Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2642/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109 ust. 5 , art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e,
journal: Dz.U. 2021 poz 1285
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.
article: art. 138 § 1 pkt 1,
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 734 § 1, art. 750, art. 65 § 2, art. 627, art. 65 § 2, art. 8 § 2, art. 7, art. 77 § 1, art. 80,
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 145 § 1pkt 1 lit. c, art. 106 § 3, art. 200,
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 13 pkt 2,
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Asesor WSA Robert Żukowski (spr.) Protokolant st. ref. Lili Zawadzka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi "S." Sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2018r.; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz "S." Sp. z o.o. z siedzibą w B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej ,,Organ", ,,Prezes NFZ") decyzją z dnia 26 sierpnia 2022 r. nr [...] (dalej ,,zaskarżona decyzja"), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1285; dalej ,,ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez [...] (dalej ,,Skarżąca", ,,Płatnik", ,,Strona", ,,Spółka") utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej także ,,Organ I instancji") z dnia 9 sierpnia 2018 r. ustalającą, że pan M. J. (dalej ,,Uczestnik", ,,Zainteresowany") podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem cywilnym odpowiednie zastosowanie mają przepisy o zleceniu na rzecz Płatnika, realizowanej w okresie od 2 stycznia 2014 r. do 20 stycznia 2014 r.,od 3 marca 2014 r. do 17 marca 2014 r., od 7 kwietnia 2014 r. do 23 kwietnia 2014 r., od 8 lipca 2014 r. do 28 lipca 2014 r. (dalej ,,decyzja I instancji"). Decyzję wydano w następujących okolicznościach sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy wnioskiem z dnia 9 marca 2018 r. zwrócił się do Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez Uczestnika w okresach od dnia 2 stycznia 2014 r. do 20 stycznia 2014 r., od 3 marca 2014 r. do 17 marca 2014 r., od 7 kwietnia 2014 r. do 23 kwietnia 2014 r., od 8 lipca 2014 r. do 28 lipca 2014 r. z tytułu świadczenia pracy na podstawie umów cywilnoprawnych do których zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Podczas przeprowadzonej u płatnika składek kontroli Oddział ZUS ustalił, że działalność [...] związana jest głównie z tłumaczeniami tekstów. W okresie objętym kontrolą płatnik składek zawierał umowy o dzieło z całą grupą osób na ten sam termin. Przedmiotem zawieranych umów było wykonywanie tłumaczeń tekstów.

Organ I instancji w wydanej przez siebie decyzji wskazał, że z treści załączonych kopii umów dotyczących przedmiotowego postępowania wynika, że w okresach wskazanych przez Wnioskodawcę Uczestnik wykonywał prace polegające na tłumaczeniu tekstu. Organ przytoczył ustalony stan faktyczny wskazując, iż w trakcie kontroli przed ZUS przesłuchano Pana M. S., który zeznał iż od wielu lat współpracuje z [...] - tłumaczy teksty z dziedziny motoryzacyjnej i maszynowej, z języka angielskiego na polski. Tłumaczone teksty to instrukcje obsługi samochodów ciężarowych, ich serwisu, instrukcje obsługi poszczególnych części samochodowych. Praca musiała być wykonana osobiście a pan M. S. nie redagował tekstów, skupiając się jedynie na tłumaczeniu. Wskazano, iż pani K. B. (pracownik Skarżącej) zeznała, że praca osób zatrudnionych na podstawie umów o dzieło wykonywana była w ich domach, na ich sprzęcie. Firma [...] drogą elektroniczną przekazywała materiały do tłumaczenia, następnie przetłumaczony tekst tą samą drogą wracał do firmy, gdzie był weryfikowany przez tłumaczy zatrudnionych na miejscu, zgodnie z wymogami klienta.

W wyniku wniesionego przez Płatnika odwołania, Prezes NFZ wydał zaskarżoną decyzję na mocy której utrzymał decyzję Organu I instancji w mocy. Organ przytoczył w uzasadnieniu rozstrzygnięcia dotychczasowy stan faktyczny oraz treść zastosowanych przepisów prawa oraz wskazał na orzecznictwo Sądów powszechnych na poparcie swojego stanowiska w sprawie.

Organ uznał, że wprawdzie Skarżąca zawarła z Uczestnikiem umowę, którą nazwano "umową o dzieło", lecz w rzeczywistości jej treść odpowiada umowie o świadczenie usług. Wyjaśniono, iż Zainteresowany realizując umowy wykonywał obowiązki, które nie miały charakteru czynności przynoszących rezultat, a który skonkretyzowany winien być w umowach. Zobowiązanie w istocie zrealizowano w ramach umów starannego działania, mających charakter umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W świetle przytoczonego orzecznictwa sądów w przedmiotowej sprawie organ uznał, że czynności wykonywane przez Zainteresowanego, w żaden sposób nie zmierzają do powstania nowego bądź zmodyfikowanego, określonego w sposób dokładny, stanowiący o jego indywidualnym charakterze samoistnego dzieła, które zostało zdefiniowane w momencie zawierania umów. Organ jednocześnie podkreślił, że przedmiot umowy został określony w sposób ogólny, generalny i nie pozwalający odróżnić go od innych występujących na rynku tego typu usług. Ze zgromadzonego materiału nie wynika, by czynności wykonywane przez Zainteresowanego wynikające z umów i polegające na wykonaniu tłumaczeń miały charakter niestandardowy, niepowtarzalny, spełniający kryteria twórczego i indywidualnego utworu, jako przedmiotu prawa autorskiego. Oczywiście Narodowy Fundusz Zdrowia nie kwestionował dorobku naukowego Zainteresowanego, kwalifikacji czy osobistych właściwości ze względu, na które został zatrudniony przez płatnika składek jednakże Organ nie zgodził się jednak ze stanowiskiem, że w przedmiotowej sprawie Zainteresowany wykonując tłumaczenia, wytworzył jakieś dzieło. Wykonywanie przez Zainteresowanego umów było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzających do osiągnięcia rezultatów w postaci wykonania tłumaczeń. Wskazać zatem należy, że przedmiot omawianych umów nie koresponduje ze specyfiką umowy o dzieło w całym jej zakresie. Zarówno cel i treść zawartych umów sprzeciwiają się w tym przypadku właściwości (naturze) umowy o dzieło.

Odnosząc się do powoływanych wyroków sądowych Sądu Okręgowego w [...] wskazywanych przez pełnomocnika płatnika składek, organ wyjaśnił, iż nie mają one znaczenia w przedmiotowej sprawie bowiem ZUS Oddział w Bydgoszczy nie wydawał decyzji administracyjnej w stosunku do Zainteresowanego w zakresie ubezpieczeń społecznych, tym samym zapadłe wyroki nie odnoszą się do Zainteresowanego.

Natomiast w odniesieniu do wniosku odwołującego dotyczącego powołania biegłego na okoliczność rezultatywności i weryfikowalności tekstów wykonywanych przez tłumacza należy wyjaśnić, że przedmiotem niniejszego postępowania jest ustalenie jakiego charakteru są umowy zawarte pomiędzy stronami, badane w oparciu o zapisy zawarte w tych umowach, wykonywane przez Zainteresowanego czynności, w odniesieniu do przepisów k.c. w tym zakresie.

Powyższa decyzja stała się w całości przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucono naruszenie:

1) art. 734 § 1 w zw. z art. 750 KC w zw. z art. 65 § 2 k.c. poprzez zastosowanie tych przepisów w stanie faktycznym sprawy i uznanie, że Skarżącą i Ubezpieczonego łączyła umowa oświadczenie usług, mimo że zgodnie z treścią zobowiązania Ubezpieczony wykonywał z góry określone czynności, których materialnym rezultatem były w pełni weryfikowalne pod względem jakościowym dzieła w postaci tłumaczenia, co wypełnia dyspozycję art. 627 k.c. i stanowi umowę o dzieło, której zawarcie nie kreowało obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego;

2) art. 627 k.c. w związku z art. 65 § 2 k.c. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji nieuznanie, iż Skarżącą i Ubezpieczonego łączyły umowy o dzieło;

3) art. 627 k.c. w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. oprawie

autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r., nr 90, poz. 631 - tekst jednolity) poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że dzieło w rozumieniu Kodeksu cywilnego musi spełniać wymogi utworu w rozumieniu prawa autorskiego;

Posiłkowo zarzucono również mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.;

4) art. 8 § 1 KPA poprzez prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej polegające na przemilczeniu przez Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności, że wszystkie sprawy prowadzone z odwołania Skarżącej przeciwko ZUS przed Sądem Okręgowym w [...] zakończyły się korzystnie dla Skarżącej, tj. poprzez zmianę zaskarżonych decyzji ZUS i ustalenie, że osoby objęte decyzjami ZUS nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresach wskazanych w dotyczących ich decyzjach ZUS;

5) art. 8 § 2 KPA poprzez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny (a właściwie bez podania przyczyny) od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym poprzez pominięcie okoliczności, że prawomocne wyroki

Sądu Okręgowego w [...] zmieniające decyzje ZUS na korzyść Skarżącej zapadły na kanwie tej samej kontroli ZUS, w wyniku której ZUS zwrócił się do wojewódzkich oddziałów NFZ z wnioskiem objęcia współpracowników Skarżącej ubezpieczeniem zdrowotnym.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja Organu I instancji naruszają przepisy prawa procesowego w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2022 r., poz. 322; dalej ,,ppsa").

W postępowaniu administracyjnym reguły determinujące czynności ustalania stanu faktycznego, zwane zbiorczo postępowaniem wyjaśniającym, wytyczone są przede wszystkim przez uregulowane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, zasadę oficjalności, zasadę ciężaru dowodu, bezpośredniości i zupełności zgromadzonego materiału. Treścią zasady prawdy obiektywnej jest powinność organu procesowego dokonania ustaleń co do faktów zgodnie z ich rzeczywistym przebiegiem. Tylko takie fakty mogą stanowić podstawę załatwienia sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej także ,,NSA") z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Za zgodne z prawdą przyjmuje się w orzecznictwie takie ustalenia faktyczne, które prowadzą do konkluzji, że "w świetle przeprowadzonych dowodów fakt przeciwny dowodzeniu jest niemożliwy lub wysoce nieprawdopodobny" (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt V KK 13/13, LEX nr 1312594; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 czerwca 2013 r., sygn. akt II AKa 156/13, LEX nr 1349898). Wniosek o zaistnieniu określonego przebiegu zdarzeń może stanowić także rezultat uwzględniającego wiedzę wynikającą z zasad doświadczenia życiowego i obserwacji życia społecznego oraz logicznego rozumowania o faktach wykazanych określonymi dowodami (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2002 r., sygn. akt V KKN 426/00, OSNKW 2002/9–10, s. 81).

Ustanowiona w postępowaniu administracyjnym zasada oficjalności obciąża organ administracji publicznej obowiązkiem zebrania, a następnie rozważenia całego materiału dowodowego z urzędu. Koresponduje z nim przyjęta w tym postępowaniu koncepcja spoczywającego na organach administracji ciężaru dowodu, która nabiera szczególnego znaczenia w postępowaniu, którego przedmiotem jest nałożenie obowiązku lub też jego ustalenie. Ustalając zatem stan faktyczny sprawy organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) a następnie w oparciu o tak zebrany całokształt materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).

Podstawę prawną rozstrzygnięć wydanych w obu instancjach, stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 tej ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e). Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., dalej: ,,ustawa o systemie") stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tą samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 ustawy o systemie, obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

W świetle przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie jej istota sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy zawarte pomiędzy Płatnikiem a Zainteresowanym umowy były w istocie umowami o dzieło, jak twierdzi Skarżąca czy też umowami o świadczeniu sług, do których mają zastosowanie przepisy o zleceniu a w konsekwencji, czy zasadnie organy administracji publicznej obu instancji uznały, że Uczestnik podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zawartych umów.

Zgodnie z art. 627 K.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w związku z art. 627 K.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, na który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski [w:] J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 390-391).

Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok SN z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12, LEX nr 1350308, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., sygn. akt IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny [w:] E. Gniewek (red.), Kodeks cywilny.Komentarz, 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski [w:] K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 K.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 K.c. (por. L. Ogiegło [w:] J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 573 i nast.).

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 K.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu – dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski [w:] G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.

Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest zatem cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 K.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 K.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 K.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., sygn. akt II UK 60/12 - niepublikowane).

Przedmiotem spornych w niniejszej sprawie umów było tłumaczenie z języka obcego. Organy przyjęły, że umowy te nie wyczerpują pojęcia umowy o dzieło z uwagi na to, że ich wykonanie nie polegało na uzyskaniu określonego rezultatu. Skutek umowy uzależniony był bowiem od staranności wykonawcy, od którego nie wymaga się żadnych szczególnych cech osobistych. Przesądziło to, w ocenie Prezesa NFZ i Organu I instancji, o zastosowaniu w sprawie art. 750 K. c. w związku z art. 734 § 1 i 2 K. c. i nast. i w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.

W ocenie Sądu zastosowanie tych przepisów prawa było przedwczesne, bowiem Organy obu instancji nie pochyliły się nad istotą łączącego Skarżącą i Uczestnika stosunku zobowiązaniowego wynikającego z każdej z zawartych umów. W celu przeprowadzenia rzetelnej oceny charakteru prawnego umów należało zbadać nie tylko treść kontraktu, ale także ustalić jej rzeczywisty przedmiot. Jak wynika z okoliczności sprawy generalnie wynagrodzenie zatrudnionych u Skarżącego wykonawców było uzależnione od stopnia trudności tłumaczonego tekstu i jego wielkości (protokół przesłuchania M. S., K. B. osoby upoważnionej do reprezentacji płatnika – w aktach administracyjnych). Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy (umowy) nie wynika jednakże, choćby w stopniu ogólnym co było przedmiotem wykonanego tłumaczenia, a w szczególności czy przedmiot ten spełnia kryteria rezultatu, stanowiącego przecież istotę umowy o dzieło. Organy obu instancji w obszernych, jeżeli chodzi o ilość tekstu, wywodach decyzji nie skoncentrowały się na kwintesencji sporu i nie dokonały analizy zawartych umów ani też nie poczyniły innych ustaleń w sprawie, które pozwalałyby na dokonanie oceny istoty świadczenia do jakiego zobowiązany był Uczestnik. Z ustaleń faktycznych nie wynika ani stopień trudności tłumaczonego tekstu czy też jego ogólna tematyka ani nawet w jakim języku dokonywano przedmiotowych tłumaczeń. Na uwagę zasługują nadto stwierdzenia Organu zawarte w zaskarżonej decyzji co do dokonanej analizy dokumentów, do przetłumaczenia których nie zobowiązał się Uczestnik (str. 6 zaskarżonej decyzji) ale inna osoba wykonująca tłumaczenie na rzecz strony skarżącej w oparciu o inne umowy dotyczące innych zleceń (Pan M. S.). Co prawda organ przesłuchał osobę upoważnioną przez stronę skarżącą jednak osoba w odpowiedzi na zadawane pytania udzieliła odpowiedzi ogólnej co zważywszy na znaczącą ilość zleconych tłumaczeń na przestrzeni dłuższego czasu uznać należy za niewystarczające dla potwierdzenia charakteru (przedmiotu, poziomu trudności itp.) zawartych z uczestnikiem tego postępowania umów. W zaskarżonej decyzji organy administracyjne jednocześnie wskazywały, iż "... z uwagi na rodzaj przekazywanych do tłumaczenia tekstów – medyczne, techniczne, rolą tłumacza było jak najwierniejsze oddanie ich treści w innym języku a zatem ich ścisłe odwzorowanie zgodnie z wymogami klienta (...)" (str. 5 decyzji I). W tym stanie rzeczy organy obu instancji uznały jednak, że zawarte umowy przez Płatnika z Uczestnikiem niniejszego postępowania umowy nie są umowami o dzieło ale umowami o świadczenie usług do których mają zastosowanie przepisy o zleceniu bowiem dokonywane były przez uczestnika postępowania powtarzalne czynności nie prowadzące do konkretnego rezultatu, których przedmiot nie wynika co prawda z zawartych umów ale potwierdzają go inne ustalenia faktyczne (zeznania dwóch innych osób wykonujących inne czynności oraz ogólna wypowiedź uczestnika postępowania) .

Kwestionując nadaną przez strony nazwę i istotę umowy nie można jednak w ocenie Sądu poprzestać na odwołaniu się do ogólnie tylko związanych z przedmiotem sprawy poglądów orzecznictwa i doktryny, tak jak to zostało uczynione w zaskarżonej decyzji i decyzji I instancji, lecz konkretnie wskazać na okoliczności przemawiające za innym charakterem prawnym kontraktu. Tylko w ten sposób można podważyć wyrażoną przez strony w treści umowy ich wolę. Dopóki organ nie wykaże, że treść danej umowy, jej przedmiot i towarzyszące zawarciu kontraktu okoliczności świadczą o innym jej charakterze niż wskazuje jej nazwa, nie można skutecznie oznaczenia tego podważyć. Podkreślić przy tym należy, iż ustalenia faktyczne organu nie mogą być uznane za wystarczające wyłącznie w oparciu o milczenie uczestnika postępowania oraz ogólne wyjaśnienia strony skarżącej odnoszące się do generalnego jej funkcjonowania. Ustaleń faktycznych co do umów zawartych w tej konkretnie sprawie nie potwierdzają również ustalone dowody z zeznań i wyjaśnień świadków udzielających informacji o innych umowach. Kwestionując natomiast rodzaj zawartej przez strony umowy organ administracyjny w zderzeniu z biernością uczestnika i strony celem ustalenia istoty zawartych umów zobowiązany jest do przeprowadzenia tych ustaleń w konkretnej sprawie przez wezwanie do złożenia stosownych wyjaśnień przez uczestnika postępowania lub przez stronę skarżącą. w. W ocenie Sądu ograniczając wywód decyzji do ogólników lub wyjaśnień dotyczących innych umów zawieranych przez Skarżącą z innymi osobami, organy obu instancji nie zmierzyły się więc z istotą tej konkretnej rozpoznawanej sprawy. To zaś wymagało rozważenia tego, co stanowiło przedmiot umowy tj. czego dotyczyło owo tłumaczenie. W tym celu niezbędne było poczynienie dodatkowych ustaleń w sprawie, poza tymi które znajdują się w aktach sprawy, w szczególności przeprowadzenie dowodu z przedmiotu tłumaczenia, o ile istnieje jego materialny rezultat, ewentualnie przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność tego, co stanowiło przedmiot umowy i jak kształtowała się odpowiedzialność za ewentualne wady dzieła.

Dopiero na tej podstawie można dokonać rzetelnej analizy zawartej przez strony umowy i w konsekwencji – zasadności obowiązku w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego. Doszło zatem do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zakresie mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby bowiem zebrano niezbędny do wydania decyzji materiał i dokonano jego pełnej analizy, wynik postępowania mógłby być inny. Wymienione braki w prowadzeniu postępowania administracyjnego skutkują także tym, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem art. 107 § 3 K.p.a.

Przyjmując stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego trzeba wskazać, że ,,prawidłowe zastosowanie prawa materialnego zależy od uprzedniego ustalenia stanu faktycznego w stopniu pozwalającym na stwierdzenie, iż sporne okoliczności zostały wyjaśnione dostatecznie do wydania rozstrzygnięcia. Z zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwiniętej w dalszych przepisach, m.in. w art. 77 k.p.a., wynika obowiązek działania organów z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego urzeczywistnia się poprzez nałożenie na organ obowiązku wyczerpującego zebrania i zbadania całego materiału dowodowego, a następnie dokonanie oceny znaczenia i wartości tego materiału i oceny czy dana okoliczność została udowodniona (...). Nie jest wystarczające poprzestanie w tej sprawie na ogólnej wykładni przepisów dotyczących umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, treści spornej umowy i zaakceptowanie rozstrzygnięcia pomimo braku przedłożenia wyników spornej umowy (...). Chodzi bowiem nie o samo zawarcie umowy, lecz o ustalenie jej przedmiotu oraz sposobu i warunków realizacji (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 22 listopada 2018r., sygn. akt II UK 364/17, LEX nr 2580553). Organ, a w ślad za nim sąd administracyjny, nie jest związany nazwą umowy zawartej między skarżącą a uczestnikiem postępowania, lecz powinien ocenić jej charakter, cel i przedmiot. To zaś nie jest możliwe bez zbadania przedmiotu umowy, tj. wykonanego tłumaczenia w celu oceny charakteru spornej umowy. Dla ustalenia czy łączący skarżącą i uczestnika stosunek prawny był umową o dzieło czy umową zlecenia, organ powinien był przeprowadzić szczegółowe badanie umowy i przedmiotu świadczenia w niej określonego, co jest podkreślane w orzecznictwie sądów (por. np. wyroki NSA z 10 marca 2017 r. o sygn. akt: II GSK 3318/15, II GSK 2197/15 i II GSK 1836/15, a także wyroki SN z 22 listopada 2018 r., sygn. akt II UK 364/17 i II UK 362/17)." (tak NSA w wyroku z dnia 29 czerwca 2020r. sygn. akt II GSK 321/20)

Decyzja, w której stan faktyczny sprawy został przyjęty w oderwaniu od akt sprawy wymyka się kontroli sądowo administracyjnej. W tym stanie rzeczy zatem, z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, za przedwczesne jest rozstrzygnięcie w przedmiocie zarzutów skargi w zakresie naruszenia art. 750 w związku z 734 i nast. a także art. 627 w związku z art. 65 § 2 K.c. oraz naruszenia art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e ustawy o świadczeniach.

Rozpatrując sprawę ponownie organy zastosują się do oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku, to jest uzupełnią materiał dowodowy o wymienione elementy oraz ewentualnie inne dowody, które będą niezbędne go dokonania wszechstronnej oceny charakteru prawnego spornej umowy, w szczególności w zakresie tego co było przedmiotem tłumaczenia, czy tłumaczenie miało charakter powtarzany czy jednostkowy a także jaki był stopień skomplikowania pracy wykonanej przez Zainteresowanego i czy osiągnięty rezultat poddawał się sprawdzianowi na istnienie wad a następnie ocenią charakter spornej umowy w oparciu o kryteria różnicujące umowę o dzieło i umowę o świadczenie usług. Wyniki tych czynności powinny znaleźć odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym a następnie być przedmiotem analizy przy podjęciu rozstrzygnięcia w sprawie i zostać przedstawione w motywach wydanej ponownie decyzji.

Dostrzeżone przez Sąd w niniejszej sprawie naruszenia prawa dotykają w równym stopniu decyzje obu instancji. Z tego też powodu, na podstawie art. 135 ppsa Sąd uchylił także decyzję I instancji.

Odnosząc się do zgłoszonych w skardze wniosków dowodowych Sąd na podstawie art. 106 § 3 ppsa postanowił oddalić te wnioski bowiem nie dotyczyły one niniejszego postępowania i nie odnosiły się do uczestnika niniejszego postępowania.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach postępowania w punkcie drugim wyroku Sąd postanowił na podstawie art. 200 ppsa w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800), na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym (480 złotych).