Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 658/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 27 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. S., J. Z., M. Z., M. Z.1, A. Z. i I. Z. na decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 stycznia 2022 r. nr DN.rn.625.77.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. S., J. Z., M. Z., M. Z.1, A. Z. i I. Z. solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 21 stycznia 2022 r. nr DN.rn.625.77.2021 stwierdził, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z 20 października 1953 r. nr [...] zostało w umorzone w całości z mocy prawa.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. orzeczeniem z 20 października 1953 r. uznało, że:

1) pgr.l.kat [...] i [...] wchodzące w skład nieruchomości lwh [...] gm. kat. I. jako część majątku ziemskiego [...] stanowiącego własność rodziny Z., przeszły na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej,

2) ruchomości należące do majątku I. oraz Zakładu Zdrojowego, w szczególności materace, meble, pościel, biblioteka muzealna, nie będące przedmiotami osobistego użytku właścicieli E. i J.Z. oraz inne przedmioty o wartości artystycznej i muzealnej, podlegają przejęciu na Skarb Państwa.

H. S. wnioskiem z 4 listopada 1999 r. wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi opisał wydane w przedmiotowej sprawie decyzje oraz orzeczenia sądu administracyjnego i zaznaczył, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wytyczne zawarte w orzeczeniu sądowym wydanym w sprawie, wiążą organy administracji publicznej. Jednakże, zgodnie z brzemieniem części drugiej powołanego przepisu organy administracji publicznej nie są związane wyrokiem w sytuacji, gdy dojdzie do zmiany przepisów prawa.

Zdaniem organu nadzoru z taką okolicznością mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, bowiem 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491). Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Minister wskazał, że nie zachowały się zwrotne potwierdzenia odbioru orzeczenia z 20 października 1953 r. Jednakże to, że nie można wykazać za pomocą dokumentów, że doręczenie nastąpiło i miało miejsce określonego dnia, nie pozwala na zanegowanie faktu doręczenia decyzji, tym bardziej, że decyzja ta została wykonana. W decyzji wskazano, że będzie ona doręczona jej adresatom i nie ma podstaw do podważenia twierdzeń ówczesnych organów, nie można bowiem zakładać, że funkcjonowały one w sposób nieprawidłowy. Z tych przyczyn należy uznać, że doręczenie nastąpiło najpóźniej w listopadzie 1953 r.

Organ nadzoru podkreślił, że ustalając datę wszczęcia postępowania, należy mieć na uwadze art. 61 § 3 k.p.a., zgodnie z którym datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wniosek H. S. o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z 20 października 1953 r. wpłynął do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 23 listopada 1999 r. (prezentata wpływu na wniosku) i ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania. Skoro wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia nastąpiło po upływie 30 lat od doręczenia kwestionowanej decyzji, to postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa. Oznacza to brak możliwości załatwienia sprawy poprzez wydanie decyzji merytorycznej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. S. – Z., J. Z., M. Z., M. Z., A. Z. i I.Z. zarzucając zaskarżonej decyzji:

1. rażące naruszenie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, a to poprzez:

- jego błędne zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie, podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy brak było przesłanek faktycznych do zastosowania tego przepisu;

- umorzenie postępowania, mimo że brak było podstaw do uznania, że doszło do spełnienia wymogu "doręczenia lub ogłoszenia decyzji", które miałoby rzekomo warunkować jego zastosowanie;

- jego błędne zastosowanie, mimo że w braku potwierdzenia ww. przesłanki doręczenia lub ogłoszenia decyzji, niedopuszczalne było stwierdzenie upływu 30 lat pomiędzy doręczeniem lub ogłoszeniem decyzji, a datą złożenia wniosku;

- jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że datę doręczenia i datę ogłoszenia decyzji dla potrzeb zastosowania tego przepisu można stosować wymiennie, niezależnie od trybu postępowania w sprawie zakończonej badanym w postępowaniu nadzorczym orzeczeniem;

2. naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że postępowanie w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe, mimo że nie przestał istnieć przedmiot tego postępowania, ani też wydanie decyzji nie stało się zbędne z przyczyn podmiotowych, a tylko w takich przypadkach dopuszczalne jest zakończenie postępowania decyzją umarzającą;

3. naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

- zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, mimo że zakończenie sprawy wydaniem decyzji umarzającej postępowanie wymagało szczególnie wnikliwego ustalenia czy zachodzą obligatoryjne przesłanki w tym zakresie, czego organ nie uczynił;

- pobieżną i arbitralną, a w konsekwencji całkowicie błędną ocenę w zakresie rzekomego "doręczenia decyzji" najpóźniej w listopadzie 1953 r., podczas gdy kwestia doręczenia nie została w ogóle przez organ zbadana i poprzestał on na stwierdzeniu, że w aktach nie zachowały się potwierdzenia doręczeń, ale to nie jest istotne bo zdaniem organu "na pewno" decyzja została doręczona skoro była wykonana, mimo że, to Minister jako organ nadzorczy miał obowiązek skontrolować prawidłowość tego rodzaju stwierdzeń w oparciu o dowody z innych dokumentów, pod kątem badania przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji;

- poprzez całkowite pominięcie kwestii, że postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z 1953 r. zostało wszczęte 1 kwietnia 1999 r. i w jego toku zostało wydanych szereg decyzji ostatecznych w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a., tj. decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 16 października 2012 r., 15 lutego 2013 r. oraz 17 kwietnia 2015 r.;

4. naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 158 § 2 k.p.a. i art. 7 k.p.a. poprzez całkowite pominięcie ww. przepisów i zaniechanie, wbrew zasadzie uwzględniania słusznego interesu strony, wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z 1953 r. z naruszeniem prawa, podczas gdy nawet jeśliby uznać za prawidłowe stanowisko co do konieczności umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, to organ miał obowiązek kontynuować postępowanie w sprawie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, o co skarżący niniejszym wnoszą;

5. naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. i art. 158 § 2 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej k.p.a. z 2021 r. w związku z art. 2 Konstytucji RP z 1997 r. poprzez:

- ich błędne zastosowanie w niniejszej sprawie,

- zaniechanie dokonania prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy z 2021 r., podczas gdy:

- art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej k.p.a. z 2021 r. (obowiązujący od dnia 16 września 2021 r.) wyraźnie stanowi, że do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy (czyli takich, jak postępowanie w niniejszej sprawie), stosuje się nowe przepisy k.p.a. w brzmieniu nadanym ww. nowelizacją, tj. z uwzględnieniem nakazu wydania decyzji nadzorczej na podstawie art. 156 § 2 k.p.a. i art. 158 § 2 k.p.a. stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa - o słabszym skutku, co organ całkowicie pominął;

- z porównania treści art. 2 ust. 2 nowelizacji k.p.a. z 2021 r. i art. 2 ust. 1 tej nowelizacji wynika, że ustawodawca miał na celu jedynie niedopuszczenie do wydawania w przypadkach objętych dyspozycją ww. art. 2 ust. 2 decyzji stwierdzających nieważność kontrolowanych w postępowaniu nadzorczym decyzji, nie zaś decyzji o tzw. słabszym skutku stwierdzających ich wydanie z naruszeniem prawa, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a. i art. 158 § 2 k.p.a.;

- art. 2 ust. 2 i art. 2 ust. 1 nowelizacji k.p.a. z 2021 r. zostały wprowadzone do porządku prawnego w tym samym czasie i obowiązują od tej samej daty, tj. od dnia 16 września 2021 r. i nie ma podstaw do wyłączania stosowania któregokolwiek z nich;

- konieczne było dokonanie przez Ministra Rozwoju i Technologii zestawienia i porównania treści art. 2 ust. 1 i art. 2 ust. 2 nowelizacji k.p.a. z 2021 r. przy uwzględnieniu zasad płynących z art. 2 Konstytucji RP, w tym zwłaszcza zasady ochrony interesów będących w toku, co prowadzi do uznania, iż organ prowadzący postępowanie nadzorcze ma obowiązek wypowiedzieć się w formie decyzji w zakresie wydania kontrolowanej decyzji z naruszeniem prawa, poprzez wydanie decyzji z art. 158 § 1 k.p.a. w związku z art. 156 § 2 (znowelizowanego) k.p.a., tj. o tzw. słabszym skutku.

Zaskarżonej decyzji zarzucono ponadto:

6. rażące naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako "ustawa o zmianie") w zw. z art. 2, art. 32 ust 1, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2, art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez umorzenie postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji z 1953 r., mimo braku ku temu podstaw prawnych, albowiem przepisy art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o zmianie stanowiące, że do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się jej przepisy oraz, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczęte przed wejściem w życie nowelizacji, ale po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i nie zakończone przed dniem wejścia w życie nowej ustawy umarza się z mocy prawa, nie stanowi konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt 46/13 i jest w sposób oczywisty dla każdego prawnika niezgodny z Konstytucją RP, a mianowicie:

- z art. 2 Konstytucji RP przez to, że narusza zasady pewności prawa i zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, w szczególności należytego formułowania przepisów przejściowych nowych ustaw (prawidłowej legislacji) oraz narusza zasadę ochrony interesów w toku;

- z art. 32 ust 1 Konstytucji RP przez to, że narusza zasadę równości obywateli i jednakowego traktowania podmiotów prawa;

- z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez to, że narusza przysługujące każdemu obywatelowi prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd;

- z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP przez to, że narusza nałożony na ustawodawcę obowiązek powstrzymywania się od przyjmowania regulacji, które mogłyby pozbawić ochrony lub ograniczyć ochronę własności i inne prawa majątkowe oraz prawo do sądu;

- z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP przez to, że narusza prawo obywateli do otwartej drogi sądowej i dochodzenia naruszonych wolności lub praw, w tym w szczególności prawa do wynagrodzenia szkody, jaka została wyrządzona obywatelowi przez niezgodne z prawem działanie władzy publicznej;

co ostatnio, dodatkowo i wyraźnie potwierdził Rzecznik Praw Obywatelskich w swoim wniosku do TK z 28 grudnia 2021 r.;

7. rażące naruszenie art. 6 k.p.a. (zasada praworządności), art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 k.p.a. (zasada zaufania do władzy publicznej), art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania) w związku z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. (zasada swobodnej oceny dowodów) oraz w zw. z art. 160 k.p.a. (względnie art. 417 [1] § 2 k.c.) i art. 77 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji a to poprzez:

- oparcie się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji na oczywiście niezgodnych z Konstytucją RP przepisach postępowania administracyjnego;

- zastosowanie w niniejszej sprawie nowych przepisów, które zaskoczyły skarżących i automatycznie pozbawiły ich możliwości dostosowania się do zmienionych regulacji i podjęcia decyzji co do dalszego postępowania w sprawie;

- brak merytorycznego wyjaśnienia sprawy przez organ oraz brak poczynienia jakichkolwiek istotnych ustaleń w sprawie;

- pominięcie oceny wskazywanych we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej i dalszych pismach skarżących rażących naruszeń prawa co do stanu faktycznego sprawy, wobec ich potwierdzenia w materiale dowodowym, w tym w dokumentacji archiwalnej;

- bezprawne zamknięcie drogi sądowej do dochodzenia naprawienia szkody spowodowanej bezprawiem władzy publicznej;

8. rażące naruszenie art. 7, 8, 12, 11, 77 i 80 k.p.a. w zw. z art. 7a § 1 i 81a § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez Ministra rzeczowego postępowania wyjaśniającego (dowodowego) i zaniechanie obowiązku całościowego rozpoznania i rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, nie zbadanie wszystkich okoliczności sprawy i dokonanie ustaleń faktycznych sprzecznych z zasadą rozstrzygania wszelkich wątpliwości co do stanu faktycznego (art. 81a § 1 k.p.a.) i co do treści normy prawnej (art. 7a § 1 k.p.a.) oraz sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym, co miało istotny wpływ na wynik postępowania i w konsekwencji pominięcie istotnych dla oceny legalności decyzji okoliczności stanu faktycznego sprawy, a mianowicie:

- oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na nieuprawnionych nadinterpretacjach dotyczących zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wyciąganie nieuprawnionych (nielogicznych) wniosków co do kluczowych okoliczności sprawy z braku dokumentów archiwalnych - brak dowodu doręczenia decyzji;

- zaniechanie zastosowania zasady rozstrzygania wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony;

- dokonanie wykładni przepisów na niekorzyść strony poprzez zaniechanie wydania decyzji nadzorczej o tzw. słabszym skutku na podstawie art. 158 § 2 k.p.a.;

9. rażące naruszenie art. 35 k.p.a. i 36 k.p.a. polegające na zbyt długotrwałym prowadzeniu postępowania administracyjnego, skutkującym wejście w życie niekonstytucyjnej nowelizacji k.p.a., co stanowi o rażącym naruszeniu prawa przez organ, który swym zaniechaniem wyrządził szkodę w majątku skarżących (art. 77 ust. 2 Konstytucji), należy podkreślić, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zastało wszczęte w 1999 r. czyli ponad 20 lat temu;

10. naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przez organ sprawy w sposób wszechstronny i zgodnie z tzw. zasadą proporcjonalności (wyrażoną w art. 7 k.p.a. i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz brak uwzględnienia słusznego interesu strony (art. 7 k.p.a.) i brak stwierdzenia wydania kontrolowanej decyzji z naruszeniem prawa;

11. naruszenie postanowień Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej;

12. rażące naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie poprzez umorzenie postępowania, podczas gdy:

- organ nie potwierdził w sposób niebudzący wątpliwości zaistnienia przesłanki wszczęcia postępowania po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, co miał obowiązek w pierwszej kolejności uczynić, biorąc pod uwagę doniosłość dla stron tak wydanego, wyłącznie formalnego rozstrzygnięcia;

- organ oparł się wyłącznie na całkowicie arbitralnych domysłach i "hybrydowej", całkowicie nieadekwatnej do postępowania administracyjnego, w kontekście przedmiotu ustaleń, instytucji daty pewnej, która jest pojęciem z zakresu prawa cywilnego, a nie administracyjnego;

- organ nie wskazał, w jakiej konkretnie dacie doszło do doręczenia orzeczenia z 1953 r., komu zostało ono faktycznie doręczone, mimo iż dopiero ustalenie daty ww. czynności w sposób niebudzący wątpliwości uprawniać może ewentualnie do dalszych ustaleń co do możliwości zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie;

- organ nie ustalił w jakiej dacie orzeczenie z 1953 r. stało się prawomocne i nie wskazał również, którym konkretnie stronom decyzja ta została doręczona, podczas gdy rolą organu nadzorczego było dokonać ustaleń w tym zakresie, pod kątem przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a.;

- całkowite pominięcie, że w k.p.a. obowiązują konkretne, oficjalne i formalne zasady ustalania czy decyzja administracyjna została doręczona stronie, które organ pominął, i wśród tych zasad nie widnieje takowa, która uprawniałaby organ administracji publicznej do posługiwania się w celu dokonywania ustaleń w tym zakresie cywilistyczną konstrukcją "daty pewnej";

13. rażące naruszenie art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie w związku z art. 156 § 2 k.p.a. i art. 158 § 2 k.p.a. (w związku z art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie) poprzez umorzenie postępowania w całości, podczas gdy nawet gdyby uznać, że istniały przesłanki do umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia, to z ww. przepisu nie wynika zakaz prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia wydania przedmiotowego orzeczenia z naruszeniem prawa, a wręcz ustawa o zmianie w art. 2 ust. 1 nakazuje stosowanie tego przepisu, w ramach stosowania przepisów k.p.a. w brzmieniu nią nadanym;

14. rażące naruszenie art. 7, 8, 12, 11, 77 i 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ rzeczowego postępowania wyjaśniającego i zaniechanie obowiązku całościowego rozpoznania i rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, nie zbadanie wszystkich okoliczności sprawy i dokonanie ustaleń faktycznych sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym, co miało istotny wpływ na wynik postępowania i w konsekwencji pominięcie istotnych dla oceny legalności orzeczenia z 20 października 1953 r. okoliczności stanu faktycznego sprawy, a mianowicie:

- nieruchomości w postaci parcel gruntowych [...] oraz [...] były działkami o charakterze leśnym, w związku z powyższym oczywistym jest, że mogły one zostać przejęte na rzecz Skarbu Państwa wyłącznie na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, a nie na podstawie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, co zostało potwierdzone w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 kwietnia 2015 r.

W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi, ewentualnie o uchylenie w całości ww. decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 8 k.c. zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.

Z analizy akt rozpoznawanej sprawy wynika tymczasem, że zaskarżona decyzja z 21 stycznia 2022 r. skierowana została m.in. do A. K., który - jak wynika z nadesłanego do Sądu odpisu aktu zgonu zmarł 14 października 2019 r. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 21 stycznia 2022 r. skierowana zatem została do osoby zmarłej.

Tym samym - w ocenie Sądu - w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Jak wskazano decyzja ta skierowana zostały do osoby nieżyjącej, która w chwili jej wydawania nie miała już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zauważyć trzeba, że okoliczność śmierci wskazanej strony postępowania nie była znana organowi administracji publicznej w dniu wydawania zaskarżonej decyzji. Skierowanie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia do nieżyjącej osoby nie było więc zawinionym działaniem organu. Nie zmienia to jednak faktu, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Jak wyżej wskazano wydana ona zostały w stosunku do osoby nieżyjącej, która w chwili jej wydania nie miała już przymiotu strony. W ocenie Sądu stanowi to rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 k.p.a. w związku z art. 10 § 1 k.p.a.).

Mając zaś na uwadze, że wydana w sprawie decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał przedmiotowego aktu merytorycznie pod względem zgodności z prawem.

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Organ uwzględni przy tym, że w sprawie konieczne jest jednoznaczne wyjaśnienie kwestii aktualnej reprezentacji stron przez pełnomocników. Analiza akt wskazuje bowiem, że zaskarżona decyzja kierowana była m.in. do I. Z. jako pełnomocnika T. G., B. K., R.N., S. N., N.N. Z informacji udzielonej przez ww. wynika natomiast, że nie jest on umocowany do działania w imieniu ww. osób. Podobne wątpliwości budzi kwestia reprezentowania stron przez S. K.. Oczywiste zatem jest, że organ powinien należycie ustalić strony postępowania i ich pełnomocników.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w związku z art. 120 tej ustawy.