z wypisu z rejestru gruntów wynika, że nieruchomość stanowi tereny komunikacyjne.

Zdaniem Ministra powyższe dokumenty wskazują na spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 37a ustawy, a także są zgodne z § 2 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "P." gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. z 200lr., Nr 4, poz. 29 ) – zwanego dalej "rozporządzeniem".

Z kolei odnosząc się do podniesionych przez stronę zarzutów dotyczących kwestii odszkodowawczych, organ drugiej instancji wskazał, że sprawa odszkodowania za nieruchomość przejętą w trybie art. 37a ustawy jest rozpatrywana w odrębnym postępowaniu. Nie jest możliwe orzekanie w sprawach odszkodowania w niniejszym postępowaniu. Ponadto Minister wskazał, że nie znajdują uzasadnienia podnoszone przez stronę zarzuty w kwestii nieuzasadnionego przyjęcia, iż w niniejszej sprawie dopuszczalne jest wydanie decyzji w trybie art. 37a ustawy, mimo iż decyzje potwierdzające fakt przysługiwania prawa własności Z. F. wydane zostały już po dacie, w której Skarb Państwa i P. nabyły z mocy prawa własność i użytkowanie wieczyste nieruchomości.

Reasumując Minister stwierdził, że akty administracyjne, których stwierdzono nieważność, traktuje się jak akty, które nigdy nie wywarły zamierzonych skutków prawnych, z których nie powstały dla nikogo żadne prawa ani żadne obowiązki i które nie mogą być wykonywane. Tym samym organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję prawidłowo stwierdził, że w dniu [...] lutego 2003 r. prawo własności przedmiotowej nieruchomości przysługiwało Z. F.

Skargę na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Z. F. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa poprzez: - uznanie za prawidłowe błędnego oparcia się przez organ pierwszej instancji przy ustalaniu przesłanek wyłącznie na oświadczeniach i dokumentach prywatnych przedłożonych przez P. S. A., przy jednoczesnym zaniechaniu przeprowadzenia przez organ jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w tym zakresie i podjęcia jakiejkolwiek próby ich weryfikacji, podczas gdy okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną dopiero na podstawie całokształtu zebranego przez organ materiału dowodowego; - całkowite pominięcie, iż ustalenia faktyczne dokonane przez organ pierwszej instancji miały charakter dowolny (naruszenie swobodnej oceny dowodów); - niedostrzeżenie, że organ pierwszej instancji nie dokonał wystarczającej analizy treści złożonych przez P. S.A. oświadczeń i dokumentu (a w szczególności pominięcie, że oświadczenie i wykaz środków trwałych nie zawierają wystarczających danych, pozwalających na uznanie, że w dacie 28 lutego 2003 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła część linii [...]); 2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa w związku z § 2 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia poprzez: - pominięcie, że ww. rozporządzenie nie jest adekwatne w niniejszej sprawie, gdyż zostało wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w zupełnie innym przepisie ustawy i służy innym celom, a tym samym nie ma podstaw do jego zastosowania; - uznanie, że nieadekwatne i nieznajdujące zastosowania w niniejszej sprawie rozporządzenie daje podstawę do uznania za wystarczające udowodnienie zaistnienia przesłanek z art. 37 a ustawy wyłącznie na podstawie dokumentu i oświadczenia P. S. A., podczas gdy brak jest podstaw aby w niniejszej sprawie stosować zawartą w tym rozporządzeniu regulację dotyczącą postępowania dowodowego, która stanowi wyjątek w stosunku do ogólnych reguł postępowania dowodowego; 3) art. 37a ustawy w związku z art. 21 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP poprzez: - utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r., a w konsekwencji potwierdzenie prawidłowości dokonanego przez organ pierwszej instancji stwierdzenia nabycia z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności i użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej własność skarżącej podczas, gdy Minister powinien był uchylić ww. decyzję organu pierwszej instancji i odmówić "uwłaszczenia", względnie przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdyż w toku postępowania nie zostało w sposób wystarczający wykazane zaistnienie przesłanek z art. 37a ustawy; - błędne uznanie, że dopuszczalne jest wydanie decyzji na podstawie art. 37 ustawy bez jakiegokolwiek odszkodowania i w sytuacji, gdy niemożliwe było wystąpienie przez skarżącą z wnioskiem o jego wypłatę; - całkowite pominięcie, że zgodnie z art. 21 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP z 1997 r. wywłaszczenie jest dopuszczalne wyłącznie za słusznym odszkodowaniem. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W obszernym uzasadnieniu skargi P. S.A. podniosły, że organy administracji nie powinny polegać wyłącznie na oświadczeniach, czy dokumentach przedstawionych przez zainteresowanego przy wydawaniu decyzji na podstawie art. 37a ustawy, lecz powinny dokonać własnych ustaleń w tym zakresie i opierać się na materiale dowodowym przez siebie zebranym. Zdaniem skarżącej oświadczenie H. K. i G. D., jak również wypis z ewidencji środków trwałych nie mogły zatem stanowić podstawy do uznania za udowodnione, że będąca przedmiotem niniejszej sprawy nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] z obrębu [...] wchodziła w skład linii [...]j, w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94 ze zm.).

Skarżąca zaznaczyła także, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma dokładne zbadanie przez organ, czy w dacie 28 lutego 2003 r. przedmiotowa nieruchomość i w jakiej części była rzeczywiście częścią linii kolejowej (służącej do prowadzenia ruchu kolejowego, a nie jedynie zabudowaną infrastrukturą kolejową).

Dalej skarżąca zwróciła uwagę, że rozporządzenie na które powołuje się Minister w ogóle nie jest adekwatne i nie znajduje zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy. W ocenie skarżącej rozporządzenie to określa szczególny sposób potwierdzania faktu posiadania gruntów przez P. S.A., nie zaś potwierdzania, że grunty stanowią część linii [...].

Skarżąca dodała, że Minister pominął całkowicie szczególne okoliczności niniejszej sprawy, a zwłaszcza bardzo istotną okoliczność, że decyzja organu pierwszej instancji wydana została w dniu 26 października 2011 r., a więc po upływie 4 lat od ostatecznego terminu, w którym skarżąca mogła wystąpić z wnioskiem o wypłatę odszkodowania, a po upływie którego odszkodowanie nie przysługuje.

Zdaniem skarżącej decyzja nadzorcza, przywracająca własność nieruchomości na jej rzecz, została bowiem wydana już po tym, jak nastąpiło jej rzekome nabycie przez Skarb Państwa i P. S.A. zatem skoro skutki art. 37 a ustawy ocenia się na dzień 28 lutego 2003 r., to w takim razie nie może wskutek zdarzeń zaszłych wcześniej utracić własności nieruchomości, którą odzyskała już po tym, jak Skarb Państwa rzekomo nabył z mocy prawa jej własność, a P. S.A. użytkowanie wieczyste. Stanowiłoby to niedopuszczalne uprzywilejowanie własności publicznej wobec własności prywatnej, prowadzące dodatkowo do bezpodstawowego wzbogacenia po stronie P. S. A., które zgodnie z art. 37 a ust. 8 ustawy jest zobowiązane do wypłaty odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Dla regulacji stanu prawnego mienia w trybie art. 37a ust. 1 ustawy znaczenie ma stan prawny i faktyczny istniejący w dniu 28 lutego 2003 r., a zatem do ustalenia, co należy rozumieć przez "linie kolejowe", niezbędne jest odniesienie się do ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 96, poz. 591 ze zm.), w wersji wówczas obowiązującej. Z art. 4 tej ustawy wynika, że drogi szynowe mogą stanowić linię kolejową lub bocznicę kolejową. W pierwszym przypadku drogi szynowe przeznaczone są do prowadzenia ruchu kolejowego w drugim przypadku chodzi o boczne drogi szynowe mające połączenie z linią kolejową, przeznaczone do innych celów, niż ruch kolejowy, w szczególności czynności załadunkowych i wyładunkowych. Z przepisu art. 4 wynika również, że grunty wchodzące w skład mienia kolejowego mogą tworzyć: 1) element linii kolejowej lub bocznicy jako przyległy z obu stron do drogi szynowej pas gruntu; 2) element linii kolejowej lub bocznicy jako grunt zajęty pod budynki budowle i urządzenia składające się na linię kolejową lub bocznicę; 3) element infrastruktury kolejowej jako grunty zajęte pod budynki, budowle i urządzenia składające się na infrastrukturę kolejową; 4) element obszaru kolejowego jako grunty przeznaczone do eksploatacji linii kolejowych. Z kolei budynki, budowle i urządzenia znajdujące się na gruncie kolejowym mogą być: 1) elementami linii kolejowej, 2) bocznicy kolejowej, 3) infrastruktury kolejowej, 4) obszaru kolejowego. Budynki, budowle i urządzenia te w pierwszym przypadku - przeznaczone są do prowadzenia ruchu kolejowego, w drugim - do prowadzenia ruchu innego, niż kolejowy, w trzecim - nie tylko do prowadzenia ruchu kolejowego, ale też i utrzymania linii kolejowych oraz zapewnienia bezpieczeństwa ruchu kolejowego, w czwartym - do eksploatacji linii kolejowych, bocznic, placów, ramp ładunkowych, stacjonowania pojazdów szynowych, pociągów technicznych i ratunkowych.

Sąd zwraca uwagę, że przepis art. 37a ustawy służy do regulacji stanu prawnego mienia, do którego P. S.A. nie legitymuje się prawem własności, a które faktycznie zajęte jest w dniu 28 lutego 2003 r., a często i wiele lat wcześniej, pod linie kolejowe. Dla tego typu spraw kluczowe znaczenie ma zatem wyjaśnienie tego, czy: 1) w dacie 28 lutego 2003 r. na gruncie była urządzona linia kolejowa w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy z 1997 r. o transporcie kolejowym, a jeżeli tak to jakie konkretnie elementy (np. przyległe pasy gruntu, drogi szynowe, budowle, budynki, urządzenia) wchodziły wówczas w jej skład; 2) jaki był wówczas przestrzenny, rzeczywisty zasięg linii kolejowej, a więc czy linia kolejowa zajmowała całą nieruchomość, czy też jej część, a jeżeli część to gdzie są granice tego zajęcia.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie zostały w sposób dokładny i wszechstronny, jak tego wymagają przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kpa, wyjaśnione opisane wyżej zagadnienia.

Sąd zwraca uwagę, że wskazane w wykazie środków trwałych elementy (pkt 1-9) zakwalifikowano jako infrastrukturę kolejową. Z wykazu tego nie wynika, czy wymienione w nim tory, sieci, urządzenia, budowle wchodzą w skład linii kolejowej, czy też w skład innego rodzaju mienia kolejowego np. bocznicy kolejowej. Z wykazu tego, ani z innego dokumentu znajdującego się w aktach sprawy, nie wynika, czy wymienione w nim środki trwałe przeznaczone są do prowadzenia ruchu kolejowego, a nie np. do ruchu nie związanego z przewozem osób i rzeczy (ruchu bocznicowego), czy też utrzymania linii kolejowych lub zapewnienia bezpieczeństwa ruchu kolejowego. W niniejszej sprawie kwalifikacja elementów składających się na mienie kolejowe ma istotne znaczenie, z tego względu, że tylko i wyłącznie grunty wchodzące w skład linii kolejowej mogą podlegać nabyciu w trybie art. 37a ustawy.

Przedłożone do akt sprawy oświadczenie przedstawicieli P. S.A. z dnia 27 stycznia 2009 r. nie mogło być uznane za wiarygodny i przesądzający dla sprawy dowód na okoliczność zajęcia w dniu 28 lutego 2003 r. gruntu obejmującego działkę nr [...] pod linię kolejową. Po pierwsze oświadczenie to odwołuje się do definicji linii kolejowej z art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym, która weszła w życie 1 czerwca 2003 r., a więc nie obowiązywała w dacie istotnej z punktu widzenia przepisu art. 37a ust. 1 ustawy (28 lutego 2003 r.) i która to ustawa nie zawiera w art. 4 tożsamych definicji legalnych, co art. 4 ustawy z 1997 r. o transporcie kolejowym. Można tylko wspomnieć, że obecna ustawa wskazuje, że linia kolejowa jest częścią infrastruktury kolejowej, natomiast poprzednia ustawa tego nie przewidywała. Nowa ustawa wprowadza pojęcie drogi kolejowej, która z kolei stanowi element linii kolejowej, tymczasem poprzednia ustawa pojęcia drogi kolejowej nie definiowała. Inne są też w obu ustawach definicje infrastruktury kolejowej, czy też bocznicy kolejowej. Po drugie oświadczenie to odwołuje się do wykazu środków trwałych, który – jak wyżej wskazano – nie pozwala na ustalenie, czy wymienione w wykazie naniesienia były elementami linii kolejowej.

Zastrzeżenia Sądu budzi również to, że Wojewoda [...] stwierdził nabycie praw przez Skarb Państwa i P. S.A. w stosunku do całej działki nr [...]. Tymczasem z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby organ prowadził postępowanie celem wyjaśnienia przestrzennych granic zajęcia działki nr [...] pod linię kolejową. Sąd zwraca uwagę, że skoro chodzi o dokonanie pewnych ustaleń, które miały miejsce w przeszłości i dotyczą konkretnej kategorii rzeczy o specjalnym przeznaczeniu, to do wyjaśnienia przesłanki zajęcia gruntu w dniu 28 lutego 2003 r. pod linię kolejową istotne znaczenie może mieć dowód z zeznań świadków, czy z opinii biegłych. Nie można pominąć i tego, że powyższa przesłanka ma charakter przesłanki faktycznej, a zatem organ winien rozważyć, czy dla wyjaśnienia tego zagadnienia należałoby przeprowadzić dowód z oględzin działki nr [...], z udziałem stron postępowania, świadków, biegłych i czy w tym celu nie należałoby przeprowadzić rozprawy.

Wobec powyższego Sąd uznał, że Wojewoda [...] wydał swą decyzję w postępowaniu prowadzonym z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kpa, a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Popełnionych przez organ pierwszej instancji błędów nie dostrzegł Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej, a zatem i tego organu decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz dodatkowo art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd podziela stanowisko Z. F., co do tego, że w niniejszej sprawie nie miało zastosowania rozporządzenie wydane na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy, ponieważ akt ten odnosi się do innego trybu nabycia mienia, niż regulacja z art. 37a ustawy. W niniejszej sprawie nie chodzi o wykazanie faktu posiadania mienia przez P., ale i o faktyczne zajęcie gruntu przez P. S.A. pod linię kolejową i to z inną datą, niż ta do której odnosi się rozporządzenie.

Nie można natomiast zgodzić się ze skarżącą, że w niniejszej sprawie niedopuszczalne było wydanie decyzji stwierdzającej nabycie praw, o której mowa w art. 37a ust. 4 ustawy, skoro Z. F. nie miała możliwości wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie. Nie budzi wątpliwości to, że zgodnie z art. 37a ust. 1 ustawy grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu P. S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P. S.A. stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem Z ust. 7 art. 37a wynika zaś, że odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym P. S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Z powyższych przepisów wynika, że nabycie praw następuje za odszkodowaniem, lecz w ust. 1 zastrzeżono, że aby to odszkodowanie zostało przyznane muszą być spełnione warunki wynikające z ust. 7. Przepis art. 37a ust. 7 ustawy wskazuje, odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane w trybie przepisów o wywłaszczeniu, a zatem odrębne postępowanie w tym przedmiocie będzie prowadzone po wniesieniu odrębnego wniosku przez dotychczasowego właściciela gruntu, złożonego do dnia 31 grudnia 2007 r. i przez inny organ - starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej (w miastach na prawach powiatu prezydenta miasta). Skoro zatem sprawa o odszkodowanie jest sprawą odrębną od sprawy o nabycie praw do gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej, to w żaden sposób niezłożenie wniosku o odszkodowanie nie stoi na przeszkodzie wydaniu decyzji, o której mowa w art. 37a ust. 4. Przeciwnie, co do zasady, to wydanie decyzji w sprawie o odszkodowanie uzależnione jest od wyniku sprawy o nabycie praw, ponieważ dopiero ostateczna decyzja stwierdzająca nabycie praw ukształtuje przedmiot sprawy o odszkodowanie.

Nie można się też zgodzić z takim oto stanowiskiem skarżącej, że skoro sprawa o nabycie praw zakończyła się dopiero w 2011 r., a więc 4 lata po upływie terminu na złożenie wniosku o odszkodowanie, to skarżąca nie miała możliwości złożenia tego wniosku i że wobec tego doszło do naruszenia art. 21 ust. 2 Konstytucji RP (wywłaszczenia bez słusznego odszkodowania). Jak wynika z akt sprawy skarżąca już na początku 2005 r. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z 1955 r., a zatem przed upływem terminu na złożenie wniosku o odszkodowanie interesowała się stanem przedmiotowego mienia i w związku z tym mogła ustalić, czy na przedmiotowym gruncie jest mienie kolejowe (wywłaszczenie nastąpiło na cele kolejowe) i czy w związku z tym nie wchodzi w grę nabycie z art. 37 ust. 1 ustawy, gdzie przewidziano odszkodowanie na wniosek. Trzeba też wskazać, że nie było żadnych przeszkód prawnych, aby w toku sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej złożyć Prezydentowi Miasta K. wniosek odszkodowawczy, zwłaszcza, że skarżąca korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, a wniosek ten nie wymagał zachowania szczególnej formy. Sąd zwraca uwagę, że organ właściwy w sprawie o odszkodowanie, po otrzymaniu wniosku o odszkodowanie byłby zobligowany do wszczęcia postępowania administracyjnego bowiem samo zgłoszenie wniosku o odszkodowanie nie było uzależnione od istnienia ostatecznej decyzji wojewody stwierdzającej nabycie praw. Gdyby wniosek o odszkodowanie został wniesiony w terminie organ prowadzący sprawę o odszkodowanie miałby obowiązek zawieszenia z urzędu postępowania odszkodowawczego (art. 97 § 1 pkt 4 Kpa), do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy o nabycie praw do gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej.

Sąd zwraca uwagę, że podobny mechanizm orzekania o nabyciu praw i o ustaleniu odszkodowania przewiduje przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), gdzie chodzi o regulację stanu prawnego gruntów zajętych pod drogi publiczne. Na gruncie tego typu spraw Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 maja 2011 r., K 20/09 opowiedział się za zgodnością art. 73 ust. 4 z przepisem art. 21 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji RP. Natomiast o zgodności przepisu art. 73 ust. 4 z wzorcami konstytucyjnymi – art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 orzekł Trybunał Konstytucyjny we wcześniejszym wyroku z dnia 15 września 2009 r., P 33/07. Wobec tego, że art. 37a ust. 7 ustawy jest odpowiednikiem art. 73 ust. 4 Sąd nie podzielił zarzutu skargi o niekonstytucyjności przyjętego w art. 37a ust. 1 w zw. z ust. 7 ustawy trybu ubiegania się o odszkodowanie.

Nie można też się zgodzić ze skarżącą, że w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek nienaruszania praw osób trzecich, skoro Z. F. nie miała możliwości ubiegania się o odszkodowanie. Przesłanka nienaruszania praw osób trzecich, o której mowa w art. 37a ust. 5 ustawy odnosi się do konkurencyjnych praw rzeczowych i roszczeń o charakterze rzeczowym, które mogłyby być naruszone poprzez stwierdzenie nabycia prawa własności przez Skarb Państwa i prawa użytkowania wieczystego przez P. S.A. Przepis ten nie obejmuje swym zakresem prawa dotychczasowego właściciela do odszkodowania. Na przeszkodzie w stwierdzeniu nabycia praw do gruntu zajętego pod linię kolejową nie mogło stać też to, że Z. F. w dniu 28 lutego 2003 r. była właścicielem przedmiotowej nieruchomości, na skutek ostatecznego stwierdzenia w 2008 r. nieważności decyzji wywłaszczeniowej, ponieważ dotychczasowy właściciel gruntu miał prawo do wystąpienia o odszkodowanie za pozbawienie go prawa własności.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną, w szczególności wyjaśni, czy działka nr [...] wchodzi w skład linii kolejowej, a jeżeli tak to jakie są faktyczne, przestrzenne granice tego zajęcia. Organ rozważy jakie środki dowodowe są niezbędne, aby wyjaśnić tę sprawę (przesłuchanie świadków, powołanie biegłego z zakresu kolejnictwa, przeprowadzenie oględzin) oraz czy należy przeprowadzić w związku z tym postępowanie wyjaśniające w formie rozprawy (art. 89 § 2 Kpa). W zależności od poczynionych ustaleń organ podejmie dalsze czynności lub wyda stosowny akt, który należycie uzasadni.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) orzekł, jak w sentencji.

O zwrocie należnych skarżącej kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 Ppsa w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).