Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1203/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 c
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Asesor WSA Monika Krywow, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 64c § 4 i 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] r. nr [...], którym obciążono A w C. (dalej: wierzyciel, strona, skarżący) kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego wobec zobowiązanego B sp. z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...] w kwocie [...] zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. o nr [...] oraz [...] z wniosku wierzyciela. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych organ naliczył koszty egzekucyjne od tytułu nr [...] w łącznej kwocie [...] zł, a od tytułu nr [...] w łącznej kwocie [...] zł.

Powyższe postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z uwagi na bezskuteczność postanowieniem z dnia [...] r. nr [...]. Zawiadomieniem dnia [...] r. numer [...] poinformowano wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł. Pismem z dnia 24 lipca 2017 r. wierzyciel wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych określonych w powyższym zawiadomieniu. W dniu [...] r. wydano postanowienie nr [...] o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Zażalenie na to postanowienie zostało uwzględnione przez organ nadzoru, który postanowieniem z dnia [...] r. [...] uchylił zaskarżone postanowienie w całości i orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych w kwocie [...] zł, t.j. dla tytułu wykonawczego nr [...] łącznie [...] zł (w tym opłata manipulacyjna - 4.275 zł i opłata za zajęcie rachunku bankowego - [...] zł) oraz dla tytułu wykonawczego nr [...] łącznie [...] zł (w tym opłata manipulacyjna [...] zł i opłata za zajęcie rachunku bankowego [...] zł).

Skarga na powyższe postanowienie została oddalona wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 1330/17.

Na skutek skargi kasacyjnej od tego orzeczenia NSA wyrokiem z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18 uchylił wspomniany wyrok oraz postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] r. nr [...] o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...] zł.

NSA stwierdził, że opłata z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym rachunku bankowym są środki pieniężne. Jednocześnie NSA uznał, że organ egzekucyjny miał prawo do naliczenia opłaty manipulacyjnej, w wysokości ustalonej w oparciu o wytyczne zawarte w wyroku TK z dnia 17 listopada 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Trybunał nie podważył zasadności naliczenia kosztów egzekucyjnych za dokonane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne, a jedynie wskazał na konieczność określenia ich granicy stosownie do ich pracochłonności i kosztowności.

Organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia [...] r. nr [...] uwzględnił zatem, że w art. 64 § 1 u.p.e.a. wyszczególniającym wysokość stawek za poszczególne czynności egzekucyjne, w punkcie 6 przewidziana jest opłata za zajęcie nieruchomości wynosząca 8% od dochodzonej należności, maksymalnie jednak 34.200 zł. Tą wielkość uznano zatem za punkt odniesienia przy szacowaniu kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela. Przyjmując więc, że dla stawki 8% przyjętej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. maksymalną kwotą jest 34.200 zł, górna granica opłaty manipulacyjnej wg 1% stopy daje kwotę 4.275 zł od każdego tytułu wykonawczego.

Z uwagi na fakt, iż z zajętych rachunków bankowych nie wyegzekwowano żadnych środków pieniężnych, zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18, nie obciążono wierzyciela kosztami wierzyciela kosztami egzekucyjnymi za zajęcie rachunku bankowego w C.

W związku z powyższym koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela objęły wyłącznie opłatę manipulacyjną; dla tytułu wykonawczego nr [...] w kwocie 4.275 zł, a dla tytułu nr [...] w kwocie [...] zł

Wierzyciel w dniu 18 października 2017 r. wpłacił na konto organu egzekucyjnego kwotę [...] zł, która jest zgodna z postanowieniem organu nadzoru z dnia [...] r. nr [...]. Różnica pomiędzy kwotą wpłaconą a kwotą wynikającą z niniejszego postanowienia tj. ([...] zł), po uprawomocnieniu się niniejszego postanowienia zostanie zwrócona wierzycielowi.

Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem organu nadzoru z dnia [...] r. nr [...].

WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 15 stycznia 2021 r., sygn. akt

I SA/GI 718/20 uchylił wspomniane wyżej postanowienie organu nadzoru. Sąd ten wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ powinien ocenić, czy ustalone koszty egzekucyjne (opłata manipulacyjna) na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., z uwzględnieniem odkodowanych w/w wyrokiem TK wzorców konstytucyjnych, są adekwatne w znaczeniu wskazanym przez Trybunał do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz czy pozostają w związku z efektywnością egzekucji. W przekonaniu Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy, opłata musi być ustalana przez pryzmat wymogu jej proporcjonalności, relacyjności do nakładu pracy i faktycznych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny, tak, aby zachowany został charakter tej opłaty jako rzeczywiście rekompensującej koszty angażowania aparatu państwowego w egzekucję należności publicznych. Konieczne będzie uwzględnienie i tego, aby obliczone w ten sposób koszty nie stanowiły dla wierzyciela swoistej kary, szczególnie, że w tej sprawie obciążany jest nie dłużnik, lecz wierzyciel. W tym kontekście wykazanie adekwatności ustalonych kosztów nabiera szczególnie doniosłego znaczenia, gdyż ich wysokość nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności i stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia. Sąd zasygnalizował, że wskazówek interpretacyjnych w jaki sposób należy wyliczyć sporne koszty, można poszukiwać w nowelizacji ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553), która wejdzie w życie 20 lutego 2021 r. i która stanowi wykonanie w/w wyroku TK, sygn. SK 31/14, w zakresie objętym niniejszym sporem. Przewidziano tam, że co do zasady opłata manipulacyjna za wszczęcie postępowania egzekucyjnego wynosi 40 zł, a w przypadku wszczęcia egzekucji co do zasady - 100 zł. W uzasadnieniu projektu do tej ustawy (por. Sejm VIII kadencji, druk 3379) wskazano, że odstąpiono od dotychczasowego, procentowego sposobu naliczania tej opłaty. Przyjęto dwie kwotowe stawki tej opłaty znając, że zakres czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny w związku ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie jednego tytułu wykonawczego jest taki sam, niezależnie od wysokości należności pieniężnej ujętej w tym tytule. W przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej opłata manipulacyjna wynosi 100 zł, a jej wysokość powiązano ze średnią wydatków, jakie ponosi urząd skarbowy na obsługę tytułu wykonawczego. Uznano, że wszczęcie egzekucji administracyjnej oznacza konieczność podejmowania przez organ egzekucyjny szeregu czynności związanych z prowadzeniem tej egzekucji, w ramach której stosuje się środki przymusu, rozpatruje środki zaskarżenia oraz informuje uczestników postępowania egzekucyjnego o istotnych okolicznościach faktycznych i prawnych. Opłata manipulacyjna ma więc charakter wydatku związanego z koniecznością zapewnienia funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, którego zadaniem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku wynikającego z przepisów prawnych lub orzeczeń organów administracji publicznej lub sądów. Przyjęto, że opłata manipulacyjna jest pobierana od każdego tytułu wykonawczego, co ma ułatwić sposób naliczania tej opłaty, niezależny od wysokości dochodzonej należności pieniężnej, z uwagi na zakres niezbędnych czynności do obsługi jednego tytułu wykonawczego. W tym ujęciu opłata manipulacyjna, oprócz refinansowania wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, ma także pełnić funkcję prewencyjną. Sąd zaznaczył, że co oczywiste na dzień orzekania przez organ ustawa powyższa nie obowiązywała, jednakże ustawodawca wskazał w niej jakie stawki opłaty manipulacyjnej uznaje za adekwatne do nakładu pracy organu egzekucyjnego, i które jednocześnie zapewniają finasowanie aparatu egzekucyjnego. W tym aspekcie dyrektywy w niej zawarte mogą być pomocne przy ustalaniu w/w adekwatności i elementów, jakie należy w brać pod uwagę w tym zakresie.

Organ nadzoru po ponownym rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], zaskarżonym w niniejszej sprawie, utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia stwierdzono, że jest ono konsekwencją zmiany obowiązujących uregulowań prawnych dotyczących kosztów egzekucyjnych oraz treści wyroku WSA w Gliwicach z 15 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 718/20.

Organ egzekucyjny wydając postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, stosując się do treści wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, uwzględnił, że opłata manipulacyjna w przypadku dokonania zajęcia nieruchomości wynosi 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. Organ egzekucyjny przyjął więc opłatę manipulacyjną w wysokości 1%, nie więcej jednak niż 1/8 kwoty 34.200 zł, czyli 4.275 zł. Wyliczona w ten sposób opłata manipulacyjna nie jest rażąco wysoka, czyli nie nastąpiło całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością wyliczonych kosztów. WSA w Gliwicach wskazał wprawdzie na konieczność dokonania oceny czy ustalone koszty są adekwatne do poziomu skomplikowania czynności odejmowanych przez organ egzekucyjny, ale jednocześnie nakazał szukania wskazówek interpretacyjnych do takiego wyliczenia w nowelizacji ustawy egzekucyjnej.

Organ nadzoru wskazał, że zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.

W przedmiotowej sprawie wystąpiła jednak radykalna zmiana stanu prawnego w kwestii określania wysokości kosztów egzekucyjnych, gdyż obecnie ustawodawca, uwzględniając wytyczne Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, ustawą z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1553), która obowiązuje od dnia 20 lutego 2021 r., zmienił przepisy regulujące koszty egzekucyjne w sposób kompleksowy, ustalając nowe zasady ich naliczania i poboru.

W ustawie tej przyjęto odmienny od dotychczasowego sposób naliczania opłaty manipulacyjnej, odstępując od procentowego sposobu naliczania tej opłaty od wysokości dochodzonego obowiązku poprzez przyjęcie dwóch kwotowych stawek tej opłaty (40 zł lub 100 zł).

Stosownie do art. 1 pkt 19 ww. ustawy nadano nowe brzmienie przepisowi art. 64 u.p.e.a. Zgodnie z art. 64 § 1 i § 2 w brzmieniu obowiązującym od 20 lutego 2021 r., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną za wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej. Opłata manipulacyjna wynosi 40 zł, a w przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej ulega podwyższeniu i wynosi 100 zł. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego oddzielnie do każdego tytułu wykonawczego. Ustalenie tej wysokości opłaty manipulacyjnej powiązano ze średnią wydatków, jakie ponosi urząd skarbowy na obsługę tytułu wykonawczego. Uznano, że wszczęcie egzekucji administracyjnej oznacza bowiem konieczność podejmowania przez organ egzekucyjny szeregu czynności związanych z prowadzeniem tej egzekucji, w ramach której stosuje się środki przymusu, rozpatruje środki zaskarżenia oraz informuje uczestników postępowania egzekucyjnego o istotnych okolicznościach faktycznych i prawnych. Opłata manipulacyjna ma więc charakter wydatku związanego z koniecznością zapewnienia funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, którego zadaniem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku wynikającego z przepisów prawnych lub orzeczeń organów administracji publicznej lub sądów.

Z kolei w odniesieniu do opłaty egzekucyjnej ustawodawca zrezygnował z dotychczasowego systemu naliczania opłat w egzekucji należności pieniężnej za dokonanie przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W celu uproszczenia tego systemu w art. 64 § 4 u.p.e.a. wprowadzono regulację stanowiącą podstawę do naliczania, co do zasady, opłaty egzekucyjnej pobieranej w wysokości proporcjonalnej do wyegzekwowanych środków pieniężnych. Obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej uzależniono od efektów czynności egzekucyjnych prowadzących do ściągnięcia dochodzonych należności pieniężnych.

W myśl jednak art. 6 ww. ustawy z dnia 4 lipca 2019 r., w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a więc przed 20 lutego 2021 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11.

Postępowanie egzekucyjne dotyczące wystawionych przez wierzyciela tytułów wykonawczych o numerach: [...] oraz [...] zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553, dalej także: ustawa nowelizująca) i zostało zakończone postanowieniem z dnia [...] r. nr [...].

W omawianej sprawie istotne są zatem przede wszystkim zapisy art. 7-8 ustawy nowelizującej.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł.

Zgodnie z art. 7 ust. 2 ww. ustawy, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (czyli do dnia 20 lutego 2021 r.) opłata, o której mowa w ust. 1 została częściowo wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości niższej niż 100 zł, opłatę pobiera się w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 100 zł, a kwotą opłaty wyegzekwowanej lub zapłaconej.

Natomiast w myśl art. 7 ust. 3 nie pobiera się opłaty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie ww. ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł.

Z akt sprawy wynika, że przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej wierzyciel uregulował koszty egzekucyjne określone postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia [...] r. nr [...], zatem przepisy art. 7 ust. 1-3 ww. ustawy nie mają w tej sprawie zastosowania, a organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu zasadnie naliczył opłatę manipulacyjną (miarkował) dla tytułu wykonawczego nr [...] do limitu wysokości 4.275 zł (pierwotnie [...] zł), natomiast dla tytułu nr [...] w wysokości [...] zł (nie przekracza limitu 4.275 zł).

Podobna regulacja, zawarta w art. 8 ust. 1 – ust. 3 ww. ustawy dotyczy opłaty za czynności egzekucyjne. Zaskarżonym postanowieniem nie obciążono wierzyciela kosztami egzekucyjnymi za zajęcie rachunku bankowego, gdyż organ egzekucyjny uznał, iż opłata taka byłaby nienależna z uwagi na fakt, że na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych.

Zatem argumenty podniesione w zażaleniu, iż doszło do nieuprawnionego i zawyżonego naliczenia opłaty manipulacyjnej w łącznej wysokości (wynikającej z obu tytułów wykonawczych) [...] zł, zgodnie z zestawieniem wskazanym w zaskarżonym postanowieniu organu egzekucyjnego nie mogą obecnie być oceniane.

Także nieuprawnione byłoby obecnie przyporządkowane do poszczególnych i zidentyfikowanych czynności dokonanych przez organ w toku tego postępowania i obniżenie opłaty manipulacyjnej do wysokości rzeczywistych wydatków lub opłat poniesionych przez organ egzekucyjny w toku przedmiotowego postępowania, bowiem takiego sposobu naliczania (miarkowania) kosztów egzekucyjnych w ustawie z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1553) nie przewidziano.

W skardze na powyższe postanowienie, reprezentujący skarżącą radca prawny zarzucił:

a. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na jego niezastosowaniu i pominięcie wydanej przez Sąd oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu NSA z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18 oraz wyroku WSA w Gliwicach z dnia 15 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/GI 718/20 zapadłych uprzednio w sprawie,

b. naruszenie art. 6 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych ustaw (Dz. U z 2019 r., poz. 1553) jako przepisu przejściowego znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie, podczas gdy w sprawie nie mogły one zostać zastosowane bowiem zgodnie z treścią tego przepisu, to jedynie w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11.

c. naruszenie przepisu art. 64 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu wprowadzonym ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych ustaw (Dz. U z 2019 r. poz. 1553) poprzez jego pominięcie i niezastosowanie w sprawie;

2. na wypadek zaś nieuwzględnienia stanowiska określonego w zarzutach wskazanych powyżej w pkt 1 b i c zarzucono ponowne naruszenie prawa materialnego, a to art. 64 § 6 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie polegające na tym że:

- organ dokonał jedynie matematycznego przyporządkowania opłaty bez ustalenia rzeczywistych wydatków i opłat poniesionych przez organ w toku postępowania egzekucyjnego, a tym samym błędnie zastosował wytyczne określone wyrokiem TK z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 w zakresie stosowania przepisów, które nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, i jako takie są niezgodne z Konstytucją RP, a w konsekwencji doszło do nieuprawnionego i zawyżonego naliczenia opłaty manipulacyjnej w łącznej wysokości (wynikającej z obu tytułów wykonawczych) [...] zł zgodnie z zestawieniem wskazanym w zaskarżonym postanowieniu;

Nadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania, t.j. art. 7, art. 10, art. 77, art. 80, art. 81 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. oraz w związku z art 18 u.p.e.a. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia bez przeprowadzenia postępowania w kierunku ustalenia opłat i nakładu pracy rzeczywiście poniesionych w toku postępowania egzekucyjnego w stosunku do dłużnika i w konsekwencji ustalenie ich na poziomie szacunkowym, w oderwaniu od rzeczywistych czynności organu egzekucyjnego polegających na zajęciu rachunków bankowych dłużnika (wysłanie pism), a w konsekwencji ustaleniu kosztów egzekucyjnych w sprawie w wysokości nieuzasadnionej w żadnej mierze wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania czynności egzekucyjnych podejmowanych przez organ.

Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej obowiązku zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi na wstępie podniesiono, że obecnie organ nadzoru w zaskarżonym postanowieniu ograniczył się w istocie do powielenia argumentów prezentowanych w postanowieniu z dnia [...] r. nr [...] i zaaprobowania wyliczenia kosztów egzekucyjnych dokonanego przez organ egzekucyjny. Co do zasadności poniesienia przez wierzyciela kosztów opłaty manipulacyjnej, organ nadzoru wskazał jedynie na zmianę stanu prawnego, a nadto stwierdził, że wyliczona stawka opłaty manipulacyjnej nie jest "rażąco wysoka, czyli nie wystąpiło całkowite zerwanie związku ze świadczeniem organu, a wysokością wyliczonych kosztów". Dodatkowo zaś organ wskazał, że przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej wierzyciel uregulował koszty określone postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia [...] r., a zatem art. 7 ust. 1 - 3 ustawy nowelizującej nie znajdują zastosowania w sprawie.

Dalej pełnomocnik skarżącej podkreślił, że niniejsza sprawa była już przedmiotem rozważań i wskazań sądów administracyjnych. Przywołał zatem wyrok NSA z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. I GSK 2918/18, w którym stwierdzono, że organ egzekucyjny miał prawo do naliczenia jedynie opłaty manipulacyjnej, ale w wysokości ustalonej w oparciu o wytyczne zawarte w w/w wyroku TK. Opłata ta powinna być obliczona w taki sposób, aby wierzyciel nie odebrał jej jako swoistej kary, a mianowicie w szczególności uwzględniać czasochłonność, czy stopień skomplikowania podejmowanych czynności.

Dalej autor skargi stwierdził, że opłaty manipulacyjne przyjęte na podstawie stawek procentowych wskazanych w u.p.e.a. były (i są) wątpliwe z punktu widzenia wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, na co zwrócił uwagę zarówno TK, jak i NSA, a następnie WSA w wyroku z dnia 15 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/GI 718/20. Sąd ten wyraźnie nakazał organowi, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu ocenił, czy ustalone koszty egzekucyjne (opłata manipulacyjna) na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy z uwzględnieniem odkodowanych w/w wyrokiem TK wzorców konstytucyjnych, są adekwatne w znaczeniu wskazanym przez Trybunał do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz czy pozostają w związku z efektywnością egzekucji. Dodał również, że opłata musi być ustalana przez pryzmat wymogu jej proporcjonalności, relacyjności do nakładu pracy i faktycznych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny, tak, aby zachowany został charakter tej opłaty jako rzeczywiście rekompensującej koszty angażowania aparatu państwowego w egzekucję należności publicznych, a nadto by koszty nie stanowiły dla wierzyciela swoistej kary.

W ocenie pełnomocnika skarżącej organ nadzoru wytycznym tym nie sprostał. Nie przeprowadził bowiem wywodu zmierzającego do oceny nakładu pracy organu egzekucyjnego, skuteczności egzekucji, opisu skomplikowania sprawy egzekucyjnej i czynności w ramach niej podejmowanych, czym naruszył art. 153 u.p.e.a. Nadto wskazano, że opis "Przebiegu postępowania" jako element opisowy zaskarżonego postanowienia wskazuje, że w toku egzekucji rolą organu egzekucyjnego było w istocie jedynie kierowanie standardowej, pisemnej korespondencji do dłużnika, banku i wierzyciela (doręczenie tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu), umorzenie egzekucji, naliczenie kosztów. Nie wydaje się zatem, aby ustalone koszty opłaty manipulacyjnej były adekwatne do nakładu pracy czy rzeczywistych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny w sprawie.

Odnosząc się zaś do przepisów intertemporalnych autor skargi zaakcentował, że WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 15 stycznia 2021 r. w sprawie I SA/GI 718/20, wskazał, że "wskazówek interpretacyjnych w jaki sposób należy wyliczyć sporne koszty, można poszukiwać w nowelizacji ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r, poz. 1553), która wejdzie w życie 20 lutego 2021 r. i która stanowi wykonanie w/w wyroku TK ,sygn. SK 31/14, w zakresie objętym niniejszym sporem. Wywód Sądu zacytowano na str. 5 - 6 skargi.

W kontekście powyższego podniesiono, że argumentacja organu dotycząca przepisów intertemporalnych i stosowania wprost u.p.e.a. w nowelizowanej treści wydają się być pozbawione podstaw, podczas gdy Sąd wskazał organowi na sposób ustaleń i posiłkowe stosowanie celu i zamierzenia ustawodawcy, który wypełniając orzeczenie TK określił stosowne stawki opłaty manipulacyjnej.

Niezależnie od powyższego, odnośnie przepisów intertemporalnych, podniesiono, że zgodnie z art. 64 c § 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 lutego 2021 r. organ egzekucyjny wydawał postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych m.in. na żądanie wierzyciela po uprzednim zawiadomieniu tegoż wierzyciela w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne. Na postanowienie to przysługiwało zażalenie. Administracyjne postępowanie egzekucyjne to zorganizowany ciąg czynności podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz inne podmioty w celu doprowadzenia do przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną w stosunku do podmiotu zobowiązanego (dłużnika). W ramach tego postępowania organy te oraz podmioty podejmują szereg czynności materialno - technicznych oraz czynności procesowych, w tym także wydają egzekucyjne akty administracyjne. Podmiotom, w stosunku do których podejmowane są te działania, a także wierzycielom przysługuje katalog instrumentów - środków prawych związanych z ochroną ich praw w toku postępowania egzekucyjnego. Jednak co wymaga podkreślenia cel tego postępowania jest jeden - wykonanie określonego obowiązku przez zobowiązanego (nie wierzyciela), (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3223/15). Z chwilą odpadnięcia tego celu postępowanie egzekucyjne ulega zakończeniu i zostaje umorzone. Zasadą na gruncie u.p.e.a. sprzed nowelizacji było, że koszty związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają w pierwszej kolejności zobowiązanego i podlegają przymusowemu ściągnięciu od niego w drodze egzekucji (w ramach postępowania egzekucyjnego). Zobowiązany już w czasie postępowania egzekucyjnego odpowiadał z mocy prawa z tytułu powstających w jego trakcie obowiązków uiszczenia określonych kosztów egzekucyjnych. Inaczej sytuacja miała się natomiast w stosunku do wierzyciela. Wierzyciel bowiem dopiero, na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 lutego 2021 r., na zasadzie ustawowego wyjątku ponosił odpowiedzialność za całość kosztów postępowania egzekucyjnego, ale wyłącznie jeśli postępowanie egzekucyjne doprowadziło do wniosku, że opłaty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Tym samym wierzyciel odpowiadał za koszty egzekucyjne dopiero po bezskutecznym zakończeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego.

Zatem zobowiązany odpowiadał za koszty egzekucyjne już w trakcie toczącego się, niezakończonego postępowania egzekucyjnego, od daty, w której, na podstawie danego przepisu prawa, powstawał obowiązek ich uiszczenia, a zawiadomienie o wysokości tych kosztów otrzymywał na wniosek (art. 64c § 6a pkt 1). Z kolei wierzyciel ponosił koszty dopiero po zakończeniu (umorzeniu) postępowania egzekucyjnego, co wynika z art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. sprzed dnia 20 lutego 2021 r.. W tym przypadku przepis art. 64c §6 a pkt 2 oraz § 7 u.p.e.a. wprowadził regułę, że obowiązek powstania kosztów powstawał z chwilą dokonania zawiadomienia wierzyciela o wysokości kosztów, które mogło zostać doręczone dopiero po ostatecznym umorzeniu ostatecznego postępowania egzekucyjnego lub wówczas na stosowny wniosek koszty egzekucyjne były ustalane w formie aktu administracyjnego postanowienia.

Zdaniem autora skargi wydawane na zasadzie art. 64 c § 7 w zw. z art. 64 c § 6 a pkt 2 u.p.e.a. sprzed nowelizacji postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami nie jest "postanowieniem wydawanym w ramach postępowania egzekucyjnego" w rozumieniu ustawy nowelizującej. Postanowienie takie mogło zostać wydane dopiero po złożeniu przez wierzyciela w określonym terminie (14 dniach od dnia doręczenia wierzycielowi zawiadomienia o wysokości kosztów), a to zaś mogło zostać doręczone wierzycielowi w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Bezwzględnie zatem procedura ta następowała już po ostatecznym postanowieniu o umorzeniu egzekucji.

Na gruncie ustawy nowelizującej brak jest przepisów przejściowych dotyczących procedury obciążania wierzyciela niewyegzekwowanymi od zobowiązanego opłatami, w tym opłatą manipulacyjną. Skoro na gruncie wcześniejszych przepisów postępowanie takie następowało już po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, to fakt ten powoduje, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie powinien znaleźć art. 64 § 1 u.p.e.a. obowiązujący od 20 lutego 2021 r., bowiem brak podstaw do zastosowania przepisów art. 6 ustawy nowelizującej.

Stosowanie retroaktywne prawa nie może być wprowadzone w drodze interpretacji, a musi być jasno wypowiedziane w samej ustawie, nie zachodzi zatem w sprawie sytuacja opisana w art. 6 ustawy nowelizującej. Zastosowanie wykładni, w której interpretator odchodzi od sensu językowego przepisu, może być uzasadnione tylko w wyjątkowych okolicznościach, ponieważ adresaci norm prawnych mają prawo polegać na tym, co ustawodawca rzeczywiście wyraził, a nie na tym, co chciał uczynić lub uczyniłby, gdyby znał nowe lub inne okoliczności (por. wyroki SN z dnia 11 listopada 2011 r., sygn. akt IV CSK 70/11 oraz z dnia 18 stycznia 2008 r., sygn. akt V CSK 351/07). Zgodnie bowiem z treścią § 30 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej, jeżeli ustawodawca zamierza czasowo zachować w mocy przepisy dotychczasowej ustawy, zaznacza się to w nowej ustawie.

Niewłaściwe jest zatem traktowanie dyspozycji art. 6 ust 1, a tym bardziej art. 7 ust. 1 - 3 ustawy nowelizującej jako przepisu przejściowego znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie. Zgodnie z treścią tego przepisu, to jedynie w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. Norma ta nie dotyczy bowiem zainicjowanych procesów "wpadkowych" po umorzonym postępowaniu egzekucyjnym, co prawda rozpoczętym przed dniem wejścia w życie nowelizującej ustawy. Norma ta ma zatem zastosowanie wyłącznie do spraw, w których toczy się w dalszym ciągu postępowanie "główne", które do dnia wejścia w życie nowelizacji nie zostało ukończone.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego wskazano, że na dzień złożenia wniosku wierzyciela o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, brak było toczącego się postępowania wszczętego skargą lub innym wnioskiem strony w toku postępowania egzekucyjnego. Postępowanie to uprzednio i ostatecznie zostało przecież umorzone postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] wydanym na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Tym samym na dzień wejścia w życie postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego B sp. z o.o. było ostatecznie zakończone. Z kolei samo postępowanie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania było na dzień wejścia w życie ustawy nowelizującej zakończone ostatecznie dopiero zaś wskutek pozyskania waloru prawomocności wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 stycznia 2021 r. w sprawie I SA/GI 718/20 zostało "wyeliminowane" z obrotu postanowienie z dnia [...] r. nr [...].

W konsekwencji, skoro sprawa niniejsza dotyczy sprawy incydentalnej po zakończonym ostatecznie postępowaniu egzekucyjnym w stosunku do zobowiązanego (dłużnika), brak jest w tym zakresie przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej. Regulacji takich nie można wywodzić w drodze wykładni. W tym stanie rzeczy aktualnie orzeczenie winno obejmować opłatę manipulacyjną w wysokości maksymalnej 100 zł.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r., którym obciążono skarżącego wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego wobec zobowiązanego B sp. z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. o nr [...] oraz [...] w kwocie [...] zł.

Kontrolę tę rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną rozumieć należy wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu, czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią zaś z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Sąd administracyjny rozpoznający skargę na rozstrzygnięcie wydane w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ administracyjny, związany jest również takimi ocenami prawnymi (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 248/20, wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wskazał m.in. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 18 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 1197/19, kontrola legalności przez sąd administracyjny decyzji, wydanej w ramach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a., sprowadza się w głównej mierze do oceny, czy organy podporządkowały się ocenie prawnej wyrażonej w poprzednim wyroku. Ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

W wydanych w niniejszej sprawie, wiążących organy i skład orzekający wyrokach: NSA z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. I GSK 2918/18 oraz WSA w Gliwicach z dnia 15 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 718/20 stwierdzono, że organ egzekucyjny był uprawniony do naliczenia jedynie opłaty manipulacyjnej (co zostało uwzględnione przez organ egzekucyjny) i to w wysokości ustalonej w oparciu o wytyczne zawarte w wyroku TK z dnia 17 listopada 2016 r., SK 31/14. Opłata ta powinna być obliczona w taki sposób, aby wierzyciel nie odebrał jej jako swoistej kary, a mianowicie w szczególności uwzględniać czasochłonność oraz stopień skomplikowania podejmowanych czynności. WSA w Gliwicach uchylając poprzednie postanowienie organu nadzoru ze względu na naruszenie art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz art.153 p.p.s.a. stwierdził, że w reakcji na wspomniany wyrok TK ustawodawca w art. 1 pkt 19 ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553 ze zm.), która wejdzie w życie 20 lutego 2021 r. (z wyjątkami wskazanymi w art. 15 pkt 1 i pkt 2) przewidział w zmienionym art. 64 § 4 maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych nie więcej niż 40.000 zł, natomiast w zmienionym art. 64 § 1 przewidziano, że opłata manipulacyjna za wszczęcie postępowania egzekucyjnego wynosi 40 zł, a w przypadku wszczęcia egzekucji 100 zł. W myśl art. 64 § 2 obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego. W art. 64 § 3 uregulowano zaś sytuacje, w których obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej nie powstaje, zaś w art. 64 § 9 przewidziano opłatę w wysokości 20 zł za określone czynności egzekucyjne w egzekucji należności pieniężnych.

WSA zauważył także, iż w swoich rozważaniach organ pominął argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Chodzi tu o uwzględnienie przy ustalaniu w/w opłaty takich kryteriów, jak właśnie: czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego. Opłaty przyjęte na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji są bowiem wątpliwe z punktu widzenia wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Sąd stwierdził, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ powinien zatem ocenić, czy ustalone koszty egzekucyjne (opłata manipulacyjna) na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., z uwzględnieniem odkodowanych w/w wyrokiem TK wzorców konstytucyjnych, są adekwatne w znaczeniu wskazanym przez Trybunał do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz czy pozostają w związku z efektywnością egzekucji. W przekonaniu Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy, opłata musi być ustalana przez pryzmat wymogu jej proporcjonalności, relacyjności do nakładu pracy i faktycznych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny, tak, aby zachowany został charakter tej opłaty jako rzeczywiście rekompensującej koszty angażowania aparatu państwowego w egzekucję należności publicznych. Za konieczne uznał Sąd, żeby obliczone w ten sposób koszty nie stanowiły dla wierzyciela swoistej kary, szczególnie, że w tej sprawie obciążany jest nie dłużnik, lecz wierzyciel. W tym kontekście wykazanie adekwatności ustalonych kosztów nabiera szczególnie doniosłego znaczenia, gdyż ich wysokość nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności i stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia. Jednocześnie Sąd zauważył, że wskazówek interpretacyjnych w jaki sposób należy wyliczyć sporne koszty, można poszukiwać w nowelizacji ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553), która wejdzie w życie 20 lutego 2021 r. i która stanowi wykonanie w/w wyroku TK sygn. SK 31/14, w zakresie objętym niniejszym sporem. Przewidziano tam, że co do zasady opłata manipulacyjna za wszczęcie postępowania egzekucyjnego wynosi 40 zł, a w przypadku wszczęcia egzekucji co do zasady - 100 zł. W uzasadnieniu projektu do tej ustawy (por. Sejm VIII kadencji, druk 3379) wskazano, że odstąpiono od dotychczasowego, procentowego sposobu naliczania tej opłaty. Przyjęto dwie kwotowe stawki tej opłaty znając, że zakres czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny w związku ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie jednego tytułu wykonawczego jest taki sam, niezależnie od wysokości należności pieniężnej ujętej w tym tytule. W przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej opłata manipulacyjna wynosi 100 zł, a jej wysokości powiązano ze średnią wydatków, jakie ponosi urząd skarbowy na obsługę tytułu wykonawczego. Uznano, że wszczęcie egzekucji administracyjnej oznacza konieczność podejmowania przez organ egzekucyjny szeregu czynności związanych z prowadzeniem tej egzekucji, w ramach której stosuje się środki przymusu, rozpatruje środki zaskarżenia oraz informowania uczestników postępowania egzekucyjnego o istotnych okolicznościach faktycznych i prawnych. Opłata manipulacyjna ma więc charakter wydatku związanego z koniecznością zapewnienia funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, którego zadaniem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku wynikającego z przepisów prawnych lub orzeczeń organów administracji publicznej lub sądów. Przyjęto, że opłata manipulacyjna jest pobierana od każdego tytułu wykonawczego, co ma ułatwić sposób naliczania tej opłaty, niezależny od wysokości dochodzonej należności pieniężnej, z uwagi na zakres niezbędnych czynności do obsługi jednego tytułu wykonawczego. W tym ujęciu opłata manipulacyjna, oprócz refinansowania wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, ma także pełnić funkcję prewencyjną. Co oczywiste, na dzień orzekania przez organ ustawa powyższa nie obowiązywała, jednakże ustawodawca wskazał w niej jakie stawki opłaty manipulacyjnej uznaje za adekwatne do nakładu pracy organu egzekucyjnego, i które jednocześnie zapewniają finasowanie aparatu egzekucyjnego. W tym aspekcie dyrektywy w niej zawarte mogą być pomocne przy ustalaniu w/w adekwatności i elementów, jakie należy w brać pod uwagę w tym zakresie.

Bezsporne jest, że organ nadzoru powyższych zaleceń nie wykonał, stwierdzając, że przed wejściem w życie ustawy nowelizującej wierzyciel uregulował koszty egzekucyjne określone postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia [...] r. nr [...], zatem przepisy art. 7 ust. 1-3 ustawy nowelizującej nie mają w tej sprawie zastosowania, a organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu zasadnie naliczył opłatę manipulacyjną (miarkował) dla tytułu wykonawczego nr [...] do limitu wysokości 4.275 zł (pierwotnie [...] zł), natomiast dla tytułu nr [...] w wysokości [...] zł (nie przekracza limitu 4.275 zł). Z powyższego wywieść można, choć nie zostało to jednoznacznie wyartykułowane, że organ nadzoru przyjął, iż skoro koszty egzekucyjne zostały uregulowane przed wejściem w życie nowelizacji u.p.e.a., to nie można zastosować nowych zasad ich naliczania, co automatycznie skutkuje akceptacją wysokości kosztów określonych w postanowieniu organu egzekucyjnego z dnia [...] r.

Negując powyższe stanowisko organu nadzoru wskazać należy na wstępie, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy nowelizującej niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. Zgodnie z art. 7 ust. 2 tej ustawy, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (czyli do dnia 20 lutego 2021 r.) opłata, o której mowa w ust. 1 została częściowo wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości niższej niż 100 zł, opłatę pobiera się w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 100 zł, a kwotą opłaty wyegzekwowanej lub zapłaconej. Natomiast w myśl art. 7 ust. 3 nie pobiera się opłaty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie ww. ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł.

Przywołane przepisy przejściowe (podobnie jak art. 8 i art. 9 ustawy nowelizującej) dotyczą kosztów egzekucyjnych niewyegzekwowanych lub niezapłaconych przed dniem wejścia w życie nowelizacji (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1162/21 oraz wyrok WSA w Gorzowie z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Go 502/21).

Posługując się w dalszych wywodach argumentacją przedstawioną we wspomnianym wyroku WSA w Gorzowie z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Go 502/21, którą skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, wskazać należy, że dla prawidłowej interpretacji mających w sprawie zastosowanie przepisów u.p.e.a. oraz art. 6 ustawy zmieniającej konieczne jest wskazanie, że postępowanie egzekucyjne, którego celem jest wyegzekwowanie drogą prawną wykonania przez zobowiązanego określonego obowiązku (art. 2 u.p.e.a.) oraz postepowanie w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych - w świetle przepisów u.p.e.z - stanowią postępowania odrębne, a ich przebieg podlega odrębnym regulacjom (aczkolwiek zakres podjętych czynności egzekucyjnych ma wpływ na wysokość kosztów egzekucyjnych). Postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych może zostać wydane dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, a jego przedmiotem jest ustalenie podmiotu zobowiązanego do zapłaty kosztów oraz ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 64c § 7 u.p.e.a. - w wersji obowiązującej do 19 lutego 2021 r. - organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w 6a. Na postanowienie służy zażalenie. W myśl art. 64c § 9 pkt 2 u.p.e.a. - według aktualnego stanu prawnego - organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych z urzędu, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym, niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wydania:

a) zawiadomienia o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli nie wydano postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji,

b) postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji,

c) postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, Na postanowienie w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych przysługuje zażalenie (§ 10).

Wskazać również należy, że koszty postępowania egzekucyjnego powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność, a ich egzekucja następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 64c § 5 i § 6 - przed zmianą, art. 64ca - według aktualnego stanu prawnego). Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje: - według stanu prawnego obowiązującego do dnia 19 lutego 2021 r. - art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a. - z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; natomiast według stanu prawnego obowiązującego od dnia 20 lutego 2021 r. - art. 26 § 3a-z chwilą:

1) doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym;

2) nadania tytułowi wykonawczemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym;

3) wystawienia tytułu wykonawczego w przypadku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne.

Postępowanie egzekucyjne dotyczące kosztów egzekucyjnych jest zatem niewątpliwie odrębnym postępowaniem, aniżeli postępowanie egzekucyjne dotyczące należności głównej, inny jest bowiem podmiot zobowiązany do zapłaty dochodzonej należności.

Jak więc wykazano powyżej postępowanie egzekucyjne o którym mowa w art. 6 ustawy nowelizującej oraz postępowanie w sprawie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego są postępowaniami odrębnymi. W związku z takim charakterem poszczególnych postępowań, jak wyżej wskazano, brak jest podstaw do przyjęcia, że regulacja zawarta w art. 6 ustawy zmieniającej rozciąga się również na będące w toku postępowania w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Organ naruszył zatem art.153 p.p.s.a., gdyż nie zachodzą przesłanki wyłączające związanie wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 15 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 718/20

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżonej postanowienie, zobowiązując właściwy organ, aby wykonał zalecenia wynikające ze wspomnianego wyżej orzeczenia. Jak już była mowa przepis ten zobowiązuje organ do uwzględnienia w ponownym orzekaniu sądowej oceny prawnej i nakazuje mu wykonanie sądowych wskazań dotyczących tego, co musi uczynić przed merytorycznym orzeczeniem. Nie jest rolą organu jakiekolwiek kontestowanie oceny prawnej lub ww. wskazań - organ ma obowiązek się do nich zastosować w pełni; nawet, jeżeli uważa inaczej (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 821/19).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. zasadzając na rzecz strony skarżącej kwotę 580 zł, obejmującą uiszczony wpis od skargi (100 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego (480 zł), określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.)