Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1775/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.13k ust.1 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 19 poz 115
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 3398/14 w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 2 lutego 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 3398/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA albo sąd I instancji) działając w sprawie

ze skargi G. M. (dalej skarżący) 1 uchylił decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej GITD) z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] oraz utrzymaną tą decyzją w mocy decyzję tego samego organu z [...] października 2011 r. w części dotyczącej nałożenia kary pieniężnej w wysokości 3000 zł za przejazd w dniu 8 września 2011 r. o godz. 03:57:48 czasu UTC po autostradzie A4 na odcinku węzeł [...]. Sąd I instancji stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.

Wyrok Sądu I instancji zapadł w oparciu o następujące ustalenia:

W dniu 7 października 2011 r., o godz. 7:50 na autostradzie A4, na odcinku węzeł [...] inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej zespół pojazdów: samochód ciężarowy [...] wraz z przyczepą ciężarową [...]. Sporządzono protokół kontroli. Pojazdem samochodowym kierował G. M. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t. Inspektorzy w czasie kontroli pojazdu stwierdzili, że urządzenie służące do pobierania opłat elektronicznych znajduje się w pojeździe, lecz nie było ono zamontowane we właściwy sposób, przewidziany w instrukcji obsługi urządzenia viaBox - pozwalający na prawidłowe automatyczne naliczanie opłaty elektronicznej za przejazd odcinkami płatnymi dróg krajowych. Ustalono również, że kontrolowany zespół pojazdów mieści się w klasie pojazdów pomiędzy powyżej 3, 5 tony do 12 ton z możliwością przejścia na pojazd poniżej 3, 5 t (sam pojazd samochodowy bez przyczepy). W toku dalszych czynności kontrolnych dokonano sprawdzenia statusu urządzenia viaBox poprzez naciśnięcie przycisku kontrolnego przez mniej niż 2 sekundy. Stwierdzono, iż status urządzenia viaBox jest ustawiony na pojazd lub zespół pojazdów do 3, 5 tony, tj. po naciśnięciu przycisku kontrolnego jednokrotnie zapalał się wskaźnik w kolorze zielonym. Powyższy sygnał oznacza, że urządzenie viaBox działa prawidłowo. Natomiast w przypadku zadeklarowania przyczepy powyższy wskaźnik powinien sygnalizować działanie wraz ze wskaźnikiem drugim. W tym przypadku brak było sygnalizacji drugiego wskaźnika. Na podstawie informacji uzyskanych z systemu centralnego oraz rozmowy telefonicznej z przedstawicielem spółki [A.] Sp. z o. o. ustalono, że na kontrolowany pojazd zawarta jest umowa na pojazd lub zespół pojazdów poniżej 3, 5 tony z możliwością zmiany klasy pojazdu na pojazd powyżej 3, 5 tony do 12 ton. Zatem urządzenie viaBox było sprawne i możliwa była zmiana systemu pracy urządzenia na pojazd podlegający opłacie tj. powyżej 3, 5 tony do 12 ton. Ustalono, że z kontrolowanym zespołem pojazdów powiązany jest 27 przejazdów bez uiszczenia opłaty, w tym incydent zanotowany w dniu 8 września 2011 o godzinie 03:57:48 czasu UTC, przez bramownicę kontrolną nr [...], służącą do naliczania opłaty elektronicznej po autostradzie A4, na odcinku węzeł [...].

W momencie przejazdu przez ww. bramownicę opłata elektroniczna nie była uiszczana. Stwierdzono brak komunikacji urządzenia viaBox z bramownica. W tym samym dniu zanotowano taki sam incydent o godz.16:30 na autostradzie A4 na odcinku [...] na bramownicy [...]. W protokole stwierdzono, że brak komunikacji urządzenia z bramownicą mógł być spowodowany nieprawidłowym zamontowaniem urządzenia w pojeździe. Skarżący przesłuchany w trakcie kontroli stwierdził, że nie wiedział o źle ustawionym urządzeniu viaBox tj. ustawionym na sam pojazd do 3, 5 t. ponieważ w instrukcji, którą otrzymał wraz z urządzeniem nie było nic napisane o konieczności przełączenia urządzenia na tryb pojazd plus przyczepa, czyli zespół pojazdów powyżej 3, 5 t. Kierowca oświadczył, że zgodnie z załączoną do urządzenia ulotką przed każdym wyjazdem sprawdzał, czy urządzenie funkcjonuje prawidłowo i znajdują się na jego koncie pieniądze. Przejeżdżając przez bramownice urządzenia dawało sygnały dźwiękowe, W związku z powyższym uważał, że urządzenie działa prawidłowo i są pobierane środki pieniężne.

Mając to na uwadze GITD decyzją z [...] października 2011 r. nałożył

na skarżącego karę pieniężną w wysokości 81 000 zł za 27 przejazdów bez uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym za przejazd przedmiotowy w sprawie. Jako podstawę materialnoprawną wskazał w szczególności art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j. Dz. U. z 2007r. Nr 19, poz. 115 ze zm., Dz. U. z 2008 r., Nr 218, poz. 1391 zwanej dalej udp) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., Nr 80, poz. 433 z poźn. zm.).

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zarzucił organowi naruszenie art. 8 i 9 Kpa poprzez uniemożliwienie stronie dokonania zapłaty za przejazd, wskutek błędnego pouczenia o działaniu urządzenia viaBox,

a następnie nałożenie na stronę sankcji za niedokonanie tych czynności. Zdaniem skarżącego naruszono również art. 7 i 77 Kpa poprzez niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Ponadto naruszono art. 8 i 10 Kpa poprzez naruszenie zasady czynnego udziału strony

w postępowaniu i uniemożliwienie stronie obrony swych praw, a także naruszenie art. 107 Kpa poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu decyzji do okoliczności podnoszonych przez stronę w postaci otrzymania błędnej instrukcji obsługi urządzenia viaBox.

Zdaniem skarżącego, zgodnie z zawartą w dniu 25 lipca 2011 r. umową

i otrzymaną instrukcją obsługi urządzenia viaBox skarżący wykonywał nałożone na niego zgodnie z ustawą o drogach publicznych obowiązki. W instrukcji nie została zawarta informacja o konieczności zadeklarowania przyczepy poprzez naciśnięcie dłużej niż dwie sekundy przycisku na urządzeniu, gdyż dopiero wtedy będzie pobierana opłata. Natomiast instrukcja uzupełniająca do instrukcji obsługi urządzenia viaBox nie została właścicielce pojazdu nigdy doręczona.

W toku postępowania operator systemu [A.] sp. z o.o. pismem z 13.12.2011 wyjaśniła, że za wskazane przez organ przejazdy, w tym za przejazd przedmiotowy w sprawie, nie został uiszczona opłata. Użytkownik nie składał reklamacji w związku z niepoprawnym działaniem urządzenia, do każdego urządzenia była dodawana instrukcja obsługi, a od połowy sierpnia również naklejki instrukcyjne (piktogramy). Dodatkowo w piśmie z 17.01.2012 r. spółka [A.] wyjaśniła, że tylko za przejazd na autostradzie A4 o godz. 1:09 czasu UTC uiszczona była opłata, a w pozostałych przypadkach nie było odnotowany przez system przejazd pojazdu. Spółka poinformowała też, że nie została wydana instrukcja uzupełniająca do instrukcji obsługi. Przesłuchany świadek R. S. – pracownik [A.] zeznał, że w czterech przypadkach opłata za przejazd przedmiotowym pojazdem została uiszczona. Przyczyną nieuiszczenia opłaty był brak zmiany trybu pracy urządzenia viaBox z pojazdu lekkiego (poniżej 3,5t) na pojazd ciężki (powyżej 3,5t). Zeznał też, że powodem braku komunikacji urządzenia viaBox z bramownicą mogło być niewłaściwe zamontowanie urządzenia, a ustawienie urządzenia na tryb bez zadeklarowanej przyczepy nie wpływało na brak komunikacji. Jednocześnie świadek doręczył ostateczną odpowiedź pisemną [A.] wyjaśniająca dotychczasowe rozbieżności. W piśmie tym spółka wyjaśniała, że powodem niepobrania opłat był brak zmiany trybu pracy (z poniżej 3,5 t na powyżej 3,5 t) lub brak urządzenia w pojeździe.

Główny Inspektor Transportu Drogowego ponownie rozpoznając sprawę postanowieniem z dnia 28 grudnia 2012 roku wyodrębnił z postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] października 2011 roku 24 sprawy dotyczące 27 przejazdów, w tym sprawę przedmiotową. Organ ponownie rozpoznając sprawę uznał, że z całokształtu materiału dowodowego w sposób nie budzący wątpliwości wynikało, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się po drodze płatnej

i za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. Strona postępowania administracyjnego została ustalona prawidłowo, gdyż jest nią osoba, która kierowała kontrolowanym pojazdem samochodowym, stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 udp. Organ stwierdził też, iż okoliczności podniesione przez skarżącego nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej

za wykonywanie przewozu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ustawodawca nie przewidział bowiem okoliczności pozwalających

na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13 k ust. 1 i 2 udp w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Z tych względów przyczyny, z powodu których opłata nie została uiszczona, nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych są nakładane

na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń. Wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. Główny Inspektor Transportu Drogowego ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, iż z pism [A.] Sp. z o.o. w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, że za ww. przejazd opłata elektroniczna nie została uiszczona.

Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2011 roku nr [...],

2) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Podstawę skargi stanowiły zarzuty naruszenia:

1) art. 7 kpa i art. 77 par. 1 przez nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy takich jak ustalenie - wobec zgłaszanych przez stronę zarzutów dotyczących otrzymanej instrukcji obsługi - jakie pouczenie w zakresie używania urządzenia otrzymał skarżący, w sytuacji gdy wyjaśnienia G. M. i zeznania przedstawiciela [A.] sp. z o.o. były sprzeczne, a nadto zeznania przedstawiciela [A.] sp. z o.o. wraz z pismami tego organu były sprzeczne wewnętrznie i niewiarygodne w świetle zasad doświadczenia życiowego i logiki, a przez to niewystarczające do ustalenia, że skarżący otrzymał prawidłowe pouczenie co do wnoszenia opłat,

2) art. 78 kpa przez uznanie, że wnioski strony, zmierzające do ustaleń w zakresie opisanym powyżej nie dotyczą okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

3) art. 8 kpa i 9 kpa przez brak zastosowania tych przepisów przy ocenie materiału dowodowego w sprawie, w której uniemożliwiono stronie dokonania zapłaty za przejazd drogą podlegającą takiej opłacie, wskutek błędnego pouczenia o działaniu urządzenia. viaBOX, a następnie nałożono na stronę sankcji za niedokonanie tych czynności spowodowało naruszenie zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa oraz zasady informowania stron.

4) art. 138 § 1 pkt 2 kpa przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy organ winien uchylić decyzję z dnia [...] października 2011 r. w całości i umorzyć postępowanie

w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję

i decyzję ją poprzedzającą uznając, że organy administracji nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego do czego zobowiązane są na podstawie art. 7 i 77 k.p.a., nie wykazując należytej dbałości

o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Zebrane natomiast w sprawie dowody oceniły z naruszeniem zasady zawartej w art. 80 k.p.a. tj. swobodnej oceny dowodów. W konsekwencji uzasadnienia wydanych decyzji nie spełniają wymogów przewidzianych przepisami prawa.

W ocenie Sądu I Instancji postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu I instancji nie można się też zgodzić z poglądem, że przyczyny z powodu których opłata nie została uiszczona, nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej, zwłaszcza jeżeli przyczyny te mogą leżeć po stronie operatora systemu. Sąd I instancji przywołał twierdzenia skarżącego, że nie mógł dokonać zapłaty za przejazd wskutek błędnego pouczenia

o działaniu urządzenia viaBox, a działał zgodnie z zawartą w dniu 25 lipca 2011 r. umową i otrzymaną instrukcją obsługi urządzenia viaBox. W instrukcji nie została zawarta informacja o konieczności zadeklarowania przyczepy poprzez naciśnięcie dłużej niż dwie sekundy przycisku na urządzeniu, gdyż dopiero wtedy będzie pobierana opłata. Natomiast instrukcja uzupełniająca do instrukcji obsługi urządzenia viaBox nie została właścicielce pojazdu nigdy doręczona. Bezsporne jest, że w dniu, w którym stwierdzono nieuiszczenie przez skarżącego opłaty za przejazd po drodze krajowej, na koncie były wystarczające środki pieniężne do jej uiszczenia.

Biorąc pod uwagę te okoliczności, Sąd I instancji zgodził się ze skarżącym,

że dla ustalenia odpowiedzialności administracyjnej skarżącego decydujące znaczenie ma okoliczność, o jakiej treści pouczenie w zakresie uiszczania opłat

za przejazd drogą krajową bądź autostradą otrzymał, oraz dlaczego urządzenie viaBox nie nawiązywało komunikacji z bramownicą.

W ocenie Sądu I instancji poczynione w tym zakresie przez organ ustalenia są niewystarczające. Przywołał informacje składane przez operatora systemu i świadka, które nie były jednoznaczne co do tego, czy powodem braku komunikacji urządzenia viaBox było nieustawienie na tryb pracy z przyczepą, czy niewłaściwe zamontowanie urządzenia. Pomimo tych rozbieżności co do przyczyn braku komunikacji

z urządzeniem viaBox, organ nie podjął działań mających na celu ich wyjaśnienie, uznając stanowisko [A.] Sp. z o.o. za wystarczające, co w ocenie Sadu I instancji należało uznać za niedopuszczalne z punktu widzenia zasad prowadzenia postępowania administracyjnego. Sąd wskazał na obowiązki organu wynikające z przepisów art. 8, art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie Główny Inspektor Transportu Drogowego dopuścił się naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania - poprzez niewyjaśnianie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd I instancji wskazał, iż rolą organu nie było ustalenie okoliczności pozwalających organowi na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za naruszenia wynikające

z przepisu art. 13k ust. 1 udp., lecz ustalenie czy skarżący w ogóle podlegał karze.

W ocenie Sądu biorąc pod uwagę bardzo dotkliwe skutki finansowe takiej decyzji, powyższe okoliczności powinny być udowodnione w sposób nie budzący wątpliwości.

Niezależnie od powyższego według oceny Sądu nieuprawniony jest także przyjęty przez organ sposób rozumienia w/w przepisów pozwalający na kumulację kar pieniężnych za jeden czyn polegający na przejeździe danym odcinkiem drogi krajowej bez wniesienia opłaty elektronicznej w pełnej wysokości, w zależności od liczby tzw. bramownic znajdujących się na tym odcinku, które zarejestrowały brak pełnej wysokości opłaty.

Główny Inspektor Transportu Drogowego zaskarżył wyrok w całości, zarzucając temu wyrokowi:

1) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a, przejawiające się w niczym nieuzasadnionym przyjęciu przez sąd I instancji, że w rozpatrywanej sprawie skarżący został kilkakrotnie ukarany za jeden czyn polegający na przejeździe płatnym odcinkiem autostrady A4 węzeł [...] w dniu 8 września 2011 r. bez wniesionej opłaty elektronicznej w pełnej wysokości z uwagi na liczbe bramownic znajdujących się na tym odcinku drogi, podczas gdy na skarżącego została nałożona wyłącznie jedna kara za wskazane naruszenie zarejestrowane w systemie elektronicznego poboru opłat,

2) naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a

w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 K.p.a. przejawiające się w przyjęciu przez Sad I instancji, że organ nie zebrał i nie ocenił należycie całego materiału dowodowego w sprawie, albowiem nie wyjaśnił okoliczności, o jakiej treści pouczenie w zakresie uiszczania opłat elektronicznych otrzymał skarżący oraz dlaczego urządzenie viaBox nie nawiązywało komunikacji

z bramownica, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego

w sprawie w sposób niewątpliwy wynikało, że fakt braku komunikacji urządzenia z bramownicami do poboru opłat mógł być spowodowany wyłącznie okolicznością nieobecności urządzenia w pojeździe podczas przejazdu lub jego niewłaściwym umiejscowieniem (co potwierdziły ustalenia kontroli drogowej), uniemożliwiającym nawiązanie komunikacji, skoro takowej nie było, albowiem sam bark trybu zmiany pracy (z poniżej 3,5 t na powyżej 3,5 t) przez użytkownika nie skutkowałby w żadnym razie całkowitym brakiem komunikacji pomiędzy urządzeniem viaBox a bramownicą, a jedynie samym tylko niepobraniem opłaty, na co wbrew wątpliwościom sądu wskazywały jednoznacznie wyjaśnienia spółki [A.] i zeznania jej pracownika,

3) naruszenie przepisów postepowania to jest to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 K.p.a oraz art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13ha ust. 1, art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych poprzez stwierdzenie, że organ nie wyjaśnił należycie okoliczności faktycznych sprawy, gdyż rola organu nie było ustalenie okoliczności pozwalających na odstąpienie od wymierzenia kary

za stwierdzone naruszenie, gdyż ustawodawca takowych nie przewidział, lecz ustalenie czy skarżący w ogóle podlegał karze, czego organ nie uczynił, podczas gdy z materiału dowodowego i okoliczności sprawy wynikało,

że do naruszenia doszło wskutek braku komunikacji urządzenia viaBox

z bramownicą do poboru opłat, które mogło być spowodowane wyłącznie zaniedbaniem skarżącego polegającym na braku urządzenia w pojeździe lub jego niewłaściwym umiejscowieniem, a nie samą tylko jego nieprawidłowa obsługą,

4) naruszenie przepisów prawa materialnego to jest art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13ha ust. 1, art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych w zwi9azku z § 3 ust. 2 i § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczania opłaty elektronicznej (Dz. U. Nr 133 poz. 773) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie, przejawiające się w przyjęciu przez Sąd I instancji, że organ dokonał błędnej wykładni ww. przepisów i w sposób nieuprawniony dopuścił do kumulacji kar pieniężnych za jeden czyn polegający na przejeździe odcinkiem autostrady A4 węzeł [...] w dniu 8 września 2011 r. w zależności od liczby bramownic znajdujących się na tym odcinku, podczas gdy skarżącemu została wymierzona tylko jedna kara pieniężna za ten przejazd,

5) naruszenie przepisów prawa materialnego to jest art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13ha ust. 1, art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie przejawiające się w przyjęciu przez Sad I instancji z jednej strony, że ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających organowi na wymierzenie kary pieniężnej na podstawie ww. przepisów, z drugiej zaś stwierdzenie, ze karze w trybie przepisów w ogóle nie podlega takie zaniedbanie kierującego pojazdem, który poprzez niewłaściwe zamontowanie bądź brak urządzenia viaBox w pojeździe doprowadza

do braku komunikacji tego urządzenia z systemem poboru opłat, przez co nie dochodzi do jej uiszczenia za przejazd danym odcinkiem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Skarga ta została oparta zarówno na zarzutach naruszenia prawa materialnego, przez niewłaściwe zastosowanie, jak i mających wpływ na wynik sprawy zarzutach naruszenia przepisów postępowania.

Istota wskazanych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów sprowadza się w istocie do dwóch kwestii wymagających rozstrzygnięcia. Pierwsza dotyczy stanowiska Sądu I instancji, iż Główny Inspektor Transportu Drogowego dopuścił się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 13k ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, nakładając

na skarżącego kilkakrotnie karę pieniężną za przejazd po tej samej drodze krajowej. Przepis ten nie przewiduje bowiem możliwości wielokrotnego wymierzenia kary

za jeden przejazd danym odcinkiem drogi. Sąd I instancji uznał, że z uwagi na sankcyjny charakter tego przepisu nie jest możliwa jego dowolna wykładnia.

Rzecz jednak w tym, iż Sąd I instancji nie podjął nawet próby wykazania, iż taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. W sprawie tej na skarżącego została nałożona kara z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd w dniu 8 września 2011 r. o godzinie 03:57:48 czasu UTC po autostradzie A4, na odcinku węzeł [...]. Z zebranego zaś w sprawie materiału dowodowego, w tym z treści zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie wynika, aby na skarżącego została nałożona jakaś inna kara pieniężna za ten sam przejazd. Poprzedni incydent przejazdu przez bramownicę miał miejsca poprzedniego dnia o godz. 18:49:56 czasu UTC, a następny (po przedmiotowym w sprawie) tego samego dnia, jednak dopiero o godz.16:30:20 czasu UTC. Te odległości czasowe wskazują, że nie był to ten sam przejazd rozumiany jako jeden przejazd określonego odcinka drogi płatnej. Zresztą rzeczą Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest dokonywanie samodzielnych ustaleń czy określony stan faktyczny (przejazd autostradą bez uiszczenia opłaty elektronicznej) miał miejsce, lecz kontrola w ramach złożonej skargi kasacyjnej prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu I instancji.

Podkreślić przy tym należy, iż w sytuacji gdyby się okazało, iż organ nałożył

na skarżącego "kilkakrotnie karę pieniężną za jeden przejazd danym odcinkiem drogi", to zbędne byłyby rozważania Sądu I instancji dotyczące niewyjaśnienia przez organ innych "okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy". Ponadto Sąd I instancji stwierdził "(...) iż rolą organu nie było ustalenie okoliczności pozwalających organowi na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za naruszenia wynikające z przepisu art. 13k ust. 1 u.d.p., albowiem jak słusznie zauważył organ takich ustawodawca nie przewidział, lecz ustalenie czy skarżący

w ogóle podlegał karze".

Zgodnie z art. 13k ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy, za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną: bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. Sąd I instancji nie wskazał jednak na żadne uchybienia organu w zakresie ustaleń niezbędnych do zastosowania art. 13k ust. 1 omawianej ustawy. Zamiast tego Sąd I instancji uznał działanie organu "za niedopuszczalne z punktu widzenia zasad prowadzenia postępowania administracyjnego", gdyż pomimo rozbieżności co do przyczyn braku komunikacji z urządzeniem viaBox, organ nie podjął działań mających na celu ich wyjaśnienie, uznając stanowisko [A.] Sp. z o.o. za wystarczające.

Według tego ostatniego stanowiska powodem niepobrania opłaty elektronicznej za wskazany przejazd był brak zmiany trybu pracy (z poniżej 3,5 t na powyżej/równa się 3,5 t) przez użytkownika na urządzeniu viaBox lub brak urządzenia w pojeździe. Natomiast w ocenie organu brak komunikacji z urządzeniem viaBox spowodowany był nieprawidłowym zamontowaniem urządzenia viaBox. Położenie luzem urządzenia viaBox na desce rozdzielczej, stwierdzone podczas kontroli spowodowało, że skaner urządzenia kontrolnego nie wykrył obecności urządzenia viaBox w pojeździe.

Jak z powyższego wynika wyłączną przyczynę nieuiszczenia przez skarżącego wymaganej opłaty elektronicznej za przejazd płatnym odcinkiem autostrady stanowił brak komunikacji urządzenia viaBox z bramownicą systemu poboru opłat. Dla Sądu I instancji sam fakt braku tej komunikacji nie mógł stanowić wystarczającej przesłanki do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej, w sytuacji gdy organ nie wyjaśnił należycie, czy ten brak komunikacji był spowodowany "brakiem zmiany trybu pracy urządzenia", o jakim mowa w stanowisku Spółki [A.], czy też nieprawidłowym zamontowaniem urządzenia viaBox.

Rozważając powyższe rozbieżności Sąd I instancji nie odniósł się w żaden sposób do konsekwencji jakie może spowodować ustalenie przez organ przyczyn braku komunikacji urządzenia znajdującego się w pojeździe z bramownicą rejestrującą przejazd. Innymi słowy, Sąd I instancji zarzucając organowi brak wyczerpującego zebrania i oceny całego materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) nie podał, czy uzupełnienie tego materiału dowodowego we wskazanych przez Sąd kierunkach będzie miało znaczenie dla ustalenia, czy skarżący podlegał karze. Sąd I instancji sam przecież już wcześniej przyznał, iż "rolą organu nie było ustalenie okoliczności pozwalających organowi na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za naruszenia wynikające z przepisu art. 13k ust. 1 u.d.p., albowiem takich ustawodawca nie przewidział".

Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 206 p.p.s.a.