Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 558/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64a, art. 64c par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Honorata Łopianowska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, sędzia WSA Agnieszka Olesińska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 lutego 2018 r. sprawy ze skargi Burmistrza Gminy P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w W. [dalej: "DIS"] z [...] listopada 2016 r., nr [...], utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. ["NUS"] z [...] września 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych.

NUS prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego R. sp. z o. o. w likwidacji [NIP [...]] na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela Burmistrza Gminy P. ["Skarżący", "Strona"]: z 26 stycznia 2012 r. o nr: [...]; z 12 marca 2012 r. o nr: [...]; z 25 czerwca 2012 r. o nr: [...] – obejmujących zaległości w podatku od nieruchomości, z 27 stycznia 2012 r. o nr: [...]; z 12 marca 2012 r. o nr: [...]; z 25 czerwca 2012 r. o nr: [...] – obejmujących zaległości w podatku leśnym.

W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do wyegzekwowania zaległości objętych ww. tytułami wykonawczymi, organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności egzekucyjnych, które ostatecznie nie doprowadziły do wyegzekwowania dochodzonych należności.

NUS postanowieniem z [...] czerwca 2016 r. Nr [...] umorzył prowadzone postępowania egzekucyjne, a następnie zawiadomieniem z 7 lipca 2016 r. Nr [...] powiadomił Stronę o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych wobec zobowiązanego R. Sp. z o.o. w likwidacji.

Wnioskiem z 20 lipca 2016 r. nr [...], Skarżąca wystąpiła do organu egzekucyjnego na podstawie art. 64c § 1, § 2 pkt 1, 2, 3 oraz § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji [Dz. U. z 2016 r., poz. 599, dalej "u.p.e.a."], o umorzenie powstałych kosztów egzekucyjnych.

W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podniosła, że kierując do organu egzekucyjnego tytuły wykonawcze zakładał, że należności z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego objęte tytułami wykonawczymi zostaną wyegzekwowane i zapewnią wpływ należnych dochodów do budżetu gminy. Skarżąca wskazała, że miała świadomość, że uruchomienie postępowania egzekucyjnego generuje koszty egzekucyjne, które w przypadku bezskuteczności egzekucji spowodują obciążenie nimi wierzyciela, a tym samym powstanie duże ryzyko uszczerbku dla sytuacji finansowej gminy. W ocenie Strony za umorzeniem w całości kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny, gdyż ich zaplata spowoduje w istocie obciążenie nimi całego społeczeństwa.

Postanowieniem z [...] września 2016 r., nr [...] NUS odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Na powyższe postanowienie, Skarżąca pismem z 5 października 2016 r. złożyła w terminie zażalenie do DIS, w którym wniosła o jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia NUS.

Po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zaskarżonym postanowieniem DIS utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy stwierdził, że uznaniowy charakter rozstrzygnięć w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie budzi wątpliwości. W świetle zaś ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przestanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi umarzać kosztów postępowania egzekucyjnego.

Dokonując oceny, DIS po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie kosztów egzekucyjnych pod kątem przesłanek z art. 64e u.p.e.a., nie znalazł podstaw do zmiany rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie zachodzą bowiem przesłanki wskazane przez wierzyciela.

Odnosząc się do kwestii interesu publicznego DIS podkreślił, że pojęcie "interesu publicznego" o jakim mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Z drugiej zaś strony interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy na tle sytuacji finansowej Państwa. Jako interes publiczny należy rozumieć również zapewnienie wpływu należnych dochodów niezbędnych do prowadzenia działalności organów egzekucyjnych.

DIS podkreślił, że Skarżąca jak i każdy inny wierzyciel, przekazując tytuł wykonawczy do realizacji musi liczyć się z tym, że organ egzekucyjny prowadząc postępowanie egzekucyjne będzie ponosił wydatki [koszty], które w przypadku nie ściągnięcia od zobowiązanego będą obciążać wierzyciela. DIS zauważył, że czynności egzekucyjne finansowane są z przysługujących organowi egzekucyjnemu kosztów egzekucyjnych. Egzekucja administracyjna nie toczy się na koszt budżetu Państwa nawet w sytuacji, gdy wierzycielem są państwowe osoby prawne lub organy administracji.

W dalszej części uzasadnienia DIS skonstatował, że konieczność realizacji przez Gminę zadań statutowych, czy realizacja programu postępowania naprawczego nie stanowi okoliczności spełniającej przesłankę interesu publicznego. Na gruncie u.p.e.a. nie jest to bowiem okoliczność wyjątkowa, ustawodawca przewidział obciążenia wierzyciela kosztami w określonych sytuacjach [w szczególności, gdy koszty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego]. DIS nie zanegował przy tym udokumentowanej trudnej sytuacji finansowej, w jakiej znajduje się Gmina. Uznał jednak, że akta sprawy wskazują, że sytuacja ta związana jest z wysokimi kosztami zaciągniętych w latach ubiegłych przez Gminę kredytów i pożyczek, w tym w instytucjach pozabankowych oraz nierealistycznymi planami budżetowymi z lat poprzednich. Umorzenie kosztów egzekucyjnych spowodowałoby – zdaniem DIS – przerzucenie odpowiedzialności za nietrafione decyzje Gminy na budżet Państwa, co spowodowałoby zmniejszenie środków budżetowych wykorzystywanych na potrzeby całego społeczeństwa.

Pismem z 4 stycznia 2017 r., Skarżąca zaskarżyła postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc zarzuty:

- braku jakiegokolwiek potwierdzenia dochodzenia kosztów od dłużnika dochodzonych zaległości podatkowych;

- podjęcia rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych w ramach uznania administracyjnego;

- nie podjęcia przez organ egzekucyjny w toku postępowania działań wystarczających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i ustalenia występowania ustawowych przesłanek umorzenia;

- braku prawidłowej oceny dostarczonych dowodów w sprawie.

Powyższe w ocenie Strony spowodowało naruszenie prawa procesowego w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym.

W odpowiedzi na skargę DIS wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Sąd nie podzielił zarzutów kierowanych wobec postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] listopada 2016 r. utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 83 912,99 zł.

Podkreślenia wymaga, że powyższe postanowienie wydano po przeprowadzeniu postępowań egzekucyjnych wobec R. w likwidacji sp. z o.o. w W., w których wierzycielem była Skarżąca i z jej wniosku. Łączna kwota należności głównej dochodzonych zobowiązań z tytułu podatku od nieruchomości oraz podatku leśnego wynosiła 861 825,80 zł.

Kwota kosztów egzekucyjnych wynika została określona postanowieniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z [...] sierpnia 2013 r. [akta post. adm. – tom I, k. 367-370] – organ ten obciążył wierzyciela [Skarżącą] kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 83 913,00 zł a postanowienie to nie było kwestionowane przez Skarżącą, która domagała się kontynuowania postępowań egzekucyjnych początkowo umorzonych przez organ egzekucyjny [postanowienia o umorzeniu w aktach adm. – tom I k. 354-355, 374].

Postępowania egzekucyjne nie przyniosły rezultatu w postaci wyegzekwowania należności – nie ustalono majątku należącego do spółki w postaci pojazdów [pismo CEPIK – tom I, k. 336-337], egzekucja z rachunku bankowego nie pozwoliła na uzyskanie egzekwowanych kwot a jedynym przedmiotem nadającym się do egzekucji okazała się nieruchomość w miejscowości W. gm. P. [wypis z księgi wieczystej – tom I, k. 339-347 akt], co do której właściwy organ egzekucyjny nie podjął postępowania ze względów formalnych [postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego we W. z 4 grudnia 2014 r. – tom I, k. 415-417 akt]. Mimo braku rokowań tej egzekucji Skarżąca kwestionowała pierwotne postanowienia o umorzeniu postępowań egzekucyjnych. W zażaleniu na postanowienie o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych [tytułowanym odwołaniem – tom II, k. 139-140 akt] Skarżąca przyznała przy tym, że kierując do organu egzekucyjnego tytuły wykonawcze zakładała, że należności zostaną wyegzekwowane zaś we wniosku o umorzenie [tom II, k. 44 akt] podała dodatkowo, że miała świadomość, że uruchomienie postępowania egzekucyjnego generuje koszty egzekucyjne, które w przypadku bezskuteczności egzekucji spowodują obciążenie nimi wierzyciela a tym samym powstanie duże ryzyko uszczerbku dla sytuacji finansowej gminy.

W zaskarżonym postanowieniu dotyczącym odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych Dyrektor Izby Skarbowej w W. wyjaśnił motywy dokonanego rozstrzygnięcia, odnosząc się do postulowanych przez Skarżącą powodów i podstaw umorzenia spornych kosztów.

Stosownie do art. art. 64c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne z zastrzeżeniem § 2-4 tego przepisu, obciążają zobowiązanego. Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a u.p.e.a.

Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a, organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne.

Z kolei w myśl § 2 art. 64e u.p.e.a., koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Art. 64e § 3 u.p.e.a. stanowi zaś, że koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem ich uiszczenia byłoby gospodarczo nieuzasadnione.

Skarżąca powołała się na przesłankę umorzenia określoną w art. 64e § 2 pkt 1, 2 i 3 u.p.e.a.

Poddając ocenie zaskarżone postanowienie, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.] oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, 1370 ze zm.], kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ww. ustawy, sprawowana jest tylko w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania [art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) P.p.s.a.], a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności [art. 145 § 1 pkt 2 tejże ustawy].

Prowadzone wobec dłużnika Skarżącej – R. w likwidacji sp. z o.o. w W. postępowanie egzekucyjne zostało zakończone postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 59 2 u.p.e.a. ze względu na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie udało się wyegzekwować należności a także nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Treść art. 64c § 4 u.p.e.a. stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, organ egzekucyjny w takim przypadku ma obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, co też Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. uczynił w niniejszej sprawie. W powyższym postanowieniu organ określił wysokość kosztów egzekucyjnych w wysokości 83 913 zł a koszty egzekucyjne należne administracyjnemu organowi egzekucyjnemu obejmują opłaty za czynność zajęcia rachunku bankowego oraz opłaty manipulacyjne, zgodnie z przepisami u.p.e.a.

Z uwagi na powyższe, skoro postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało zakończone prawomocnym postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, to organ egzekucyjny miał obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, albowiem nie mogły być one ściągnięte od zobowiązanego.

Natomiast rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają charakter uznaniowy, co uzasadnia zwrot zawarty w § 2 art. 64e u.p.e.a., zgodnie z którym "mogą być umorzone" koszty egzekucyjne, co świadczy z kolei, że rozstrzygnięcia co do umorzenia kosztów egzekucyjnych w całości lub w części są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego.

W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie rozstrzygnięcia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy rozstrzygnięcie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego jest zatem ograniczona. Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonej treści rozstrzygnięcia. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wyrażony w wyroku z 30 czerwca 2006 r. [sygn. akt I SA/Kr 7/04 – publikowane w internetowej bazie orzeczeń NSA: www.nsa.gov.pl], w którym podkreślono charakter uznaniowy rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych wskazując jednocześnie, że odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Dlatego też, w niniejszej sprawie sądowa kontrola postanowienia podjętego w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się jedynie do zbadania, czy organ badał sprawę pod kątem wymienionych w przepisie art. 64e u.p.e.a. przesłanek, jak również tego, czy organ w sposób prawidłowy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie. Sąd nie może więc ingerować w samo rozstrzygnięcie organu, o ile zostało ono w sposób wyczerpujący umotywowane.

Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia, Sąd nie stwierdził by naruszało ono prawo w stopniu uzasadniającym jego wzruszenie. Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone tylko i wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę skarżącą a mające znaczenie dla merytorycznego rozpoznania sprawy w kontekście mających w niej zastosowanie przepisów prawa materialnego, które wyznaczają zakres i kierunek postępowania dowodowego w rozstrzyganej sprawie, lub pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Organy obu instancji oparły się zaś o prawidłowo zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i oceniły go w sposób nie przekraczający zasady swobodnej oceny dowodów.

W niniejszej sprawie organ stwierdził, że nie wystąpiła przesłanka wskazana w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., wskazująca na to, że koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej ani przesłanka z art. 64e § 3 u.p.e.a., wskazująca, że koszty egzekucji powstałe w egzekucji mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Organ odwoławczy trafnie wyeksponował w tym zakresie, że Skarżąca – powołując się na relatywnie wysokie zadłużenie [19 944 223,67 zł, z czego kredyty i pożyczki stanowią 18 265 925,53 zł] nie wykazała, że zapłata kosztów egzekucyjnych spowoduje powstanie uszczerbku o charakterze istotnym doprowadził do wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków finansowych wierzyciela.

Skarżąca we wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych skupiła się przede wszystkim na wykazaniu, że za takim umorzeniem przemawia ważny interes publiczny [art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.]

W ocenie sądu słuszne jest stanowisko organu odwoławczego, że umorzenie kosztów egzekucyjnych w rozpatrywanej sprawie stanowiłoby obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Sama okoliczność, że wierzycielem jest Gmina i że realizuje ona zadania doniosłe lokalnie i społecznie, nie stanowi argumentu za umorzeniem kosztów, które każdy wierzyciel musi ponieść w związku z prowadzeniem egzekucji. Powyższe stanowiłoby bowiem nieuzasadnione uprzywilejowanie w stosunku do pozostałych dłużników oraz bezpowrotną rezygnację z wpływu środków do Skarbu Państwa.

Zdaniem sądu, organy słusznie przyjęły, iż pojęcie ważnego interesu publicznego powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także dążenie do wyeliminowania sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Z drugiej zaś strony interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia Państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. "Interes publiczny", o jakim mowa w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi być przy tym tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny". Użycie tego słowa podkreśla bowiem wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na tenże interes. Uwzględnia ono fakt, że przedmiotem ulgi udzielanej w oparciu o art. 64e u.p.e.a. są koszty egzekucyjne, a zatem należność związana z przymusowym dochodzeniem należności.

W uzasadnieniu do wyroku z dnia 9 listopada 2010 r., K 13/07, Trybunał wskazał, iż interes publiczny jest pojęciem niedookreślonym, którego funkcja w procesie stosowania prawa sprowadza się do wyposażenia decydującego o możliwości reagowania na sytuacje faktyczne doniosłe prawnie, społecznie i gospodarczo, nie mieszczące się w ramach oceny typowych, jednostkowych stanów faktycznych.

Zdaniem sądu, organ miał prawo uwzględnić przy ocenie zaistnienia tej przesłanki również charakter i cel, jakiemu służą środki wpłacane przez zobowiązanych z tytułu kosztów egzekucyjnych. W tym miejscu należy również wskazać na wynikający z art. 6 u.p.e.a. obowiązek prowadzenia egzekucji. Obowiązek ten ma uzasadnienie w tym, że jej przedmiotem są obowiązki o charakterze administracyjnym, a więc obowiązki wobec Państwa. Ich realizacja nie zależy od swobodnego uznania wierzyciela. Z tymi obowiązkami powiązano uprawnienie do poboru opłat związanych z przymusowym wykonaniem tych obowiązków. Zatem w interesie publicznym jest przede wszystkim zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej [wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2013 r., sygn. akt II FSK 1637/13]. Tak rozumianym celom nie można przeciwstawiać subiektywnie rozumianego interesu zobowiązanej Gminy.

Od obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych Gmina – jako wierzyciel – nie został zwolniona [art. 64c § 1 i 3 u.p.e.a.]. Szczególny status wierzyciela, jak również źródła finansowania nie mogą oznaczać, że organy zobowiązane są w każdym przypadku do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Z tej przyczyny status Gminy i realizacja przez nią zadań w stosunku do społeczności lokalnej, jak i ciążące na gminie zadłużenie nie mogły zostać uznane za wystarczający do stwierdzenia, że w sprawie spełniona została przesłanka "ważnego interesu publicznego", pozwalająca na umorzenie w całości przypadających na rzecz organu egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych. Rezygnacja przez państwo z opłat i kosztów związanych z egzekucją administracyjną nie jest uzasadniona, z uwagi na pośrednie zmniejszenie środków budżetowych wykorzystywanych na potrzeby całego społeczeństwa.

Gmina – jak każdy inny wierzyciel – musi ponosić ryzyko obciążenia kosztami egzekucyjnymi nie ściągniętymi od zobowiązanego. We wniosku Skarżąca potwierdziła, że miała świadomość konieczności poniesienia takich kosztów i ryzyko ich nieściągnięcia od dłużnika.

Z zasady wszystkie instytucje publiczne [jednostki sektora finansów publicznych], do których Skarżąca się zalicza, podejmują działania w celu realizowania ważnego interesu publicznego. Nie ulega wątpliwości, że Skarżąca wykonuje nałożone na nią zadania w celu dbałości o ważny interes publiczny. Tymczasem w przepisach u.p.e.a. brak jest generalnego zwolnienia od kosztów egzekucyjnych dla instytucji publicznych. Wręcz przeciwnie, z art. 64c § 4 u.p.e.a. należy wywieść zasadę ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela niezależnie od tego kim jest i jak istotne działania publiczne wykonuje, jeżeli koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. W tym zakresie pozycja Skarżącej nie różni się od innych wierzycieli.

Zarówno Skarżąca jak i organ egzekucyjny, są odrębnie rozliczani z gospodarowania środkami uzyskanymi z budżetu państwa. Każdy z tych podmiotów zobowiązany jest zatem do dbania, by należne tym podmiotom środki finansowe były pozyskiwane.

W rezultacie należy uznać, że przesłankę ważnego interesu publicznego odnieść należy do wyłącznie do sfery ponoszenia kosztów egzekucyjnych, w wyłączeniem wagi realizowanych przez ten podmiot zadań. W tym kontekście, za prawidłowe należy uznać zapatrywanie organu odwoławczego, że Skarżąca powinna ponosić ryzyko obciążenia kosztami egzekucyjnymi nieściągniętymi od zobowiązanego. W rezultacie wierzyciel, kierując tytuły wykonawcze do realizacji organowi egzekucyjnemu, winien mieć świadomość, że w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego i braku możliwości uregulowania kosztów egzekucyjnych przez zobowiązaną, zostanie obciążony tymi kosztami i powinien zabezpieczyć środki pozwalające na ewentualne pokrycie tych kosztów.

Przywołane przez Skarżącą okoliczności takie jak wysokość zadłużenia ogółem [19 944 223,67 zł] w tym kwota zaciągniętych kredytów i pożyczek [18 265 925,53 zł] trafnie zostały uznane przez organy za czynniki, które pozostawały w gestii Skarżącej i są wynikiem podjętych przez nią decyzji, a w konsekwencji same w sobie nie determinują uznania, że mamy do czynienia z ważnym interesem publicznym. Posiadanie przez Skarżącą zadłużenia a także realizacja planu naprawczego, służącego restrukturyzacji gospodarki finansowej stanowią konsekwencje podjętych przez Gminę decyzji w zakresie jej gospodarki, nie oznaczają natomiast okoliczności pozwalających na zdjęcie ze Skarżącej ciężaru będącego wynikiem podjętych działań mających na celu wyegzekwowanie należności.

Sąd zwraca też uwagę, że jakkolwiek koszty, których umorzenie postuluje Skarżąca są relatywnie wysokie [czego Skarżąca nie eksponuje], to zasadność, jak i wysokość ich naliczania nie podlega badaniu w postępowaniu prowadzonym w sprawie umorzenia tych kosztów. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje odrębny tryb ustalania kosztów egzekucyjnych, który przewiduje możliwość ich kwestionowania przez zobowiązanego. Dlatego też w przedmiotowym postępowaniu organ egzekucyjny był zobowiązany wyłącznie do oceny istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów, a nie do jednoczesnego rozważania zasadności ich wysokości. Jedynie na marginesie można wskazać, że w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ustawodawca przyjął zasadę, że koszty tego postępowania nie mają związku z efektywnością postępowania. Obciążają zobowiązanego już w momencie, gdy swoim zachowaniem polegającym na uchylaniu się od obowiązków, doprowadził do konieczności wszczęcia postępowania egzekucyjnego [doręczenie odpisu tytułu wykonawczego]. Tym samym ustawodawca na zobowiązanego przerzucił ryzyko ponoszenia wszelkich kosztów powstałych w toku postępowania egzekucyjnego, niezależnie od efektywności tego postępowania i wydatków organu egzekucyjnego z tym postępowaniem związanych.

W realiach niniejszej sprawy słusznie także wskazano, że ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych nie spowoduje także niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych, co stanowiłoby podstawę do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zebrany materiał dowodowy nie wskazuje, aby w analizowanym przypadku występowała obawa zastosowania takich czynności egzekucyjnych, które spowodować by mogły powstanie niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych.

Zarazem, Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15 [dostępny na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl], w którym Sąd ten stwierdził, że stosownie do postanowień przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tego przepisu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł 20 gr. We właściwym odczytaniu tego przepisu wystarczające jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego [zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24]. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego treść cytowanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego [zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas [red.], Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327]. Wskazywane postulaty de lege ferenda nie są jednak dostrzegane przez ustawodawcę. Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane, przy poprawnym odkodowaniu zapisu art. 7 § 2 u.p.e.a. oraz art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. Niezasadne jest bowiem przyjmowanie, że z przepisu art. 7 § 2 u.p.e.a. wynika, że dla realizacji środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku konieczne jest przy zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego – każdorazowe badanie, czy na rachunku tym znajdują się środki finansowe i czy nie obciąży się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo było że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 [opublikowany w: Dz. U. z 2016 r., poz. 1244], Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że wydanie przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania kasacyjnego wyroku orzekającego o niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., na podstawie którego zostało wydane kontrolowane w sprawie postanowienie, nie pozostaje bez znaczenia dla oceny jego prawidłowości. W swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach [w przypadku należności o znacznej wartości] następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał Konstytucyjny wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym opłaty takie, są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością [wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 września 2016 r., II FSK 2066/14].

Orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, kształtujące się po wyroku Trybunału, wskazuje, że w prowadzonych nadal przez organy egzekucyjne postępowaniach w przedmiocie kosztów "[...] rozstrzygnięcie kwestii kosztów [...] postępowania egzekucyjnego będzie więc wymagało uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. ma ten wyrok" [vide np. wyroki Naczelnego Sądu Addministracyjnego o sygn. II FSK 1021/16, II FSK 1047/16, II FSK 204/14, II FSK 1484/15].

Kwestia wysokości kosztów egzekucyjnych ustalona została postanowieniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z [...] sierpnia 2013 r. [akta post. adm. – tom II, k. 367-369] a zatem w czasie ich ustalania przywołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 nie jeszcze obowiązywał i nie był znany. Postanowienie to jest ostateczne a same koszty tym samym nie podlegają już rewizji.

Mimo to, okoliczność rzeczywistego kosztu prowadzenia czynności egzekucyjnych w konkretnym postępowaniu a także akcentowany w tym wyroku Trybunału Konstytucyjnego brak związku ich wysokości [ustalanie kosztów na zasadzie procentowej od wartości dochodzonej należności] z rzeczywistym nakładem pracy i ponoszonymi kosztami, w zestawieniu z tym, że w prowadzonym z wniosku Skarżącej postępowaniu nie udało się wyegzekwować należności od dłużnika, mogłaby być rozważana przez pryzmat choćby częściowego umorzenia tych kosztów, a w każdym razie – dostosowania ich wysokości do rzeczywiście poniesionych kosztów wykonania czynności oraz efektywności prowadzonej egzekucji. Skarżąca tego rodzaju argumentacji nie podnosiła, nie wskazywała we wniosku o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego na nieadekwatność kosztów do rzeczywistej czasochłonności i pracochłonności podjętej aktywności organu egzekucyjnego. Tego rodzaju wiedza i argumentacja pozostaje w wyłącznej gestii Skarżącej, jako gospodarza własnej sytuacji a zarazem podmiotu, na rzecz którego miała być prowadzona egzekucja.

Także przesłanka ważnego interesu publicznego w konkretnej sytuacji Skarżącej nie została zaprezentowana w sposób pozwalający na uznanie, że Skarżąca wykazała, że w jej sytuacji taka sytuacja występuje.

Okoliczności te Skarżąca może ponownie podnosić, odpowiednio starannie argumentując, co może przyczynić się do przekonania organu o wystąpieniu przesłanek stawianych treścią art. art. 64e § 2 u.p.e.a. a w konsekwencji – o celowości umorzenia w całości lub w odpowiedniej części spornych kosztów.

Mając zatem powyższe na uwadze zachodzi podstawa do uznania, że organy podatkowe wszechstronnie rozważyły i oceniły wszystkie aspekty faktyczne i prawne niniejszej sprawy, - na tyle, na ile przedstawiła je Skarżącą – a także wzięły pod uwagę okoliczności podnoszone przez Skarżącą, a w wyniku tej oceny podjęte zostało rozstrzygnięcie granicach uznania administracyjnego. Z tego też powodu Sąd nie znalazł podstaw do uznania zaskarżonego postanowienia za niezgodnego z prawem.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, 1370 ze zm.], orzekł o oddaleniu skargi.