Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 329/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 39 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 18 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Dnia 12 lipca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant referent-stażysta Renata Tomaszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2016 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 329/16

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną decyzją z [...]. (Nr [...]) Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł., na podstawie:

art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.; art. 10, art. 29 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 r. poz. 1438 z późn. zm.) [dalej: ustawa o ARiMR], art. 21, art. 28 ust. 1-3, art. 28a ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013 r. poz. 173) [dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich]; § 2 ust. 1 pkt 3, pkt 4, § 39 ust. 1, ust. 6, § 45, § 50 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.) [dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe]; § 9 ust. 2 pkt 3, § 27, załączniki nr: 3, 7 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262, z późn. zm.) [dalej: rozporządzenie z 2009 r.]; art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, § 4, art. 56 § 1 i § 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.) [dalej: Ordynacja podatkowa]; Obwieszczenia Ministra Finansów z 10 października 2014 r. w sprawie stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych oraz obniżonej stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych (M.P. z 2014 r. poz. 905); art. 5, art. 6 ust. 3, art. 18 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE L 25 z 2011, str. 8), art. 7 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. U. UE L 171/1 z dnia 23.06.2006 r.) [dalej: rozporządzenie Komisji (WE) nr 883/2006; art. 3 ust. 1, ust. 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich) Dz.Urz. UE L z 1995 r. Nr 312, poz. 1 ze zm.) [dalej: rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95]; art. 5a Rozporządzenia Komisji (WE) nr 885/2006 z 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFGR i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171/90 z 23.06.2006 r.) [dalej: rozporządzenie Komisji (WE) nr 885/2006]; art. 47 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, z późn. zm.) [dalej: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1974/2006]

po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez A.S. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowej utrzymał w mocy decyzję wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 63.900,00 zł, przyznanych na podstawie decyzji z 21.12.2011 r. oraz decyzji z 18.12.2012 r.

Jak wynika z załączonych akt administracyjnych, 12 maja 2011 r. J.S. - pełnomocnik A.S. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2011 rok. W przedmiotowym wniosku zadeklarowano do płatności rolnośrodowiskowej działki rolne o powierzchni 18,17 ha w pakiecie Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania).

W dniu 4 lipca 2011 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR oświadczenie dotyczące niekorzystnych warunków atmosferycznych, mających wpływ na kondycję drzewek. W piśmie strona poinformowała, iż ostra zima w sezonie 2010/2011, opady śniegu, które wystąpiły 3 maja 2011 r. oraz susza jaka trwała do 30 czerwca 2011 r. wpłynęły negatywnie na kondycję drzewek i część z nich uschła. Poinformowała również, że zakupiła materiał szkółkarski i w październiku 2011 r. uzupełni nasadzenia.

W dniu 21 grudnia 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego wydał decyzję o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości do powierzchni 17,75 ha, tj. w wysokości 31.950,00 zł.

W dniu 28 marca 2012 r. A.S. złożyła wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok. W przedmiotowym wniosku zadeklarowała do płatności rolnośrodowiskowej działki rolne o powierzchni 17,75 ha w pakiecie Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania).

W dniu 28 marca 2012 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR oświadczenie dotyczące wystąpienia suszy i mrozów bez okrywy śnieżnej w lutym 2012 r., wskutek czego wypadło około 30% jabłoni. Oświadczyła również, że w przypadku niezachowania minimalnej obsady ewentualnych uzupełnień dokona w najbliższym sprzyjającym terminie.

W dniu 7 maja 2012 r. strona oświadczyła, że minimalne nasadzenie w uprawie jabłoni zostało zachowane.

W dniu 18 grudnia 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego wydał decyzję o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 31.950,00 zł.

W dniu 9 maja 2013 r. pełnomocnik strony – J.S., złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietu: 2.10 uprawy sadownicze w okresie przestawiania do powierzchni działek rolnych obejmujących uprawę jabłoni domowej: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K o łącznej powierzchni 17,74 ha. Do wniosku strona dołączyła załączniki graficzne, na których wskazała położenie działek rolnych.

W dniach 16-18 lipca 2013 r. została przeprowadzona przez pracowników ARiMR kontrola na miejscu.

W toku kontroli stwierdzono nieprawidłowości, które znajdują potwierdzenie w dokumentacji fotograficznej:

na działce rolnej E zastosowano kod nieprawidłowości DR 4, który oznacza, że stwierdzona w wyniku kontroli powierzchnia działki rolnej nie spełnia warunku minimalnej wymaganej powierzchni (0,10 ha), tj. powierzchnia deklarowana wynosiła 0,12 ha, powierzchnia stwierdzona wynosiła 0,07 ha.

na działce rolnej H zastosowano kod nieprawidłowości DR 13, który oznacza, że zadeklarowana powierzchnia całkowita działki rolnej jest większa od powierzchni całkowitej stwierdzonej, tj. powierzchnia deklarowana wynosiła 1,19 ha, powierzchnia stwierdzona 1,22 ha.

na działkach rolnych: B, F, G, H, J, L zastosowano kod nieprawidłowości E7, który oznacza, że producent nie utrzymuje minimalnej obsady drzew (granica błędu do 5% wymaganej obsady).

w przypadku działki rolnej B stwierdzono 274 szt. drzew, w tym 201 szt., które spełniają wymogi. Wymagana obsada przy uwzględnieniu 5% tolerancji wynosi 230 szt./1,93 ha;

w przypadku działki rolnej F stwierdzono 288 szt. drzew, w tym 190 szt., które spełniają wymogi. Wymagana obsada przy uwzględnieniu 5% tolerancji wynosi 211 szt./1,77 ha;

w przypadku działki rolnej G stwierdzono 640 szt. drzew, w tym 365 szt., które spełniają wymogi. Wymagana obsada przy uwzględnieniu 5% tolerancji wynosi 405 szt./3,40 ha;

w przypadku działki rolnej H stwierdzono 165 szt. drzew, w tym 123 szt., które spełniają wymogi. Wymagana obsada przy uwzględnieniu 5% tolerancji wynosi szt./1,22 ha;

w przypadku działki rolnej J stwierdzono 70 szt. drzew, w tym 38 szt., które spełniają wymogi. Wymagana obsada przy uwzględnieniu 5% tolerancji wynosi 48 szt./0,40 ha;

przypadku działki rolnej L stwierdzono 83 szt. drzew, w tym 39 szt., które spełniają wymogi. Wymagana obsada przy uwzględnieniu 5% tolerancji wynosi 54 szt./0,45 ha.

na działkach rolnych: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L zastosowano kod nieprawidłowości E2, który oznacza, że materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań.

Na wszystkich deklarowanych do płatności działkach rolnych stwierdzono, że część drzewek nie spełnia wymogów - drzewka martwe (suche) lub długość podcięcia była krótsza, niż 80 cm lub średnica pnia na wysokości 10 cm nad uszlachetnieniem była niż 0,8 cm lub posiadały przyziemne odrosty jako jedyne:

* w przypadku działki rolnej A stwierdzono 121 szt. drzew, w tym 106 szt., które spełniają wymogi; drzewka w dniu kontroli nie owocują;

w przypadku działki rolnej C stwierdzono 249 szt. drzew, w tym 211 szt., które spełniają wymogi; drzewka w dniu kontroli nie owocują;

w przypadku działki rolnej D stwierdzono 437 szt. drzew, w tym 315 szt., które spełniają wymogi; drzewka w dniu kontroli nie owocują;

w przypadku działki rolnej E stwierdzono 16 szt. drzew, w tym 11 szt., które spełniają wymogi; drzewka w dniu kontroli nie owocują;

w przypadku działki rolnej F stwierdzono 288 szt. drzew, w tym 190 szt., które spełniają wymogi; drzewka w dniu kontroli nie owocują;

w przypadku działki rolnej G stwierdzono 640 szt. drzew, w tym 365 szt., które spełniają wymogi; drzewka w dniu kontroli nie owocują;

w przypadku działki rolnej H stwierdzono 165 szt. drzew, w tym 123 szt., które spełniają wymogi; drzewka w dniu kontroli nie owocują;

w przypadku działki rolnej I stwierdzono 145 szt. drzew, w tym 110 szt., które spełniają wymogi; drzewka w dniu kontroli nie owocują;

w przypadku działki rolnej J stwierdzono 70 szt. drzew, w tym 38 szt., które spełniają wymogi; drzewka w dniu kontroli nie owocują;

w przypadku działki rolnej K stwierdzono 545 szt. drzew, w tym 334 szt., które spełniają wymogi; drzewka w dniu kontroli nie owocują;

w przypadku działki rolnej L stwierdzono 83 szt. drzew, w tym 39 szt., które spełniają wymogi; drzewka w dniu kontroli nie owocują.

5) na działce rolnej E zastosowano kod nieprawidłowości E6, który oznacza, że producent prowadzi produkcję niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i nie zachowuje należytej dbałości stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.

W toku kontroli stwierdzono, że cała działka rolna porośnięta jest chwastami i trzciną. A.S. uczestniczyła w kontroli, nie wniosła uwag do raportu.

W dniu 28 stycznia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego wydał decyzję o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej. W dniu [...] organ II instancji wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W aktach sprawy znajduje się również protokół z kontroli gospodarstwa przeprowadzonej 19.11.2014 r. przez Jednostkę Certyfikującą COBICO. W treści raportu z kontroli czytamy: "Nie stwierdzono niezgodności. Kontrola doraźna w zakresie spełnienia wymagań obsady oraz prowadzenia upraw zgodna z wiedzą i kulturą rolną w rolnictwie ekologicznym. Na działkach rolnych ilość sztuk wysadzonych drzew w roku 2011 była dużo większa, niż wymagana obsada 125 szt./ha. Obecnie również spełniony jest ten wymóg (dodatkowo każde drzewko rośnie w osłonce) i każda działka posiada większą liczbę niż jest wymagana. Tylko nieliczne drzewka są uschnięte lub nie spełniają odpowiedniej wysokości rolnik planuje na wiosnę dokonać przeglądu i uzupełnić ewentualne nasadzenia. Brak sprzedaży produktów rolnych z gospodarstwa".

W dniu 21 lipca 2014 r. pełnomocnik złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję organu II instancji. Postanowieniem z 15 października 2014 r. WSA w Łodzi odrzucił skargę z uwagi na nieuiszczenie wpisu od skargi.

W dniu 9 stycznia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zawiadomił pełnomocnika A.S., o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego przyznanych na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR: z 21.12.2011 r. oraz z 18.12.2012 r.

Następnie 24 lutego 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 63.900,00 zł, przyznanych na mocy decyzji: z 21.12.2011 r. oraz z 18.12.2012 r.

Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła odwołanie od powyższej decyzji. W dniu 18 czerwca 2015 r. pełnomocnik złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka oraz opinii biegłego geodety.

W dniu [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr [...] o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji z [...] i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

W dniu 14 października 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, w wysokości 63.900,00 zł, przyznanych na podstawie decyzji z 21.12.2011 r. oraz decyzji z 18.12.2012 r.

W dniu 12 listopada 2015 r., pełnomocnik skarżącej złożył odwołanie od powyższej decyzji.

Zaskarżoną decyzją z [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. trzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że odmowa przyznania płatności na rok 2013 wynikała z nierealizowania przez producenta warunków 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, tj. uchybienia w przestrzeganiu wymogów dla pakietu 2.10 rolnictwo ekologiczne, uprawy sadownicze i jagodowe w okresie przestawiania, które zostały określone w § 9 ust. 2 pkt 3, § 27, załącznikach nr: 3, 7 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., co zostało stwierdzone i udokumentowane w raporcie z kontroli na miejscu. Wymogi nie były przestrzegane na wszystkich deklarowanych do płatności działkach rolnych, co skutkowało odmową przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013, a w dalszej kolejności skutkuje zwrotem płatności wypłaconych w latach wcześniejszych, tj. 2011, 2012.

Organ odwoławczy stwierdził, że producent jest zobowiązany do zwrotu płatności przyznanych i wypłaconych na mocy decyzji z [...] w wysokości 31.950 zł oraz z [...] w wysokości 31.950 zł, łącznie 63.900 zł.

Odnosząc się do treści odwołania organ II instancji wskazał, że podpisując wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. pełnomocnik strony oświadczył, że zna zasady przyznawania płatności; jest świadomy konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego; przestrzega na obszarze całego gospodarstwa rolnego podstawowych wymagań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Pomimo tak określonych oświadczeń i zobowiązań producent nie poinformował organu o nieprawidłowościach, jakie występowały na działkach rolnych w roku 2013. Dopiero w toku kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach 16-18.07.2013 r. ARiMR pozyskała wiedzę o uchybieniach w przestrzeganiu przez producenta wymogów dla pakietu 2.10 rolnictwo ekologiczne, uprawy sadownicze i jagodowe w okresie przestawiania. Na wszystkich deklarowanych do płatności działkach rolnych: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L stwierdzono: - drzewka martwe (suche), - drzewka, których długość podcięcia była krótsza, niż 80 cm, - drzewka, których średnica pnia na wysokości 10 cm nad uszlachetnieniem była mniejsza niż 0,8 cm, - drzewka, które posiadały przyziemne odrosty jako jedyne. W przypadku działki rolnej E stwierdzono, że porośnięta jest chwastami i trzciną, powierzchnia tej działki nie spełnia warunku minimalnej wymaganej powierzchni (0,10 ha). Stwierdzone nieprawidłowości dodatkowo potwierdza dokumentacja fotograficzna. Ponadto w przypadku działek rolnych B, F, G, H, J, L stwierdzono, że producent nie utrzymuje minimalnej obsady drzew, zaś granica błędu przekracza 5% wymaganej obsady. Stwierdzone nieprawidłowości dodatkowo potwierdzają szczegółowe wyliczenia ilości zasadzonych drzew, spełniających kryteria przyznania płatności rolnośrodowiskowych.

W toku kontroli przeprowadzonej w 2013 r. na działkach rolnych: B, F, G, H, J, L, zastosowano kod nieprawidłowości E7, który oznacza, że producent nie utrzymuje minimalnej obsady drzew; na działkach rolnych: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L zastosowano kod nieprawidłowości E2, który oznacza, że materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań; na działce rolnej E zastosowano kod nieprawidłowości E6, który oznacza, że producent prowadzi produkcję niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i nie zachowuje należytej dbałości stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby. W toku kontroli stwierdzono, że cała działka rolna porośnięta jest chwastami i trzciną.

Ze względu na niespełnienie ww. warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej organ odmówił przyznania producentowi płatności na rok 2013 do działek rolnych: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, opierając się na treści poniżej wymienionych przepisów.

Przepis § 27 Rozporządzenia z 26.02.2009 r. stanowi, że jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskową przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie.

Zgodnie z załącznikiem nr 3 do Rozporządzenia z 26.02.2009 r. (część II ust. 1 pkt 1 ppkt a, ust. 1 pkt 3) w ramach pakietu 2.10. Uprawy sadownicze (w okresie przestawiania) wymaga się wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych, wymaga się prowadzenia produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.

Zgodnie z załącznikiem nr 7 do Rozporządzenia z 26.02.2009 r. prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby skutkuje zmniejszeniem płatności rolnośrodowiskowej 100%.

Odnosząc się do treści odwołania, w którym pełnomocnik wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety, organ stwierdził, że wniosek ten nie jest zasadny. Powierzchnia deklarowana działki rolnej H wynosi 1,19 ha, powierzchnia stwierdzona w toku kontroli jest większa i wynosi 1,22 ha. Zgodnie z opisem kodu DR 13- zamieszczonym w raporcie "zadeklarowana powierzchnia całkowita działki rolnej jest mniejsza od powierzchni całkowitej stwierdzonej". Wyjaśnił, że kod DR13- nie miał wpływu na odmowę przyznania płatności za rok 2013, a w konsekwencji na dochodzenie zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata wcześniejsze: 2011, 2012. Niemniej jednak strona może, we własnym zakresie zlecić wykonanie pomiaru ww. działki przez uprawnionego geodetę, stosownie bowiem do brzmienia art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich "na stronie ciąży obowiązek przedstawienia dowodów oraz dawania wyjaśnień, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne". W ocenie organu działanie takie jest jednak niezasadne.

Odnosząc się do treści odwołania organ wskazał także, że w aktach sprawy znajduje się protokół z kontroli gospodarstwa przeprowadzonej w dniu 19.11.2014 r. przez Jednostkę Certyfikującą COBICO - dalej JC, na który powołuje się pełnomocnik, żądając równocześnie przesłuchania w charakterze świadka osoby przeprowadzającej tę kontrolę, co w ocenie pełnomocnika, umotywowane jest sprzecznością między wynikami obu kontroli.

Organ odwoławczy stwierdził, że ww. wniosek dowodowy nie jest zasadny. Kontrola została przeprowadzona przez JC 19.11.2014 r., tj. już po wydaniu przez Kierownika decyzji z 28.01.2014 r. o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. Nie sposób zatem uznać za uzasadnione zestawienie wyników kontroli przeprowadzonej przez ARiMR w dniach 16-18.07.2013 r., z wynikami kontroli przeprowadzonej przez JC 19.11.2014 r., tj. po upływie ponad roku, ponieważ w tym czasie producent mógł usunąć nieprawidłowości stwierdzone w 2013 r., w tym dokonać nowych nasadzeń. Podkreślił również, że przedmiot kontroli wykonywanych przez JC jest odmienny od inspekcji terenowych wykonywanych przez Biuro Kontroli na Miejscu ARiMR (BKM), dlatego też raporty z corocznych kontroli przeprowadzanych przez JC nie mogą stanowić przeciwdowodu dla protokołu z kontroli na miejscu przeprowadzonej przez BKM ARiMR. Kontrole JC odnoszą się do metod gospodarowania oraz produktów rolnych, mają na celu stwierdzenie, czy produkty z gospodarstwa producenta rolnego mogą być wprowadzone do obrotu jako produkty rolnictwa ekologicznego i odnoszą się one wyłącznie do zakresu wymagań zawartych w Rozporządzeniu Rady (WE) nr 834/2007 z 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie EWG nr 2092/91 (Dz. Urz. WE L 189 z 20.07.2007 r., z późn. zm.) oraz przepisów wykonawczych do ww. Rozporządzenia. Natomiast ich celem nie jest, jak to ma miejsce podczas kontroli na miejscu wykonywanej przez BKM ARiMR, określenie sumy powierzchni działek rolnych, szczegółowe wyliczenie ilości nasadzeń, dokonanie szczegółowego pomiaru drzew.

Odnosząc się do kolejnego wniosku pełnomocnika zawartego w odwołaniu, dotyczącego odstąpienia od dochodzenia zwrotu płatności za lata 2011, 2012, ze względu na: wystąpienie ostrej zimy w sezonie 2010/2011, opadów śniegu w dniu 03.05.2011 r., suszy, która trwała do 30.06.2011 r., co negatywnie wpłynęło na kondycję drzewek, wskutek czego część ich uschła; wystąpienie suszy i mrozów bez okrywy śnieżnej w lutym 2012 r., wskutek czego wypadło około 30% jabłoni stwierdził, że z oświadczeń składanych przez A.S. wynika, że zobowiązała się do uzupełnienia nasadzeń w październiku 2011 r. (oświadczenie z 04.07.2011 r.); zobowiązała się do uzupełnienia nasadzeń w najbliższym sprzyjającym terminie (oświadczenie z dnia 28.03.2012 r.), po czym oświadczyła, że minimalne nasadzenie w uprawie jabłoni zostało zachowane (oświadczenie z dnia 07.05.2012 r.).

Na podstawie powyższych oświadczeń producenta uznać należało, że szkody w uprawie, jakie wystąpiły w 2011 r. zostały przez stronę naprawione, poprzez uzupełnienie nasadzeń. Ponadto organ odwoławczy nie kwestionuje tego, że producent zakupił sadzonki i dokonał nasadzeń, używając do tego celu materiału certyfikowanego. Na podstawie powyższych oświadczeń producenta uznać również należało, że szkody, jakie wystąpiły w 2012 r. nie wystąpiły w takiej skali, która uzasadniałaby dokonanie uzupełnienia nasadzeń.

W aktach sprawy nie ma innych oświadczeń producenta, z których wynikałoby, że wystąpiły szkody w uprawie w okresie pomiędzy złożeniem wniosku kontynuacyjnego z 08.05.2013 r., a przeprowadzeniem kontroli na miejscu przez ARiMR w dniach 16-18.07.2013 r.

Wobec powyższego, zdaniem organu, uznać należało za niezasadny zarzut podniesiony przez pełnomocnika w odwołaniu, a dotyczący nie uznania przez organ I instancji, że nieprawidłowości stwierdzone w toku kontroli na miejscu przeprowadzonej w 2013 r. wynikały ze zjawisk o charakterze siły wyższej, czy z okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 47 Rozporządzenia Komisji Nr 1974/2006, czy w § 45 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13.03.2013 r., zwłaszcza z uwagi na to, że strona złożyła wniosek na rok 2013, deklarując w nim uprawy sadownicze na powierzchni 17,74 ha, a więc niezmienionej w stosunku do lat ubiegłych. Skoro zaś strona nie poinformowała ARiMR przed przeprowadzeniem kontroli w 2013 r. o kolejnych szkodach w uprawie, zakładać należy, że w ww. okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przeprowadzenia kontroli, szkody te: 1) nie wystąpiły, lecz stwierdzone nieprawidłowości były efektem zaniedbań w latach poprzednich, albo 2) wystąpiły, lecz strona zaniechała powiadomienia ARiMR o tym fakcie. W obu przypadkach skutek jest ten sam, tj. odmowa płatności na rok 2013 r., a także zwrot płatności za lata wcześniejsze, z uwagi na niespełnienie przez producenta warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.S. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

1. art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych w sprawie,

2. art. 7, art. 75 § 1 i 78 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wnioskowanych przez skarżącą dowodów na okoliczności mające istotny wpływ na wynik sprawy,

oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, a wyrażające się w naruszeniu:

§ 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczególnych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 - poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi, podczas gdy skarżąca zgłaszała zdarzenia niosące znamiona siły wyższej w trakcie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego,

art. 5 oraz art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE nr L 25, str. 8 z 28.01.2011, z późn.zm.) - poprzez ich niezasadne zastosowanie w wyniku uznania, że płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi;

§ 39 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - poprzez jego niezasadne zastosowanie w wyniku uznania, że moja Mocodawczyni nie zrealizowała całego zobowiązania rolnośrodowiskowego;

art. 28 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich - poprzez jego niezasadne zastosowanie w wyniku uznania, że płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2014 r., 1647 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej.

Badana jest legalność decyzji, czyli jej zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania tego rozstrzygnięcia.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że w granicach danej sprawy Sąd dokonuje oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa, bez względu na zarzuty podniesione w skardze.

W niniejszej sprawie zarzuty skarżącej koncentrują się wokół dwóch problemów: procesowego oraz materialnego. Jeśli chodzi o zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego skarżąca wskazuje na szereg przepisów k.p.a., do których naruszenia miało dojść, a które – w jej ocenie - mają istotny wpływ na wynik sprawy.

W istocie jednak, w ocenie Sądu, w postępowaniu nie zostały naruszone żadne gwarancje strony w sposób mogący mieć wpływ na wynik postępowania i nie doszło też do uchybień w zakresie gromadzenia materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny dowodów.

Odnosząc się generalnie do zarzutów stawianych organom wskazać należy, że w postępowaniu dotyczącym płatności bezpośrednich obowiązują zasady odmienne od zasad ogólnych znajdujących zastosowanie w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów k.p.a. Zgodnie z art. 21 ust. 1 powołanej wyżej ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wedle ust. 2 tego artykułu w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Zgodnie z art. 21 ust. 3 wskazanej ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Porównanie przytoczonej regulacji z zasadami ogólnymi wymienionymi w k.p.a. wskazuje, że ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił pewien wyjątek od zasady inkwizycyjności wyrażonej w art. 7 k.p.a. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku pomocy przyznawanej choćby w postaci płatności do programu rolnośrodowiskowego obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i ewentualnie innych uczestników postępowania. Organy administracji publicznej nie mają natomiast obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Ograniczono również stosowanie zasady informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej (art. 9 k.p.a.) oraz zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.).

Takie ograniczenie wynika z charakteru przyznawanych środków, które są przyznawane bezzwrotnie, jeśli beneficjenci zrealizują warunki pomocy. Z tych względów ich sytuacja prawa nie może być oceniania przez ten sam pryzmat, co adresata aktu lub czynności administracyjnej realizowanego w zakresie imperium państwa.

Ta konstatacja zasadniczo zmienia ocenę prawną, której skarżąca dokonuje na gruncie kodeksowym zarzucając niedopełnienie obowiązków, które nie obciążają w tak szerokim zakresie jak twierdzi strona, organu. Decyzje i zawiadomienia je poprzedzające zostały doręczone umocowanemu w sprawie administracyjnej pełnomocnikowi. Z akt sprawy wynika, że skarżąca zachowała wszelkie gwarancje procesowe i wykorzystała dostępne jej środki prawne oraz składała pisma w odpowiedzi na decyzje procesowe organu. Skarżąca osobiście podpisała się pod treścią pouczeń zawartych w formularzach wniosków o przyznanie płatności.

Wskazać dalej należy, że w rozpoznawanej sprawie podstawę faktyczną orzekania o zwrocie płatności stanowi okoliczność, że podczas kontroli na miejscu w gospodarstwie skarżącej stwierdzono, że strona nie przestrzegała wymogów określonych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym dla wariantu 2.10. – Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania). Mając na uwadze okoliczności przedmiotowej sprawy stwierdzić zaś należy, że brak jest podstaw do skutecznego zakwestionowania prawidłowości poczynionych przez organy ustaleń faktycznych. Ich podstawą były bowiem ustalenia kontrolne, będące rezultatem przeprowadzonych w gospodarstwie skarżącej czynności w tym zakresie, w trakcie których niewadliwie stwierdzono, że producent nie dochował warunków związanych z przyjętymi przez niego obowiązkami dotyczącymi: nieutrzymania minimalnej obsady drzew i krzewów; braku wykonywania zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji; prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, o których mowa w załączniku nr 7 rozporządzenia PRŚ 2013, a także ustaleń, że materiał szkółkarski nie spełniał odpowiednich wymagań.

Nie ma również wątpliwości co do tego, że skarżąca nie podważyła wyników kontroli przeprowadzonej przez inspektorów organu I instancji w dniach 16 – 18 lipca 2013 r. w gospodarstwie skarżącej (tzw. kontrola na miejscu). Wyniki tej kontroli - uchybienia w przestrzeganiu przez stronę wymogów dla realizowanego w gospodarstwie wariantu 2.10 - uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) nie zostały zakwestionowane, w konsekwencji czego zostały stwierdzone nieprawidłowości skutkujące wydaniem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR decyzji z [...] o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na kolejny rok, utrzymanej w mocy przez organ odwoławczy, która to decyzja stała się prawomocna w związku z odrzuceniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi skargi.

Jeśli chodzi o kwalifikację materialnoprawną trafnie organy przyjęły, że zobowiązanie skarżącej było zobowiązaniem wieloletnim i zastosowanie znajduje w związku z tym art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 65/2011. Zgodnie z powołanym przepisem pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:

a) w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) rozporządzenia nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi lub

b) kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.

Z treści zarzutów skargi można wnosić, że zdaniem skarżącej nieprawidłowości stwierdzone w kolejnych latach realizacji programu nie mają wpływu na wysokość pomocy przyznanej w latach (roku), w którym nieprawidłowości nie stwierdzono. Taka interpretacja prowadzi skarżącą do zarzutu, że wyniki kontroli przeprowadzonej w roku 2012 i dotyczące tego roku nie mogą prowadzić do nakazania zwrotu płatności za lata (rok) poprzednie, w których ten sam program był realizowany. Zdaniem organu tak nie jest.

Ocena trafności rozstrzygnięcia wymaga odniesienia do powołanych przepisów, w szczególności rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013, poz. 361 ze zm.), znajdującego zastosowanie w sprawie, gdyż postępowanie w sprawie zwrotu należności zostało wszczęte po wejściu w życie tego rozporządzenia (por. § 46, § 58, § 59 rozporządzenia).

Zgodnie z § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego 2013 płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z nieprzestrzeganiem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolno środowiskowej określonych w rozporządzeniu. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na których powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem (§ 39 ust. 2 pkt 2 ). Gdy rolnik nie złożył informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 (informację o gruntach, na których realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe w zakresie tego wariantu w danym roku, wskazując ich położenie i powierzchnię), zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana na realizacje tego wariantu (§ 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego). W przypadku ustalenia, iż rolnik nie zachował wymaganej minimalnej obsady drzew, tak jak w niniejszej sprawie, należy przyjąć, że nie realizuje on wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego na działce, na której stwierdzono powyższą nieprawidłowość

Powyższe wskazuje, że sytuacja w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata, tak jak w sprawie), a rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, poprzez zmniejszenie obszaru, na którym winien realizować to zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Uwzględnienia wymaga ponadto powinność informowania Agencji przez beneficjenta o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, przedłużanie, korzystanie lub dalsze wypłacanie płatności rolnośrodowiskowej, wynikającą z zapisów pomieszczonych we wniosku o przyznanie płatności.

W świetle przytoczonych przepisów i dodatkowych zobowiązań przyjmowanych przez rolnika składającego pierwotny wniosek o płatność rolnośrodowiskową jest oczywiste, że w razie zmiany warunków realizacji przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, bez poinformowania organów Agencji o przyczynach tego stanu, istnieje – co do zasady – podstawa do wydania decyzji ustalającej wysokość kwoty pobranych płatności przypadających do zwrotu.

Analiza orzecznictwa wskazuje, że sądy administracyjne przyjmują jednolite stanowisko, że obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach (por. wyroki NSA z 10 września 2013 r., sygn. akt II GSK 714/12 oraz WSA w Białymstoku z 25 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Bk 480/14, WSA we Wrocławiu z 15 października 2014 r., sygn. akt III SA/Wr 417/14).

Gwarancją zachowania tych warunków jest właśnie zawarta w § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego 2013 zasada zwrotu wypłaconej uprzednio płatności. Przepis ten znajduje umocowanie w art. 18 ust. 1 in fine rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/11, zgodnie z którym w przypadku zobowiązań wieloletnich zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie maja zastosowania do kwot wypłaconych już z tytułu zobowiązania w latach wcześniejszych. Rozporządzenie to, jako akt ustawowy i bezpośrednio skuteczny prawa unijnego, znajduje zastosowanie w systemie krajowym zgodnie z zasadami pierwszeństwa prawa unijnego i skutku bezpośredniego.

Ponadto wskazać należy, o czym wspomniano wyżej, że skarżąca składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej podpisała oświadczenie, że: znane jej są zasady oraz tryb realizacji płatności i jest świadoma konsekwencji i sankcji niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej błędnego przyjęcia przez organ, że okoliczności przedstawione przez skarżącą nie mogły zostać zakwalifikowane jako okoliczności o znamionach siły wyższej i nie stanowią w związku z tym o zasadności odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności wskazać należy, iż zarzuty te nie znajdują uzasadniania. Przede wszystkim na wstępie zauważyć należy, iż ustalone przez organy nieprawidłowości niewątpliwie zaistniały, co nie było co do zasady kwestionowane.

Dalej wskazać należy na treść art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) – Dz.U.UE.L.2006.368.15 [dalej: rozporządzenie Komisji WE nr 1974/2006], zgodnie z którym, państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Według zaś art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006, przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Przy czym samo zaistnienie "siły wyższej" nie jest wystarczające do tego, aby wyłączyć obowiązek zwrotu płatności (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 27/11). Niezbędne jest bowiem również zawiadomienie na piśmie organu w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik był w stanie dokonać tej czynności, o zaistnieniu przypadku siły wyższej. Jednocześnie określony powyższymi przepisami termin do zawiadomienia organu o wystąpieniu siły wyższej jest terminem materialnoprawnym, przez co nieprzywracanym, a jeśli pismo informujące strona złożyła z naruszeniem powyższego terminu, pismo to nie może stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 69/10).

W myśl zaś § 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r. poz. 361 z późn. zm.), inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest: 1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania; 2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów; 3) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów; 4) wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 – w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5; 5) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności – w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7; 6) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika – w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7; 7) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach – w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8; 7a) uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego; 8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie organy ARiMR nie negowały faktu, że na części gruntów rolnych zadeklarowanych przez skarżącą do uzyskania płatności rolnośrodowiskowych wystąpiły lub mogły wystąpić nadzwyczajne okoliczności. Jednakże, aby można było rozważyć zaistnienie w sprawie wymienionych w powyższych przepisach kategorii sił wyższych, a także innych wyjątkowych okoliczności podnoszonych przez beneficjentkę, przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006 w kolejnym roku – wymagane było ich zgłoszenia przez stronę lub przez upoważnioną przez nią osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności. Jest to warunek konieczny, aby możliwe było badanie przez organ zgłoszonych w taki sposób okoliczności.

Tymczasem skarżąca nie poinformowała we wskazanym terminie o okolicznościach skutkujących uchybieniem realizacji programu rolnośrodowiskowego. Obowiązku tego nie wykonała ona ani w odpowiedniej formie, ani w odpowiednim czasie. Dopiero bowiem na etapie odwołania od decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego, skarżąca wskazała na szkody w uprawach powstałe na skutek wystąpienia ostrej zimy w sezonie 2010/2011, suszy w roku 2011 oraz suszy i mrozów bez okrywy śnieżnej w lutym 2012 roku, przy czym do przedmiotowego oświadczenia nie dołączyła żadnych dowodów potwierdzających wystąpienie wskazanych okoliczności – jej zdaniem – o znamionach siły wyższej. Wykładnia językowa art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006 wskazuje, że rolnik powinien zawiadomić właściwy organ w określonym w tym przepisie terminie. Zawiadomienie takie winno być dokonane przez rolnika w formie pisemnej, a treść składanego pisma nie może budzić wątpliwości, że chodzi o przypadek wystąpienia siły wyższej, zaś nadzwyczajna okoliczność, jaką jest taka siła, musi zostać poparta wiarygodnymi dowodami.

Zatem w okolicznościach faktycznych tej sprawy nie można było uznać, że zgłoszenie faktu wystąpienia siły wyższej na zadeklarowanych gruntach nastąpiło w terminie i trybie określonym we wskazanych przepisach prawa unijnego. Stąd nie można podzielić zarzutów skargi, co do uchybienia przez organy w trakcie prowadzonego postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonego aktu, powołanym wyżej przepisom oraz przepisom art. 77, art. 78, art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Podjęte bowiem przez organy obu instancji czynności doprowadziły do poczynienia niezbędnych w niniejszej sprawie ustaleń, pozwalających na wydanie rozstrzygnięcia. Zakres tych ustaleń jest zaś adekwatny do okoliczności przedmiotowej sprawy, w której nie stwierdzono podstaw pozwalających na podważenie ich prawidłowości.

Zgodzić się też należy z twierdzeniami organu odwoławczego, że nie sposób uznać za uzasadnione zestawienie wyników kontroli przeprowadzonej przez ARiMR w dniach 16-18.07.2013 r. z wynikami kontroli przeprowadzonej przez Jednostkę Certyfikującą w dniu 19.11.2014 r., tj. po upływie ponad roku, ponieważ w tym czasie producent mógł usunąć nieprawidłowości stwierdzone w 2013 r., w tym dokonać nowych nasadzeń. Zasadnie w tym względzie podnosi również organ, iż przedmiot kontroli wykonywanych przez Jednostkę Certyfikującą jest odmienny od inspekcji terenowych wykonywanych przez Biuro Kontroli na Miejscu ARiMR (BKM), dlatego też raporty z corocznych kontroli przeprowadzanych przez Jednostkę Certyfikującą nie mogą stanowić przeciwdowodu dla protokołu z kontroli na miejscu przeprowadzonej przez BKM ARiMR. Kontrole Jednostki Certyfikującej odnoszą się do metod gospodarowania oraz produktów rolnych, mają na celu stwierdzenie, czy produkty z gospodarstwa producenta rolnego mogą być wprowadzone do obrotu jako produkty rolnictwa ekologicznego i odnoszą się one wyłącznie do zakresu wymagań zawartych w Rozporządzeniu Rady (WE) nr 834/2007 z 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie EWG nr 2092/91 (Dz. Urz. WE L 189 z 20.07.2007 r., z późn. zm.) oraz przepisów wykonawczych do ww. Rozporządzenia. Natomiast ich celem nie jest, jak to ma miejsce podczas kontroli na miejscu wykonywanej przez BKM ARiMR, określenie sumy powierzchni działek rolnych, szczegółowe wyliczenie ilości nasadzeń, dokonanie szczegółowego pomiaru drzew (por. w tym względzie wyrok NSA z 12.03.2014 r., sygn. akt II GSK 1897/2012; wyrok WSA we Wrocławiu z 05.06.2013 r., sygn. III SA/Wr 16/13).

Reasumując całokształt przeprowadzonych rozważań, zarzuty strony odnoszące się do przebiegu i ustaleń kontroli są bezzasadne wobec faktu, że skarżąca brała udział w czynnościach kontrolnych (co wynika z raportów z tych czynności) oraz nie dokonała wniesienia umotywowanych zastrzeżeń odnośnie ustaleń zawartych w raporcie, a także podpisała go bez zastrzeżeń. Podstaw zakwestionowania prawidłowości przeprowadzonych czynności kontrolnych nie sposób się doszukać również w całokształcie okoliczności sprawy, albowiem czynności te zostały przeprowadzone w odpowiedniej, prawem przewidzianej formie, a także zostały należycie udokumentowane, zaś stwierdzone naruszenia szczegółowo opisane.

Na uwzględnienie nie zasługują również te zarzuty skarżącej, które odnosiły się bezpośrednio do przepisów prawa materialnego. Stwierdzone bowiem w gospodarstwie producenta nieprawidłowości przesądzają, że nie przestrzegał on wymogów w zakresie poszczególnych pakietów i ich wariantów, a naruszenia objawiały się nie tylko działaniem, ale i zaniechaniem rolnika, a zatem prawidłowo organ uznał, że skarżąca pobrała płatność rolnośrodowiskową nienależnie, co pociąga za sobą konieczność zwrotu pobranych w ten sposób środków. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zobligowana jest natomiast do podjęcia prawem przewidzianych środków zmierzających do odzyskania wypłaconych nienależnie środków. Stąd w przedmiotowym postępowaniu organ był zobowiązany do ustalenia, czy producent pobrał nienależne lub nadmierne płatności w ramach realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2011 i 2012. Organ był zobligowany również do ustalenia wysokości kwoty nienależnie pobranej, a przewidzianej prawem do zwrotu przez producenta rolnego.

Z tych wszystkich względów na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi skargę oddalił.

EC