Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 235/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski sędzia WSA Ewa Kruppik - Świetlicka (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz-Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. B. kwotę 480 zł ( czterysta osiemdziesiąt złotych 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] września 2016 r. wpłynęło do Z. pismo rozszerzające wniosek z dnia [...] sierpnia 2016 r., w którym skarżąca wniosła na podstawie art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 963, dalej jako u.s.u.s.) w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613, dalej jako O.p.) o umorzenie należności z tytułu składek związanych z prowadzoną jednoosobową działalnością gospodarczą Firma B. B, ewentualnie o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

w przypadku stwierdzenia przez Z. faktycznie istniejących należności nieprzedawnionych, w tym również odsetek za zwłokę oraz przeprowadzenie ustaleń, czy powołane zaległości z tytułu składek są zobowiązaniami istniejącymi niezależnie od powołanego wcześniej zarzutu przedawnienia zobowiązania, poprzez określenie aktualnej wysokości zobowiązania i określenia, czy są one wymagalne,

z uwzględnieniem zdarzeń intertemporalnych i zdarzeń powodujących przerwę lub zawieszenie biegu przedawnienia wraz ze szczegółową analizą dotyczącą wskazania należności objętych postępowaniem egzekucyjnym i zabezpieczającym oraz ze wskazaniem które z należności nie zostały objęte zabezpieczeniem.

Organ podał, że pismem z dnia [...] listopada 2016 r. skarżąca złożyła wniosek

o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] sierpnia 2016 r. w przedmiocie umorzenia zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek rozstrzygniętej decyzją z dnia

[...] października 2016 r. Wniosła również o uchylenie decyzji w całości z uwagi na rażące naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego mające istotny wypływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Ponadto zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust 4 i 5 u.s.u.s. z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12. Błędnie, jej zdaniem, zastosowano także art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 O.p., gdy właściwym powinno być stwierdzenie wygaśnięcia zobowiązania wskutek przedawnienia zobowiązań z tytułu składek opisanych w decyzji. Zarzuciła również niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust 1 w zw. z art. 28 ust 3 pkt 6 u.s.u.s., z uwagi na fakt, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z wniosku Z. nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, głównie z uwagi na wielość wierzycieli egzekwujących oraz na istniejące obciążenia hipoteczne korzystające z pierwszeństwa zaspokojenia przy podziale sumy uzyskanej z ewentualnej egzekucji, co wyklucza możliwość zaspokojenia roszczeń Z. pomimo ustanowionych zabezpieczeń w formie hipotek przymusowych. W uzasadnieniu wniosku poinformowała, że podjęła kroki prawne w celu doprowadzenia do wykreślenia ustanowionych przez Z. hipotek przymusowych na nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta bądź też uzyskania zgody na wykreślenia ustanowionych hipotek przymusowych, gdyż wraz z upływem terminu przedawnienia zobowiązania doszło do wygaśnięcia zobowiązania, a to wygaśnięcie zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką spowodowało wygaśniecie hipoteki. Następnie zarzuciła niezgodność z Konstytucją art. 24 ust 4 i 5 u.s.u.s. w zw. z art. 8 ust 2 Konstytucji RP oraz Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12. Ponadto podtrzymała w całej rozciągłości swoją argumentację w zakresie zarzutu uzależnienia terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone zawartą we wniosku z dnia [...] sierpnia 2016 r. Wskazała na utrwaloną linię orzeczniczą, poinformowała, że podziela stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich stojącego na straży wolności i praw obywateli, iż nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której podatnicy zmuszeni są do kierowania spraw na drogę postępowania sądowego, z tego względu, że od przeszło dwóch lat od wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny

w sprawie o sygn. akt SK 40/12 nie podjęto skutecznej interwencji ustawodawczej. Następnie zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 O.p., gdy właściwym powinno być stwierdzenie wygaśnięcia zobowiązania wskutek przedawnienia. Podkreśliła, że przedawnienie następuje z mocy prawa i nie ma konieczności wydawania w tej sprawie odrębnej decyzji organu podatkowego. Zarzucając Organowi niewłaściwe zastosowanie art. 59 § 1 pkt 9 O.p. wskazała, że pomimo zabezpieczenia zobowiązań z tytułu niezapłaconych składek hipoteką przymusową – biegło przedawnienie zobowiązania o charakterze zobowiązania podatkowego na podstawie przepisów prawa podatkowego. To sprawiło, że po upływie wskazanego terminu przedawnienia, zgodnie z tym prawem – zobowiązanie wygasło. Zwróciła uwagę na akcesoryjność hipoteki jako ograniczonego prawa rzeczowego

i uzależnienie dalszego istnienia zabezpieczenia hipotecznego od istnienia wierzytelności, którą zabezpiecza, to wygaśnięcie zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką spowodowało wygaśnięcie hipoteki, a zatem zwolnienie

z odpowiedzialności przedmiotem obciążonym hipoteką. Ostatni zarzut dotyczył niewłaściwego zastosowania art. 28 ust 1 u.s.u.s. w zw. z art. 28 ust 3 pkt 6 tej ustawy, z uwagi na ustanowione hipoteki przymusowe na odległych pozycjach,

tj. że w postępowaniu egzekucyjnym przy podziale sumy uzyskanej z ewentualnej egzekucji w rozumieniu art. 1025 k.p.c. nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, z uwagi na wysokość obciążeń hipotecznych, w tym E. korzystających z pierwszeństwa ich zaspokojenia. W jej ocenie, w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność co również stanowi podstawę do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. – zaznaczyła, że Sąd Rejonowy w T. nie podzielił argumentacji Z. w zakresie oceny stanu majątkowego M. B.

i Z. B. i ocenił go jako bardzo zły w oparciu o te same dokumenty, dokonane wpisy w księgach wieczystych oraz wskazał, że prowadzenie postępowania upadłościowego wymaga kosztów a te można uzyskać dopiero po spieniężeniu majątku. W związku z powyższym podtrzymała wszelkie żądania zawarte we wniosku

z dnia [...] sierpnia 2016 r. oraz argumentację z tym związaną wskazując dodatkowo,

iż zobowiązany może dochodzić odszkodowania od organu egzekucyjnego lub wierzyciela na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego – co należy również oceniać przez pryzmat niewykonywania Wyroków Trybunału Konstytucyjnego.

W związku z powyższym wnioskiem przeprowadzono ponownie postępowanie, podczas którego zgromadzono dokumentację, w oparciu o którą organ ustalił, że działalność gospodarczą "Firma M. " prowadziła skarżąca od [...] marca 1998 r. do [...] września 2004 r. Z tego tytułu miała obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Z uwagi na fakt niewywiązania się z tego obowiązku w sposób prawidłowy, na koncie powstało zadłużenie, które zostało wymienione w sentencji decyzji z dnia [...] października 2016 r.

Z dokumentów wynika, że prowadzona przez skarżącą działalność została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta M. T. z dniem [...] maja 2004 r. w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego XIII Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Naprawczych w T. sygn. akt [...] z dnia [...] maja 2004 r., gdyż skarżąca pozbawiona została prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji reprezentanta lub pełnomocnika przedsiębiorcy, członka rady nadzorczej i komisji rewizyjnej w spółce akcyjnej, z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółdzielni na okres trzech lat.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia organ przeanalizował obowiązujące przepisy wskazane także przez skarżącą i stwierdził, że analizy konta określającej wysokość należnych zobowiązań, która stanowi przedmiot postępowania, dokonano z uwzględnieniem wszystkich obowiązujących przepisów, wszystkich działań powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, tj. prowadzonego postępowania egzekucyjnego, od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz prowadzonego postępowania restrukturyzacyjnego. Organ wskazał na brak podstaw do uznania, że zgodnie z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 O.p. zaległe należności z tytułu składek wygasły

w całości lub w części na skutek przedawnienia. Ponadto zauważył, że art. 208 § 1 i 2 O.p. nie ma zastosowania do składek na ubezpieczenia społeczne, gdyż nie jest wymieniony w art. 31 u.s.u.s.

Odnośnie obecnej sytuacji osobistej i materialnej skarżącej organ ustalił,

że działalność gospodarcza na chwilę wydawania decyzji nie jest prowadzona (likwidacja), a wobec zaległości objętych przedmiotowym wnioskiem nie ma prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Działalność gospodarcza prowadzona była samodzielnie, przez co brak jest osób, na które istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności w myśl przepisów Ordynacji podatkowej. Ustalono również,

że skarżąca jest współwłaścicielem (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska) dwóch nieruchomości położonych w T.:

1. położona przy ul. [...], jako działka zabudowana o powierzchni 0,0532ha, murowany budynek mieszkalno-użytkowy o powierzchni 560m2, oznaczona w Księdze Wieczystej [...],

2. położnoa przy ul. [...], jako inne tereny zabudowane o powierzchni 0,9869ha, oznaczona w Księdze Wieczystej [...]

Na obu nieruchomościach Z. ustanowił zabezpieczenie należności w postaci wpisu hipoteki przymusowej. Jak ustalono wg danych ogólnodostępnych (internet) adresy w/w nieruchomości to adresy dostępne na stronie internetowej [...] ul. [...] Serwis samochodowy i Stacja Kontroli Pojazdów, a ul. [...] Okręgowa Stacja Kontroli Pojazdów. Nie można dać zatem wiary, iż nieruchomości te udostępniane są do prowadzenia działalności gospodarczej nieodpłatnie. Ponadto wg posiadanej dokumentacji (obwieszczenie o licytacji nieruchomości) wartość w/w nieruchomości określona w 2006 r. to: [...] zł i [...] zł.

Rozpatrując sytuację materialną skarżącej organ ponownie uznał ją za trudną, uniemożliwiającą jednorazową spłatę zadłużenia. Obecnie skarżąca jest zatrudniona na umowę o pracę (1/8 etatu) w "DIAGNOSTYKA SAMOCHODOWA – P. B.", gdzie osiąga dochód [...] zł brutto miesięcznie, tj. ok. [...] zł netto miesięcznie. Skarżąca nie posiada dochodu z innych źródeł ani wierzytelności, nie korzysta z innych form pomocy ani nie pobiera żadnego świadczenia, nie pobiera żadnych świadczeń z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T., prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Średniomiesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny wynosi [...] zł/m-c netto. W trakcie postępowania ustalono jednakże, że posiada również 25 udziałów (50%) o łącznej wartości [...] zł w spółce B. Sp. z o.o. Poza zaległościami z tytułu składek Z. posiada również zobowiązania wobec banków od 2000 r. na kwotę [...]zł, które dochodzone są poprzez egzekucję komornika sądowego (wydatków i zobowiązań nie udokumentowano za wyjątkiem kserokopii nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia [...] maja 2010 r. sygn. akt [...] należności wobec E. P. N. S. F. I. Z. ponoszonej solidarnie z byłym mężem Z. B. na kwotę [...]zł plus odsetki oraz koszty postępowania [...] zł). Poza tym, wg oświadczenia z dnia

[...] lutego 2016 r. skarżąca ponosi stałe wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych

w wysokości [...] zł miesięcznie oraz koszty związane z leczeniem w wysokości [...] zł miesięcznie.

Powyższy stan faktyczny został przez organ przeanalizowany i oceniony w oparciu

o przesłanki warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a w/w ustawy. Organ podał, że w przypadku skarżącej nie zachodzą sytuacje z powyższych przepisów.

Dodał, że odnosząc się do wniosku Z. z dnia

[...] kwietnia 2001 r. o ogłoszenie upadłości w sprawie ówczesnego męża Z. B., z którym skarżąca była w ustroju wspólności majątkowej organ wskazał, że postanowieniem z dnia [...] października 2001 r. sygn. [...] poprzedzonym wezwaniem wierzyciela, tj. Z. do uiszczenia zaliczki na koszty postępowania, Sąd Rejonowy w T. odrzucił wniosek – zdaniem skarżącej – na podstawie art. 13 prawa upadłościowego i naprawczego argumentując to tym, że majątek dłużnika jest

w tak złym stanie, że jest oczywiste, iż nie wystarczy nawet na zaspokojenie kosztów postępowania – co stanowi przesłankę umorzenia należności z tytułu składek

w rozumieniu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. tj. w przypadku ich całkowitej nieściągalności

(ust. 3). Wg posiadanej przez Z. dokumentacji przedmiotowy wniosek został oddalony na podstawie art. 11 § 2 prawa upadłościowego, tj. po bezskutecznym upływie terminu do złożenia zaliczki Sąd odrzucił wniosek o ogłoszenie upadłości. W niniejszym postanowieniu Sąd wskazał na art. 11 w/w prawa dotyczący sytuacji, w których istnieje majątek dłużnika i są widoki na jego spieniężenie. Sąd powołał art. 13 jedynie

w odniesieniu do pisma Z. z dnia [...] sierpnia 2001 r.

Organ podkreślił, że ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Dodał,

iż umorzenie odsetek za zwłokę następuje wyłącznie w przypadku i w takiej części,

w jakiej została umorzona należność główna.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o:

uchylenie w całości wydanej Decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. oraz poprzedzającej jej Decyzji z dnia [...].10.2016 r. z uwagi na rażące naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy,

przeprowadzenie ustaleń czy powołane zaległości z tytułu składek

są zobowiązaniami istniejącymi i wymagalnymi,

uwzględnienie żądania M. B. w kwestii umorzenie w całości zobowiązań z tytułu składek w tym również pozostałych elementów składających się na ustawowo zdefiniowane pojęcie "należności z tytułu składek", w tym odsetek,

uwzględnienie podniesionego przez M. B. zarzutu przedawnienia roszczeń zabezpieczonych hipotecznie na nieruchomości dla której prowadzona jest księga wieczysta [...] i stwierdzenie wygaśnięcia zobowiązań z tytułu składek na podstawie art. 31 u.s.u.s w zw. z art. 59 § pkt 9 O.p.,

zobowiązanie Z. do wydania zgody na wykreślenie w księgi wieczystej [...] oraz [...] obciążeń w formie ustanowionych hipotek przymusowych na zabezpieczenie zobowiązań z tytułu składek z uwagi na wygaśnięcie ustanowionych hipotek przymusowych wskutek wygaśnięcia zobowiązania

(odpadnięcie podstawy prawnej wykonania zobowiązania podatkowego),

z uwzględnieniem prokonstytucyjnej wykładni uwzględniając orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12,

przeprowadzenia rozprawy podczas nieobecności skarżącej,

o dołączenie promesy określającej warunki zwolnienia spod obciążenia hipotecznego zawartej w piśmie z dnia [...] stycznia 2017 r. oraz w piśmie z dnia

[...] stycznia 2017 r.,

o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem w przedmiocie stwierdzenia niezgodności z Konstytucją art. 24 ust 5 u.s.u.s oraz art. 79 § 8 O.p., o ile Sąd uzna to za konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Organowi zarzuciła:

1) niezgodność z Konstytucją art. 24 ust 4 i 5 u.s.u.s. w zw. z art. 8 ust 2 Konstytucji RP oraz Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2013 r. sygn. akt SK 40/12,

2) niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust 4 i 5 u.s.u.s. z pomięciem Wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2013 r. sygn. akt SK 40/12, co w efekcie oznacza niewykonanie Wyroku Trybunału Konstytucyjnego co do zakwestionowanej normy prawnej,

3) niewłaściwe zastosowania art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 O.p., gdy właściwym powinno być stwierdzenie wygaśnięcia zobowiązania wskutek przedawnienia zobowiązań z tytułu składek opisanych w pkt:

a. I decyzji nr [...] z dnia [...] października 2016 r.

i. pkt 1, tj. odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...] sierpnia 2016 r.

w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne,

ii. pkt 2, decyzji nr [...], tj. zobowiązań z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,

b. II decyzji nr [...], tj. zobowiązań z tytułu składek

w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy,

i wydanie dokumentów pozwalających na wykreślenie ustanowionych hipotek przymusowych

niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust 1 u.s.u.s. w zw. z art. 28 ust 3 pkt 6 tej ustawy, z uwagi na fakt, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z wniosku Z. nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, głównie z uwagi na wielość wierzycieli egzekwujących oraz na istniejące obciążenia hipoteczne korzystające z pierwszeństwa zaspokojenia przy podziale sumy uzyskane z ewentualnej egzekucji, co wyklucza możliwość zaspokojenia roszczeń Z. pomimo ustanowionych zabezpieczeń w formie ustanowionych hipotek przymusowych.

W uzasadnieniu skarżąca podała, że podejmuje kroki prawne celem doprowadzenia do wykreślenia ustanowionych przez Z. hipotek przymusowych na nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta [...] oraz [...] bądź też uzyskania zgodny na wykreślenia ustanowionych hipotek przymusowych – gdyż wraz z upływem terminu przedawnienia zobowiązania doszło do wygaśnięcia zobowiązania, a to wygaśniecie zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką spowodowało wygaśnięcie hipoteki (art. 94 u.k.w.h.).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości oceniając działania administracji publicznej pod kątem legalności. Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak

i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego

w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy lub gdy naruszenie procedury mogło mieć wpływ na wynik sprawy, takie rozstrzygnięcie organu zostaje przez sąd wyeliminowane z obrotu prawnego ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana

z naruszeniem prawa, co oznacza, że należy ją wyeliminować z obrotu prawnego.

Spór w sprawie sprowadza się zasadniczo do odpowiedzi na pytanie, czy organ egzekucyjny zasadnie odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek zusowskich pomimo zgłaszanych zarzutów o przedawnieniu i o wpływie na niniejszą sprawę orzeczenia TK z 8 października 2013 r. o sygn. akt SK 40/12.

Stan faktyczny przedstawia się następująco: Skarżąca wraz z ówczesnym mężem Z. B. prowadziła od [...] marca 1998 r. do [...] września

2004 r. działalność gospodarczą pod nazwą F. H. – U.

M.. i Z.. B.. Z tego tytułu miała obowiązek uiszczania składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Składki przez ten okres nie były opłacane, co skutkowało powstaniem zadłużenia (decyzja Z. z [...] października 2016 r.).

Wykreślenie działalności z ewidencji nastąpiło decyzją Prezydenta M. T. z dniem [...] maja 2004 r. w związku z postanowieniem SR XIII Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Naprawczych w T. sygn. akt

[...] z [...] maja 2004 r.

Skarżąca została pozbawiona przez Sąd prowadzenia działalności na własny rachunek i pełnienia funkcji reprezentanta lub pełnomocnika przedsiębiorcy, pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, komisji rewizyjnej w spółce akcyjnej i z o.o. i spółdzielni

na okres 3 lat.

W opinii strony podstawą do umorzenia jest po pierwsze przedawnienie, o którym mowa w art. 59 § 1 pkt 9 Op. Strona podała, że oprócz wynagrodzenia za pracę

w firmie syna (Diagnostyka samochodowa – P. B.), gdzie zatrudniona jest na 1/8 etatu z wynagrodzeniem [...] zł brutto nie posiada żadnych innych dochodów. Nie korzysta z pomocy społecznej. Posiada 25 udziałów o wartości [...] zł w spółce z o.o. B.. Jest obciążona długami wobec banków na kwotę ponad 6 mln zł (nakaz zapłaty z dnia [...] maja 2010 r.). Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi z tego tytułu: koszty [...] zł, tj. opłaty eksploatacyjne

i [...] zł na leczenie. Zdaniem strony, za umorzeniem przemawia jej sytuacja finansowa, gdyż z egzekucji nie uzyska się środków przekraczających koszty egzekucyjne,

co oznacza, ze za umorzeniem przemawia również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z uwagi na wielość wierzycieli i obciążenia hipotekami ww. nieruchomości.

Strona podniosła, że Z. zgłosił w dniu [...] kwietnia 2001 r. wniosek

o ogłoszenie upadłości jej ówczesnego męża Z. B., ale wniosek ten Sąd odrzucił ze względu na brak majątku. W podsumowaniu strona wskazała, że w jej przypadku zachodzi całkowita nieściągalność.

W skardze strona skupiła się przede wszystkim na kwestii przedawnienia, mimo zabezpieczenia roszczenia w postaci ustanowionych hipotek przymusowych przez wierzyciela Z. na nieruchomościach strony (działka zabudowana w T. przy S. 35 i nieruchomości zabudowanej przy ul. [...] B o łącznej wartości

z licytacji 2,5 mln złotych).

W opinii strony wskazany wyrok TK z 8 października 2013 r. SK 40/12 jednoznacznie uznaje art. 70 § 6 Op. za niezgodny z Konstytucją co oznacza,

że również odpowiednik tego przepisu w postaci art. 24 ust. 4 i ust. 5 cyt. ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych powinien być uznany za niezgodny z Konstytucją RP, a w konsekwencji do tych roszczeń należy również zastosować reguły ogólne

z art. 70 § 1 Op. dotyczące przedawnienia.

Organ odmawiając umorzenia zaległości przede wszystkim wskazał, że Trybunał Konstytucyjny orzekał wyłącznie o niezgodności z konstytucją art. 70 § 6 Op., a nie art. 24 ust. 4 i 5 usus, a organ nie ma kompetencji do orzekania w sprawie niekonstytucyjności zastosowanego przepisu dopóki nie zostanie uznany przez TK za niezgodny z Konstytucją RP. Dlatego organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie

i wniósł o oddalenie skargi stwierdzając jednocześnie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie zaległości. Zwłaszcza, że zdaniem organu przedawnienie nie nastąpiło.

Przystępując do rozstrzygnięcia należy wskazać, że istotnie organy nie mają prawa do kwestionowania zapisów ustawy co do zgodności z konstytucją, gdyż takie uprawnienie posiada Trybunał Konstytucyjny. Zdaniem Sądu przywołując ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r. SK 40/12 nie można nie zauważyć, że wskazany art. 24 ust. 5 jest powtórzeniem art. 70 § 6 Op. Jest identyczny w treści i dotyczy również – jak w niniejszej sprawie – hipotek przymusowych i terminów przedawnienia.

W tym miejscu tut. Sąd przywołuje wyrok WSA W Kielcach z dnia 22 stycznia 2015 r., jaki zapadł w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 671/14, gdzie Sąd ten sformułował następującą tezę: "Wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 o.p. w jego brzmieniu do dnia 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych."

Z powyższą tezą tut. Sąd w pełni się zgadza i uznaje ją za swoją.

W rozstrzygniętej w tym wyroku sprawie również ustanowione były hipoteki przymusowe. Należności, których umorzenia domaga się strona dotyczą lat 2001-2004. Należy wskazać, że od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie natomiast z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych, co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. W tej nowelizacji przyjęto, że gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu. Wbrew zarzutom strony – nie można bowiem mówić o istnieniu "prawa do przedawnienia" polegającego ochronie.

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia."

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia

2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r.

o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Terminy przedawnienia ulegały zmianom od 5 poprzez 10 letni okres przedawnienia i wreszcie po ostatniej zmianie z roku 12 termin przedawnienia został określony na 5 lat. Te zmiany jednak nie dotyczyły tych należności, które zabezpieczone były hipoteką. De facto właściciele nieruchomości jak wskazał w swym orzeczeniu TK byli dożywotnimi dłużnikami gdyż zawsze można było egzekwować należności nawet po upływie terminu przedawnienia. Według TK takie rozwiązanie jest niekonstytucyjne i wprowadza podział zobowiązanych na tych co nie posiadają nieruchomości od tych, którzy takie nieruchomości posiadają i z tego powodu ci ostatni są rozliczani nawet po upływie terminu przedawnienia gdyż w ten sposób doszło – jak wskazał TK – do całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej, i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego

i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności) – vide: pkt 4-5 uzasadnienia wyroku Trybunału. Według składu orzekającego, dla ustalenia przedawnienia należności składkowych nie mogło mieć znaczenia zabezpieczenie hipoteczne na które powołuje się organ w kontekście przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w brzmieniu: "Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek

i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia."

Reasumując Sąd stwierdza, że art. 24 ust. 5 cyt. usus sprzeciwia się standardom wyznaczonym przez ustawę zasadniczą – Konstytucję RP. Jak wskazano wyżej, nie sposób nie zauważyć analogii pomiędzy przepisem art. 70 § 6 Op.,

o niekonstytucyjności którego orzekł Trybunał Konstytucyjny a treścią art. 24 ust. 5 cyt. ustawy usus. W ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.)

w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Nadto należy zauważyć, że wprowadzony później do Op. przepis art. 70 § 8 niczym się nie różnił. Dodano do niego tylko słowa

o zastawie skarbowym. Należy zauważyć, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż również wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 Op. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70

§ 6 Op. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 Op. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 Op. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

To zdaniem Sądu oznacza, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką,

z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych. Takie stanowisko zostało również wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku

z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Op 566/13 oraz przez WSA w Łodzi w wyroku

z dnia 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13, Lex nr 1406456; wyrok WSA we Wrocławiu

z dnia 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14, Lex nr 1481257; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12, Lex nr 1481436).

Zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane zastrzeżenia pod względem konstytucyjności jest oczywista. Zgodnie z przepisem art. 70 § 8 Op. (analogicznie art. 70 § 6 Op. – w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r.) "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu". Zarówno więc art. 24 ust. 5 u.s.u.s., jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej są zbieżne w zakresie problemów, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej, i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności) – vide: pkt 4-5 uzasadnienia wyroku Trybunału.

Należy w tym miejscu powtórzyć za WSA w Kielcach, że z tego spostrzeżenia wynika konieczność zastosowania przez Sąd wykładni prokonstytucyjnej (por. wywody co do tzw. "oczywistej niekonstytucyjności", np. w uzasadnieniu wyroku WSA w Opolu

z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Op 566/13, Lex nr 1457423 oraz powołane tam orzecznictwo i literatura przedmiotu) także w odniesieniu do art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

Tut. Sąd podziela pogląd zaprezentowany w tymże wyroku, który w kontekście niniejszej sprawy i wątpliwości, co do możliwości "bezterminowego" wyłączenia przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, pozwala na dokonanie prokonstytucyjnej wykładni tej normy.

Celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej, jest zapobieżenie sytuacji,

w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej. W takiej sytuacji, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. I FSK 36/13, należy poddać pod rozwagę to, czy wystąpił problem tzw. oczywistej niekonstytucyjności.

Zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa. 2008 r., s. 32). Tego typu założenie występuje również w przypadku gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2011, s. 266-268). W wyroku TK z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06 (OTK ZU 50/6/A/2007) wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenie domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem". Problem ten był przedmiotem analiz w orzecznictwie sądów administracyjnych, także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 (por. wyroki: I FSK 1807/12, I SA/Po 781/13, I SA/Łd 1123/13, I SA.Łd 200/13,

I SA/Go 9/14, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza konieczność przeprowadzenia prokonstytucyjnej wykładni omawianego przepisu (por. wskazane wyżej wyroki oraz wyroki NSA: II FSK 302/11, I FSK 36/13, I FSK 787/12 i wyroki WSA: I SA/Łd 1068/12,

I SA/Łd 1390/12, I SA/Wr 967/12, I SA/GL 19/12, I SA/GL 611/12, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uprawnienie to Sąd wywodzi zarówno z art. 8 Konstytucji RP, jak i z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r. (sygn. akt I FPS 2/06), w której sąd ten wskazał, że oczywistość niezgodności powoływanego przepisu z Konstytucją wraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy.

W tak oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchamiały procedurę pytań prawnych. Takie działanie byłoby w tym przypadku nieracjonalne i naruszałoby prawo strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

Podsumowując, wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką,

co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni skutki prawne wynikające

z powyższej wykładni przepisów prawa.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach zastępstwa postanowiono w oparciu o art. 205 § 2 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.

E. Kruppik-Świetlicka U. Wiśniewska L. Kleczkowski