Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 85/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6280 Utworzenie Kościoła lub innego związku wyznaniowego, wykreślenie z rejestru
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 41 poz 251
law: Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej.
article: art. 18 ust. 1
journal: Dz.U. 1989 nr 29 poz 155
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Maria Tarnowska Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2012 r. sprawy ze skargi Związku [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r. nr[...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Administracji i Cyfryzacji na rzecz skarżącego Związku [...] kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku Związku [...] z dnia 12 sierpnia 2008 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2001 r. Nr [...] o wpisaniu I. w P., do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych.

W uzasadnieniu decyzji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że decyzją z dnia [...] maja 2001 r. Nr[...] , działając w oparciu o art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2000 r. Nr 26. poz. 319, z późn. zm.) - zwanej w dalszej części decyzji "ustawą z 1989 r." oraz § 2 pkt 1 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 marca 1999 r. w sprawie rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych (Dz. U. Nr 38, poz. 374), wpisał do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych I. w P., zwaną w dalszej części "I.".

Wnioskiem z dnia 12 sierpnia 2008 r. Związek [...] - zwany w dalszej części decyzji "Skarżącym", wniósł o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z dnia [...] maja 2001 r. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że po dniu po dniu 11 maja 1997 r. tj. po wejściu w życie ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 41. poz. 251 z póź zm.) - zwanej w dalszej części decyzji "ustawą z 1997 r.", utworzenie jakiejkolwiek nowej gminy żydowskiej mogło nastąpić jedynie w oparciu o zapisy ustawy z 1997 r.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zawiesił postępowanie administracyjne w wyżej wymienionej sprawie do czasu uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 948/11 w sprawie ze skargi Związku[...] , na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2008 r., w przedmiocie umorzenia postępowanie w sprawie z wniosku Skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2000 r. o wpisaniu do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych N. z siedzibą w X. W dniu 3 marca 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt II OSK 498/09) utrzymał w mocy wyrok WSA Warszawie z dnia 5 grudnia 2008 roku.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] umorzył postępowanie w sprawie z wniosku skarżącego z dnia 12 sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił analizę ustawy z 1989 r. oraz ustawy z 1997 r., jak również statutu I. m. in. w zakresie jakim ww. akty określają zasady tworzenia nowych [...] wyznaniowych [...], sposób działania oraz wskazują warunki jakie muszą spełniać osoby zrzeszające się w [...]. Powyższe porównanie doprowadziły organ do wniosku, że I. , nie jest typową [...] w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z 1997 r. i nie ma do niej zastosowania art. 7 tej ustawy lecz art. 18 ust. 1 ustawy z 1989 r. Powyższe oznacza zatem, że Skarżący nie może brać udziału w postępowaniu rejestrowym, gdyż nie posiada interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa.

Wnioskiem z dnia 20 lipca 2010 r. Skarżący zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją z dnia [...] lipca 2010 roku.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2010 r.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez Skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 21 lipca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 361/11, uchylił decyzję z dnia [...] stycznia 2011r., z uwagi na naruszenie przez organ art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 kpa, polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Rozpoznając sprawę ponownie, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] po raz kolejny utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2010 r., podtrzymując przedstawione wcześniej argumenty.

Minister wskazał, że zasadniczym zagadnieniem w rozpatrywanej sprawie było ustalenie, czy I. jest [...] w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z 1997 roku.

Zdaniem organu nie. Świadczą o tym m.in. różnice pomiędzy warunkami jakie spełnić muszą osoby chcąc należeć do Związku [...] lub do I. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 1997 r. do [...] mogą należeć osoby bez względu na pochodzenie, co jest wykluczone w odniesieniu do osób należących do I. Do Gminy, zgodnie z jej statutem, mogą należeć, co do zasady, jedynie osoby [...] , zamieszkałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe, ale nie musi to być część terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obejmująca wyłącznie teren województwa [...].

Ponadto I. nie rządzi się w swoich sprawach własnym prawem wewnętrznym uchwalonym w trybie przewidzianym w art. 3 ust. 2 ustawy z 1997 roku. Również zapisy statutu Gminy, nie są tożsame z art. 4 ustawy z 1997 roku.

A zatem jeżeli, I. nie jest [...] w rozumieniu zapisów ustawy z 1997 r. Skarżący nie posiada interesu prawnego w niniejszym postępowaniu, gdyż nie ma wynikającego z obowiązującego prawa bezpośredniego wpływu na tworzenie i działalność nowopowstających tego rodzaju gmin.

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2011 r. Związek [...] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie i zarzucając organowi naruszenie:

- art. 2 ust. 1 ustawy 1997 r. poprzez błędną wykładnię części definicji gminy żydowskiej;

- art. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 kpa w związku z art. 1 ust. 1 oraz art. 31 ustawy z dnia 1989 r. polegającego na naruszeniu przez organ naczelnej zasady konstytucyjnej -państwa prawnego oraz naczelnej zasady postępowania administracyjnego - działania na podstawie przepisów prawa;

- art. 3 i 4 ustawy z 1997 r., poprzez uznanie, że I. nie rządzi się w swoich sprawach Statutem, jako własnym prawem wewnętrznym oraz, że nie jest, to związek wyznaniowy, niezależna organizacyjnie od jakiejkolwiek zagranicznej władzy religijnej i świeckiej;

- art. 25 ust. 3 i 5 Konstytucji RP, polegającego na konstytuowaniu nowej[...], co uderza w autonomię i niezależność Związku[...] , któremu ustawa z 1997r. przyznała prawo do wyłącznego decydowania o tworzeniu gmin [...] na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

- art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady równości wobec prawa - wydanie przez organ administracji, w tym samym stanie faktycznym i prawnym, dwóch odmiennych orzeczeń;

- art. 28, art. 61 § 4, art. 50 § 1 kpa, poprzez błędne przyjęcie, że Skarżący nie ma interesu prawnego w występowaniu w przedmiotowej sprawie, choć jego interes prawny w analogicznej sprawie, a co za tym idzie status strony w postępowaniu, został przesądzony na mocy prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2008 r. sygn. I SA/Wa 948/08;

- art. 153 i art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez pominięcie przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2008 r. sygn. I SA/Wa 948/08 oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2010 r. sygn. lI OSK 498/09;

- art. 7 ustawy z 1997 r. poprzez uznanie, że skarżący nie ma interesu prawnego w popieraniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2001 r. o wpisie do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych Gminy pomimo, iż tworzenie nowych gmin żydowskich oraz znoszenie i przekształcanie gmin już istniejących następuje w trybie przewidzianym w prawie wewnętrznym - m.in. w art. 34 Statutu Związku [...];

- art. 18 ustawy z 1989 r. poprzez uznanie, że skarżący nie ma interesu prawnego w popieraniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] maja 2001 r. o wpisie do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych I. pomimo, iż tworzenie nowych [...] oraz znoszenie i przekształcanie gmin już istniejących następuje wyłącznie w trybie przewidzianym w prawie wewnętrznym Skarżącego, zaś przepisy dotyczące rejestracji nowego związku wyznaniowego z ustawy z 1989 r. zastosowanie mają, stosownie do art. 18 ustawy z 1989 r., jedynie do tych kościołów i innych związków wyznaniowych, których sytuacja prawna i majątkowa nie jest uregulowana odrębnymi ustawami;

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.

Zagadnieniem wymagającym rozstrzygnięcia w sprawie będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2011 r. jest kwestia, czy Związkowi [...] przysługują uprawnienia strony mogącej skutecznie żądać, w trybie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej wpisu do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych I. w P.

Wskazać należy, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i może być wszczęte na żądanie strony lub z urzędu.

W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji (por. np. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r. II SA 2164/92, ONSA 1995 nr 1, poz. 32, wyrok 7 sędziów NSA z dnia 13 października 2003 r. OSA 4/03, ONSA 2004, nr 1, poz. 3).

Pojęcie interesu prawnego, mimo że nie zostało zdefiniowane w przepisach kpa, było przedmiotem wielu orzeczeń sądowych i tematem licznych wypowiedzi doktryny. Istotę interesu prawnego należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, a także na tej samej zasadzie może żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności w celu ochrony jego praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga więc ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym pomiędzy obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2002 r. II SA 4000/01 niepublik.). Podkreśla się, że interes prawny powinien być indywidualny, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniały zastosowanie normy prawa materialnego.

W niniejszej sprawie kwestię interesu prawnego Związku [...] należało rozważyć w kontekście prawnych uregulowań dotyczących sfery uprawnień i obowiązków stron stosunków prawnych powstałych z mocy przepisów ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. – o stosunku Państwa do Gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 41, poz. 251 ze zm.).

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że Związek [...] nie jest stroną w sprawie wpisu do rejestru I. , gdyż ta ostania zdaniem Ministra nie jest [...] w rozumieniu art. 2 ust. 1 w/w ustawy i nie ma do niej zastosowania art. 7 tej ustawy. W ocenie Ministra regulacje zawarte w statucie gminy odmienne od regulacji dotyczącej [...] zawartej w ustawie z dnia 20 lutego 1997 r. uprawniają do stwierdzenia, że nie jest ona [...] i w związku z tym ma do niej zastosowanie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2000 r. nr 26, poz. 319 ze zm.).

Sąd tego poglądu nie podziela.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. [...] zrzeszają pełnoletnie osoby[...] , posiadające obywatelstwo polskie, zamieszkałe na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy tworzenie nowych [...] oraz znoszenie lub przekształcanie już istniejących następuje w trybie przewidzianym w prawie wewnętrznym. Prawem tym zaś jest statut zawierający szczegółowe zasady powstawania lub likwidacji gmin, który zawiera też konkretne uprawnienia przyznane Zarządowi Związku [...] do podejmowania decyzji w tych kwestiach.

Jak wskazał Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie ze statutem członkiem [...] może zostać każda osoba[...] , wyznania mojżeszowego, posiadająca obywatelstwo polskie, ukończony 18 rok życia, miejsce stałego zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 marca 2010 r. II OSK 498/09 – wydanym w podobnej sprawie, że tworząc jednostkę określoną jako gmina, wyznawcy religii [...] weszli w sferę zastrzeżoną przepisami ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej dla działań Związku[...] . Sąd stwierdził, że szczególnie istotnym postanowieniem ustawy z 20 lutego 1997 r. zawartym w jej art. 24 jest to, że w przypadku zniesienia[...], jej majątek przechodzi na własność Związku[...]. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego utworzenie nowej jednostki organizacyjnej wyznawców religii [...] określonej jako "gmina" z pominięciem regulacji prawnych zawartych w ustawie z dnia 20 lutego 1997 r., a także w prawie wewnętrznym określającym organizację [...] dotyczy interesu prawnego Związku[...]. Związek ten ma bowiem wynikający z obowiązującego prawa bezpośredni wpływ na tworzenie i działalność nowopowstających gmin żydowskich. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego istnienie tego interesu uzasadnia przyznanie Związkowi [...] praw strony postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności rejestracji nowoutworzonej gminy.

Organ nadzoru niezasadnie zatem uznał, że Związek [...] nie jest stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wpisującej do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych I. w P., naruszając w ten sposób przepisy postępowania, to jest art. 28 kpa i art. 138 § 1 pkt 1 – utrzymując w mocy własną decyzję również naruszającą art. 28 kpa, co miało wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę organ nadzoru dokona merytorycznej oceny kwestionowanej decyzji z dnia [...] maja 2001 r. pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 156 kpa uwzględniając powyższe rozważania, a następnie wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 i 152 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.