Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 824/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2,, ust. 3a, art. 30, art. 32
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.) Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 października 2020r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w B.-B. z dnia [...] lipca 2020r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w B. wydał w dniu [...] lipca 2020r. decyzję o nr [...], która utrzymał w mocy decyzję ZUS, Oddział w R. z dnia 23 marca 2020r., nr [...] o odmowie umorzenia Z. R. odsetek od nieopłaconych składek.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu 5 lutego 2020r. wpłynął do ZUS wniosek ww. zobowiązanego o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek. Zobowiązany powołał się na trudną sytuację finansową i zdrowotną oraz przewlekłą chorobę córki.

W świetle powyższego, organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania w zakresie umorzenia stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.; ww. nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; ww. nie wskazał też, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; ww. nie wykazał również, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W dniu 9 kwietnia 2020r. do ZUS wpłynął wniosek zobowiązanego o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazano, że podstawą do umarzania należności jest art. 28 ust. 3 oraz art. 3a u.s.u.s. Powołano się również na art. 6, 7, 77,80,107 k.p.a. W ocenie zobowiązanego, organ przedwcześnie stwierdził fakt, że nie zaistniała w sprawie żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust 3 u.s.u.s., ponieważ postępowanie egzekucyjne jest w toku i w ostatnich 6 miesiącach wyegzekwowano kwotę 767,80 zł. Według zobowiązanego, argumentów tych nie powiązano z prognozą, co do efektywności egzekucji w przyszłości. Sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia zwłaszcza, że jedynym dochodem zobowiązanego jest emerytura, z której są już dokonywane potrącenia. Zdaniem ww., organ powinien ocenić, czy na dzień złożenia wniosku, sytuacja materialna zobowiązanego, pozwala na realne możliwości uregulowania zaległych należności. Stwierdził on, że organ niewyczerpująco ustalił stan faktyczny w zakresie przesłanek, wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych w tym zakresie okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Wskazano też, że ustawodawca formułując art. 28 ust. 3a u.s.u.s odesłał do rozporządzenia wykonawczego, które określa przesłanki uzasadniające umorzenie. W rozporządzeniu wskazano, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie zobowiązanego, dokonana w sprawie ocena stanu faktycznego jest pobieżna i sprowadza się w do stwierdzenia, że mimo trudnej sytuacji, wniosek nie może zostać uwzględniony, ponieważ mimo wszystko niespełnione zostały przesłanki umorzenia zadłużenia. Tymczasem, zdaniem zobowiązanego, w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" oraz w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, organ odmawiając zastosowania tych instytucji jest zobowiązany wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Podniesiono nadto, że organ nie przeprowadził analizy sytuacji materialnej, uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb zobowiązanego oraz nie wskazał dochodów, które byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, tym bardziej, że sytuacja ww. uległa zmianie z uwagi na istniejącą sytuację w Polsce i realną możliwość utraty pracy przez syna. Wskazano, że na dochód rodziny, składa się emerytura zobowiązanego, renta socjalna niepełnosprawnej córki i wynagrodzenie syna, który sam pokrywa swe wydatki. Oprócz wskazanych w oświadczeniu majątkowym, wydatków na utrzymania mieszkania i spłatę kredytów, zobowiązany i żona ponoszą wydatki na wyżywienie i ubranie, a przede wszystkim na nieprzewidziane leczenie córki, której przewlekła choroba nie jest bez znaczenia dla sprawy. Ponadto stwierdzono, że organ nie wziął pod uwagę faktu, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu, nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu odsetek od składek nie będzie on dysponował środkami niezbędnymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne). Ww. oznajmił, że jest osobą chorą, co eliminuje go z możliwości podjęcia pracy dodatkowej. Ww. nie zgodził się, również z argumentacją ZUS, że pierwszeństwo ma spłata zadłużenia o charakterze publicznoprawnym przed regulowaniem obowiązków płatniczych z tytułu zaciągniętych kredytów. Z akt sprawy wynika bowiem, że spłacane kredyty dotyczą zobowiązań zaciągniętych w związku z koniecznością zakupu materiałów niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej. Jednak środki z zaciągniętego kredytu zostały zajęte przez Komornika Sądowego, a zaciągnięty kredyt pozostał do spłaty. Podniesiono też, że organ, wydając decyzję nie może zasłaniać się dobrem interesu publicznego, bowiem działanie w ramach uznania administracyjnego, nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego, łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, zdaniem zobowiązanego, nie rozważono możliwości uwzględnienia jego słusznego interesu, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu, tymczasem podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego. Ww. uznał za nieuzasadnione i gołosłowne twierdzenia organu o możliwości pomniejszenia będących w jego dyspozycji środków o kwoty z tytułu spłaty zaległości, bez uszczerbku dla realizacji podstawowych potrzeb rodziny. Poddając ocenie zaskarżoną decyzję organu I instancji, zobowiązany uznał, że decyzja ta, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej zmianę.

Po zapoznaniu się z treścią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz biorąc pod uwagę analizę całości materiału dowodowego i jednocześnie ustosunkowując się do argumentów zobowiązanego, organ II instancji wydał decyzję z dnia 20 lipca 2020r., o której mowa na wstępie. W uzasadnieniu wskazano m.in. na treść art. 28 ust. 2, ust. 3, art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r., poz. 266 ze zm., dalej: "u.s.u.s."). W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przedmiotowej sprawie: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – ww. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednocześnie nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ pobiera on świadczenie emerytalne w wysokości 1.605,60 zł brutto, z którego jest prowadzona skuteczna egzekucja oraz jest właścicielem nieruchomości o nr księgi wieczystej nr [...] oraz [...], nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi ww., przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, dlatego że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest skuteczne prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w K., w ciągu ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano kwotę 2.373,40 zł. W związku z powyższym nie zachodzą wobec ww. przesłanki, pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Następnie organ ubezpieczeniowy przeanalizował przedmiotową sprawę w zakresie przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdzono, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie ww. nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest on zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej ww. powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek opłacania składek wynika bezpośrednio z przepisów prawa i dotyczy wszystkich przedsiębiorców. Umorzenie odsetek nie może być bonusem za to, że świadomie, przez wiele lat, ww. uchylał się od tego obowiązku. W ocenie organu, nieracjonalne było kontynuowanie przez ww. działalności gospodarczej w sytuacji, gdy uzyskiwane dochody nie pozwalały na regulowanie należności publicznoprawnych. Zobowiązania z tytułu składek są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu przed innymi należnościami. W gestii zobowiązanego było zakończenie prowadzenia nierentownej działalności gospodarczej. W odniesieniu do kolejnej przesłanki z ww. rozporządzenia, organ podał, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone, jako jeden z głównych argumentów, zobowiązanego nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia odsetek od nieopłaconych składek. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. We wniosku ww. stwierdził, że prowadzi gospodarstwo domowe z dwojgiem pełnoletnich dzieci. W rozmowie telefonicznej z pracownikiem ZUS poinformował, że prowadzi gospodarstwo domowe również z żoną, która zawiesiła działalność gospodarczą i nie osiąga dochodów. Zatem do analizy sprawy organ przyjął, że ww. prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwojgiem pełnoletnich dzieci. Według ustaleń organu od 25 listopada 2019r. ww. jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, jako emeryt i pobiera świadczenie w wysokości 1.605,60 zł brutto, tj. 1.356,10 zł netto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w wysokości 401,40 zł, do wypłaty pozostaje kwota 954,70 zł. Zobowiązany oświadczył, że żona nie osiąga dochodów, córka K. R. pobiera rentę socjalną w wysokości 940,00 zł netto, syn T. R. dysponuje własnym dochodem w wysokości 2.700,00 zł netto miesięcznie. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi ok. 4.996,00 zł netto. Wskazano, że podstawowym wskaźnikiem, służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Budżet gospodarstwa domowego zobowiązanego jest wyższy, niż poziom minimum socjalnego w IV kwartale 2019r. określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w marcu 2020r., na kwotę 3.890,21 zł netto dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego. Zatem nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Zwrócono uwagę, że zobowiązany oświadczył, iż że nie korzysta z żadnych form pomocy, skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że może zaspokajać on swoje potrzeby bytowe bez konieczności sięgania po pomoc z instytucji socjalnych. Wskazano, że zobowiązany ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej średniomiesięcznej wysokości ok. 1.580,00 zł. Ww. wskazał, że przeznacza na opał kwotę 500,00 zł miesięcznie. Sezon grzewczy trwa około 6 miesięcy, co oznacza, że przeciętnie miesięcznie na ten cel rodzina przeznacza 250,00 zł. Zdaniem organu, budżet gospodarstwa domowego w zupełności pozwala ww. na ich sfinansowanie w całości. W miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków, ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. Wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie ww. musi ponosić, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania. Organ wziął pod uwagę, że ww. posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości 12.000,00 zł, które spłaca w miesięcznej racie po 1.070,00 zł oraz u osób fizycznych w wysokości 5.000,00 zł z ratą po 500,00 zł. Podkreślono, że zobowiązania wobec ZUS są zobowiązaniami o charakterze publiczno-prawnym i jako takie mają pierwszeństwo w ich regulowaniu przed wszystkimi innymi zobowiązaniami. Fakt posiadania zobowiązań cywilnoprawnych, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ prowadziłby to do nieuzasadnionego uprzywilejowania wierzycieli cywilnoprawnych względem skarbu państwa. ZUS, jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, jednocześnie nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. Organ II instancji zwrócił też uwagę, że obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych na podstawie art. 29, przewiduje możliwość - po złożeniu stosownego wniosku - udzielenia ulgi w formie układu ratalnego. Obecnie ww. ma problemy finansowe i jak twierdzi, nie jest w stanie uregulować odsetek od składek, ale możliwe byłoby to w ramach układu ratalnego, dostosowanego do możliwości finansowych zobowiązanego. Z analizy akt sprawy wynika, że w dniu 5 lutego 2020r., ww. złożył wniosek o układ ratalny odnośnie należności głównej, który jest w trakcie rozpoznania, w odrębnym postępowaniu. Ww. oświadczył, że nie jest w stanie uregulować należności w sposób jednorazowy. Zdaniem organu, deklaracja sukcesywnej spłaty zobowiązania nie wskazuje, aby obecna sytuacja materialna uniemożliwiała zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny i wyczerpywała znamiona ubóstwa. Spłata zadłużenia wraz z odsetkami wpłynie jedynie na wydłużenie okresu spłaty zaległości. W ocenie ZUS, zobowiązany nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna definitywnie uniemożliwia mu spłatę zobowiązań. Nie wykazał on, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki. Wskazano, że odsetki od nieopłaconych składek, stanowią obecnie 30% kwoty należności głównej. Na przestrzeni 3 lat, ww. świadomie dopuszczał do narastania długu, prowadząc jednocześnie nierentowną działalność gospodarczą. Zaznaczono, że w sytuacji, gdy ww. stwierdził, że dochody uzyskiwane z działalności nie są wystraczające na opłacenie należności składkowych, mógł podjąć kroki, mające na celu nienarastanie długu, poprzez zaprzestanie lub czasowe zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej przynoszącej straty. Zdaniem ZUS, na uwagę zasługuje również fakt, na co powoływał się sam zobowiązany, że podjął on: "wszelkie starania związane z regulowaniem należności powstałych w związku z prowadzona działalnością", po otrzymaniu informacji o kwocie, jaka zostanie potrącona ze świadczenia emerytalnego. Wcześniej, tj. od roku 2014 ww. nie podejmował żadnych prób polubownego rozwiązania problemu zadłużenia. Organ wskazał ponadto, że na sytuację materialną zobowiązanego mają wpływ nie tylko osiągane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe. Zobowiązany jest bowiem właścicielem dwóch nieruchomości. Powinien on w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Zwolnienie z obowiązku ich opłacania nie może być traktowane, jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych ww., co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Natomiast wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia, uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Z dołączonej do sprawy dokumentacji medycznej i argumentów wynika, że ww. boryka się z powikłaniami po złamaniu kości udowej lewej. Ww. poinformował, że żona ma problemy z kręgosłupem oraz jest osobą niepracującą z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad córką. Powołał się także na sytuację zdrowotną córki, która zmaga się z chorobą Turnera. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył K. R. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Z orzeczenia wynika, że córka zobowiązanego ze względu na występujące następstwa stanu zdrowia jest osobą niezdolną do pracy. Wymaga czasowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Organ w żaden sposób nie neguje problemów zdrowotnych córki zobowiązanego i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Zwrócono jednak uwagę na fakt, że wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej, uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W tym przypadku przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ ww. uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego, którego wysokość nie jest uzależniona od stanu zdrowia. Zatem stan zdrowia zobowiązanego, żony i córki nie ma wpływu na świadczenie emerytalne, które ww. pobiera.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą. Odsetki od nieopłaconych składek poza funkcją dyscyplinującą pełnią także funkcję odszkodowawczą za straty ponoszone przez budżet państwa i ubezpieczonych. Są wyłączną konsekwencją nieopłacania w terminie należności publicznoprawnych, do których regulowania ww. był ustawowo zobligowany. Umorzenie odsetek, o które ww. wnosił w konsekwencji, oznaczałoby uprzywilejowaniem ww. względem innych podmiotów, które regulowały swoje zobowiązania, wynikające z przepisów prawa w oznaczonym terminie, bez względu na swoją sytuację finansową. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala na wydanie korzystnego rozstrzygnięcia. Zaznaczono, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona, spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne. A zatem to ww. musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu. W niniejszej sprawie ZUS zgromadził wystarczający materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia w zgodzie z treścią art. 7, 77, 80 oraz 107 k.p.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący ww. decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego zebrania i rozważenia materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było naruszenie: art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w przypadku skarżącego zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności;

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w tym przypadku zachodzą uzasadnione przypadki do umorzenia należności wobec ZUS.

W ocenie skarżącego, błędne jest stanowisko ZUS, iż w sprawie nie zaistniała żadna z wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanka całkowitej nieściągalności. Organ brak nieściągalności uzasadnił toczącym się postępowaniem egzekucyjnym, w którym za ostatnie 6 miesięcy wyegzekwowano kwotę 767,80 zł. Argument ten nie został jednakże połączony z prognozą, co do efektywności egzekucji w przyszłości. Sam fakt formalnego prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez skarżącego zwłaszcza, że z akt sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że jedynym dochodem skarżącego jest emerytura, której już dokonywane jest potrącenie. Organ przed wydaniem decyzji powinien był - czego nie uczynił – ocenić, czy po stronie skarżącego istnieją realne możliwości zaspokojenia przez niego zaległych należności z tytułu składek. Zdaniem skarżącego, zarówno organ I jak i II instancji w sposób niewyczerpujący ustalił stan faktyczny w zakresie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych w tym zakresie okoliczności, naruszając tym samym art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ocenie skarżącego, organ II instancji w sposób całkowicie błędny ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy. W pierwszej kolejności podniesiono, iż co prawda skarżący zamieszkuje wraz z żoną oraz dorosłymi dziećmi we wspólnym domu, niemniej wliczanie dochodu dzieci do dochodu gospodarstwa skarżącego jest z gruntu błędne. Co prawda dorosłe dzieci, co oczywiste w przypadającej na nie części partycypują w kosztach otrzymania domu, niemniej wliczenie całego dochodu syna T. R. (2700 zł netto) i córki K. R. (940 zł netto) do dochodu gospodarstwa skarżącego nie jest dopuszczalne. Trudno uznać bowiem, by skarżący w jakikolwiek sposób miał wpływ na dysponowanie pieniędzmi, należącymi do dorosłych dzieci, której jedynie z nim zamieszkują. Nawet jeśli więc przyjąć, iż dzieci skarżącego, pokrywają przypadającą na nich część kosztów utrzymania domu (skoro w domu zamieszkują 4 osoby, to każde z dzieci pokrywa 1/4 kosztów), to poza powyższym, wliczanie reszty pieniędzy, należących do dzieci do dochodu gospodarstwa jest całkowicie niezasadne. Wskazano, że o ile syn skarżącego T. R. osiąga dochód, pozwalający utrzymać się samodzielnie, to córka Katarzyna otrzymuje wyłącznie rentę socjalną w kwocie 940 zł netto, przez co po opłaceniu rachunków jest w stanie utrzymać się samodzielnie w bardzo skromy sposób. Dodatkowo, przewlekła choroba córki skarżącego powoduje, że wymaga ona często jego pomocy w zakupie leków, tak więc nie tylko nie zwiększa domowego budżetu, a jeszcze powoduje jego uszczuplenie. Co oczywiste, skarżący daje prymat leczeniu córki, którego nie ma możliwości przerwać przed spłatą zobowiązań ZUS. Zdrowie córki jest bowiem dla niego wartością wyższą. Skarżący posiada zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym z tytułu rat kredytów w kwotach 12.000 zł (miesięczna rata 1070 zł) oraz 5.000 zł (miesięczna rata 5.000 zł). Co oczywiste zobowiązania te nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa, niemniej fakt ich posiadania rzutuje na ogólną sytuację materialno-bytową rodziny skarżącego. W sytuacji zaprzestania ich spłacania, wierzyciele po uzyskaniu tytułów wykonawczych, rozpoczną prowadzenie postępowań egzekucyjnych, co doprowadzi do ich zbiegu z egzekucją ZUS i wpłynie na wysokość ściąganej na rzecz ZUS kwoty. Prócz tego, w sposób należyty nie zostały uwzględnione wydatki związane z wyżywieniem rodziny, zakupu podstawowych artykułów higienicznych, niezbędnych ubrań itp. Po opłaceniu rachunków i powyższych niezbędnych wydatków rodzinie skarżącego nie zostaje właściwie żadna kwota, którą mogłaby swobodnie dysponować. W ocenie skarżącego, organ II instancji błędnie ocenił także koszt zakupu opału. Dla ogrzania domu skarżącego konieczny jest zakup ok. 6-7 ton węgla na sezon grzewczy. Koszt takiego zakupu, to 4.200-4.800 zł w zależności od potrzeb grzewczych. Ustalenie, że skarżący ponosi z tego tytułu koszt 250 zł na miesiąc jest zatem błędne. Rachunki skarżącego przedstawiają się następująco: - energia elektryczna - 420 zł miesiąc / 5040 zł rok; butla gazu - 50 zł miesiąc / 600 zł rok; woda - 30 zł miesiąc / 360 zł rok; węgiel - 350 - 400 zł miesiąc / 4200 - 4800 zł rok; podatek od nieruch. - 40 zł miesiąc /480 zł rok; telefon kom. (rodzina) -170 zł miesiąc / 2040 zł rok; ubezpieczenie - 166 zł miesiąc / 1992 zł rok; telewizja - 70 zł miesiąc / 840 zł rok; śmieci - 72 zł miesiąc / 840 zł rok. Łącznie: 1368 zł miesiąc /16.416 zł rok. Zdaniem skarżącego, powyższe w sposób dobitny pokazuje, iż analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez organy I i II instancji jest błędna, co uzasadnia niniejszą skargę.

W oparciu o powyższe zarzuty i argumentację skargi wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej decyzji. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lipca 2020r., nr [...], którą odmówiono Z. R. umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek.

W ocenie Sądu, rozpatrywana w niniejszej sprawie skarga Z. R. nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem organ ubezpieczeniowy, rozstrzygający w przedmiotowej sprawie nie naruszył przepisów prawa procesowego, ani też materialnego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wskazać należy, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019r. poz. 300, dalej: "u.s.u.s.") w oparciu o które umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe wyłącznie po spełnieniu, chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ww. ustawy. Warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z powyższego przepisu wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia, wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacenia należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

Ustalenia organu, rozpoznającego przedmiotową sprawę w zakresie stwierdzenia, że w sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności tut. Sąd uznaje za prawidłowe.

W tym zakresie należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednocześnie nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ pobiera on świadczenie emerytalne w wysokości 1.605,60 zł brutto, z którego jest prowadzona skuteczna egzekucja oraz jest właścicielem nieruchomości o nr księgi wieczystej nr [...] oraz [...], nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi ww., przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymienioną w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, dlatego że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest skuteczne prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w K., w ciągu ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano kwotę 2.373,40zł.

W świetle powyższego, prawidłowo stwierdził ZUS, że nie ma podstaw do podjęcia w ramach uznania administracyjnego, rozważań możliwości umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 ww. ustawy, gdyż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności.

Wskazać również należy, że szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe okoliczności nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Przy czym zauważyć należy, iż użyty w ww. przepisie zwrot: "jeżeli zobowiązany wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia ww. przesłanek spoczywa na dłużniku.

Rozważając przesłanki z § 3 ww. rozporządzenia, organ zasadnie stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż spłata zadłużenia, pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Odnosząc się do powyższego, organ prawidłowo ustalił, że skarżący prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwojgiem pełnoletnich dzieci. Według ustaleń organu od 25 listopada 2019r. ww. jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, jako emeryt i pobiera świadczenie w wysokości 1.605,60 zł brutto, tj. 1.356,10 zł netto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w wysokości 401,40 zł, do wypłaty pozostaje kwota 954,70 zł. Zobowiązany oświadczył, że żona nie osiąga dochodów, córka K. R. pobiera rentę socjalną w wysokości 940,00 zł netto, syn T. R. dysponuje własnym dochodem w wysokości 2.700,00 zł netto miesięcznie. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi ok. 4.996,00 zł netto. Wskazano, że podstawowym wskaźnikiem, służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne, ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w marcu 2020r., na kwotę 3.890,21 zł netto dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego. Zatem nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Zobowiązany nie korzysta z żadnych form pomocy, skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że może zaspokajać swoje potrzeby bytowe bez konieczności sięgania po pomoc z instytucji socjalnych. Spłaca nadto prywatne zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym, w kwotach – jak sam wskazał – 1.070 i 500 zł miesięcznie. Zobowiązany ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej średniomiesięcznej wysokości ok. 1.580,00 zł., przy czym znaczące kwoty ponosi na zakup opału a także na leczenie córki obciążonej poważną przewlekłą chorobą. W miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków, ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. Wspomniane wydatki – jak uznał prawidłowo ZUS – nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie ponosi ogół społeczeństwa, są to zwykłe koszty utrzymania.

Organ wziął pod uwagę i szczegółowo ustalił, że skarżący posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości 12.000,00 zł, które spłaca w miesięcznej racie po 1.070,00 zł oraz u osób fizycznych w wysokości 5.000,00 zł z ratą po 500,00 zł. W tym zakresie Sąd w pełni podziela konstatację organu wedle której zobowiązania wobec ZUS są zobowiązaniami o charakterze publiczno-prawnym i jako takie mają pierwszeństwo w ich regulowaniu przed wszystkimi innymi zobowiązaniami. Fakt posiadania zobowiązań cywilnoprawnych, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ prowadziłby to do nieuzasadnionego uprzywilejowania wierzycieli cywilnoprawnych względem skarbu państwa. ZUS, jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, jednocześnie nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. Nie mogły więc odnieść pozytywnego dla skarżącego skutku zarzuty jakoby "musiał" spłacać zobowiązania kredytowe i pożyczkowe bo w przeciwnym razie wierzyciele cywilnoprawni podejmą kroki egzekucyjne. Zasada pierwszeństwa regulowania i egzekucji należności publiczno-prawnych nie może zostać podważona, nie istnieją ku temu żadne podstawy prawne. Podstawą faktyczną jej kwestionowania nie może być więc także cel na jaki – według oświadczenia skarżącego – te zobowiązania cywilno-prawne zostały zaciągnięte.

Zasadnie zatem organ założył, że nie można jednoznacznie stwierdzić, iż opłacenie zaległości składkowych w dogodnych ratach, pozbawiłoby ww. możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone przez skarżącego, jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości.

Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, odsetki od nieopłaconych składek, stanowią obecnie 30% kwoty należności głównej. Na przestrzeni 3 lat, zobowiązany świadomie dopuszczał do narastania długu, prowadząc jednocześnie nierentowną działalność gospodarczą. Tymczasem w sytuacji, gdy ww. stwierdził, że dochody uzyskiwane z działalności nie są wystraczające na opłacenie należności składkowych, mógł podjąć kroki, mające na celu nienarastanie długu, poprzez zaprzestanie lub czasowe zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej przynoszącej straty. Na uwagę zasługuje również fakt, na co powoływał się sam zobowiązany, że podjął on: "wszelkie starania związane z regulowaniem należności powstałych w związku z prowadzona działalnością", po otrzymaniu informacji o kwocie, jaka zostanie potrącona ze świadczenia emerytalnego. Wcześniej, tj. od roku 2014 ww. nie podejmował żadnych prób polubownego rozwiązania problemu zadłużenia. Zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Zwolnienie z obowiązku ich opłacania nie może być traktowane, jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych ww., co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa.

Dodatkowo Sąd zauważa, że dokumentacja sprawy nie wskazuje na to, iż zadłużenie wobec ZUS, powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie, płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Racjonalnie w tym kontekście rysuje się stanowisko organu, który uznał, iż Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Koszty tego rodzaju są bowiem ponoszone przez ogół społeczeństwa.

Zaistnienie natomiast przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia, uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Z dołączonej do sprawy dokumentacji medycznej i argumentów wynika, że skarżący boryka się z powikłaniami po złamaniu kości udowej lewej, że żona ma problemy z kręgosłupem oraz jest osobą niepracującą z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad córką. Problematyczna jest też sytuacja zdrowotna córki, która zmaga się z chorobą Turnera i została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przez co jest osobą niezdolną do pracy. Wymaga czasowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Zgodnie jednak z dyspozycją analizowanego przepisu rozporządzenia, wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej, uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W tym przypadku przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ skarżący uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego, którego wysokość nie jest uzależniona od stanu zdrowia. Zatem stan zdrowia zobowiązanego, żony i córki nie ma wpływu na świadczenie emerytalne, które pobiera.

Skarżący nie wykazał też poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Tym samym przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, także nie zaistniała.

Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy – zdaniem Sądu – wbrew zarzutom skargi, organy prawidłowo stwierdziły w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia odsetek od zaległości, określone w pkt 1, pkt 2 i pkt 3 ust. 1 § 3 ww. rozporządzenia.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy w kontekście zarzutów skargi, Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia wadliwości rozstrzygnięcia ZUS, który nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Również w ocenie Sądu, okoliczności wymienione w tych przepisach nie zachodzą.

Zasadnie zwrócił też uwagę organ na okoliczność, że w dniu 28 stycznia 2020r., skarżący zwrócił się o rozłożenie na raty zaległości z tytułu składek. Można zatem wnioskować, że ww. jest w stanie zabezpieczyć środki finansowe na ten cel i regulowanie zadłużenia nie pozbawi go możliwości zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych. Po spełnieniu określonych warunków, Zakład może bowiem udzielić ulgi w spłacie zaległości w formie rat. Postępowanie w tym zakresie jest obecnie w toku.

W konsekwencji stwierdzić należy, iż działanie organu, mieściło się w zakresie uznania administracyjnego. Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, podejmowane są bowiem w granicach tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09, LEX nr 746039 oraz wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 225/09, LEX nr 582825), co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08, LEX nr 522553). Powyższe nie oznacza jednak, że decyzja w tym zakresie może być dowolna.

Podkreślenia wymaga również to, że tego rodzaju konstrukcja prawna decyzji ma ten skutek, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010r., sygn. akt II GSK 817/09, LEX nr 746251).

Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada praworządności, zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności, określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas, organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Jednocześnie podać trzeba, że uzasadnienie decyzji, spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich, jak już wyżej wspomniano, należą decyzje w przedmiocie szeroko rozumianego umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami, argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, materiałów dowodowych lub też, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu.

Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję, stwierdzić należy, że organ prawidłowo zastosował powyższe przepisy.

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skarżącego, wydanie decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego. ZUS dokonał m.in. ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącego i jego domowników, wziął pod uwagę dokumenty dotyczące uzyskiwanych dochodów, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, zeznanie podatkowe, rachunki, zaświadczenia i indywidualne wyliczenia. Organ musiał też uwzględnić wskazane przez zobowiązanego dochody pełnoletnich dzieci skoro zamieszkują wspólnie z rodzicami i pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. W celu kompleksowego rozpatrzenia sprawy, korzystano również z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS, rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Baz Danych Ksiąg Wieczystych.

W ocenie Sądu, analiza zebranych w sprawie dowodów została dokonana przede wszystkim z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego oraz dokumentów, które przedłożył w toku postępowania. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie oceny jego sytuacji majątkowej i zdrowotnej, uznając, że umorzenie odsetek od zaległości składkowych w badanej sprawie nie tylko nie jest możliwe z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek, lecz również z uwagi na społeczną sprawiedliwość, bowiem skarżący uzyskiwał dochody, które w przeszłości były zwiększone z uwagi na brak opłacania należnych składek na ubezpieczenia.

W konsekwencji, nie mogą zyskać aprobaty Sądu, zarzuty skargi dotyczące niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, mające bezpośredni wpływ na treść decyzji. W tym miejscu wskazać należy, że już sam fakt sformułowania przez skarżącego zarzutów w skardze, świadczy o tym, że decyzja zawiera pełne rozstrzygnięcie, z którym skarżący może polemizować i formułować w tym zakresie zarzuty oraz przedstawiać swoją argumentację na poparcie stanowiska.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, organ prawidłowo uznał, że aktualna sytuacja skarżącego nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek. Umorzenie należności z tytułu składek, rozłożenie ich na raty czy umorzenie odsetek od składek, co do zasady ma charakter wyjątkowy. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją, ciąży na podatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS, które podlegają szczególnej ochronie i co do zasady, powinny być regulowane w pierwszej kolejności. Co więcej, instytucja umorzenia składek nie może premiować zachowań osób, które posiadając zobowiązania publicznoprawne, prezentują postawę pasywną w zakresie regularnego dążenia do ich spełnienia. Obowiązek uiszczania składek, istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Jeżeli zatem, pomimo różnych trudności, osoba decyduje się na to, aby ją nadal prowadzić, to powinna być świadoma, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały. Opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności jest ustawowym obowiązkiem płatnika i ich świadome nieuiszczanie nie może dawać podstawy, jak chce tego skarżący, dla domagania się umorzenia zaległości składkowych (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 stycznia 2017r., sygn. akt I SA/Ke 703/16).

W świetle powyższych okoliczności, wywodów i rozważań, zarzuty skargi – uznać należy za nieuzasadnione, do czego Sąd odniósł się szczegółowo w treści przedmiotowego uzasadnienia. Natomiast odmienne stanowisko skarżącego, co do zasadności działania organu nie daje podstaw do uznania, że jego rozstrzygnięcie jest nieprawidłowe.

Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 p.p.s.a.).

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja organu jest zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.