Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 651/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2013-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk SO del. Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 listopada 2013 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...];


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2011 r., Nr [...], po rozpoznaniu wniosku R. M., Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. M.

W uzasadnieniu wskazał, że A. M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i pozostaje w separacji z mężem J. M., orzeczonej wyrokiem Sądu Okręgowego Wydział I Cywilny z dnia 29 listopada 2006r., sygn. akt: [...]. Orzeczenie separacji nie powoduje ustania małżeństwa, a małżonkowie pozostając w separacji zobowiązani są do wzajemnej pomocy, jeśli wymagają tego względy słuszności. Z uwagi więc na fakt, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne.

W odwołaniu od tej decyzji R. M. podniosła, że spełnia wszystkie kryteria ustawowe do przyznania jej wnioskowanego świadczenia, nie pracuje i nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej. Podała, że ojciec po uzyskaniu informacji o chorobie nowotworowej mamy wyjechał za granicę, pozostawiając rodzinę bez opieki i wsparcia finansowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej k.p.a., art. 17 ust. 5 pkt 2a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji Kolegium uznało, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że R. M. spełnia kryterium określone w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy, ponieważ jest osobą, na której ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny i należy w związku z tym do kręgu do osób mogących ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Równocześnie organ I instancji dokonał poprawnej oceny zaistnienia w przedmiotowej sprawie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy – osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, bowiem mimo orzeczenia separacji związek małżeński formalnie trwa nadal. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ I instancji przedstawił istotę i genezę instytucji separacji, wskazując, że fakt, iż mąż A. M. nie mieszka z rodziną i przyjmuje postawę bierną i nieaktywną w funkcjonowaniu swojej rodziny nie może niweczyć wykładni i unormowań prawnych, które określają, że mimo separacji związek małżeński trwa nadal. Powołana literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy nie pozostawia wątpliwości, a organ orzekający dokonał prawidłowej oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej strony. Rozstrzygnięcie sprawy nie zależy od jego uznania, ale jest wynikiem wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki ustawowe – zgodnie z regułami zawartymi w art. 6, 7 i 77 k.p.a.

R. M. zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, nie wskazując kierunku jej weryfikacji. Podniosła, że nie zgadza się z jej treścią i powtórzyła argumentację zaprezentowaną w odwołaniu. Dodatkowo podała, że stan zdrowia matki nie powala jej na samodzielną egzystencję, a na pomoc ojca liczyć nie może. Małżeństwo jej rodziców jest fikcją, ale stan zdrowia jej matki i trudna sytuacja materialna, będąca następstwem kosztownego leczenia nie pozwala jej na wniesienie do sądu sprawy o rozwód. Podała, że jej rodzina nie ma wiedzy na temat miejsca zamieszkania ojca, w chwili obecnej prawdopodobnie mieszka on we Francji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 121/12 uchylił zaskarżoną decyzją i poprzedzającą ją decyzją Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] października 2011 r., nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie m.in. dokonał wykładni systemowej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 litera a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, biorąc pod uwagę przepisy konstytucyjne i orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące wykładni przepisu.

Decyzją z dnia [...] października 2012 r. znak [...] organ I instancji odmówił R. M. świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta została uchylona na skutek odwołania R. M. przez SKO decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...].

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] Dyrektor MOPS odmówił R. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką A. M. Organ I instancji ustalił, że w dniu 19-09-2011 r. złożyła Pani wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Panią A. M. Pani matka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wyrokiem z dnia 29 listopada 2006 r. Sygn. akt [...] - Sąd Okręgowy [...] Wydział I Cywilny orzekł separację małżeństwa A. M. i J. M. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cyt. ustawy.

Celem ustalenia faktycznych relacji pomiędzy małżonkami w okresie problemów zdrowotnych Pani A. M. wezwano Pana J. M., który oświadczeniem z dnia 13-02-2013 r. złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej stwierdził, iż w okresie choroby żony nie opiekował się nią, gdyż nie mieszkał z rodziną ze względu na zaburzenie relacji pomiędzy małżonkami. Podobnie jak Pana M. wezwano także Panią M., która w dniu 13-02-2013 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej złożyła oświadczenie w którym stwierdziła, iż mąż (w chwili obecnej p. M. są po rozwodzie) w trakcie choroby jej nie pomagał, nie sprawował opieki, gdyż nie mieszkał z rodziną, ponieważ związek małżeński de facto zakończył się w momencie orzeczenia separacji. Na podstawie oświadczeń małżonków: A. i J. M. ustalono, iż ze względu na okoliczności, które doprowadziły do orzeczenia separacji, Pan J. M. nie sprawował opieki nad żoną. Państwo M. zgodnie oświadczyli, iż ze względu na zaburzenia relacji pomiędzy małżonkami faktyczną opiekę nad niepełnosprawną matką sprawowała Pani R. M., która złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Po przeprowadzeniu postępowania zmierzającego do ustalenia, czy córka - pani R. M. może być uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności ustalono, iż nie zachodzą przesłanki uprawniające w/w do świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 9 sierpnia 2012 r. Pani R. M. złożyła oświadczenie, w którym poinformowała, iż w czerwcu 2011 r. ukończyła Liceum Ogólnokształcące i kontynuowała swoją naukę w systemie dziennym, w Szkole Policealnej. Zakończenie edukacji na etapie szkoły średniej i podjęcie nauki w szkole policealnej powoduje, iż osoba nie traci statusu osoby uczącej się. Na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity Dz.U. Nr 69, poz. 415 z dnia 9 kwietnia 2008 r. z późn. zm.) bezrobotnym jest osoba (...) niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły lub w szkole wyższej gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca, zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą, zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zapisy art. 2 ust. 1 pkt 2 jednoznacznie wskazują, iż osoba posiadająca status osoby uczącej się poza w/w wyjątkami, nie może posiadać statusu osoby bezrobotnej, gotowej do podjęcia zatrudnienia a tym samym nie może zrezygnować z możliwości do podjęcia zatrudnienia, jak i zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad osobą a tym samym nie nabywa uprawnień umożliwiających pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego. Także w zakresie ubezpieczeń społecznych wg interpretacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy przyjąć, że status ucznia maturzysta posiada do końca sierpnia określonego roku, tj. w sytuacji p. M. do sierpnia 2011 r. W dniu 28 września 2012 r. tut. Ośrodek otrzymał zaświadczenie z Policealnej Szkoły "[...]", z którego wynika, iż w roku szkolnym 2011/2012, tj. od m-ca września 2011 r. Pani R. M. była słuchaczem w/w szkoły w systemie dziennym. Na podstawie w/w stanu prawnego i faktycznego ustalono, iż osoba posiadająca status osoby uczącej się w trybie dziennym nie nabywa uprawnień zmierzających do przyznania prawa umożliwiającego pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż osoby te nie mogą nie podjąć lub zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się p. R. M. i w ustawowym, terminie złożyła od niej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W ocenie wnoszącej spełnia ona wszystkie kryteria i warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż szkoła do której uczęszczała chociaż była szkołą dzienną prowadziła zajęcia jedynie w czwartki, piątki i w soboty. Ponadto zainteresowana podkreśliła, że w okresie kiedy ona złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne ojciec nie mieszkał z matką i nie pomagał w opiece nad nią. Od 2006 r. , jak zaznaczyła wnosząca, małżeństwo jej rodziców rozpadło się na dobre a opiekę chorej matce zapewniała tylko ona co uzasadnia, że świadczenie pielęgnacyjne jej się należy od 19.09.2011 r. do dnia 31.08.2012 r.

Organ I instancji nie znajdując podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji w trybie art. 132 k.p.a. przekazał odwołanie wraz z aktami sprawy do rozpatrzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przy piśmie z dnia 25.03.2013 r. Nr [...].

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO stwierdziło, że ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2012, poz. 1548) wprowadziła zmiany w treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.).

W świetle nowych przepisów art. 17 ust. 1 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymał brzmienie: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

matce lub ojcu,

opiekunowi faktycznemu dziecka,

osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łączenie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W art. 13 tejże ustawy ustawodawca zaznaczył, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Organ II instancji ponownie rozpoznaje i rozstrzyga sprawę w świetle obowiązującego prawa na dzień podejmowania decyzji. W świetle powyższych regulacji wniosek p. R. M. złożony w dniu 19.09.2011 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką p. A. M. organ II instancji zobowiązany jest rozpatrzeć w oparciu o uregulowania zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu wprowadzonym wskazaną powyżej ustawę z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw.

Analiza zgromadzonego materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie przez organ I instancji wskazuje bezpośrednio, że p. R. M. w okresie od dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia ważności orzeczenia o niepełnosprawności p. A. M. nie spełniała wymogów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sam fakt sprawowania opieki nad matką p. A. M. przez wnioskodawczynie nie stanowi wyłącznej podstawy do otrzymania takiego świadczenia.

Materiał dowodowy wskazuje, że wnioskodawczym we wskazanym okresie była słuchaczem Policealnej Szkoły "[...]" w systemie dziennym. Ponadto jak wynika z pisma MOPS z dnia 10.08.2012 r. Nr [...] p. A. M. pobierała w Ośrodku świadczenia rodzinne na dzieci: R. M. i A. M. od dnia 1.02.2011 r. do nadal co oznacza, że na wnioskodawczynię jako osobę uczącą się matka p. A. M. pobierała świadczenia rodzinne.

Z racji tej, że wnioskodawczym składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego była uczniem szkoły w systemie dziennym nie można uznać jej za osobę nie podejmującą lub rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Tylko spełnienie również - obok sprawowania opieki - tych wymogów ustawowych pozwoliłoby zainteresowanej przyznać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku a sama odwołująca potwierdza w złożonym oświadczeniu w dniu 10.08.2012 r., że nie jest i nigdy nie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy.

Z akt sprawy wynika także, że p. A. M. od dnia 2 stycznia 2012 r. jest zatrudniona na czas nieokreślony, na stanowisku sprzątaczki w Sądzie Rejonowym [...], po wskazuje, że mimo że legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Wskazany powyżej stan faktyczny sprawy wyklucza możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku p. R. M. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką p. A. M.

Niewłaściwa podstawa prawna powołana przez organ I instancji w badanej decyzji nie miała wpływu nad sposób rozstrzygnięcia wniosku zainteresowanej.

Skargę na decyzję SKO z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] złożyła R. M. zaskarżając ją w całości i powielając argumenty zawarte w odwołaniu wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. M. za okres od 19 września 2011 r. do 31 sierpnia 2012 r.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Na wstępie wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 121/12 przesądził, iż pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za podstawę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować, dokonując celowościowej i systemowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych z 28 listopada 2003 r. (Dz.U. z 2006 r., poz. 992 ze zm.).

Po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w/w wyroku z dnia 13 kwietnia 2012 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego, tj. przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Nie dotyczyła ona treści art. 17 ust. 5 pkt 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z czym wskazania zawarte w wyroku WSA w Rzeszowie z 13 kwietnia 2012 r., II SA/Rz 121/12 są aktualne.

Z dniem 1 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548).

Omawiana nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych gruntownie zmieniła przesłanki materialnoprawne uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz znacząco zmodyfikowała elementy procedury przyznawania i weryfikacji tych świadczeń (zob. zwłaszcza art. 23 ust. 4 a cyt. ustawy). Ubocznie należy wskazać, że wprowadziła ponadto nowy rodzaj świadczenia rodzinnego – specjalny zasiłek opiekuńczy (art. 16 a cyt. ustawy).

Ustawa zmieniająca z dnia 7 grudnia 2012 r. zawiera także grupę przepisów przejściowych, spośród których najbardziej doniosłe znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy ma jej art. 13, w myśl którego w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu przy ustaniu momentu "powstania prawa do świadczenia" w powyższym znaczeniu należy uwzględnić zwłaszcza regulację art. 24 ust. 2 u.ś.r., z której wynika, że świadczenie rodzinne (tu: świadczenie pielęgnacyjne) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W świetle tej regulacji zasadą jest zatem, że moment uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego determinuje data złożenia kompletnego wniosku.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, przepis art. 13 zm.u.ś.r. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. (tj. przed dniem 1 stycznia 2013 r.) organ administracji (tak pierwszej, jak i drugiej instancji) rozpatrując ów wniosek po tym dniu winien w pierwszej kolejności zbadać, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2012 r. W przypadku odpowiedzi pozytywnej winien wydać decyzję przyznającą prawo do wnioskowanego świadczenia, biorąc za podstawę przepisy dotychczas obowiązujące. Natomiast w razie odpowiedzi negatywnej, przepis art. 13 zm.u.ś.r. nie znajduje zastosowania, wobec czego organ winien przejść do rozpatrzenia wniosku na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, a więc już po nowelizacji dokonanej ustawą zmieniającą z grudnia 2012 r. (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 434/2013).

W niniejszej sprawie organy obu instancji orzekały po 1 stycznia 2013 r.

SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołało się na przepisy art. 13 zm.u.ś.r. ale w następnym akapicie przyjęło, że skoro organ II instancji rozpoznaje sprawy na podstawie prawa obowiązującego na datę wydania decyzji, to w świetle powyższych regulacji wniosek R. M. z dnia 19 września 2011 r. należy rozpatrzyć w oparciu o ustawę o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu ustalonym przez cytowaną nowelę z dnia 7 grudnia 2012 r.

Stanowisko to w świetle powyższych rozważań jest błędne.

Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez R. M. dnia 19 września 2011 r.

Ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212) z dniem 1 stycznia 2012 r. znowelizowano m.in. ustawę o świadczeniach rodzinnych, jednakże zmiana przepisu art. 17 weszła w życie z dniem 14 października 2011 r.

W art. 3 tejże noweli zawarty był przepis prawa międzyczasowego, który stanowił, że sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i trybie określonych w przepisach dotychczasowych. W niniejszej sprawie należy więc zbadać najpierw zasadność wniosku w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z nowelizację wydatków budżetowych (Dz.U. z 2009 r., Nr 219, poz. 1706).

Nowela ustawy o świadczeniach rodzinnych, która weszła w życie z dniem 1 listopada 2012 r. była spowodowana Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2012 r., poz. 959).

Nowela ta zmieniła m.in. wysokość świadczenia pielęgnacyjnego z 420 zł na 520 zł miesięcznie. Z § 3 tegoż rozporządzenia wynika, że świadczenia rodzinne obowiązują w wysokości ustalonej na podstawie dotychczasowych przepisów do dnia 31 października 2012 r.

Na datę złożenia wniosku przez R. M. art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych brzmiał następująco:

1. (61) Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1a). (62) Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

2-2d.) (63) (uchylone).

3. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 420,00 zł (64) miesięcznie.

4. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 świadczenia pielęgnacyjnego za każdy dzień. Należną kwotę świadczenia zaokrągla się do 10 groszy w górę.

5. Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:

1) (65) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim,

b) (66) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny spokrewnionej z dzieckiem, o której mowa w ust. 2c, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji w placówce, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno – wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub inne dziecko w rodzinie;

5) (67) na osobę wymagająca opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Kwestię wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r. przesądził, jak wyżej wyjaśniono WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 13.04.2012 r., II SA/Rz 121/12.

Ustalenie podmiotów uprawnionych do wnioskowania o przedmiotowe świadczenie wymaga określenia osób zobowiązanych do alimentacji. Należy zatem wskazać, iż według art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 Kodeksu określa, iż obowiązek ten obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża on bliższych stopniem przed dalszymi. W celu zapewnienia możliwie efektywnej opieki nad osobą niepełnosprawną ustawodawca wprowadził w art. 17 ust. 1a powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych zastrzeżenie, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, należy się świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować omawianej opieki.

W kontekście rozpatrywanej sprawy oczywistym jest, że wnioskodawczyni jako córka A. M. należy do kręgu osób z art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. na podstawie art. 128 k.r.o. i art. 129 k.r.o. Organu obu instancji ustaliły, iż R. M. po ukończeniu Liceum Ogólnokształcącego w czerwcu 2011 r. w okresie od września 2011 r. do czerwca 2012 r. była słuchaczką Szkoły Policealnej w systemie dziennym, co uniemożliwiało sprawowanie przez nią osobistej opieki nad matką.

W ocenie Sądu przyjęte przez organy założenie, iż nauka w trybie dziennym wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może być wystarczające dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie znajduje poparcia we wnikliwej ocenie stanu faktycznego sprawy. Można się zgodzić, że rozpoczęcie albo kontynuacja nauki przez daną osobę w trybie dziennym z reguły wskazuje na to, iż osoba ta w rzeczywistości nie świadczy stałej lub długotrwałej pomocy nad osobą niepełnosprawną oraz że rzeczywistą przyczyną nie podejmowania albo rezygnacji z zatrudnienia jest nauka (a nie opieka nad inną osobą). Nie jest to jednak reguła całkowicie pozbawiona wyjątków, którą można przyjmować bez stosownych odniesień do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy.

Postępowanie dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uwzględnienia szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki. Stąd dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków będących podstawą decyzji (zwłaszcza, gdy jest ona negatywna dla wnioskodawcy) konieczne jest zachowanie odpowiedniej staranności w zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu, orzekające w tej sprawie Kolegium – przyjmując, że nauka w trybie dziennym wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki – wyprowadziło istotne dla sprawy wnioski na podstawie nazbyt ubogiego materiału dowodowego. Organ odwoławczy (w ramach dopuszczalnego uzupełniającego postępowania dowodowego) ani organ I instancji nie przeprowadziły nawet podstawowych ustaleń faktycznych mających znaczenie z punktu widzenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zwłaszcza, że skarżąca podnosiła w toku postępowania administracyjnego okoliczność, iż nauka nie uniemożliwia jej sprawowania opieki nad matką.

Z uzasadnienia decyzji nie wynika, w jakim stopniu obowiązki szkolne angażowały wnioskodawczynię (w konsekwencji czy można wykluczyć sprawowanie przez nią stałej i długotrwałej opieki nad matką) oraz czy pozostaje ona na utrzymaniu rodziców czy też nie ( co mogłoby wskazywać, że po osiągnięciu pełnoletniości sytuacja rzeczywiście zmuszała ją do podjęcia pracy, z czego zrezygnowała podejmując się stałej opieki nad matką.

Dopiero przeprowadzenie takich ustaleń może pozwolić na wyprowadzenie prawidłowych wniosków co do tego czy w zaistniałej sytuacji faktycznej świadczenie opieki przez skarżącą było rzeczywiście wykluczone lub że rzeczywistą motywacją do nie podejmowania przez nią pracy była kontynuacja nauki, a nie wola sprawowania opieki.

Zaprezentowane stanowisko, tj. przyjęcie że fakt odbywania nauki w trybie dziennym, sam w sobie nie stanowi przeszkody w sprawowaniu opieki uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, znalazło już swój wyraz we wcześniejszym orzecznictwie sądów administracyjnych.

I tak, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 4 listopada 2010 r. (II SA/Lu 539/10, CBOSA) wyraził pogląd, że stanowisko organów, iż osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne studiuje w systemie dziennym na uniwersytecie, co mogłoby kolidować ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem, stanowi podstawę odmowy przyznanie tego świadczenia, nie może się ostać.

Wymowa tego orzeczenia nie ogranicza się do sytuacji, gdy wnioskodawca korzysta z indywidualnego toku studiów,. W cytowanym orzeczeniu sąd sformułował bowiem tezę ogólniejszej natury, iż mianowicie takie stanowisko organów opiera się na rozumowaniu, które a priori prowadziłoby do pozbawienia świadczeń pielęgnacyjnych rodziców dziecka będących studentami, co z kolei byłoby sprzeczne z ratio legis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz z art. 32 ust. 1 konstytucji RP. Tezę tę podzielił następnie Wojewódzki Sąd administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r. (IV SA/Po 1206/11, CBOSA) konkludując, iż tym bardziej nauka w szkole średniej w systemie dziennym nie może pozbawić świadczenia pielęgnacyjnego dziecka matki będącego uczniem tak WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 28 lutego 2013 r., IV SA/Po 1214/12).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę akceptuje opisaną linię orzecznictwa sądów administracyjnych.

Odnosząc się do dalszej argumentacji SKO, iż wnioskodawczyni nie może zostać uznana za osobę niepodejmującą pracy z powodu braku statusu osoby bezrobotnej – należy uznać ją za bezzasadną. Przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych określa zakres podmiotowy zawartej w nim normy prawnej. Jest w nim mowa o osobie nie podejmującej zatrudnienia, które to pojęcie – wbrew stanowisku SKO – żadną miarą nie jest tożsame z pojęciem osoby bezrobotnej. Osoba rejestrująca się w Urzędzie Pracy jako bezrobotna de facto jest osobą poszukująca pracy.

Paradoksalnie, brak statusu osoby bezrobotnej u wnioskodawczyni jest argumentem za uznaniem jej za osobę nie podejmującą zatrudnienia a nie przeciw takiemu uznaniu.

Nadto z treści zaskarżonej decyzji wynika, że A. M. nie była w dacie jej wydawania osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu w tym zakresie.

Organy nie poczyniły ustaleń czy orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności A. M. z 2011 r. nie zostało uchylone czy zmienione w związku z podjęciem przez nią zatrudnienia. Konieczne będzie wyjaśnienie tj. kiedy uchylono bądź zmieniono decyzję o uznaniu A. M. za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz kiedy, na jakiej podstawie i na jaki okres wydano decyzję o uznaniu A. M. za osobę o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organy obu instancji nie ustalały, czy legitymując się takim orzeczeniem (o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności) A. M. jest osobą, co do której wskazano konieczność stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (art. 17 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu mającym zastosowanie w tej sprawie).

Z powodu braku koniecznych ustaleń w podanym wyżej zakresie decyzja wymyka się spod kontroli Sądu.

Przedstawione wyżej uchybienia dotyczące braku dostatecznego wyjaśnienia sprawy, w szczególności naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dopiero uzupełnienie postępowania dowodowego we wskazanym zakresie pozwoli na dokonanie prawidłowej oceny zasadności wniosku R. M.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzją na podstawie art. 135 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., gdyż naruszenie w/w przepisów mogło mieć wpływ na wynik sprawy.