Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 251/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: ART. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Maciej Busz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 września 2013 r. sprawy ze skarg R. P., P. P., L. P., Z. T., B. P., A. K., I. P. – M., J. P., K. R. – S.y, A. Ś., J. K., U. M., J. P., A. S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] obie z dnia [...] grudnia 2012 r. nr . w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa oddala skargi


UZASADNIENIE

IV SA/Po 251/13

U z a s a d n i e n i e

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy złożone przez:

- Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...]

- T. P.

w przedmiocie stwierdzenie nieważności orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1958 r. nr [...] i poprzedzającego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1958 r. nr [...] w sprawie przejęcia nieruchomości rolnej na Skarb Państwa decyzjami z dnia [...] grudnia 2012 r. o numerach [...] (z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy złożonego przez Agencję Nieruchomości Rolnych)n i [...] (z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy złożonego przez T. P. – błędnie w decyzji P.)

- uchyliło decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w części tj. w zakresie stwierdzenia, iż w odniesieniu do [...] ha odmawia się stwierdzenia wydania orzeczeń z naruszeniem prawa

- odmówiło stwierdzenia wydania orzeczeń z naruszeniem prawa w odniesieniu do części nieruchomości objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności (błędnie w decyzjach napisano nieruchomości) – o powierzchni – [...] ha

- w pozostałym zakresie utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy.

Jak już to opisano wyżej obie decyzje są identycznej treści wydane w tej samej dacie, a różnią się jedynie numerami.

Do wydania decyzji doszło w następujących okolicznościach sprawy:

T. P. oraz pozostali spadkobiercy J. i R. P. vel P. wystąpili o stwierdzenie nieważności przedmiotowych orzeczeń, na mocy których przejęto na własność Państwa nieruchomość rolną położoną we wsi [...] pod [...] o powierzchni [...] ha bez odszkodowania i wolną od obciążeń. Jako podstawę prawą przejęcia nieruchomości powołano przepis art. 9 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa (Dz.U. Nr 17, poz. 71). Przepis ten przewidywał możliwość przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnych, leśnych, objętych we władanie Państwa do dnia 5 kwietnia 1958 r. (data wejścia w życie ustawy) i będących nadal w tym władaniu lub przekazanych w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Przedmiotowa nieruchomość na mocy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej art. 2 ust. 1 lit. b przeznaczona została na cele reformy rolnej. Dotychczasowy właściciel R. P. postanowieniem z dnia [...] lutego 1946 r., wydanym przez Sąd Grodzki w [...] Oddział Rehabilitacyjny, został zrehabilitowany i uznano, że posiada pełnię praw obywatelskich. Jednocześnie postanowieniem tym zwolniono majątek spod zajęcia i dozoru. W ślad za tym orzeczeniem Powiatowy Urząd Ziemski w [...] pismem z dnia [...] czerwca 1946 r. zwolnił gospodarstwo rolne spod zarządu przymusowego. Ponadto Komisarz Ziemski wniósł o przeniesienie repatriantów A. P. i J. K. zajmujących to gospodarstwo od 1945 r., zgodnie z protokołem przekazania gospodarstwa w użytkowanie z dnia [...] października 1945 r. oraz P. G., który zajął gospodarstwo na mocy protokołu przekazania z dnia [...] października 1947 r. Jak wynika z akt archiwalnych R. P. występował do władz różnych szczebli o zwrot swojej własności, jednak bezskutecznie. Sprawa była rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny kilkakrotnie.

I tak:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 lipca 2007 r. sygn. akt III SA/Po 556/07 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. z uwagi na nie ustalenie przez organ czy Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] posiada przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.P.. w postępowaniu prowadzonym z wniosku spadkobierców R. i J. P..

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu kolejnym wyrokiem z dnia 31 marca 2009 r. (sygn. akt III SA/Po 32/09) uchylił zaskarżoną przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2007 r. wskazując, iż w wydaniu zaskarżonej decyzji brał udział pracownik Kolegium podlegający wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 k.P.. oraz art. 2 i 78 Konstytucji RP w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07.

Kolejne wyroki w rozpoznawanej sprawie zapadły 28 kwietnia 2010 r. pod sygn. II SA/Po 722/09 i 30 listopada 2011 r. pod sygn. II SA/Po 389/11. W obu tych wyrokach dochodziło do uchyleń zaskarżonych decyzji, z tym, że w wyroku z 30 listopada 2011 r. Sąd uchylił również poza zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] również poprzedzającą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...]. W wytycznych wyroku z dnia 30 listopada 2011 r. Sąd wskazał, że rozpoznając po raz kolejny sprawę organ winien w sposób dokładny ustalić stan faktyczny sprawy, w tym historię poszczególnych zmian własnościowych działek gruntu wchodzących pierwotnie w skład gospodarstwa małżonków J. i R. P., oraz stan prawny i faktyczny całości tych gruntów na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (...) oraz na dzień wydania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1958 r. Nadto realizując wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. II SA/Po 722/09 organ winien ustalić w jaki sposób (w drodze cywilnoprawnej, czy administracyjnej) nieruchomości stanowiące obecnie własność podmiotów innych niż Skarb Państwa, a wchodzące pierwotnie w skład nieruchomości należących do małżonków J. i R. P. zostały zbyte przez Państwo oraz czy możliwym jest obecnie cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych tych orzeczeń.

Organ winien przy tym rozważyć potrzebę nie tylko – jak miało to miejsce w dotąd prowadzonym postępowaniu – zwracania się do Starosty Powiatowego w [...] o konieczne dla rozpoznania sprawy informacje, lecz także samodzielnego przeprowadzenia dowodów z aktualnych i archiwalnych ksiąg wieczystych poszczególnych objętych postępowaniem nieruchomości i złożonych do tych ksiąg dokumentów oraz z wypisów i wyrysów z ewidencji gruntów i budynków oraz innych dokumentów zgromadzonych w tej ewidencji, a dotyczących nieruchomości, których dotyczyło orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1958 r. w sprawie przejęcia nieruchomości rolnej przez Skarb Państwa, w tym dokumentów stanowiących podstawę dokonywanych w ewidencji gruntów i budynków wpisów oraz dotyczących poszczególnych działek wykazów zmian gruntowych i ewentualnie wykazów synchronizacyjnych.

Wyniki poczynionych ustaleń faktycznych i prawnych organ winien uzewnętrznić w spełniającym wymogi określone w art. 8 k.P.., art. 11 k.P.. i art. 107 § 3 k.P.. uzasadnieniu wydanego orzeczenia.

Zdaniem Sądu dopiero poczynienie przez organ dokładnych i precyzyjnych ustaleń faktycznych opartych na kompletnym i wyczerpująco rozpatrzonym materiale dowodowym pozwoli na dokonanie oceny czy do wydania orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1958 r. oraz poprzedzającego je orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1958 r. w sprawie przejęcia nieruchomości rolnej przez Skarb Państwa doszło z rażącym naruszeniem prawa, względnie bez podstawy prawnej oraz czy decyzja ta nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych.

Rozpoznając po raz kolejny sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia którego nieważności żądali wnioskodawcy stanowią przepisy ustawy przepis art. 9 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa (Dz.U. nr 17, poz. 71). Zgodnie z tym przepisem istniała możliwość przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnych i leśnych, objętych we władanie Państwa do dnia 5 kwietnia 1958 r. (data wejścia w życie ustawy) i będących nadal w tym władaniu lub przekazanych w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. był przedmiotem wykładni dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny, który w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r. stwierdził, że o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych w trybie tego przepisu decydują wyłącznie wymienione w nim przesłanki, a mianowicie objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy oraz pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo, a przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości, bądź z przyczyn obiektywnych od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw.

Toteż zdaniem Kolegium rozstrzygające znaczenie w sprawie przejęcia nieruchomości rolnej w trybie przepisów art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71) ma to, czy nieruchomość do dnia wejścia w życie tej ustawy (5 kwietnia 1958 r.) była objęta władaniem Państwa, czy też nie, bowiem przejęciu na własność Państwa podlegały nieruchomości rolne i leśne bez względu na ich obszar, jeżeli znajdowały się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym.

Analizując po raz kolejny stan faktyczny sprawy w tym historię przejęcia nieruchomości stanowiącej własność J. i R. P. SKO ustaliło następujący stan faktyczny.

Przedmiotowa nieruchomość dekretem PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - art. 2 ust. 1 lit. b przeznaczona została na cele reformy rolnej. Dotychczasowy właściciel R. P. postanowieniem z dnia [...] lutego 1946 r. Sądu Grodzkiego w [...] Oddziału Rehabilitacyjnego został zrehabilitowany i uznano, że posiada pełnię praw obywatelskich. Jednocześnie postanowieniem tym zwolniono majątek spod zajęcia i dozoru, a następnie Powiatowy Urząd Ziemski w [...] pismem z dnia [...] czerwca 1946 roku zwolnił gospodarstwo rolne w/w spod zarządu przymusowego. Komisarz Ziemski wnosił również o przeniesienie repatriantów zajmujących to gospodarstwo. Od roku 1945 w przedmiotowym gospodarstwie rolnym osadzani byli repatrianci ze Związku Radzieckiego m.in. A. P. i J. K. zgodnie z protokółem przekazania repatriantowi gospodarstwa w użytkowanie z dnia [...] października 1945 r. oraz P. G. - na mocy protokołu przekazania z [...] października 1947 r.. R. P. , jak wynika z akt archiwalnych, występował do władz różnych szczebli o zwrot swojej własności jednakże bezskutecznie.

Następnie dokumentem Nadania Ziemi z dnia [...] stycznia 1955 roku P. G. oraz A. P. otrzymali nadział ziemi o obszarze około - odpowiednio P. G. - [...] ha i A. P. [...] ha z nieruchomości ziemskiej w [...] pod [...]. Taki stan zdaniem Kolegium pozwala na stwierdzenie, że jeszcze przed datą 5 kwietnia 1958 roku (stanowiącą o przejściu na własność Państwa określonych nieruchomości rolnych), we władaniu Państwa, z nieruchomości R. i J. P. pozostawało jedynie [...] ha.

Stąd tylko w odniesieniu do tej części nieruchomości R. i J. P., która znajdowała się we władaniu Państwa i nie została wcześniej tj. przed 5 kwietnia 1958 roku przekazana na własność innym niż państwo podmiotom, zostały spełnione przesłanki określone w powołanym w zakwestionowanych orzeczeniach I i II instancji przepisie. Tym samym można było orzec o przejęciu na własność Państwa z nieruchomości małż. P. [...] ha. Oznacza to jednocześnie, iż orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1958 r. oraz orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1958 roku w części dotyczącej [...] ha wydane zostało z rażącym naruszeniem przepisu art. 9 ust. 1 powołanej ustawy, bowiem grunty o tej powierzchni były w dacie wejścia w życie ustawy stanowiącej podstawę prawną rozstrzygnięcia, własnością osób fizycznych A. P. i P. G..

Nieruchomość stanowiąca własność R. i J. P. zapisana była w księdze wieczystej [...] pod [...] Wykaz [...] Matrykuła [...]. W skład tej nieruchomości wchodziły parcele: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],,[...],[...]i[...]. Kolegium wskazało, że z ustaleń służb geodezyjnych wynika m.in. że na skutek prowadzonych postępowań scaleniowych oraz odnowy ewidencji gruntów przedmiotowa nieruchomość weszła w skład co najmniej kilkudziesięciu działek stanowiących własność osób fizycznych i w niewielkim zakresie Skarbu Państwa oraz gminy [...]. Dokumenty Nadania Ziemi na rzecz A. P. i P. G. nie określały numerów parceli wchodzących w skład nadziału ziemi, a jedynie posługiwano się normą powierzchni wydzielonej z gospodarstwa. Podobnie kwestionowana decyzja posługuje się pojęciem "nieruchomość położona w [...] [...] o powierzchni [...] ha". W tej sytuacji nie jest możliwe pełne odtworzenie historii poszczególnych parceli wchodzących w skład nieruchomości małż. P. jednak zdaniem Kolegium rozstrzygnięcia dotyczące przejęcia całej nieruchomości na własność Państwa w odniesieniu do powierzchni [...] ha obarczone były wadą skutkującą stwierdzeniem nieważności ponieważ ta część nieruchomości nie była we władaniu Państwa, które aktami nadania ziemi przekazało tę część osobom fizycznym już w roku 1955.

Ponadto Kolegium ustaliło w jaki sposób nieruchomości stanowiące obecnie własność podmiotów innych niż Skarb Państwa, a wchodzące pierwotnie w skład nieruchomości należących do małżonków J. i R. P. zostały zbyte przez Państwo. Pismem z dnia P. r. Starostwo Powiatowe w [...], (które znajduje się w aktach niniejszej sprawy) wyjaśniło bowiem szczegółowo w jaki sposób poszczególne działki zostały zbyte przez Państwo i w kogo aktualnie znajdują się władaniu, a mianowicie:

- działka nr [...] o pow. [...] ha przeszła na inny podmiot decyzją administracyjną nr [...] Naczelnika Powiatu w [...] z dnia [...] września 1974 r. i obecnie na podstawie postanowienia o nabyciu spadku z dnia [...] lipca 2007 r. stanowi własność G. F., K. H., M. P., J. S., A. S. i J. H. ,

działki nr [...] i [...] - o pow. [...] przeszły na inny podmiot - A. K. w drodze decyzji administracyjnej Aktem Nadania Ziemi z dnia [...] listopada 1954 r., a obecnie na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...].04.1995 r. stanowią własność M. i L. J.,

działki nr [...] i [...] - o pow. [...] ha przeszły na inny podmiot - M. K. w drodze decyzji administracyjnej Aktem Nadania Ziemi z dnia [...] listopada 1954 r., a obecnie na mocy umowy darowizny z dnia [...].07.2000 r. właścicielem jest A. Z. ,

działka nr [...] - o pow. [...] ha - przeszła na inny podmiot - F. K. i żonę J. w drodze decyzji administracyjnej - Orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1960 r. a obecnie na podstawie umowy darowizny z dnia [...].10.1997 r. właścicielem jest H. P.,

działka nr [...] o pow. [...]ha - przeszła na inny podmiot - J. O. w drodze decyzji administracyjnej Aktem Nadania Ziemi z dnia [...] listopada 1954 r. , a obecnie na podstawie umowy darowizny z dnia [...].06.2009 r. właścicielem jest A. M. i M. O.,

działka nr [...] - o pow. [...] , na mocy dziedziczenia jest własnością B. L.,

działka nr [...] – o pow. [...] ha – przeszła na inny podmiot –A. P. w drodze decyzji administracyjnej Aktem Nadania Ziemi z dnia [...] stycznia 1955r., a obecnie na mocy umowy darowizny z [...].11.2004 r. właścicielem jest K.P.,

działka nr . o pow. [...] ha – przeszła na inny podmiot – A. S. w drodze decyzji administracyjnej – Decyzja Naczelnika Powiatu w [...] z dnia [...] września 1974 r. a obecnie na podstawie umowy darowizny z dnia [...].01.1981 r. współwłaścicielami są: - udział [...] Z. S. i . S., na mocy umowy sprzedaży z [...]07.1992 r. Z.S. – udział .,

działka nr [...] – pow. [...] ha – przeszła na inny podmiot w drodze umowy sprzedaży z [...].12.1968 r. T. i J. K.,

działki nr [...],[...] i [...] o pow. [...] ha – przeszła na inny podmiot – P. S. w drodze decyzji administracyjnej – Decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1966 r., a obecnie na podstawie dożywocia z [...].01.2009 r. właścicielem jest J.. W.,

działki nr [...] i [...] – o pow. [...] ha – przeszły na inny podmiot – budynek został przekazany na rzecz W. K. w drodze decyzji administracyjnej – Decyzja Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] listopada 1978 r., a grunt na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] kwietnia 1985 r., o obecnie właścicielami na mocy umowy darowizny z [...].04.1979 r. są S. i M. K.,

działka nr [...] o pow. [...] ha – przeszła na inny podmiot J. P. w drodze decyzji administracyjnej – Naczelnika Powiatu w [...] z dnia [...] września 1974 r., a obecnie na mocy umowy sprzedaży z [...].12.1986 r. właścicielami są A. i B. S.,

działka nr [...] – o pow. [...] ha – przeszła na inny podmiot – w drodze cywilnoprawnej na mocy umowy sprzedaży z ..01.1980 r. i jest własnością A. i H. W.,

działka nr [...] – o pow. [...] ha przeszła na inny podmiot – M. K.. w drodze decyzji administracyjnej – Dokument Nadania Ziemi z dnia [...] listopada 1954 r. Ostatecznie na podstawie umowy sprzedaży z [...].04.1996 r. właścicielem jest J. M.l,

działki nr [...] i [...] o pow. [...] ha – przeszły na inny podmiot – A. P. w drodze decyzji administracyjnej Aktem Nadania Ziemi z dnia [...] listopada 1954 r., a obecnie na mocy umowy darowizny z dnia [...].09.1994 r. stanowi własność A. i Z. N.,

działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] – o pow. [...] ha – decyzją Wojewody [...] z dnia [...].09.1996 r. przekazane zostały na własność Gminie [...],

działka nr [...] o pow. [...] ha umowa sprzedaży – gmina [...] sprzedała A.. N., R. i G. K. oraz J. i R. W.,

działka nr [...] – o pow. [...] ha – przeszła na inny podmiot – C. K. właścicielem jest T. K. na mocy umowy darowizny z [...].09.1994 r.

Działki nr [...] i [...] – o pow. [...] ha – przeszły na inny podmiot – P.M.l – obecnie na mocy umowy darowizny z [...].11.2003 r. M. i J. M., działki nr [...] i [...] – o pow. [...] ha przeszły na inny podmiot – E. Ł. w drodze decyzji administracyjnej Dokumentem Nadania Ziemi z dnia [...] marca 1963 r., właścicielami są J. i W. S. na mocy umowy darowizny z [...].05.2012 r.

Działka nr [...] – o pow. [...] ha – przeszła na inny podmiot – A. P. w drodze decyzji administracyjnej – Dokumentem Nadania Ziemi z dnia [...] stycznia 1955 r., a obecnie na mocy umowy darowizny z dnia [...].06.199 r. właścicielem jest M. D.,

Działka nr [...] – przeszła na inny podmiot – I. K. w drodze decyzji administracyjnej – Decyzja Naczelnika Powiatu w [...] z dnia [...] września 174 r. o pow. [...] ha, a obecnie na podstawie umowy sprzedaży z [...].06.1997 r. właścicielem jest I. K.,

Działka nr . – o pow. [...] ha – przeszła na inny podmiot na podstawie umowy sprzedaży z [...].05.2004 r. właścicielami są M. i A. B.,

Działka nr [...] – o pow. [...] ha – przeszła na inny podmiot – A. S. – w drodze decyzji administracyjnej – Decyzja Naczelnika Powiatu w [...] z dnia [...] września 1974 r., następnie na podstawie umowy sprzedaży z dnia współwłaścicielami zostali M. i Z. S., a obecnie na mocy umowy darowizny z [...].08.2006 r. – właścicielem jest M. S.,

Działka nr [...] o pow. [...] ha – przeszła na inny podmiot – M. K. w drodze decyzji administracyjnej Aktem Nadania Ziemi z dnia [...] listopada 1954 r., obecnie na mocy umowy darowizny z [...].06.2010 r. właścicielami są M. i Ł. G.,

Działka nr [...] – o pow. [...] ha stanowi własność Skarbu Państwa – w administracji Agencji Nieruchomości Rolnych,

Działka nr [...] – o pow. [...] ha stanowi własność Skarbu Państwa – w administracji Agencji Nieruchomości Rolnych,

Działki nr [...] o pow. [...] ha i działka nr [...] o pow. [...] ha stanowi własność Skarbu Państwa w trwałym zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego – Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...].

Kolegium uznało, że wymienione powyżej zmiany własności poszczególnych części nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego małż. P. jak też przeprowadzone zmiany geodezyjne uniemożliwiają, nawet w sytuacji stwierdzenia nieważności orzeczeń o przejęciu na rzecz Państwa własności nieruchomości, zwrot przedmiotowej nieruchomości spadkobiercom właścicieli pozbawionych swej własności. Tym samym możliwe jest jedynie wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 156 § 2 w związku z 158 § 2 kpa. Stanowisko powyższe znajduje swoje uznanie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2007 r. I SA/Wa 434/07 w którym Sąd ten stwierdził, iż organ administracji, działając w granicach swojej właściwości i kompetencji, nie ma żadnych możliwości prawnych zniweczenia skutków cywilnoprawnych powstałych w skutek zawarcia umowy sprzedaży, lecz jedynie władny jest wykazać wadliwość określenia decyzją administracyjną przedmiotu sprzedaży lub jej warunków. Z tych względów skutek prawny takiej decyzji administracyjnej dotkniętej wadą nieważności będzie miał cechę skutku nieodwracalnego, z punktu widzenia właściwości i kompetencji organu administracji publicznej. Wyłącza to dopuszczalność stwierdzenia nieważności decyzji i daje podstawy do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 oraz art. 158 § 2 k.P..).

Wyjaśniając powody rozstrzygnięć w ppkt 1 i 2 skarżonych decyzji wskazano, że Kolegium rozpatrując sprawę w I instancji zarówno w sentencji decyzji jak i jej uzasadnieniu błędnie wskazało powierzchnię nieruchomości w stosunku do której przy jej przejęciu nie doszło do naruszenia prawa. Kolegium w decyzji z dnia [...] września 2012 r. wskazało, bowiem iż dotyczy to nieruchomości o powierzchni [...] ha podczas gdy prawidłowa powierzchnia nieruchomości w stosunku do której nie stwierdza się naruszenia prawa w związku z jej przejęciem powinna wynosić [...] ha ([...] ha – [...] ha) i dlatego też Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w części i zmieniło rozstrzygnięcie w tym zakresie.

Skargi na decyzje SKO w [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. o numerach [...]; [...] złożyli następcy prawni J. i R. P. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucając naruszenie prawa własności i artykułów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej chroniących to prawo, a także art 6, 7, 8, 9, 12 KPA.

W konkluzji wnoszono o zmianę decyzji i stwierdzenie, że zaskarżona decyzja dotycząca przejęcia na Skarb Państwa nieruchomości rolnych stanowiących własność rodzinny P. została dokonana na drodze przestępstwa, z rażącym naruszeniem prawa, skutkującym odpowiedzialność odszkodowawczą Państwa Polskiego w zakresie zwrotu przejętej nieruchomości rolnej, ewentualnie przyznania stosownego odszkodowania.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o ich oddalenie.

Postanowieniem z dnia 4 września 2013 r. na podstawie art. 111 § 2 Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia obie sprawy, które prowadzono i zakończono pod sygn. IV SA/Po 251/13.

Wojewódzki Sąd Administracyjny

zważył co następuje:

Skargi nie są uzasadnione.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej P.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na badaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd administracyjny nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi i zawartą w skardze argumentacją. Obowiązany jest natomiast, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Oznacza to, iż podniesione w skardze zarzuty i ich uzasadnienie nie są wyłącznym kryterium badania legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt I SA 2027/02, publ. Lex 146756 i z dnia 29 czerwca 2004 r. sygn. akt I SA 2819/02, publ. Lex 146750).

Należy również wskazać, że z mocy art. 153 P.p.s.a przy kolejnych rozpoznaniach sprawy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Na wstępie należy stwierdzić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze z niezrozumiałych względów rozpoznało wnioski o ponowne rozpoznanie sprawy T. P. i innych oraz Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2012 r. nr [...] odrębnie. Takie procedowanie jest niedopuszczalne i może ostatecznie powodować konieczność usunięcia z obrotu prawnego decyzji.

Przechodząc do oceny żądań obu skarg złożonych przez następców prawnych R. i J. P. należy stwierdzić, że nie znajdują one uzasadnienia w obowiązujących przepisach, bowiem zgodnie z art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych z 25 lipca 2002 r. (Dz. U. nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, nie zajmują się również przyznawaniem odszkodowań w przypadkach stwierdzenia nieważności decyzji czy też stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa. Dochodzenie odszkodowania ustawodawca przewidział w trybie postępowania cywilnego przed sądami powszechnymi regulując odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez władzę publiczną w przepisach art. 417 i następne Kodeksu Cywilnego.

Kontrolując zaskarżone decyzje (brzmiące tak samo) Sąd uznał, że przy kolejnym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium odwoławcze w sposób wyczerpujący ustaliło stan faktyczny i właściwie zastosowało prawo wskazując, że zaskarżona decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne w związku z czym orzeczono, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Należy zaakceptować pogląd Kolegium, że dacie wydawania orzeczenia przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] w dniu [...] lipca 1958 r. jak i utrzymującego go w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1958 r. część nieruchomości rolnej R. i J. P. położonej we wsi [...] pod [...] o łącznej powierzchni [...] ha nie pozostawała we władaniu Państwa w dniu [...] kwietnia 1958 r.

Wynika to z dokumentów zgromadzonych w sprawie bowiem aktami nadania z dnia [...] stycznia 1955 r. przekazano na własność P. G. ( błędnie wpisano nazwisko G.) [...] ha- a A. P. [...] ha. O tym, że nieruchomości nadane na własność wymienionym repatriantom znajdowały się w ich władaniu – a nie Państwa potwierdza również orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1958 r. nr [...].

Inaczej się przedstawiała sytuacja, gdy grunty rolne znajdowały się w posiadaniu repatriantów w latach czterdziestych, kiedy nieruchomość rolną przekazano repatriantom wyłącznie w użytkowanie, a inaczej od 1955 r. kiedy określone grunty przekazano aktami nadania na własność i repatrianci nimi władali.

Pozwala to na akceptację podglądu SKO w [...], że w dniu [...] kwietnia 1958 r. nie zostały spełnione przesłanki z art. 9 ust 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. z 1958 r. nr 71 ze zm.) co do obszaru [...] ha zabranej bezprawnie nieruchomości rolnej rodzinie P. o łącznej powierzchni [...] ha.

Odnośnie stanowiska orzekającego organu, który przyjął że w sprawie przejęcia części gospodarstwa o powierzchni [...] ha decyzja z 1958 r. wywołała nieodwracalne skutki Sąd kontrolujący niniejszą sprawę uznał, ze prezentowane stanowisko zasługuje na aprobatę. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela poglądu, że cecha "nieodwracalności" może być wiązane jedynie z tymi skutkami prawnymi, które zostały wyzwolone przez decyzję z 1958 r.

W konkretnie badanym stanie faktycznym sprawy należy stwierdzić, że mamy z taką sytuacją, że organ administracji we własnym zakresie nie może usunąć skutków prawnych decyzji z uwagi na brak przepisów dających Oranowi podstawę prawną do podjęcia aktów lub czynności odwracających skutki prawne wywołane przez decyzję z 1958 r.

Spowodowane to było zarówno brakiem respektowania wyroku sądu powszechnego ale i lekceważeniem i łamaniem własnych decyzji (aktów własności ziemi). Dalszy obrót nieruchomością zarówno w sferze prawa administracyjnego jak i obrót cywilnoprawny nieruchomością spowodował, że zasadnym jest kwalifikowanie sytuacji związanej z rozdysponowaniem obszaru o powierzchni [...] ha jako dotkniętej nieodwracalnością. W istocie z punktu widzenia interesów skarżących problem jest wtórny, gdyż nie tylko stwierdzenie nieważności decyzji ale i stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa pozwala na dochodzenie odszkodowania na drodze cywilnoprawnej.

Z powyższych względów niezrozumiałe jest zaskarżenie obu decyzji w zakresie rozstrzygnięcia z pkt 3, gdyż rozstrzygnięcie w tej części, jest dla skarżących korzystne. Odnośnie powierzchni [...] ha do której organy odmówiły stwierdzenia wydania orzeczenia z 1958 r. z naruszeniem prawa należało stwierdzić, że również orzeczenie w tej części jest prawidłowe.

Przejęcie mienia na podstawie art. 9 ust 1 ustawy z 1958 r. o sprzedaży nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniem niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego następowało bez względu na to, czy Państwo objęło nieruchomość we władanie w sposób prawem przewidziany, czy też obowiązujących procedur nie zachowano.

Z uwagi na powyższe na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargi należało oddalić.

MZ