Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SAB/Wa 166/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6369 Inne o symbolu podstawowym 636
658
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność postępowania i że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 149 § 1 pkt 3, § 1a i § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Sawczuk (spr.), , Sędzia WSA Grzegorz Antas, Sędzia WSA Bogusław Cieśla, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2021 r. sprawy ze skargi K. Ł. na bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego I. stwierdza, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego dopuścił się bezczynności w postępowaniu w sprawie przyznania nagrody za dokonanie przypadkowego znalezienia zabytku; II. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w przedmiocie zobowiązania organu do wydania aktu; IV. przyznaje od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącej K. Ł. sumę pieniężną w kwocie 3.000 (trzy tysiące) złotych; V. w pozostałym zakresie skargę oddala; VI. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz K. Ł. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I.

Skargą z 6 lipca 2020 r. K. Ł. (dalej jako Skarżąca, Strona, Wnioskodawczyni) zakwestionowała bezczynność i przewlekłość prowadzenia postępowania w sprawie przyznania przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nagrody za dokonanie odkrycia zabytku.

Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów k.p.a., tj.:

1. art. 6. [Zasada praworządności];

2. art. 8. [Zasada pogłębiania zaufania obywateli; utrwalone praktyki rozstrzygania spraw];

3. art. 12. [Zasada szybkości i prostoty postępowania];

4. art. 35. [Terminy załatwiania spraw administracyjnych];

5. art. 36. [Obowiązek organu po upływie terminu załatwienia sprawy administracyjnej].

Skarżąca wskazała również na niewykonywanie przez MKiDN wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 731/17.

Skarżąca wniosła o:

1. zobowiązanie MKiDN do załatwienia sprawy zainicjowanej wnioskiem z [...] stycznia 2013 r. o przyznanie nagrody za odkrycie bądź przypadkowe znalezienie zabytku archeologicznego w trybie postępowania administracyjnego bez zbędnej zwłoki,

2. stwierdzenie, że bezczynność lub opieszałość MKiDN w sprawie przyznania nagrody ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

3. zasądzenie od MKiDN na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej w trybie art. 149 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) w wysokości 21.473,35 zł. w zw. z art. 149 § 1 pkt 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a.,

4. zasądzenie od organu MKIDN na rzecz Skarżącej wszelkich kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu poza przywołaniem wprost cytatów z orzeczeń sądowych wydanych w sprawie Skarżącej podniesiono również, że w roku 2008 Skarżąca odnalazła na swojej działce obiekt archeologiczny. Obiekt umiejscowiony był na działce położonej u podnóża Zamku [...] w C . Znaleziskiem okazała się być SZKUTA [...], której powstanie za pomocą metody dendro-chronologicznej datowano na 1480-1483 rok.

II.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że od [...] lipca 2019 r. kiedy poinformował Skarżąca o zakończeniu postępowania, proces ustalania treści orzeczenia wstrzymywany był również na prośbę Skarżącej (pismo z 8 sierpnia 2019 r.), która dopiero pismem z 16 października 2019 r. uzupełniła materiał dowodowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

III.

Skarga jest zasadna.

Przytaczając stan faktyczny sprawy należy przede wszystkim rozpocząć od tego, że Skarżąca pismem z 2 stycznia 2013 r. złożyła wniosek o przyznanie na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. Nr 162, poz. 1568 ze zm., aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 282 ze zm. - dalej jako u.o.z.) oraz § 2 rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 1 kwietnia 2004 r. w sprawie nagród za odkrycie lub znalezienie zabytków archeologicznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 71 poz. 650) nagrody pieniężnej oraz dyplomu w związku z odkryciem zabytku archeologicznego na terenie jej nieruchomości.

Pismem z 13 maja 2014 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków zwrócił się do Ministra z prośbą o rozpatrzenie ww. wniosku o przyznanie nagrody za wskazanie miejsca znalezienia zabytku archeologicznego - statku [...] z XV wieku. Jednocześnie MWKZ poinformował Ministra, że Skarżąca jako znalazca dopełniła obowiązków określonych w art. 34 ust. 2 u.o.z.

Pismem z 22 maja 2014 r. Dyrektor Departamentu Ochrony Zabytków w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego zwrócił się z prośbą do MWKZ o wyjaśnienie wątpliwości. Wskazując na treść art. 33 ust. 1 u.o.z. poprosił o wyjaśnienie na czym polegało dopełnienie przez Skarżącą obowiązków określonych w ww. przepisie. Nadto poprosił o informację kiedy Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w W. otrzymał zawiadomienie o odkryciu przez Skarżącą łodzi oraz czy służba konserwatorska dokonała oględzin tego znaleziska. Wskazał przy tym, że od powyższych wyjaśnień zależy podjęcie dalszej procedury w sprawie.

Pismem z 3 czerwca 2014 r. MWKZ w uzupełnieniu do wniosku o przyznanie nagrody poinformował, że Skarżąca powiadomiła telefonicznie tutejszy urząd o przypadkowym odkryciu zabytku na swojej posesji w 2008 roku, po oględzinach dokonanych i potwierdzonych przez Państwowe Muzeum Archeologiczne w W.

Skarżąca pismem z 6 października 2015 r. wystąpiła do organu o przedstawienie informacji o statusie sprawy oraz etapie na jakim znajduje się jej wniosek z dnia [...] stycznia 2013 r.

W odpowiedzi pismem z 9 grudnia 2015 r. wyjaśniono, że stosownie do art. 34 u.o.z. nagrodę pieniężną lub dyplom za odkrycie lub przypadkowe znalezienie zabytku archeologicznego można przyznać tylko wówczas, gdy spełnione zostały przesłanki określone w art. 32 ust. 1 lub art. 33 ust. 1 ww. ustawy. Przesłanki te polegają na powiadomieniu w określonym terminie wojewódzkiego konserwatora zabytków albo (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) o dokonanym odkryciu lub przypadkowym znalezieniu zabytku archeologicznego. W przypadku którego dotyczy wniosek przesłanki te nie zaistniały. W związku z powyższym, nagroda o której mowa w art. 34 ust. 1 u.o.z. nie może zostać przyznana. Biorąc jednak pod uwagę unikalny charakter wydobytej ze starorzecza Wisły jednostki pływającej, należało docenić udział Wnioskodawczyni w odkryciu cennego zabytku żeglugi śródlądowej pochodzącego z XV wieku. W związku z tym Minister postanowił skierować do Skarżącej list gratulacyjny.

Pismem z 30 grudnia 2015 r. Skarżąca wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa poprzez stwierdzenie bezskuteczności czynności odmowy przyznania nagrody pieniężnej, potwierdzenie prawidłowości jej postępowania względem art. 34 u.o.z. i przyznania nagrody pieniężnej, skrócenie terminów załatwienia sprawy oraz rzetelne przeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie powiadomienia przez skarżącą właściwych organów administracji publicznej.

Organ w żaden sposób nie zareagował na powyższe wezwanie.

Pismem z 10 marca 2016 r. Skarżąca wniosła skargę na bezczynność organu w zakresie braku stanowiska na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa oraz skargę na rozstrzygnięcie o odmowie przyznania nagrody za dokonanie odkrycia.

Skarga na bezczynność organu została początkowo odrzucona przez tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 2 grudnia 2016 r. sygn. akt VIII SAB/Wa 34/16. Postanowieniem z 14 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 205/17 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie WSA wskazując, że Skarżąca nie zaskarżyła wyłącznie bezczynności organu w zakresie braku stanowiska na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, ale także inne przejawy bezczynności organu. W razie wątpliwości co do jej intencji należało ją wezwać do precyzyjnego wskazania czego dotyczy skarga.

Skarga skarżącej w przedmiocie odmowy przyznania nagrody za dokonanie odkrycia zabytku została zaś uwzględniona przez tutejszy Sąd, który wyrokiem z dnia 5 stycznia 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 446/16 uchylił rozstrzygnięcie organu z [...] grudnia 2015 r. nr [...]. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu zawarte w piśmie z 9 grudnia 2015 r. w okolicznościach niniejszej sprawy należy uznać za akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień wynikających z przepisów prawa o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. podlegający zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Sąd uznał, że wydając rozstrzygnięcie organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie przeprowadził bowiem niezbędnego postępowania administracyjnego pozwalającego wyjaśnić wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Skarga kasacyjna Ministra wywiedziona od tego rozstrzygnięcia WSA została wyrokiem NSA z 13 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 731/17 oddalona.

Sąd ten stwierdził, że art. 34 u.o.z. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury z 1 kwietnia 2004 r. w sprawie nagród za odkrycie lub znalezienie zabytków archeologicznych stanowi podstawę do przyjęcia, że sprawa dotycząca przyznania nagrody za odkrycie lub przypadkowe znalezienie zabytku archeologicznego jest sprawą indywidulaną (sprawą administracyjną), o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. W związku z tym w sprawie tej mają zastosowanie przepisy k.p.a. w tym także art. 104 stanowiący o załatwieniu sprawy, co do zasady, poprzez wydanie decyzji, przy czym wydanie decyzji jest konieczne nie tylko w razie odmowy przyznania nagrody, ale także wówczas, gdy organ administracji przyznaje nagrodę.

Jednocześnie w odniesieniu do pierwszej skargi na bezczynność Ministra, po uchyleniu przez NSA postanowienia o jej odrzuceniu, tutejszy Sąd wyrokiem z 14 czerwca 2017 r. sygn. akt VIII SAB/Wa 38/17 stwierdził, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego dopuścił się przewlekłości w prowadzeniu postępowania w sprawie przyznania nagrody za dokonanie odkrycia zabytku uznając, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznał od Ministra na rzecz Skarżącej sumę pieniężną w wysokości 1.500 zł oraz orzekł o kosztach postępowania.

Skarga kasacyjna wywiedziona przez Ministra od tego wyroku została oddalona wyrokiem NSA z 17 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 2186/17, co oznacza, że sprawa powinna zostać rozstrzygnięta przez organ.

Po złożeniu skargi rozpatrywanej w niniejszym postępowaniu, a wcześniej ponaglenia z 26 i 30 czerwca 2020 r., Minister decyzją z [...] lipca 2020 r. znak [...] odmówił przyznania Skarżącej nagrody za odkrycie szkuty wiślanej z 2 poł. XV w. na terenie miejscowości C. (gm. G., pow. [...]).

IV.

Mając powyższe ustalenia na uwadze Sąd wyjaśnia co następuje.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być brak działań administracji publicznej w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie. Z treści przywołanych przepisów p.p.s.a. wynika, że zaskarżalna do sądu opieszałość organu administracji publicznej w procedowaniu może przybrać dwie postaci - bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Rozpoznawana w niniejszej sprawie skarga dotyczy w istocie bezczynności organu określonej w pkt 1 art. 3 § 2 p.p.s.a. (zob. art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) i jest dopuszczalna bowiem przed jej wniesieniem Skarżąca skierowała do organu ponaglenia z 26 i 30 czerwca 2020 r. a sprawa podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej (vide wyrok NSA z 13 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 731/17 przesądzający ostatecznie tę kwestię). Skarga jest również dopuszczalna w myśl uchwały składu 7 sędziów NSA z 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19 albowiem decyzję kończącą postępowanie wydano 13 lipca 2020 r. a więc już po wniesieniu skargi do Sądu.

Skoro tak, to wyjaśnić należy, że celem skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest zobligowanie organu administracji publicznej do podjęcia działań, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a).

Stosownie do § 1b art. 149 p.p.s.a. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego.

Na podstawie § 2 cytowanego przepisu Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.

Podkreślić należy, że zgodnie z ustanowioną w art. 12 k.p.a. zasadą szybkości postępowania, organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1 tego przepisu). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny zostać załatwione bezzwłocznie (§ 2). W myśl art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie zaś sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 k.p.a.).

Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli:

1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność);

2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).

W niniejszej sprawie Strona skorzystała z prawa wniesienia ponaglenia i skargi do Sądu, przy czym z uwagi na okoliczności sprawy jest to skarga na bezczynność, a nie przewlekłość postępowania, jak kumulatywnie wskazała strona, bowiem w rzeczywistości do dnia jej wniesienia brak jest rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku Skarżącej o przyznanie jej nagrody.

Zauważyć należy, że Skarżąca skorzystała w przeszłości z możliwości wniesienia skargi na przewlekłość postępowania Ministra w sprawie przyznania jej nagrody, co zakończyło się korzystnym dla niej wyrokiem tutejszego Sądu z 14 czerwca 2017 r. sygn. akt VIII SAB/Wa 38/17 stwierdzającym przewlekłość organu z rażącym naruszeniem prawa, od którego skargę kasacyjną Ministra oddalono wyrokiem NSA z 17 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 2186/17.

Należy także zauważyć, co jest istotne dla kwestii terminowego rozstrzygnięcia, że w sprawie o przewlekłość nie wyznaczono organowi terminu na załatwienie sprawy z uwagi na toczącą się niejako równolegle sprawę dotyczącą kontroli władczego rozstrzygnięcia Ministra odmawiającego w istocie przyznania nagrody. W sprawie tej owo negatywne rozstrzygnięcie organu zostało uchylone wyrokiem tutejszego Sądu z 5 stycznia 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 446/16, zaś skargę kasacyjną Ministra oddalono wyrokiem NSA z 13 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 731/17, przesądzając jednocześnie - jak wskazano wyżej - decyzyjną formę załatwienia sprawy.

Akta sprawy wraz z powyższymi orzeczeniami WSA i NSA Minister otrzymał w dniu 27 maja 2019 r. (zob. pismo doręczające wyrok WSA VIII SA/Wa 446/16 z klauzulą prawomocności i przystawioną na nim prezentatą organu). To od momentu otrzymania tego właśnie wyroku wraz z aktami rozpoczął się Ministrowi ponownie bieg terminu na załatwienie sprawy.

Jak już wskazano, z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. wynika praktyczna definicja bezczynności. Najogólniej rzecz ujmując mamy z nią do czynienia wówczas, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1, a organ zaniedbuje obowiązki informacyjne (nie informuje o przyczynach zwłoki w załatwieniu sprawy).

Sąd zauważa, że po zwrocie akt przez Sąd do organu w zasadzie nie została podjęta skuteczna czynność organu, poza przejrzeniem przez samą Skarżącą akt sprawy w dniu 1 sierpnia 2019 r. (co dokumentuje protokół sporządzony na tę właśnie okoliczność), skierowaniem przez nią pism z 8 sierpnia i 16 października 2020 r. Jedynym działaniem organu było pismo z 12 lipca 2019 r. zawiadamiające o zakończeniu postępowania i wyznaczające 7 dniowy termin na przedkładanie wniosków końcowych. Decyzja merytoryczna została wydana natomiast tydzień po tym, jak Skarżąca złożyła ponowną skargę na bezczynność Ministra.

W kontekście powyższego, uwzględniając art. 286 § 2 p.p.s.a. wskazać należy, że termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia organowi akt albo, w przypadku, o którym mowa w § 1a, odpisu orzeczenia.

Jako, że akta sprawy dotarły do organu w dniu 27 maja 2019 r. (vide pismo przewodnie ze sprawy VIII SA/Wa 446/17), to termin załatwienia żądania Skarżącej upływał w dniu 27 czerwca 2019 r. lub ostatecznie 29 lipca 2019 r. (27 lipca 2019 r. to sobota), jeżeli przyjąć dłuższy, dwumiesięczny termin na załatwienie sprawy. Nawet zakładając, że na skutek pisma Skarżącej z 8 sierpnia 2019 r. powstała przeszkoda w orzekaniu, to w ocenie Sądu ustała ona z dniem złożenia pisma z 16 października 2019 r.

Mając to na uwadze Sąd podkreśla, że organ bez uzasadnionych przyczyn i w sposób całkowicie niezrozumiały nie zakończył postępowania w terminie, ani też nie dopełnił aktów staranności wymaganych art. 36 k.p.a. Minister poza jednym wyjątkiem, nie informował Skarżącej o przyczynach zwłoki w załatwieniu sprawy ani też o nowym terminie jej zakończenia. W istocie więc od dnia 30 lipca 2019 r., a przyjmując korzystny dla Ministra termin od 25 października 2019 r. (18 października 2019 r. - data otrzymania pisma z 16 października 2019 r. plus tydzień na ewentualne zapoznanie się z jego wnioskami) organ pozostaje w zwłoce w załatwieniu sprawy, co należy kwalifikować jako bezczynność (brak decyzji pomimo przekroczonych terminów) o charakterze kwalifikowanym.

Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. rażące naruszenie prawa odnosi się do wadliwości o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, mającej miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2019 r. sygn. Il OSK 1557/18; wyrok NSA z dnia 5 września 2018 r. sygn. Il OSK [pic]272/18; wyrok NSA z dnia 24 maja 2018 r. sygn. Il OSK 381/18). Stwierdzenie przez sąd rażącego naruszenia prawa i odniesienie tego stanu do zaistniałej bezczynności prowadzonego przez organ postępowania administracyjnego wymaga zatem zaistnienia szczególnych okoliczności, które z punktu widzenia celów ochrony zapewnianej stronie, powinny być powszechnie uznawane za niemożliwe do [pic]zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności (por. wyrok NSA z 4 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 1831/17).

W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, taka właśnie sytuacja zaistniała, ponieważ Minister nie tylko nie prowadził żadnego postępowania wywołanego wnioskiem Skarżącej (od momentu zwrotu akt z Sądu), ale również nie ujawniał Stronie, co stoi za powstałą wielomiesięczną zwłoką, uniemożliwiając jakiekolwiek ustosunkowanie się do zaistniałej sytuacji (brak pouczenia o ponagleniu wobec niewypełnienia obowiązku z art. 36 k.p.a.). Jest to tym bardziej jaskrawe jeżeli zestawi się to z uprzednio wydanym już w tej samej sprawie wyrokiem tutejszego Sądu stwierdzającym przewlekłość postępowania Ministra.

Organ nie ustosunkował się również do skierowanego do niego ponaglenia, co w świetle art. 37 § 5 w zw. z art. 37 § 8 k.p.a. nie stanowiło wyłącznie jego uprawnienia, ale pozostawało obowiązkiem prawnym.

Uwzględniając całokształt sprawy Sąd uznał, że wystąpiła w niej nie tylko podstawa do stwierdzenia, że Minister dopuścił się bezczynności, ale również to, że miała ona charakter rażącego naruszenia prawa, co dawało podstawę do nałożenia na organ obowiązku wypłaty Skarżącej sumy pieniężnej zasądzonej w wyroku.

W konsekwencji zaznaczyć trzeba, że w ocenie Sądu okoliczności sprawy przemawiają za przyznaniem Skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 3.000 zł. Kwota taka uwzględnia zarówno sytuację organu, nie do końca kompensacyjną rolę takiego świadczenia (istotna jest tu jej rola oddziałująca na organ), a także sytuację Strony, jej niewątpliwie naruszone zaufanie do organów oraz aparatu Państwa.

Sama fakultatywność zasądzenia sumy pieniężnej lub grzywny nie przesądza w tej sprawie o wyłączeniu możliwości ukarania organu w ten właśnie sposób (nawet obydwoma powołanymi środkami prawnymi). W ocenie Sądu już sam fakt bezowocnego oczekiwania na zajęcie się sprawą przez blisko rok od stwierdzenia przewlekłości przez tutejszy Sąd i zwrotu akt (27 maja 2019 r.), związana z tym niemożność uzyskania jakiegokolwiek świadczenia, czy wreszcie istotne zachwianie w ten sposób zaufania Strony do organu i państwa (brak wiary w rzetelność postępowania, jego szybkość i uczciwość), jest wystarczającą podstawą przyznania Skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 3.000 zł (dwukrotnie wyższa niż przyznana poprzednio). Poza tym w ocenie Sądu przyznanie sumy pieniężnej lepiej spełni rolę oddziałującą na organ niż potencjalna grzywna. W tym ostatnim przypadku dochodziłoby bowiem jedynie do przesunięcia środków finansowych z dyspozycji organu ponownie do dyspozycji budżetu państwa. Tymczasem świadczenie pieniężne spowoduje ten skutek, że środki będą musiały zostać bezpowrotnie wypłacone Skarżącej, co nie powinno zostać niezauważone przy projektowaniu budżetu Ministerstwa i ocenie działań osób odpowiedzialnych za zwłokę (wspomniana funkcja oddziaływania świadczenia pieniężnego) a przez to wywrzeć wpływ na prawidłowe działanie organu w przyszłości.

W orzecznictwie NSA słusznie wskazuje się, że wymierzenie przez sąd administracyjny grzywny lub przyznanie sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. pozostawione jest do uznania sądu i stanowi jego uprawnienie w sytuacji uwzględnienia skargi na bezczynność, czy też przewlekłość (zob. wyrok NSA z 4 września 2019 r. sygn. akt I OSK 950/18). Wybór środka (grzywna lub suma pieniężna) należy do sądu orzekającego i powinien być w pierwszym rzędzie uwarunkowany celem skargi na bezczynność/przewlekłość, którym jest zwalczenie bezczynności i doprowadzenie do zakończenia postępowania, a także zapobieganie bezczynności lub przewlekłemu prowadzeniu postępowania. W tym kontekście istotne jest też dyscyplinowanie organu (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 111/19). Wybór sądu powinien być zasadniczo warunkowany celem skargi na bezczynność (przewlekłość), którym jest zwalczenie tych stanów mających miejsce w postępowaniu i doprowadzenie do jego zakończenia. Istotna jest również funkcja prewencyjna, mająca na celu zapobieganie aby w przyszłości organ administracji nie dopuszczał do powstania stanu bezczynności (przewlekłości) w postępowaniu (por. wyrok NSA z 11 lipca 2017 r. sygn. akt II OSK 879/17). Dodać również należy, że wymierzenie grzywny organowi nie jest uzależnione od stwierdzenia, że bezczynność czy przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (por. wyrok NSA z 26 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 2430/14), choć w tej sprawie już z uwagi na zlekceważenie poprzedniego wyroku tak właśnie było.

W tej sytuacji rozstrzygnięcie o przyznaniu sumy pieniężnej w kwocie jak w wyroku jest prawidłowe i zgodne z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 p.p.s.a. (w sposób oczywisty nie przekracza połowy stawki możliwej do wierzenia grzywny jako dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia ogłaszanego przez Prezesa GUS w poprzednim roku).

W konsekwencji w ocenie Sądu okoliczności sprawy przemawiają za przyznaniem Skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 3.000 zł. Przyznanie jej w wysokości postulowanej w skardze byłoby sankcją nazbyt dolegliwą, nie uwzględniającą sytuacji organu jak i nie do końca kompensacyjnej roli takiego świadczenia (istotna jest tu jej rola oddziałująca na organ). W ocenie Sądu już sam fakt bezowocnego oczekiwania na zajęcie się sprawą przez ponad rok od zwrotu akt i w związku z tym zachwianie wiary Skarżącej w aparat państwa, jest wystarczającą podstawą przyznania sumy pieniężnej. Poza tym w ocenie Sądu przyznanie sumy pieniężnej lepiej spełni rolę oddziałującą na organ niż grzywna. W tym ostatnim przypadku dochodziłoby bowiem jedynie do wskazanego już przesunięcia środków finansowych z dyspozycji organu ponownie do budżetu państwa. Tymczasem świadczenie pieniężne spowoduje ten skutek, że środki będą wypłacone Stronie, co nie powinno zostać niezauważone.

W orzecznictwie NSA słusznie wskazuje się, że wymierzenie przez sąd administracyjny grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. pozostawione jest do uznania sądu i stanowi jego uprawnienie w sytuacji uwzględnienia skargi na bezczynność, czy też przewlekłość (zob. wyrok NSA z 4 września 2019 r. sygn. akt I OSK 950/18). Wybór środka (grzywna lub suma pieniężna) należy do sądu orzekającego i powinien być w pierwszym rzędzie uwarunkowany celem skargi na bezczynność, którym jest zwalczenie bezczynności i doprowadzenie do zakończenia postępowania, a także zapobieganie bezczynności lub przewlekłemu prowadzeniu postępowania. W tym kontekście istotne jest też dyscyplinowanie organu (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 111/19). Wybór sądu powinien być zasadniczo warunkowany celem skargi na bezczynność (przewlekłość), którym jest zwalczenie tych stanów mających miejsce w postępowaniu i doprowadzenie do jego zakończenia. Istotna jest również funkcja prewencyjna, mająca na celu zapobieganie aby w przyszłości organ administracji nie dopuszczał do powstania stanu bezczynności (przewlekłości) w postępowaniu (por. wyrok NSA z 11 lipca 2017 r. sygn. akt II OSK 879/17). Dodać również należy, że wymierzenie grzywny organowi nie jest uzależnione od stwierdzenia, że bezczynność czy przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (por. wyrok NSA z 26 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 2430/14).

W tej sytuacji rozstrzygnięcie o przyznaniu sumy pieniężnej w kwocie jak w wyroku jest prawidłowe i zgodne z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. nie przekraczając narzuconego przez ustawodawcę limitu.

W okolicznościach sprawy niezasadny okazał się wniosek Skarżącej o zobowiązanie Ministra do załatwienia sprawy, bowiem decyzja kończąca postępowanie w I instancji została wydana po złożeniu skargi. Skutkowało to zatem potrzebą umorzenia postępowania gdyż sprawę zakończono decyzją a Skarżąca może ją zaskarżyć (albo wprost do Sądu, albo najpierw składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy).

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1a i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w pkt I-IV sentencji wyroku, natomiast w pozostałym zakresie na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił (zwłaszcza co do żądania przyznania wyższej kwoty świadczenia pieniężnego oraz ostatecznego załatwienia sprawy).

Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. ustalając je kwotę 100 zł (wpis od skargi).