Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 89/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 200 i art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 maja 2022 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 8 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 1 lipca 2021 r., nr [...]; 2. zasądza na rzecz skarżącego S. S. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 28 maja 2021r. S. S. (dalej: strona, skarżący), działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem H. S.. Wniosek zawierał oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 31 marca 2012 r.

Do wniosku dołączono dokumenty, obejmujące m.in.:

- orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 20 sierpnia 2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności H. S., gdzie wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność oraz że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 lipca 2019 r.,

- zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o pobieraniu przez skarżącego od dnia 1 kwietnia 2012 r. zasiłku dla opiekuna;

- oświadczenie skarżącego o rezygnacji z zasiłku opiekuńczego,

- oświadczenie skarżącego z dnia 28 maja 2021 r. o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w gospodarstwie rolnym w dniu 31 marca 2012 r.,

- oświadczenie skarżącego o rodzaju i częstotliwości czynności wykonywanych w związku z opieką nad ojcem.

Decyzją z dnia 1 lipca 2021 r. (nr [...]) Wójt Gminy [...] (dalej: organ I instancji) odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad ojcem H. S. oraz składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem.

Jako podstawę prawną wydania decyzji odmownej wskazano art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej jako "u.ś.r."). Przepisy te stanowią, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b) oraz że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Decyzją z dnia 8 grudnia 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej "k.p.a.", oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b u.ś.r., uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i odmówiło przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad ojcem H. S..

Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji co do zaistnienia podstawy do odmowy przyznania świadczenia wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W tym zakresie Kolegium zdecydowało się przychylić do stanowiska sądów administracyjnych wskazujących w związku z wydanym przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Niezasadnie też zdaniem Kolegium organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego prawa na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Skarżący wprawdzie posiada aktualnie prawo do zasiłku dla opiekuna jednakże złożył oświadczenie o rezygnacji z tego prawa w sytuacji przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji nie uwzględnił treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., które zezwala osobie uprawnionej do wyboru jednego ze świadczeń w razie zbiegu uprawnień do nich.

Niemniej, zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie świadczenie nie mogło zostać przyznane z uwagi na to, że sprawowana przez skarżącego opieka z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających ojca w jego codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem należnym za samo sprawowanie opieki, ale jest to świadczenie należne za rezygnację z aktywności zawodowej wymuszoną koniecznością sprawowania opieki nad najbliższą osobą. Treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustanawia szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką spośród nich jest jednak właśnie istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, na co wskazują słowa "w celu sprawowania opieki".

Odnosząc powyższe do realiów przedmiotowej sprawy Kolegium wskazało, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem H. S.. Mieszkanie jest czyste, przestronne, wyposażone w niezbędne sprzęty gospodarstwa domowego. Stworzone są odpowiednie warunki do odpoczynku i rekonwalescencji po ewentualnym leczeniu szpitalnym. Strona pozostaje bez zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. Ojciec strony jest osobą starszą, schorowaną. Opieka jest sprawowana całodobowo. Strona dba o czystość w mieszkaniu, pomaga ojcu w codziennej higienie osobistej, goleniu, ubieraniu i rozbieraniu, przed snem przygotowując go do odpoczynku nocnego. Dba o odpowiednie przyjmowanie leków, badania kontrolne i sprawdzanie stanu zdrowia ojca. Wychodzi wspólnie na spacery, przygotowuje posiłki.

W wykazie czynności wykonywanych w ramach sprawowanej opieki skarżący wskazał: pomoc przy kąpieli 2 razy w tygodniu, mycie protezy codziennie, pomoc przy prowadzeniu do toalety, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, przygotowanie ubrań, ćwiczenia fizyczne codziennie rano, mierzenie ciśnienia 5 razy dziennie, podawanie leków raz dziennie, insuliny cztery razy dziennie, przygotowywanie posiłków 5 razy dziennie, sprzątanie, pranie, prasowanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, spacery, przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, czynności ogrodnicze, czytanie pism urzędowych, układanie do snu, masaże stóp i nóg.

Oceniając te ustalenia Kolegium doszło do przekonania, że większość czynności jakie wykonuje skarżący wynika z faktu wspólnego zamieszkiwania z ojcem. Czynności wchodzące w zakres opieki związanej wyłącznie z osobą niepełnosprawną nie są zaś w tym przypadku zdaniem organu na tyle czasochłonne by stanowić przeszkodę w podjęciu pracy zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Wobec powyższego Kolegium uznało, że nie zachodzi wymagany przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r. związek pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem i orzekło o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.

Rozstrzygnięcie w zakresie uchylenia decyzji organu I instancji Kolegium uzasadniło zastosowaniem przez organ I instancji art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. dotyczącego opiekuna faktycznego dziecka, w sytuacji gdy osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym jest ojciec skarżącego. Dlatego też zastosowanie miał art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ponadto przepisy tej ustawy nie zawierają podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej przyznającej lub odmawiającej świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie rozstrzygania o składkach na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, działający przez pełnomocnika S. S. wniósł o uchylenie opisanej wyżej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie organowi pierwszej instancji sprawy do ponownego rozpoznania. W skardze zawarto ponadto wniosek o zasądzenie kosztów postępowania i o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Względem zaskarżonej decyzji podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi zakwestionowano prawidłowość przyjętego przez Kolegium stanowiska, aby w przedmiotowej sprawie zachodziła przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazano, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale też zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wskazane wyżej kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawodawcę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednoznacznie, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi być rezygnacja/niepodejmowanie przez opiekuna (wnioskodawcę) zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) pozostające w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w zakresie niepozwalającym na podjęcie jakiejkolwiek pracy, a między tymi obiema okolicznościami (rezygnacją/niepodejmowaniem pracy a koniecznością sprawowania wymaganej i koniecznej opieki) zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy.

Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę w pełni zgadza się z tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Jednak z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu analizowanego przepisu, musi być to opieka stała i długoterminowa.

Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza zatem to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

W niniejszej sprawie Kolegium stwierdziło, że sprawowana przez skarżącego opieka nad ojcem z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających ojca w jego codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu wniosek ten jest przedwczesny, bowiem znajdujące się w aktach sprawy dowody pozostawiają wątpliwości co do zakresu i rodzaju opieki jaką skarżący sprawuje nad ojcem. W sprawie przeprowadzony został wywiad środowiskowy, który jednak nie zawiera wszystkich koniecznych dla rozstrzygnięcia informacji. Przykładowo, przeprowadzający wywiad pracownik socjalny wskazał, że skarżący pozostaje bez zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem, nie wiadomo jednak, na czym oparte zostało to stwierdzenie, czy jest to przytoczenie oświadczenia S. S. czy własny wniosek pracownika socjalnego. Wskazał dalej, że ojciec strony jest osobą starszą i schorowaną, nie wskazał jednak, w jaki sposób schorzenia te ograniczają jego codzienne funkcjonowanie. Nie wiadomo, czy ojciec skarżącego jest osobą leżącą (na co wskazywałby fakt codziennego smarowania maścią na odparzenia) czy nie, czy jest względnie samodzielny i w jakim zakresie, czy może zostawać w domu sam, jeśli tak, to na jak długo. Na te pytania ustalenia zawarte w wywiadzie środowiskowym z dnia 24 czerwca 2021 r. nie udzielają odpowiedzi.

Zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organ jest zobowiązany do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego oraz oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Ponadto zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i zobowiązany jest do załatwienia sprawy mając na względzie interes publiczny i słuszny interes obywateli. Braki postępowania wyjaśniającego spowodowały, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Celowe jest w związku z tym ponowne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu poczynienia dokładniejszych ustaleń we wskazanym wyżej zakresie. Nie wystarczy zatem stwierdzenie, że pan H. S. jest osobą schorowaną i opieka nad nim sprawowana jest całodobowo, należy ustalić, w jaki sposób schorzenia te ograniczają codzienne funkcjonowanie osoby niepełnosprawnej i jaka jest rola opiekuna w zapewnianiu tej osobie wsparcia i opieki.

Ponadto orzekające w obu instancjach organy nie ustaliły również innych ważnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy okoliczności. Z wydanych w sprawie decyzji nie wynika bowiem, aby organy dokonały analizy treści i wiarygodności oświadczenia skarżącego z dnia 28 maja 2021 r., w którym wskazał, że będąc świadomy odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia oświadcza, że zaprzestał prowadzania gospodarstwa rolnego w dniu 31 marca 2012 r. i z tą też datą zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym.

Zgodnie z art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego (lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym), o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyrokach z 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 905/14: "Samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i - na przykład - z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą. Nie ma wątpliwości, że domniemanie takie nie byłoby potrzebne, gdyby sama własność gospodarstwa wystarczała do uznania właściciela za rolnika" oraz z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 980/14 "Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 art. 17b u.ś.r., potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań".

Ciężar dowodu wykazania zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego ciąży na rolniku. Odpowiedzialność za złożenie oświadczenia przerzucana jest na osobę, która dane oświadczenie składa. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Oświadczenie winno wskazywać na całkowite zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego czy wykonywania w nim pracy. Zakres oświadczenia winien być zgodny z zakresem przewidzianym w art. 17b ust. 2 u.ś.r. i oświadczenie winno być złożone w przewidzianej przez przepisy formie, aby mogło być uwzględnione przez organy orzekające w sprawie.

Organy w niniejszej sprawie nie wykazały by istniały jakiekolwiek wątpliwości odnośnie prawdziwości złożonego przez skarżącego oświadczenia, nie odniosły się w ogóle do jego treści. Twierdzenia skarżącego w tym zakresie nie były przez organy w żaden sposób weryfikowane. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest złożenie oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa, pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny stanowi o spełnieniu przesłanki "rezygnacji", z którą u.ś.r. wiąże przyznanie wnioskowanego świadczenia. Można na marginesie dodać, że co do zasady organ nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia, co nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu, która to ocena powinna się odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów.

Podsumowując, podkreślić trzeba, że organy rozpoznające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek wyjaśnić wszystkie wskazane wyżej i istotne z punktu widzenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. kwestie przeprowadzając w tym celu postępowanie dowodowe respektujące podstawowe zasady postępowania administracyjnego wynikające z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe w konfrontacji z treścią uzasadnień wydanych w sprawie decyzji, w ocenie Sądu w sprawie doszło także do istotnego naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zwierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu którym innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tymczasem w przedmiotowej sprawie nie wykazano, aby zakres sprawowanej przez skarżącego opieki wyznaczany potrzebami niepełnosprawnego ojca wynikającymi z jego schorzeń faktycznie pozwalał skarżącemu na podjęcie zatrudnienia i nie wyjaśniono z jakich względów odmówiono wiarygodności składanym przez skarżącego oświadczeniom, że zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad ojcem. Okoliczność ta w ogóle nie była bowiem przedmiotem rozważań organów.

Wskazane uchybienia natury procesowej powodują, zdaniem Sądu, że orzeczenie o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przez organy było co najmniej przedwczesne, przez co w sprawie naruszono art. 17 ust. u.ś.r. Rozstrzygnięcie w sprawie podjęto bowiem w istocie bez ustalenia na jakie schorzenia i problemy zdrowotne cierpi niepełnosprawny H. S. i jaki rozmiar koniecznej opieki one determinują. Mając zaś na uwadze treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. poczynienie wskazanych ustaleń jest konieczne, aby odnieść się do kluczowej w przedmiotowej sprawie kwestii, to jest tego, czy skarżący zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad ojcem.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. Z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącego 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącego adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyżej przedstawioną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. badając, czy stan faktyczny sprawy wypełnia dyspozycję normy prawnej z niego wynikającej. Wcześniej jednak organy przeprowadzą dodatkowe postępowanie dowodowe w celu ustalenia na jakie schorzenia i problemy zdrowotne cierpi niepełnosprawny H. S. i jaki rozmiar koniecznej opieki one determinują, przynajmniej poprzez przeprowadzenie dodatkowego wywiadu środowiskowego, przy czym szersza inicjatywa dowodowa organów nie jest wykluczona. Wezmą również pod uwagę, że złożenie przez skarżącego oświadczenia, o którym mowa w art. 17b ust. 1 u.ś.r. jest równoznaczne z wykazaniem przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chyba że organ w wyniku przeprowadzonego postępowania zdoła podważyć jego wiarygodność.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).