Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SAB/Wr 203/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-12-15 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6210 Dodatek mieszkaniowy
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Umorzono postępowanie w zakresie wniosku/postępowanie wpadkowe
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 161 par.  1 pkt. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. R. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 sierpnia 2014 r., sygn. akt IV SAB/Wr 89/14 odrzucającym skargę Z. R. i odmawiającym zawieszenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi Z. R. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. w przedmiocie rozpatrzenia podania z dnia 18 listopada 2013 r. postanawia: I. umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; III. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 24 października 2014 r. odrzucił skargę Z. R. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Sądu z dnia 14 sierpnia 2014 r., sygn. akt IV SAB/Wr 89/14.

Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 3 listopada 2014 r.

W dniu 6 listopada 2014 r. Z. R. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W rubryce "3" formularza urzędowego "PPF", dotyczącej informacji o przedmiocie zaskarżenia, skarżący przywołał postanowienie tutejszego Sądu z dnia 24 października 2014 r. odrzucające jego skargę o wznowienie opisanego w sentencji niniejszego postanowienia postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że domaga się ustanowienia adwokata z urzędu ze względu na ciężką sytuację materialną, brak pracy oraz dochodów.

Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnego dochodu, a wydatki, które musi ponosić miesięcznie, to kwoty: 500 zł – czynsz, 100 zł – gaz, 100 zł – energia, 6.000 zł – wyżywienie, 6.000 zł - koszty leczenia. Poza tym podkreślił, że posiada 2.000.000 zł zadłużenia.

Dodał, że domaga się wniesienia skargi do NSA lub Trybunału Konstytucyjnego, gdyż Sąd wydając wspomniane postanowienie zamyka mu drogę do wydania wyroku w niniejszej sprawie.

Postanowieniem z dnia 20 listopada 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sadzie Administracyjnym we Wrocławiu umorzył postępowanie z wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz postanowieniem wydanym w tym samym dniu referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu (pkt I) oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej (pkt II).

Od powyższych postanowień skarżący, w przepisanym terminie, wniósł sprzeciwy. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Domagał się uchylenia wydanych postanowień uzasadniając, że spełnia kryteria dochodowe pozwalające na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd.

Według art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (tj. koszty sądowe i koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika) chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Do przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy p.p.s.a. określające przesłanki, od spełnienia których zależy przyznanie prawa pomocy.

Art. 244 § 1 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei, w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W kwestii wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych powiedzieć należy, że skarżący, na mocy art. 239 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a., zwolniony jest z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych (opłat sądowych i wydatków). Nie ma bowiem obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej.

Tym samym, postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., jako bezprzedmiotowe należało umorzyć, o czym orzeczono w pkt I sentencji postanowienia.

W opinii Sądu nie zasługuje natomiast na uwzględnienie wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika procesowego w postaci adwokata w postępowaniu przed sądem administracyjnym i w celu sporządzenia skargi kasacyjnej.

Podkreślenia w pierwszej kolejności wymaga, że skarżący zainicjował znaczną ilość postępowań sądowo-administracyjnych. W latach 2009 - 2014 wniósł do Wydziału IV tutejszego Sądu około 431 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. W większości rozpoznanych spraw, skargi strony zostały odrzucone, tj. nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania.

Skarżący złożył w tym okresie również około 240 wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy czym część wniosków pozostawiono bez rozpoznania, część Sąd oddalił na podstawie art. 247 p.p.s.a. z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, większość wniosków rozpoznano przyznając skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W kilku sprawach umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jak również postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie pełnomocnika z urzędu.

W większości spraw wyznaczony z urzędu pełnomocnik składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom.

W dużej ilości spraw skarżący złożył również wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, ponieważ nie zostały sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia.

Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w Gliwicach, w Opolu, celem rozpoznania sprawy, skarżący wnosił o wyłączenie sędziów i tych Sądów.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy rola sądu ogranicza się jedynie do oceny materialnej sytuacji skarżącego, tj. czy jest on w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania. O przyznaniu prawa pomocy decyduje ocena możliwości finansowych wnioskodawcy i zakres wniosku. Sąd nie ma podstaw do dokonywania jakiejkolwiek oceny zasadności udziału pełnomocnika z urzędu w sprawie.

Jednakże tak szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowoadministracyjnej wymaga szczególnie wnikliwej oceny sposobu realizacji tego prawa przez skarżących.

Prawo dostępu do sądu, będąc jednym z elementów konstytucyjnego prawa do sądu, stanowi podstawowe uprawnienie jednostki, którego respektowanie jest warunkiem sine qua non funkcjonowania demokratycznego państwa prawa. Regulację oraz procedury ochrony wolności i praw człowieka określa Konstytucja RP.

Postanowienia ustawy zasadniczej klasyfikują prawo do sądu wśród praw osobistych, jednocześnie postrzegają je jako środek służący dochodzeniu określonych praw.

Treść podmiotowego prawa do sądu obejmuje prawo dostępu do sądu, prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury i prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy. Funkcją prawa jest zapewnienie każdemu prawnie skutecznej możliwości zwrócenia się do organu sądowego o rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia zgodnie z treścią prawa materialnego.

Formą realizacji prawa do sądu jest analizowana instytucja prawa pomocy. Przykładem ograniczenia prawa dostępu do sądu są zbyt wysokie koszty opłat sądowych, nadmierny formalizm procesowy, trudności w dostępie do pomocy prawnej i dostępie niezamożnych obywateli do usług prawniczych.

Należy jednak podkreślić, że prawo dostępu do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku zrealizowane za każdą cenę. Europejski Trybunał Praw Człowieka w orzecznictwie podkreślał, że podlega ono uprawnionym ograniczeniom: terminom ustawowym, okresom przedawnienia, zabezpieczeniom kosztów, regulacjom dotyczącym nieletnich (sprawa Związek Nauczycielstwa Polskiego przeciwko Polsce, wyrok ETPC z dnia 21 września 2004 r., skarga nr 42049/98)

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 10 maja 2000 r. stwierdził również, że nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony praw na drodze sądowej. Ograniczenie prawa do sądu może być konieczne ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasadę legalizmu bądź zaufanie do prawa (wyroki TK z dnia 10 maja 2000 r., K 21/99, OTK ZU 2000/4/109).

Zgodzić się należy z poglądem zaprezentowanym przez H. Doleckiego, że "przyznanie daleko idących uprawnień do korzystania z drogi sądowej stwarza możliwości zaistnienia sytuacji, w których prawo to może być wykorzystywane niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony praw jednostki, lecz wyłącznie w celu szykanowania innej osoby, co stanowi nadużycie prawa" (zob. H. Dolecki, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005. Nadużycie prawa do sądu, Warszawa 2005.).

Nie ulega przy tym wątpliwości, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który czyni z niego nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie, co ma miejsce w rozważanym przypadku.

Skarżący, jak zostało to wyżej wskazane, wniósł w okresie od 2009 r. do

2014 r. około 431 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe.

Podkreślenia wymaga, że samo wnoszenie dużej ilości skarg nie oznacza, że strona nadużywa prawa do sądu albowiem nie można przy dokonywaniu takiej oceny abstrahować od ich charakteru, przy czym nie chodzi o dokonywanie jakiejkolwiek oceny zasadności skarg, ale o rodzaj zaskarżonych orzeczeń. Strona, która ma rozległe interesy i ochronie tych interesów służy dochodzenie praw przed sądem, inicjując nawet znaczną ilość spraw nie narazi się na ocenę, że takim działaniem nadużywa swego prawa (post. WSA w Bydgoszczy z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 279/12, publ. w internecie).

Jednakże postępowania sądowe wszczęte skargami skarżącego wniesionymi do chwili obecnej zostały w dużej części spraw zakończone postanowieniami odrzucającymi skargę np. z powodu niewyczerpania trybu postępowania, niedopuszczalności drogi sądowej. Dodać także należy, że skargi często mają tożsamą grafikę i układ tekstu.

Charakter zaskarżanych rozstrzygnięć lub bezczynności i przewlekłości postępowania pozwala na przyjęcie, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie.

Przedstawione okoliczności uprawniały zatem do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa.

Prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek.

Z tych względów wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługiwał na uwzględnienie, co orzeczono na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w pkt II sentencji.

Skarżący domagał się również ustanowienia adwokata w celu wniesienia skargi do Trybunału Konstytucyjnego.

Podkreślenia jednak wymaga, ze możliwość ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego z urzędu) do sporządzenia skargi kasacyjnej przewidują przepisy ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. nr 102, poz. 643 ze zm.). Stosownie do art. 48 ust. 2 zd. 1 powołanej ustawy, w razie niemożności poniesienia kosztów pomocy prawnej, skarżący może zwrócić się do sądu rejonowego jego miejsca zamieszkania o ustanowienie dla niego adwokata lub radcy prawnego z urzędu na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego.

Z tych względów sąd administracyjny nie jest władny do ustanowienia do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego z urzędu) do sporządzenia skargi konstytucyjnej, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej (pkt III sentencji).