Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 838/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2017-02-24 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie z art. 260 § 1 PPSA
Powołane przepisy: article: art. 260, art. 245 par. 2, art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółki A od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 2 lutego 2017r. odmawiającego skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: określenia wysokości dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem oraz pobranej nienależnie postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 2 lutego 2017r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił Spółce A (dalej jako skarżąca, wnioskodawca) zwolnienia od kosztów sądowych.

Referendarz uznał, że z analizy przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że posiada ona środki trwałe o wartości 66.638,30 zł, ostatni rok obrotowy zakończyła stratą (-92.195,35zł), a wysokość kapitału zakładowego wynosi 6.500 zł. Stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 118,00 zł (Bank A) i 47,43 zł (Bank B).

Argumentując wniosek skarżąca podniosła, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, bieżące zobowiązania przekraczają należności, ostatni rok zakończyła stratą. Wskazała także, że w związku z rozpoczęciem roku szkolnego dużą część budżetu spółka przeznaczyła na zakup pomocy dydaktycznych.

W odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), wyjaśniono, że stosownie do zapisów umowy spółki wspólnicy mogą zostać zobowiązani, uchwałą zgromadzenia wspólników, do wniesienia dopłat do wysokości 500-krotnej wartości posiadanych przez nich udziałów. Dopłaty mogą zostać zwrócone wspólnikom, jeżeli nie są one potrzebne na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym. Wskazano, że z majątku spółki nie jest prowadzona egzekucja. Wynagrodzenie prezesa zarządu wynosi 3.000 zł netto miesięcznie. Ze sprawozdania finansowego za rok 2015r wynika, iż plan na rok 2016 obejmuje kontynuację obecnej działalności, stratę Zarząd planuje pokryć z przychodów z kolejnych lat. Z informacji dodatkowej za rok 2015 wynika, że nie są znane zdarzenia zagrażające kontynuowaniu przez spółkę działalności w najbliższym okresie dłuższym niż rok. Spółka przedłożyła ponadto Rachunek zysków i strat oraz bilans za rok 2015. Protokół zgromadzenia wspólników z dnia 30 czerwca 2015r., rachunek zysków i strat za rok 2016 oraz wyciągi z rachunków bankowych.

Oceniając złożony przez skarżącego wniosek referendarz podkreślił, że to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W szczególności zapobiegliwości i przezorności w zdobyciu funduszy na pokrycie tych wydatków należy wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Odnosząc się do twierdzeń wnioskodawczyni wskazano, że pomimo podnoszonych trudności ciągle pozostaje ona w obrocie gospodarczym. Z wyciągu z KRS nie wynika, aby spółka prowadzoną działalność zawiesiła, zlikwidowała, rozwiązała czy zgłosiła wniosek o upadłość. Z majątku skarżącej nie jest również prowadzona egzekucja. Podkreślono również, iż nawet brak bieżących dochodów, czy strata za ostatni rok obrotowy wykazywane w formularzu PPPr, nie mogą być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości.

O kondycji finansowej spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak równocześnie, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej.

Dla oceny kondycji finansowej spółki istotne znaczenie ma także uzyskiwany przychód. W 2016r. Spółka osiągnęła łączny przychód w wysokości 1.338,113,91 zł, natomiast koszty uzyskania przychodu wyniosły 1.339.846,34 zł. Przychód netto ze sprzedaży produktów wyniósł w 2016r. 475.168,97 zł, pozostałe przychody operacyjne wyniosły 862.944,94 zł, w tym kwotę 813.628,82 zł stanowiła uzyskana z Urzędu Miasta dotacja. Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto pod uwagę, że skarżąca w dużej mierze funkcjonuje dzięki otrzymywanej dotacji, która stanowi ponad połowę jej przychodów. Okoliczność powyższa nie stanowi jednakże samoistnej podstawy do zwolnienia wnioskodawczyni z kosztów sądowych.

Podkreślono, że z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wystąpiła spółka prawa handlowego, a więc podmiot, którego celem istnienia i funkcjonowania w obrocie gospodarczym jest pomnażanie zysku swoich udziałowców. Tak więc, w sensie ekonomicznym, skarżąca spółka jest własnością tychże udziałowców i ich interesy gospodarcze realizuje, a zatem brak jest podstaw do jej uprzywilejowanego traktowania, w stosunku do innych uczestników obrotu, poprzez przyznanie jej dofinansowania ze środków publicznych, w postaci prawa pomocy.

Z analizy przedłożonych przez skarżącą dokumentów finansowych wynika, że spółka pomniejszyła znacząco stratę za ostatni rok obrotowy. W 2015r strata wyniosła 92.194,35 zł, co wykazała spółka w formularzu PPPr, natomiast za ubiegły rok została zmniejszona do 13.326,02 zł. Tym samym, nie można uznać, że sytuacja spółki w ostatnim okresie pogorszyła się. Wykazywane straty nie stanowią o zagrożeniu egzystencji skarżącej, stanowią normalny element prowadzonej działalności gospodarczej. Jak wynika ze sprawozdania finansowego za rok 2015r. plan na rok 2016 obejmuje kontynuację obecnej działalności, a stratę Zarząd planuje pokryć z przychodów z kolejnych lat. Z informacji dodatkowej za rok 2015 wynika, że nie są znane zdarzenia zagrażające kontynuowaniu przez spółkę działalności w najbliższym okresie dłuższym niż rok. Zwrócono uwagę, że wnioskodawczyni sama ocenia swoją sytuację jako niewymagającą podejmowania nadzwyczajnych kroków w celu poprawy jej kondycji finansowej.

Stwierdzono, że wśród kosztów które miały wpływ na poniesioną w ubiegłym roku stratę składały się wysokie koszty działalności operacyjnej spółki jak chociażby koszty usług obcych (B III), w ramach których opłacane są m.in. koszty najmu, usług transportowych, usług budowlano-montażowych, koszty doradztwa, księgowości (441.147,99 zł), czy pozostałych kosztów rodzajowych (B VII), do których zalicza się koszty reprezentacji i reklamy, podróży służbowych, ryczałty za używanie samochodów prywatnych do celów służbowych oraz koszty składek na rzecz organizacji (17.911,69 zł).

Koszty sądowe, związane z toczonymi sporami sądowymi, należy zaliczyć do zwykłych kosztów funkcjonowania spółki, tak więc konieczność ich sfinansowania nie może być rozpatrywana w kategorii obciążenia jej nieuzasadnionymi ciężarami. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami.

W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek referendarza kwota wymaganego na obecnym etapie wpisu sądowego w wysokości 446 zł nie stanowi zagrożenia dla bytu spółki i należy do bieżących kosztów jej funkcjonowania.

Końcowo zauważono, iż nie ma przeszkód do podjęcia odpowiednich kroków celem poprawy kondycji finansowej spółki, np. poprzez podjęcie decyzji o dopłatach przez wspólników. Jak wyjaśniła wnioskodawczyni możliwość taka istnieje i wynika z § 11 umowy spółki.

W sprzeciwie z dnia "[...]" strona zarzuciła zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie:

1. art. 246 § 2 pkt 1, 2 p.p.s.a. poprzez błędne jego zastosowanie polegające na bezzasadnym przyjęciu, iż skarżąca nie wykazała, iż nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych,

2. przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, 8, 77 kpa poprzez ich błędne zastosowanie, to jest przyjęcie, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie posiada środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych pomimo, że z ustalonego stanu faktycznego jednoznacznie wynika, że spółka nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych.

Mając na uwadze powyższe spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o uwzględnienie w całości wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu, odwołując się do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2014r. , sygn. akt II GZ 186/14, wnioskodawczyni wskazała, że przedmiotem badania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest analiza kosztów postępowania sądowego oraz kondycja finansowa strony. Całkowicie nieuprawione jest natomiast, aby przedsiębiorca działający w formie spółki prawa handlowego miał przewidywać koszty ewentualnych sporów sądowych. Zakładając, że jest to niejako naturalną konsekwencją prowadzenia spraw przed sądem administracyjnym.

Zdaniem wnioskodawczyni referendarz w niniejszym przypadku dokonał ustalenia kondycji finansowej spółki w momencie ubiegania się o prawo pomocy, z których wynika, że spółka nie jest w stanie w ogóle ponieść kosztów sądowych, a pomimo to referendarz uznał, że spółce nie należy się prawo pomocy. Fakt, że spółka nie znajduje się obecnie w trakcie postępowania likwidacyjnego czy postepowania upadłościowego nie może stanowić przesłanki uzasadniającej oddalenie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Również wskazane przez referendarza metody ewentualnego pozyskania przez spółkę kapitału nie mogą stanowić przesłanki uzasadniającej oddalenie wniosku , gdyż dla oceny wniosku relewantna jest kondycja finansowa spółki z momentu złożenia wniosku, a nie potencjalna kondycja finansowa w przyszłości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji.

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności odnieść należy się do drugiego zarzutu dotyczącego naruszenia art. 7, 8, 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2016r. poz. 23 ze zm., dalej jako kpa). Wskazać należy, że przepisy te nie mogły zostać naruszone w niniejszej sprawie, gdyż sąd administracyjny (w niniejszym przypadku referendarz sądowy) nie stosuje przepisów kpa. Przepisy kpa są wyłączną domeną organów administracyjnych. Sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości m.in. kontroluje zastosowanie przepisów kpa przez właściwe organy. W niniejszym przypadku nie doszło jednakże jeszcze do merytorycznego rozstrzygnięcia, w którym sąd dokonywałby kontroli zastosowania przepisów kpa przez organ administracji.

Przechodząc do oceny zarzucanego naruszenia przepisów p.p.s.a wskazać należy, że przepisy tej ustawy przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, przy czym prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym, który obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Podkreślenia wymaga jednakże, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów.

Sąd podziela stanowisko referendarza, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane w przypadku osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z ugruntowaną linią orzecznictwa sądowego, jednym z warunków przyznania prawa pomocy osobie prawnej jest wykazanie przez nią, że podjęła starania o zdobycie środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Z akt sprawy nie wynika natomiast by skarżąca podjęła jakiekolwiek czynności w tym kierunku, w szczególności, poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat, na co słusznie wskazał referendarz. W ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości, że system dopłat rozumiany jako forma wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może służyć m.in. na pokrycie kosztów sądowych. Nie ma zatem przeszkód by przede wszystkim w ten sposób skarżąca spółka poczyniła starania o uzyskanie niezbędnych kosztów pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Tym bardziej, że jak wynika z treści oświadczenia złożonego przez prezesa spółki § 11 umowy spółki przewiduje możliwość wprowadzenia obowiązku dopłat przez wspólników.

Sąd nie podziela także stanowiska skarżącej, że z uzasadnienia postanowienia referendarza wynika wprost, iż skarżąca nie jest w stanie w ogóle ponieść kosztów sądowych. Wręcz przeciwnie referendarz prawidłowo wskazał, że o kondycji finansowej spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, jednak w razie poniesienia przez spółkę straty, nie powoduje to automatycznego obowiązku przyznania takiej spółce prawa pomocy. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Dla oceny kondycji finansowej spółki istotne znaczenie ma także uzyskiwany przychód. W 2016r. Spółka osiągnęła zaś łączny przychód w wysokości 1.338,113,91 zł, natomiast koszty uzyskania przychodu wyniosły 1.339.846,34 zł. Przychód netto ze sprzedaży produktów wyniósł w 2016r. 475.168,97 zł, pozostałe przychody operacyjne wyniosły 862.944,94 zł. Na koszty, które miały wpływ na poniesioną stratę składały się wysokie koszty działalności operacyjnej spółki jak chociażby koszty usług obcych (B III), w ramach których opłacane były m.in. koszty najmu, usług transportowych, usług budowlano-montażowych, koszty doradztwa, księgowości (441.147,99 zł), czy pozostałe koszty rodzajowe (B VII), do których zalicza się koszty reprezentacji i reklamy, podróży służbowych, ryczałty za używanie samochodów prywatnych do celów służbowych oraz koszty składek na rzecz organizacji (17.911,69 zł).

Dodatkowo prawidłowość podjętego przez referendarza rozstrzygnięcia potwierdza również analiza przedłożonych rabunków bankowych. Wskazać należy bowiem, że skarżąca regularnie obraca środkami pieniężnymi. Przy czym jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny we wskazywanym, zresztą również przez skarżącą postanowieniu z dnia 29 kwietnia 2014r., sygn. akt II GZ 186/14 "nie ma żadnego znaczenia dla oceny wniosku w jaki sposób strona wpłaca lub wypłaca środki pieniężne ani też źródło ich pochodzenia. Udokumentowane wydatki skarżącego nie przewyższają jego aktywów. Wynikająca z akt sprawy sytuacja skarżącego z całą pewnością nie przymusza go do zbywania składników posiadanego majątku celem opłacenia należnych kosztów sądowych, natomiast wielokrotnie akcentowana przez skarżącego strata z tytułu działalności gospodarczej jest nadwyżką kosztów uzyskania przychodów nad przychodami i nie skutkuje utratą płynności finansowej lecz wyłącznie brakiem dochodu do opodatkowania". W niniejszym przypadku również mamy do czynienia z taką sytuacją. Na przedstawionych przez skarżącą wyciągach z rachunku bankowego należącego do niej w okresie od 1.10.2016r. do 31.10.2016r. saldo wyniosło 5.375,71, uznania w tym okresie stanowiły kwotę 90.182,73 zł, zaś obciążenia 85.057,09; w okresie od 1.11.2016r. do 30.11.2016r. saldo wyniosło 220,12, uznania w tym okresie stanowiły kwotę 79.687,38 zł, zaś obciążenia 84.843,03; w okresie od 1.12.2016r. do 31.12.2016r. saldo wyniosło 108,30, uznania w tym okresie stanowiły kwotę 93.311,09 zł, zaś obciążenia 93.422,91; z drugiego posiadanego przez nią rachunku bankowego wynika zaś, że w okresie od 24.09.2016r. do 24.10.2016r. saldo wyniosło 67,92, uznania w tym okresie stanowiły kwotę 67.774,63 zł, zaś obciążenia 67.757,48 zł; w okresie od 25.10.2016r. do 24.11.2016r. saldo wyniosło 4.014,05, uznania w tym okresie stanowiły kwotę 72.456,46 zł, zaś obciążenia 68.510,33; w okresie od 25.11.2016r. do 26.12.2016r. saldo wyniosło 47,43, uznania w tym okresie stanowiły kwotę 76.121,91 zł, zaś obciążenia 80.088,53 zł.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznając za prawidłowe postanowienie referendarza na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.