Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 3388/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61
journal: Dz.U. 2014 poz 851
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Alina Rzepecka, Protokolant Ewelina Wołosiak, po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach, działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 września 2015 r. sygn. akt I SA/Rz 565/15 w sprawie ze skarg O. sp. z o.o. z siedzibą w S. na interpretacje indywidualne Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach, działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 23 marca 2015 r. nr IBPBI/2/4510-270/15/KP, IBPBI/2/4510-271/15/KP, IBPBI/2/4510-272/15/KP, IBPBI/2/4510-275/15/KP, IBPBI/2/4510-276/15/KP, IBPBI/2/4510-277/15/KP w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargi, 3) zasądza od O.sp. z o.o. z siedzibą w S.na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej kwotę 3.240 (słownie: trzy tysiące dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 1 września 2015 r., I SA/Rz 565/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżone przez O. spółka z o.o. w L.(zwaną dalej spółką) interpretacje indywidualne Ministra Finansów z dnia 23 marca 2015 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych.

2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd I instancji wynika, że we wniosku

o wydanie indywidualnej interpretacji spółka wskazała, iż jako podmiot mający siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wraz z innymi podmiotami powiązanymi kapitałowo oraz jednym z banków zawarła umowę cash-poolingu

w celu efektywniejszego zarządzania środkami finansowymi w ramach grupy kapitałowej, obejmującej kilkanaście podmiotów. Na mocy przedmiotowej umowy, jeden z uczestników systemu cash-poolingu, jako agent, będzie nabywał od banku jego wierzytelności wobec pozostałych uczestników umowy, w tym także wobec skarżącej, których rachunki wykażą saldo ujemne oraz przejmował zobowiązania banku wobec uczestników, jeżeli rachunki bankowe tychże uczestników wykażą saldo dodatnie. Wszyscy uczestnicy systemu cash-poolingu dokonają nieodpłatnych poręczeń na rzecz pozostałych uczestników i będą ponosić solidarną odpowiedzialność względem banku.

Spółka zadała we wniosku kilka pytań, które były przedmiotem osobnych interpretacji:

1) czy do wartości transakcji pomiędzy nią a agentem, która powinna być brana pod uwagę pod kątem obowiązku sporządzania dokumentacji cen transferowych, o której mowa w art. 9 a ustawy z dnia 15 lutego 1995 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 851, ze zm., zwanej dalej: u.p.d.o.p.) wliczane jest tylko wynagrodzenie agenta, czy też do wartości transakcji należy wliczyć także nominalną wartość transferowanych środków finansowych pomiędzy rachunkami bankowymi wnioskodawcy (skarżącej) i agenta ?,

2) czy spółka jest zobowiązana do sporządzenia dokumentacji cen transferowych,

o której mowa w art. 9a) u.p.d.o.p. w zakresie przepływów pieniężnych, realizowanych między uczestnikami w ramach systemu cash-poolingu lub w związku z udzieleniem innym uczestnikom nieodpłatnych poręczeń?,

3) czy w przedstawionym stanie faktycznym mają zastosowanie przepisy art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p., dotyczące niedostatecznej kapitalizacji?,

4) czy do wartości transakcji pomiędzy spółką a agentem, która powinna być brana pod uwagę pod kątem obowiązku sporządzania dokumentacji cen transferowych,

o której mowa w art. 9 u.p.d.o.p. wliczane jest tylko wynagrodzenie agenta, czy też do wartości transakcji należy wliczyć także nominalną wartość transferowanych środków finansowych pomiędzy rachunkami bankowymi wnioskodawcy (skarżącej)

i agenta?,

5) czy spółka jest zobowiązana do sporządzenia dokumentacji cen transferowych,

o której mowa w art. 9a) u.p.d.o.p. w zakresie przepływów pieniężnych, realizowanych między uczestnikami w ramach cash-poolingu lub w związku

z udzieleniem innym uczestnikom nieodpłatnych poręczeń?,

6) czy w przedstawionym zdarzeniu przyszłym mają zastosowanie przepisy art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p. dotyczące niedostatecznej kapitalizacji?

Prezentując własne stanowisko spółka oparła się na założeniu, że umowa Cash –poolingu nie jest podobna do umowy pożyczki. Stwierdziła, że do wartości transakcji, która powinna być brana pod uwagę, pod kątem obowiązku sporządzenia dokumentacji podatkowej wliczane powinno być tylko wynagrodzenie agenta,

z pominięciem wartości nominalnej środków finansowych, transferowanych pomiędzy rachunkami bankowymi uczestników. Wynika to bowiem z tego, że z tytułu uczestnictwa w systemie cash-poolingu, dla wszystkich jego uczestników powstają określone prawa i obowiązki, jednakże nie dochodzi w tym przypadku do zawarcia umowy pożyczki, gdyż brak jest zobowiązania do przeniesienia określonej ilości pieniędzy na określony w umowie podmiot. Potwierdza to także fakt, że uczestnik systemu cash-poolingu, posiadający wolne środki, nie wie czy zostaną one wykorzystane na spłatę zadłużenia, w jakiej wysokości i którego uczestnika. Nie jest więc w tym wypadku skonkretyzowana w jakikolwiek sposób druga strona transakcji. Tak więc skoro stosunek zobowiązaniowy, ukształtowany umową cash-poolingu, będący formą efektywnego zarządzania środkami finansowymi jego uczestników, nie został odrębnie opodatkowany, na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych, zastosowanie do niego znajdą zasady ogólne, tak więc pokrywanie niedoborów na rachunkach bankowych uczestników należy traktować jako niedefinitywny transfer środków finansowych, stanowiący zdarzenie obojętne pod względem prawnopodatkowym. W konsekwencji nie będzie on powiększał kwoty transakcji, w rozumieniu art. 9a ust. 1 u.p.d.o.p. między agentem a uczestnikami. Do kwoty tej transakcji wliczane będzie zaś tylko wynagrodzenie agenta.

Spółka, prezentując swój pogląd w tych kwestiach stwierdziła, że w związku

z tym, że umowy cash-poolingu nie można utożsamiać z umową pożyczki,

w opisanym przez nią stanie faktycznym i zdarzeniu przyszłym nie znajdą zastosowania przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych

o niedostatecznej kapitalizacji. W szczególności chodzi tu o art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p., w brzmieniu obecnym oraz brzmieniu zgodnym

z planowaną nowelizacją przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

3. Minister Finansów uznał wyżej opisane stanowiska skarżącej za nieprawidłowe stwierdzając, że umowa cash-poolingu ma zbliżony charakter do umowy pożyczki. Na jej podstawie dochodzi do transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi. Spełniona więc została przesłanka, o której mowa w art. 9a ust. 2 u.p.d.o.p., warunkująca konieczność sporządzenia dokumentacji podatkowej, o ile nastąpi wypełnienie przesłanki dotyczącej przekroczenia rocznej wartości zawieranych transakcji, wskazanych w art. 9a ust. 2 u.p.d.o.p. Do wartości tej transakcji wliczyć zaś należy, zdaniem organu, łączną wartość wszystkich przepływów pieniężnych pomiędzy rachunkami skarżącej i innych uczestników umowy, w tym agenta.

Organ interpretacyjny uznał, że uczestnictwo w systemie cash-poolingu sprowadza się między innymi do udzielania pożyczek pomiędzy jego uczestnikami, będącymi podmiotami powiązanymi, w rozumieniu art. 11 ust. 1 i ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Z tego więc względu na skarżącej będzie spoczywał obowiązek dokumentacyjny, o którym mowa w art. 9 a ust. 2 u.p.d.o.p. Minister Finansów nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącej, powołując się na treść art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2014 r. W jego ocenie uprawnienie skarżącej do korzystania ze środków finansowych

w ramach opisanej we wnioskach struktury cash-poolingu upoważnia do stwierdzenia, że w tym wypadku mamy do czynienia z pożyczką, w rozumieniu definicji zawartej w art. 16 ust. 7b) u.p.d.o.p. Jeżeli zatem podmioty zawierające umowę tego typu są podmiotami wskazanymi w art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p., to przepisy te mogą znaleźć zastosowanie.

4. Przedmiotowym interpretacjom spółka zarzuciła naruszenie:

- art. 9a) u.p.d.o.p. - poprzez jego błędna wykładnię, wskazującą, że pod kątem obowiązku sporządzenia dokumentacji cen transferowych do wartości transakcji należy wliczyć nominalną wartość transferowanych pomiędzy rachunkami bankowymi uczestników struktury cash-poolingu środków finansowych, a rachunkiem uczestnika przyjmującego zobowiązania i wierzytelności banku prowadzącego rachunki,

- art. 9a) u.p.d.o.p. - poprzez jego błędna wykładnię, wskazującą że na skarżącej ciąży obowiązek sporządzenia dokumentacji cen transferowych, w zakresie transakcji pomiędzy wszystkimi uczestnikami struktury cash-poolingu w sytuacji,

w której pomiędzy tymi uczestnikami nie dochodzi do żadnych transakcji,

- art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. - popprzez błędną i rozszerzającą ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w odniesieniu do odsetek, płaconych

w związku z uczestnictwem w systemie cash-poolingu, znajdą zastosowanie ograniczenia w zakresie niedostatecznej kapitalizacji.

Zdaniem spółki organ interpretacyjny błędnie utożsamia umowę cash-poolingu z umową pożyczki. Pomimo tego, że w systemie cash-poolingu uczestniczy wiele podmiotów, to brak jest podstaw do przyjęcia, że pomiędzy nimi dochodzi do transakcji. W tym systemie nie występuje bowiem zobowiązanie do przeniesienia określonej ilości pieniędzy na inny podmiot, uczestnicy nie posiadają też informacji, czy środki te zostaną wykorzystane i przez kogo oraz w jakiej ilości. Nie jest też skonkretyzowana druga strona transakcji. Oprócz tego podmiot sprawujący funkcję agenta w ramach funkcjonowania systemu cash-poolingu nie może swobodnie dysponować pieniędzmi na pokrycie ujemnych sald poszczególnych uczestników grupy. Tak samo nie może on w dowolny sposób dysponować otrzymanymi od uczestników grupy nadwyżkami pieniężnymi.

Z uwagi na powyższe stwierdziła, że umowa zarządzania środkami pieniężnymi nie ma na celu udzielania pożyczek o nieokreślonej wartości, lecz jest prawnie dopuszczalnym zarządzaniem środkami pieniężnymi, bilansowaniem sald uczestników, celem uzyskania niższego oprocentowania zadłużenia względem banku i korzystniejszego lokowania nadwyżek finansowych, na warunkach umówionych

z bankiem

Organ interpretacyjny w odpowiedziach na skargi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w poszczególnych sprawach.

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił interpretacje podzielając stanowisko spółki. Wskazał, że stosunek prawny (zobowiązaniowy) cash-poolingu jest odrębną, specyficzną i prawnie dopuszczalną formą zarządzania środkami finansowymi jego uczestników i w żadnym razie nie jest on oparty na zobowiązaniach poszczególnych jego stron do przeniesienia określonej ilości pieniędzy na określony w umowie podmiot, co jest nieodłącznym i zarazem najistotniejszym elementem umowy pożyczki. Celem bowiem zawarcia tego rodzaju umowy, jaką jest cash-pooling, jest bieżące i ciągłe bilansowanie rachunków jej stron, z udziałem banku oraz podmiotu pełniącego rolę agenta, świadczącego swoje usługi na rzecz innych uczestników, a sprowadzające się do bilansowania ich sald, w celu optymalizacji wykorzystania będących w ich dyspozycji środków finansowych. Poszczególni uczestnicy systemu nie przystępują do niego jedynie z zamiarem zaspokojenia swoich potrzeb pożyczkowych czy też świadczenia tego rodzaju usług na rzecz innych kontrahentów (funkcjonujących w ramach systemu), lecz nastawiają się na jak najkorzystniejsze gospodarowanie nadwyżkami środków oraz maksymalnie efektywne ekonomicznie pokrywanie bieżących niedoborów. W tej mierze, działając za pośrednictwem swojego agenta i korzystając z jego usług, wschodzą w pewnym sensie w rolę banku, samodzielnie i we własnym zakresie spełniając jego rolę w tym zakresie, z tym jednak, że rozliczanie się z bankiem w ogólnym rozrachunku wszystkich uczestników systemu przejmuje agent, pobierający wynagrodzenie za swoje usługi.

Za istotne sąd uznał, że żaden z uczestników systemu cash-poolingu, dysponujący nadwyżką środków na swoim rachunku nie wie, czy i przez kogo oraz w jakiej wysokości zostaną one wykorzystane w ramach przedmiotowego systemu. Tak samo uczestnik, którego rachunek bankowy wykazuje niedobór, nie wie, z wykorzystaniem czyich środków niedobór ten zostanie zbilansowany. W żadnym wypadku nie jest też skonkretyzowana druga strona tego typu "transakcji", która mogłaby być

w przyszłości ewentualnym "pożyczkobiorcą", przyjmującym na siebie zobowiązanie do zwrotu pożyczonych (nabytych) uprzednio środków. Nie sposób jest też wskazać podstawy prawnej przejścia własności środków finansowych w ramach funkcjonowania sytemu, natomiast korzystanie z nadwyżki środków należących do innych uczestników przypomina bardziej formę kredytu, opartego na prawie do korzystania ze środków finansowych należących do innego podmiotu, bez przejścia ich własności.

Mając na względzie wyżej wymienione okoliczności, sąd przyjął - wbrew stanowisku organu - że celem umowy cash-poolingu nie jest przenoszenie własności środków pieniężnych pomiędzy uczestnikami systemu ani też kreowanie zobowiązań do ich zwrotu, lecz bieżące pokrywanie niedoborów na rachunkach niektórych uczestników systemu. Transferu tych środków nie sposób jest traktować jako transfer definitywny, skutkujący przejściem praw o charakterze rzeczowym. W związku z tym konsekwencje przedmiotowego transferu, na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, są prawnie obojętne, w efekcie czego brak jest podstaw do "nakładania" na skarżącą obowiązków, o których mowa w art. 9a , art. 9a ust. 2 i art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz pkt 61 u.p.d.o.p. jedynie z uwagi na założoną przez organ analogię umowy cash-poolingu i umowy pożyczki, co do przyjęcia której to analogii, jak to wyżej wyjaśniono, brak jest podstaw.

6. Powyższemu orzeczeniu organ interpretacyjny zarzucił naruszenie:

1) art. 16 ust. 7b) u.p.d.o.p. poprzez przyjęcie, że w strukturze cash-poolingu nie występują pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b, a tym samym naruszenie art. 9a, art. 9a ust. 2 u.p.d.o.p., art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. - poprzez ich niezastosowanie.

Mając na uwadze powyższe, wniósł o:

- uchylenie w całości orzeczenia i oddalenie skargi,

ewentualnie

- uchylenie w całości orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

- zasądzenie od spółki zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i dlatego zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a skarga oddaleniu.

7. Skutki podatkowe umowy cash-poolingu dla stosowania ograniczeń wynikających z tzw. cienkiej kapitalizacji (art. 16 ust.1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.) i obowiązków dokumentacyjnych, o których mowa w art. 9a) u.p.d.o.p. były już wielokrotnie przedmiotem sporów zawisłych przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, m.in.

w sprawach zakończonych wyrokami z dnia 30 września 2015 r., II FSK 3137/14,

z dnia 13 lipca 2016 r., II FSK 1705/14, z dnia 12 października 2016 r., II FSK 2553/14, z dnia 3 listopada 2016 r., II FSK 3131/14, z dnia 8 listopada 2016 r., II FSK 3163/14, z dnia 22 listopada 2016 r., II FSK 2799/14, z dnia 2 grudnia 2016 r., II FSK 3784/14 (wszystkie powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko zawarte w tych orzeczeniach jest jednolite. Przyjmuje się, że umowa cash-pooling spełnia wymogi umowy pożyczki, o której mowa w art.16 ust. 7b) u.p.d.o.p. Uznaje się także, że

w przypadku podmiotów, o których mowa w art.9a ust.1 u.p.d.o.p. istnieje obowiązek sporządzania dokumentacji, o której mowa w tym przepisie, uwzględniającej umowę cash-pooling. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie poglądy te i towarzyszącą im argumentację w pełni podziela.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez jej wspólnika, posiadającego nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki albo wspólników posiadających łącznie nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki, posiadających co najmniej 25% udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów, posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale takiego udziałowca (akcjonariusza), osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek. Natomiast stosownie do art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p. nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów), udzielonych przez spółkę innej spółce, jeżeli w obu tych podmiotach ten sam udziałowiec (akcjonariusz) posiada nie mniej niż po 25% udziałów (akcji), a wartość zadłużenia spółki otrzymującej pożyczkę (kredyt) wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki, posiadających co najmniej 25% jej udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów, posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale tych udziałowców (akcjonariuszy) oraz wobec spółki udzielającej pożyczki (kredytu), osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek.

W art. 16 ust. 7b) u.p.d.o.p. zdefiniowano pojęcie pożyczki z art.16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., jako każdej umowy, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę nakazano rozumieć także emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę. Przedmiot pożyczki sprecyzowano zatem jako określoną wartość, wyrażoną

w pieniądzu, a jednocześnie w art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. kategorię prawną pożyczki odniesiono także do kredytów, co należy odczytywać jako zrównanie kredytów z pożyczkami dla celów wyłączenia określonej części odsetek

z kosztów uzyskania przychodów w warunkach art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. W związku z przytoczoną definicją, przez użyte w art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. wyrażenie "pożyczka (kredyt)" należy rozumieć każdą formę zadłużenia, funkcjonującą w obrocie gospodarczym, a definicja ta, na użytek stosowania normy zawartej w art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p., jest szersza, niż definicja pojęcia "pożyczka", zawarta w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.), tak m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2016 r., II FSK 1739/14. Umowa cash-pooling (inaczej nazywana umową o wspólne zarządzanie płynnością finansową, czy umową konsolidacji rachunków bankowych), jest umową nienazwaną na gruncie przepisów prawa cywilnego. Niewątpliwie nie spełnia ona wszystkich elementów przedmiotowo istotnych dla umowy pożyczki w rozumieniu prawa cywilnego. Wypełnia ona jednakże znamiona umowy pożyczki, zdefiniowanej w art.16 ust. 7b) u.p.d.o.p. Umowa ta jest bowiem formą efektywnego zarządzania środkami finansowymi, stosowaną przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób, a sprowadza się do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów, wchodzących w skład grupy kapitałowej, na wspólnym rachunku bankowym (rachunek główny lub - jak w rozpoznawanej sprawie - rachunek rozliczeniowy) i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu korzyści skali. Pozwala to na kompensowanie przejściowych nadwyżek, wykazywanych przez niektóre z podmiotów grupy z przejściowymi niedoborami, zaistniałymi u innych podmiotów grupy. Pomiędzy podmiotami uczestniczącymi

w porozumieniu niewątpliwie dochodzi do relacji wypełniającej znamiona pożyczki

w rozumieniu art. 16 ust. 7b) u.p.d.o.p., ponieważ z jednej strony dochodzi, choćby

w sposób dorozumiany, do zobowiązania się do przeniesienia na własność biorącego określonej ilości pieniędzy, a z drugiej strony - biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy (mimo, że w chwili przystąpienia strony do systemu rozliczeń zarówno podmiot, jak i przedmiot umowy zdefiniowane są tylko ramowo). Wzajemne finansowanie polega więc na przekazywaniu środków pieniężnych pomiędzy poszczególnymi podmiotami, tworzącymi grupę kapitałową, przy jednoczesnej - wynikającej z logiki systemu zarządzania płynnością finansową - konieczności zwrotu pozyskanych środków oraz uzyskiwaniu przez podmioty udostępniające środki określonego wynagrodzenia w postaci odsetek. Również

z ekonomicznego punktu widzenia finansowanie to ma cechy pożyczki, gdyż

w wyniku sfinansowania ujemnego salda na rachunku jednego uczestnika umowy nadwyżką środków zgromadzonych przez innych uczestników, uczestnik ten nie jest zobowiązany do zapłaty odsetek na rzecz banku z tytułu debetu jego rachunku, który by wystąpił w sytuacji, gdyby niedoboru tego nie pokrył inny uczestnik umowy.

W miejsce zatem dłużnego kredytowania debetu, jaki występuje na rachunku prowadzonym na rzecz danego uczestnika, w następstwie umowy o wspólnym zarządzaniu płynnością finansową kredytowanie takie nie jest realizowane ze środków banku, lecz ze środków innego bądź innych uczestników umowy, w zamian za wynagrodzenie wypłacane w postaci odsetek tym uczestnikom, którzy wykazywali saldo dodatnie, i którzy tym samym finansowali także saldo ujemne innych uczestników. Uzyskiwane zatem przez uczestników umowy wynagrodzenie w postaci odsetek pochodzi z czasowego finansowania debetu innych uczestników umowy; nie powinno więc budzić wątpliwości, że w takim przypadku w istocie następuje udzielenie innym uczestnikom umowy pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b) u.p.d.o.p. (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2016 r., II FSK 3131/14). Celem umowy pożyczki jest stworzenie pożyczkobiorcy prawnej możliwości wykorzystania przedmiotu pożyczki, tak, jak może to czynić właściciel rzeczy. Do wykonania umowy pożyczki wystarcza, aby biorący pożyczkę uzyskał - w sposób pewny - możność nabycia własności przedmiotu pożyczki w tym sensie, że nabycie tej własności zależałoby wyłącznie od jego woli. Przekazanie określonej sumy pieniężnej na rachunek pożyczkodawcy (skutkujące uznaniem jego rachunku bankowego) może być kwalifikowane jako wykonanie przez dającego pożyczkę jego zobowiązania. Pożyczkodawca uzyskuje bowiem w takim przypadku wierzytelność - względem banku - o wypłatę sumy pożyczki w formie gotówkowej (czyli wierzytelność

o przeniesienie własności znaków pieniężnych). Istota umowy pożyczki polega bowiem nie tyle na przeniesieniu własności jej przedmiotu na biorącego pożyczkę, ile na stworzeniu prawnej podstawy uzyskania własności przez tego ostatniego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2016 r., II FSK 991/16). Wprawdzie w momencie zawarcia umowy żaden z uczestników systemu powstałego wskutek zawarcia umowy o wspólnym zarządzaniu płynnością finansową nie posiada informacji, czy i w jakiej wysokości nabędzie roszczenie wobec innego uczestnika systemu, niemniej jednak wobec wprowadzenia w umowie uczestnika z pool leaderem zasady dziennego konsolidowania sald na rachunkach bieżących uczestników, to przy założeniu, że liczba uczestników grupy jest stała, wiadomo, kto

i w jakim zakresie będzie drugą stroną transakcji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2015 r., II FSK 2033/14).

Podmioty powiązane, uczestniczące w systemie cash-pooling, zobowiązane są prowadzić stosowną dokumentację, na warunkach określonych w art. 9a) u.p.d.o.p. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w wyroku tego Sądu z dnia 8 listopada 2016 r., II FSK 3163/14, że w przypadku cash-poolingu rzeczywistego występują rzeczywiste transfery środków pomiędzy uczestnikami systemu. Nie mamy tu do czynienia wyłącznie z czynnościami technicznymi, ale z rzeczywistymi transferami środków pomiędzy uczestnikami systemu, które to transfery mogą nie odzwierciedlać warunków rynkowych. Stwierdzenie, czy postanowienia danej umowy odbiegają od warunków rynkowych, może wymagać w konkretnym przypadku porównania treści swobodnie zawartych umów ze standardowymi warunkami, określonymi w ofercie bankowej. W szczególności prawdopodobieństwo, że umowne uregulowania mogą odbiegać od rynkowych istnieje, kiedy administratorem rozliczeń (pool leaderem) staje się podmiot z grupy, natomiast konstrukcja i warunki funkcjonowania cash-pooling zostają określone w umowie zawartej przez podmioty przystępujące do tego porozumienia i będące podmiotami powiązanymi. Warunki ustalania wynagrodzenia dla uczestnika umowy pełniącego jednocześnie funkcję pool leadera powinny odzwierciedlać warunki ustalane w porównywalnych okolicznościach przez podmioty niezależne. Kwestia ta powinna znaleźć odzwierciedlenie w dokumentacji sporządzanej na podstawie art. 9a) u.p.d.o.p.

8. Z tych względów zaskarżony wyrok należało na podstawie art. 188 w związku

z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) uchylić w całości i – wobec wyjaśnienia sprawy co do istoty – oddalić skargę. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 490).