Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 961/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 2 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 7, art. 10 § 1 i art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Bożena Pindel (spr.), Protokolant Dominika Zabielska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: K.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm. [obecnie t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 963] ; dalej: u.s.u.s.) – po ponownym rozpatrzeniu sprawy R.K., decyzją z dnia [...] nr [...] – utrzymał w mocy wydaną przez siebie decyzję w dniu [...].

Zaskarżona decyzja została wydana na gruncie następującego stanu faktycznego.

W dniu 15 grudnia 2015 r. do Oddziału ZUS w C. wpłynął wniosek skarżącego R. K. o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu zaległych składek, w którym powołał się on na trudną sytuację finansową i życiową.

ZUS, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3 oraz art. 32 u.s.u.s., po rozpatrzeniu ww. wniosku decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:

- Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 10/2008-11/2015 w kwocie [...]zł,

- Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres 10/2008-11/2015 w kwocie [...]zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 10/2008-11/2015 w kwocie [...]zł,

- koszty upomnienia w kwocie [...]zł oraz odsetki liczone nadzień 15 grudnia 2015 r. w wysokości [...]zł.

Natomiast na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ust. 3a oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:

- Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 10/2008-11/2015 w kwocie [...]zł,

- Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres 10/2008-11/2015 w kwocie [...]zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 10/2008-11/2015 w kwocie [...]zł,

- koszty upomnienia w kwocie [...]zł oraz odsetki liczone na dzień 15 grudnia 2015 r. w wysokości [...]zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany nie zgodził się z tym rozstrzygnięciem i domagał się uwzględnienia jego wniosku.

ZUS, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy wydaną przez siebie decyzję w dniu [...].

Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ powołał się na przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazując na przesłanki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Ustalił, że w przypadku skarżącego zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności opisana w art. 28 ust. 3 pkt 2, bowiem Sąd Rejonowy w C. oddalił wniosek skarżącego o ogłoszenie upadłości (postanowienie z dnia [...]., sygn. akt [...]). W uzasadnieniu Sąd powołał się na art. 13 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego wskazując, ze majątek jakim dysponuje skarżący nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania.

Działając w ramach uznania administracyjnego organ dokonał analizy sytuacji majątkowej ustalonej w niniejszym postępowaniu i uznał, że nie umorzy zaległości z tytułu składek. Skarżący posiada bowiem majątek w postaci nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...] oraz ruchomości tj. naczepy ciężarowej [...], rok produkcji 2002, z których można prowadzić egzekucję. Dopóki organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania choćby części zaległości negatywne rozstrzygniecie nie może być uznane za dowolne.

Powołując się na przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wydane na podstawie ust. 3b rozporządzenie, na podstawie materiału dowodowego sprawy dokonał ponownej analizy możliwości płatniczych, sytuacji materialno-bytowej i zdrowotnej wnioskodawcy. Ustalił, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarcza, z której jednak nie uzyskuje dochodów. Wykonuje prace dorywcze, z których otrzymuje dochód w wysokości [...] zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J. K., która uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. Koszty związane z utrzymaniem określił na łączną kwotę [...] zł, koszty związane z leczeniem na [...] zł a inne wydatki na kwotę [...] zł. Oświadczył także, że uzyskuje pomoc finansową od dorosłych dzieci, nie określając jej wysokości. Ponadto skarżący podał, że posiada liczne zobowiązania finansowe m.in. z tytułu podatków w wysokości [...]zł, w bankach w wysokości [...]zł oraz w instytucjach w wysokości [...]zł. Zobowiązania nie są spłacane, a egzekucję do tych należności prowadzi Komornik Sądowy. Zdaniem organu skoro skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towarów, to zakłada on osiąganie dochodu na poziomie, który winien pozwolić na spłatę zaległości i opłacenie bieżących składek. Ponadto uznał, że skarżący nie znajduje się w stanie ubóstwa rozumianego jako permanentny stan braku możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych rodziny.

Odnosząc się do podniesionych przez skarżącego problemów zdrowotnych własnych oraz matki W. K., organ przyznał, że przedłożone zostały dokumenty potwierdzające zły stan zdrowia matki. Jednocześnie uznał, że przedstawiona dokumentacja nie wypełnia przesłanki umorzenia opartej na sytuacji zdrowotnej, bowiem ta występuje, gdy choroba osoby zobowiązanej lub opieka nad członkami rodziny (małżonek, dzieci, rodzice) uniemożliwiają, bądź w znacznym stopniu ograniczają pozyskiwanie środków do spłaty zadłużenia, np. poprzez rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. W ocenie organu w sprawie nie ustalono aby przesłanki natury losowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, którym nie można było przeciwdziałać miały bezpośredni wpływ na powstałe zaległości. Stwierdził, że umorzenie wnioskowanych należności byłoby na obecnym etapie przedwczesne, bowiem organ dostrzega jeszcze możliwości wyegzekwowania zaległych należności z tytułu składek.

W skardze zobowiązany wniósł o "uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy i wszczęcia postępowania w kwestii umorzenia składek ewentualnie o uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania organowi I instancji". Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie art. 28 u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie zostały spełnione przez skarżącego przesłanki uzasadniające umorzenie mu nieopłaconych składek w kwocie [...]zł oraz [...]zł pomimo, że wobec oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez Sąd postanowieniem z dnia [...] przesłanka całkowitej nieściągalności została wykazana,

2) sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie pozostaje w stanie ubóstwa rozumianego jako permanentny brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny, co skutkowało odmową umorzenia składek pomimo, że ze zgromadzonego materiału wynika przeciwieństwo ustaleń faktycznych w tym zakresie,

3) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mających na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli jak również poprzez nierozważnie zebranego w sprawie materiału dowodowego i brak analizy okoliczności sprawy,

3) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 10 K.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Skarżący szczególnie akcentował fakt oddalenia przez Sąd Rejonowy w C., postanowieniem z dnia [...]., jego wniosku o ogłoszenie upadłości w związku z prowadzoną przez niego działalnością (A w C.), na podstawie art. 13 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze, co uzasadnia przesłankę wymienioną w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jednocześnie skarżący zauważył, że posiadanie przez niego nieruchomości obciążonej wpisami hipotecznymi przewyższającymi jej wartość, nie stanowi majątku, z którego można dokonać spłaty należności składkowych. Nieruchomość jest cały czas zajęta a skarżący nie może nią dysponować. Zwrócił również uwagę na swoją trudną sytuację rodzinną i majątkową, w szczególności brak stałych dochodów, konieczność korzystania z pomocy bliskich i dzieci, niemożność uzyskania stałego i wyższego dochodu. Podał, że łączny dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie.

Stwierdził ponadto, że obowiązkiem organu było pouczenie go o prawie do zapoznania się z aktami i złożenie końcowego oświadczenia. Zarzucił organowi lakoniczne uzasadnienie decyzji, bez szczegółowej wykładni i interpretacji powołanych przepisów.

W odpowiedzi organ rentowy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wyraził przy tym przekonanie, co do podjęcia właściwego rozstrzygnięcia w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegała decyzja z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję odmawiająca skarżącemu umorzenia składek z tytułu ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz kosztów upomnienia i odsetek naliczonych na dzień złożenia wniosku o umorzenie.

Tut. Sąd z urzędu wskazuje, że wyrokiem z dnia 6 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 763/16, rozpoznając skargę R. K., uchylił decyzję ZUS odmawiającą wszczęcia postępowania prowadzonego m.in. na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika i odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek. Sąd stwierdził, że organ odmawiając wszczęcia postępowania (prowadzonego na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) naruszył przepis art. 61a § 1 K.p.a. odmówił bowiem wszczęcia postępowania, które posiadało przedmiot tego postępowania, a jedynie ograniczało zakres postępowania rozpoznawczego.

Natomiast skarga rozpoznawana w niniejszym postępowaniu nie mogła być uwzględniona, gdyż zaskarżona nią decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, zaś uchybienie proceduralne polegające na merytorycznym rozpoznaniu wniosku, co do którego w części wydano decyzję o odmowie wszczęcia postępowania (objętą skargą w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 763/16) oceniono w tej sprawie jako nie mające istotnego wpływu na wynik sprawy. Skorygowanie tej nieprawidłowości Sąd zlecił we wskazaniach zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 grudnia 2016 r. o sygn. I SA/Gl 763/16.

Oceniając legalność skarżonego aktu Sąd bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu, a w takim przypadku kontrola sądowo-administracyjna ogranicza się i sprowadza jednocześnie do badania czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

W postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne ZUS zobowiązany jest zbadać występowanie przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i ewentualnie w rozporządzeniu wykonawczym, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b w związku z ust. 3a u.s.u.s. Na gruncie tej sprawy organ dostatecznie wywiązał się z tego obowiązku. Decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy, co nie oznacza, że może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Z kolei, stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w ww. przepisie jest wyczerpujące, a to oznacza, że stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Poza sporem w rozpoznawanej sprawie pozostaje fakt prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej oraz gospodarstwa domowego wraz z żoną. Ponadto na etapie ponownego rozpoznania sprawy skarżący przedłożył postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia [...]., sygn. akt [...], którym oddalono wniosek dłużnika R. K. prowadzącego działalność gospodarczą A w C. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd podniósł, że dłużnik spełnia podmiotowe i przedmiotowe przesłanki do ogłoszenia upadłości, lecz prowadzenie tego postępowania jest niecelowe z powodu braku majątku na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego (art. 13 ustawy Prawo upadłościowe).

Organ nie kwestionuje, że skarżący spełnia przesłankę wymienioną w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., powołując się jednocześnie na zasadę uznania administracyjnego i brak możliwości podejmowania decyzji w sposób dowolny.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie podnosi się, że rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne podejmowane są przez organy w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza możliwość (nie zaś konieczność) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Nawet w przypadku spełnienia jednej z przesłanek pozwalających na zastosowania takiej formy ulgi, organ może odmówić umorzenia należności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 sierpnia 2007 r. II GSK 141/07 czy z 17 marca 2016 r., II GSK 1694/14; dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak już wyżej wskazano sąd administracyjny nie może zastępować organu administracyjnego w podejmowaniu decyzji uznaniowej, a jej kontrola sprowadza się do oceny, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym o odmowie umorzenia należności mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach.

Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone było postępowaniem dowodowym mającym na celu ustalenie aktualnej życiowej i materialnej sytuacji skarżącej, w tym źródeł dochodów oraz ponoszonych wydatków i kosztów utrzymania co znalazło odzwierciedlenie tak w zebranym materiale dowodowym jaki i motywach rozstrzygnięcia. Ustalenia organu zaprezentowano wyżej. Wynika z nich, że dochód miesięczny małżonków kształtuje się w wysokości około [...] zł, a wydatki związane z utrzymaniem wynoszą około [...] zł. Skarżący przyznał, że otrzymuje pomoc finansową od bliskich i dorosłych dzieci, lecz nie podał w jakiej wysokości. Przyznał także, że nadal prowadzi działalność gospodarczą, wprawdzie złożone do akt zeznania podatkowe nie wykazują przychodów, to jednak należy się zgodzić z organem, że skarżący zakłada osiągnięcie dochodu w przyszłości.

We wniosku o umorzenie należności skarżący wskazał na bardzo długą listę swoich wierzycieli. Zadłużenie to wynosi: z tytułu podatków – [...]zł, w bankach – [...]zł oraz w instytucjach – [...]zł. Skarżący załączył do akt "Spis wierzycieli" obejmujący 24 pozycje. Zobowiązania nie są spłacane, a egzekucję do tych należności prowadzi Komornik Sądowy. W ocenie Sądu fakt posiadania przez skarżącego innych zadłużeń pozostaje bez wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy. ZUS nie może bowiem przyznawać pierwszeństwa zadłużeniu wobec innych wierzycieli. Ponadto ustalono, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] w 1/10 części oraz w 9/10 części na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej, która jest obciążona hipoteką na kwotę [...]zł i [...]CHF (por. postanowieniem Sądu Rejonowego w C.z dnia [...].).

Niezależnie jednak od powyższej konstatacji na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności na podstawie ust. 3a sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Skarżący we wniosku powoływał się na konieczność sprawowania stałej opieki nad liczącą 94 lata matką, jak również na własne schorzenia kręgosłupa. Podał także, że jest jedynym opiekunem matki. Ze złożonego do akt zaświadczenia lekarskiego wynika jedynie, że pani W. K. z uwagi na schorzenia wzroku wymaga stałej opieki osoby trzeciej. Jakikolwiek inny materiał dowodowy sprawy nie wskazuje na to, że opiekę tę faktycznie sprawuje skarżący i uniemożliwia mu to zarazem prowadzenie działalności, czy też podjęcie zatrudnienia. Skarżący nie przedłożył także dokumentacji lekarskiej obrazującej jego stan zdrowia, potwierdzającej przewlekłą chorobę.

Organ ustalił zatem stan faktyczny na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, który w ocenie Sądu odpowiada rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Zaakcentować należy, że to wprawdzie organ odpowiada za zgromadzenie materiału dowodowego umożliwiającego ustalenie stanu faktycznego zgodnie z rzeczywistym, nie sposób jednak nie zauważyć, iż w odniesieniu do postępowania w sprawie udzielenia ulgi to zobowiązany ma pełną wiedzę w sprawie własnej sytuacji i powinien wiedzę tę przekazać organowi orzekającemu w sprawie. Przyjmując zatem, że skarżący nie był w stanie wykazać innych okoliczności oprócz tych, które zostały uwzględnione przez organ Sąd nie podziela argumentacji dotyczącej naruszenia prawa procesowego. Uwaga ta jest o tyle istotna, że organ po złożeniu przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, umożliwił mu złożenie dalszych dowodów w sprawie (pismo z 9 marca 2016 r. oraz z dnia 7 kwietnia 2016 r. wraz z dowodem doręczenia), na które nie zareagował.

Sąd w pełni podziela stanowisko przyjęte w dotychczasowym orzecznictwie, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc określeniem, które z natury rzeczy nie jest precyzyjne. Jednakże tłumaczyć należy je zgodnie z literalnym brzmieniem, a skoro tak, to niezbędne potrzeby życiowe to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie/szkodliwie wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tychże potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak zaspokojenia tychże potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb. Nie każda bowiem potrzeba to potrzeba niezbędna. Skoro skarżący nie posiada na ten moment majątku na zaspokojenie należności, istnienie zaległości niczego nie zmienia w jego sytuacji majątkowej, wpływa to jedynie na brak możliwości prowadzenia skutecznie egzekucji. Nie jest to jednak wystarczająca przesłanka do rezygnacji przez organ ze swoich należności.

W wyżej wskazanych kwestiach wypowiadał się wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10 (dostępny j.w.) NSA przyjął, że "1. Ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 K.p.a. 2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny". Z kolei w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10 NSA stwierdził, że "W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym".

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a na podstawie art. 77 § 1 K.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Natomiast zgodnie z art. 8 K.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Zdaniem Sądu organ sprostał tym wymaganiom i nie naruszył – wbrew twierdzeniu skarżącego – przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., jak i na podstawie art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia. W świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu, że w sprawie nie zachodzi przesłanka umorzenia wymieniona w § 3 pkt 1 ww. rozporządzenia. Organ zasadnie uznał, że w sprawie nie zachodziły pozostałe dwie przesłanki umorzenia postępowania tj. poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wbrew twierdzeniom skargi nie został także naruszony przepis art. 10 K.p.a. Przed wydaniem decyzji przez ZUS w pierwszej instancji wystosowano do skarżącego pismo z dnia 27 stycznia 2016 r. w trybie art. 10 § 1 K.p.a., które skarżący odebrał w dniu 25 stycznia 2016 r. W dniu 8 lutego 2016 r. pracownik ZUS sporządziła notatkę (na wymienionym piśmie), z której wynika, że "dłużnik przybył do ZUS i oświadczył, że nie będzie zapoznawał się z aktami sprawy". Również przed wydaniem decyzji przez ZUS w drugiej instancji skarżący nie zareagował na dwa ww. pisma kierowane do niego.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Podsumowując, w ocenie Sądu, organ prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową i finansową strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany sytuacji zawodowej, zdrowotnej lub bytowej zainteresowanego i każdorazowo podlega ocenie organu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do ZUS-u z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności w przypadku pojawienia się nowych okoliczności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Ma to znaczenie wobec przedstawienia przez skarżącego nowych okoliczności dotyczących jego stanu zdrowia, które dotychczas nie były przedmiotem analizy przez ZUS.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

-----------------------

7