Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1135/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 105 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara – Dubiel Sędziowie : WSA Jacek Bursa WSA Mirosław Bator (spr.) Protokolant: Maksymilian Krzanowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi S. C., M. J., R. Ś. oraz W. Ś. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody solidarnie na rzecz skarżących S. C., M. J., R. Ś. oraz W. Ś. kwotę [...]zł (słownie: siedemset czterdzieści osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 30 grudnia 2016 r. nr [...] działając na podstawie art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, art. 105 § 1 K.p.a. orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za część o pow. 0,1148 ha nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obręb [...] jed. ewid. [...] powstałej z części działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] objętej wykazem hipotecznym Iwh [...], wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy osiedla mieszkaniowego [...] w K. orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 1 lipca 1975 r., nr [...] W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie archiwalnych akt wywłaszczeniowych wytworzonych w sprawie nr [...] przechowywanych w zasobie archiwalnym Archiwum Zakładowego Urzędu Miasta K. ustalono, iż decyzją z dnia 1 lipca 1975 r. Urząd Dzielnicowy [...] działając w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy osiedla mieszkaniowego [...] nieruchomości położonych w gm. kat. [...] i gm. kat. [...], w tym części nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,5909 ha obr. [...] obj. wykazem hipotecznym Iwh [...] tj. nowooznaczonej działki nr [...] o pow. 0,5192 ha stanowiącej współwłasność A. F. w 1/2 cz., J. Z. w 1/4 cz. i T. Z. w 1/4 cz. Jednocześnie ww. decyzją przyznano odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, w tym za działkę nr [...] kwotę w wysokości 323 218,00 zł na rzecz ww. osób stosownie do posiadanych przez nich udziałów. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 30 września 1975 r. Pismem z dnia 13 października 1975 r. Miejski Zarząd Gospodarki Terenami zwrócił się o dokonanie wypłaty odszkodowania przyznanego decyzją z dnia 1 lipca 1975 r., na rzecz A. F., J.Z. i spadkobierców T.Z. z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Natomiast pismem z dnia 20 października 1975 r. J.S. wystąpiła do Urzędu Dzielnicowego [...] z prośbą o wstrzymanie wypłaty odszkodowania przyznanego za wywłaszczoną działkę nr [...] z uwagi na toczące się postępowanie uwłaszczeniowe. Decyzją z dnia 12 grudnia 1975 r., Urząd Dzielnicowy [...] odmówił wznowienia na wniosek J.S. postępowania o odszkodowanie za wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa działkę nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...]. W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez J.S. Urząd Dzielnicowy [...] decyzją z dnia 26 kwietnia 1976 r., wznowił postępowanie w sprawie odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] zakończone prawomocną decyzją z dnia 1 lipca 1975 r. oraz uchylił decyzję z dnia 1 lipca 1975 r. w części dotyczącej odszkodowania za działkę nr [...] z uwagi na fakt, iż odwołująca się nie brała udziału bez własnej winy w postępowaniu wywłaszczeniowym. Operatem nr [...] - [...] z dnia [...] marca 1976 r. działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...], nr [...] i nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...]. Decyzją z dnia 26 lutego 1976 r. Urząd Dzielnicowy [...] Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu odmówił J.S. wydania aktu własności ziemi na nieruchomość położoną w os. [...] o pow. 0,1698 ha z uwagi na brak przesłanek materialnych określonych w ustawie uwłaszczeniowej. Również decyzją z dnia 26 lutego 1976 r. Urząd Dzielnicowy [...] odmówił H. B. wydania aktu własności ziemi w stosunku do nieruchomości położonej w gm. kat.- [...] o pow. 0,1454 ha oznaczonej jako działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] z uwagi na fakt, iż nieruchomość o wskazanym obszarze nie może być przedmiotem uwłaszczenia. Następnie decyzją z dnia 28 czerwca 1978 r. Urząd Dzielnicowy [...] orzekł o przyznaniu na rzecz S. F. odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną decyzją z dnia 1 lipca 1975 r. oznaczoną m.in. jako działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] wydzieloną z wywłaszczonej działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...]. Postanowieniem z dnia 25 września 2000 r., Sąd Rejonowy dla [...] w K. stwierdził, iż J.S. z dniem 1 stycznia 1966 r. nabyła przez zasiedzenie własność nieruchomości składającej się z działki nr [...] o pow. 0,0061 ha. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego postanowieniem Prezydenta Miasta K. z dnia 28 września 2012 r., odmówił podjęcia na wniosek S. C. postępowania o odszkodowanie za wywłaszczoną działkę nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...]. Wojewoda postanowieniem z dnia 7 lutego 2013 r., utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Miasta K. z dnia 28 września 2012 r. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał na konieczność ustalenia, czy odpadła przyczyna zawieszenia o której mowa w art. 97 § 1 pkt. 4 K.p.a. oraz czy na chwilę orzekania nadal będzie istniała pośrednio wskazywana, rzeczywista przyczyna dalszego zawieszenia postępowania tj. przyczyna o której mowa w art. 97 § 1 pkt. 1 K.p.a. Postanowieniem Prezydenta Miasta K. z dnia 24 grudnia 2013 r. podjęto zawieszone postępowanie. Organ I instancji stwierdził, że wniosek złożony przez S. C. dotyczy żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] stanowiącą część działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy osiedla mieszkaniowego [...] decyzją Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia 1 lipca 1975 r. Wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] (z której powstała działka nr [...]) nastąpiło na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania decyzji z dnia 1 lipca 1975 r. Ustalenia poczynione w wyniku analizy zgromadzonego w niniejszej sprawy materiału dowodowego wskazują jednak, iż odszkodowanie za wywłaszczoną działkę nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] zostało ustalone i wypłacone na rzecz uprawnionych. Należy mieć przede wszystkim na uwadze, iż J.S. brała czynny udział w postępowaniu prowadzonym po wznowieniu postępowania wywłaszczeniowego. Pismem z dnia 20 października 1975 r. J.S. złożyła wniosek o wstrzymanie wypłaty odszkodowania przyznanego w związku z wywłaszczeniem działki nr [...] objętej Iwh [...]. Ponadto uzyskała zaświadczenie z października 1975 r., o prowadzonym względem części działki nr [...] obr. [...] postępowaniu uwłaszczeniowym. Była również adresatem decyzji z dnia 12 grudnia 1975 r., o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 1 lipca 1975 r. Pismem z dnia 9 stycznia 1976 r. J.S. złożyła odwołanie od ww. decyzji. Do niej skierowana została decyzja z dnia 26 kwietnia 1976 r., o wznowieniu postępowania w sprawie nr [...]. Była także adresatem postanowienia ż dnia 4 maja 1976 r., nr o zawieszeniu wznowionego postępowania w sprawie odszkodowania za część wywłaszczonej działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...]. Ponadto należy mieć na uwadze, iż z powództwa J.S. i H. B. przeciwko J.Z. i S. F. prowadzone było przed Sądem Rejonowym dla [...] w K. pod sygn. akt [...] postępowanie o ustalenie prawa do należności za wywłaszczoną nieruchomości. Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 1977 r., sygn. akt [...] Sąd ustalił, iż "z kwoty 323.248 zł stanowiącej odszkodowanie obliczone i ustalone na mocy decyzji Urzędu dzielnicowego [...] z dnia 1 lipca 1975 r. powód J.S. ma prawo do kwoty 270.207 zł. Powód H. B. ma prawo do kwoty 26.172 zł tytułem odszkodowania za wywłaszczenie, części parceli nr [...] i składników budowlanych objętych księgą wieczystą Iwh [...] gm. kat. [...]. Ponadto Sąd nakazał ściągnięcie od J.S. kwoty 17.517 zł, od H. B. 1.657 zł z zasądzonego im roszczenia na rzecz Skarbu Państwa. Zgodnie z protokołem z dnia [...] listopada 1977 r. w Dzielnicowym Zarządzie Gospodarki Terenami [...] stawiły się J.S. i H. B. zgodnie oświadczyły, że kwota ustalona -wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...], a przypadająca na rzecz H. B. winna być w całości wypłaconą do jej rąk. Natomiast pozostała suma do wypłaty z tytułu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość dz nr [...] o pow 5192 m2 winna zostać wypłacona J.S.. Suma odszkodowania dla J.S. obejmuje odszkodowanie za część wywłaszczonego gruntu, a także odszkodowanie za całość składników budowlanych. Ponadto J.S. otrzymała zaświadczenie z dnia 14 grudnia 1977 r. wydane przez Urząd Dzielnicowy [...], iż " zgodnie z aneksem do elaboratu szacunkowego z sierpnia 1977 r. odszkodowanie za grunt i składniki budowlane za nieruchomość obj. Iwh [...] obr. [...] położonej przy ulL. wynosi: 517.378 zł (...) ". Jak wynika z informacji uzyskanych w Archiwum Sądu Okręgowego i Sądów Rejonowych w K. (pismo z dnia 8.10.2014 r.,) oraz w Wydziale [...] Sądu Rejonowego dla [...] w K. (pismo z dnia 5.12.2014 r.), w dniu 6 stycznia 1978 r. wpłynął wniosek J.S. i H. B. o wypłatę z depozytu kwoty 517 378,00 zł. Ww. sprawę zarejestrowano pod sygn. [...]. Następnie zarządzeniem z dnia 21 marca 1978 r. zarządzono zwrot ww. wniosku. Akta ww. sprawy zostały wybrakowane i zniszczone. W tym stanie rzeczy nie jest możliwe ustalenie, z jakich przyczyn ww. wniosek o wypłatę z depozytu został zwrócony. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 października 2003 r., sygn. akt I SA/3087/2001 wskazał, że jeżeli postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji prowadzi się po upływie ponad 50 lat od jej wydania to nie można przyjąć założenia, iż dokument, którego nie udało się odnaleźć nie istniał. Konieczna jest wówczas kompleksowa ocena materiału dowodowego i wnioskowanie pośrednie w oparciu o te dowody w sprawie, które udało się zgromadzić. Organ stwierdził, że na podstawie zgromadzonych dokumentów stwierdzić można, że odszkodowanie za wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] zostało ustalone i wypłacone na rzecz uprawnionej J.S.. Brak dokumentacji potwierdzającej fakt wypłaty odszkodowania przyznanego J.S. związany jest z krótkim okresem przechowywania dokumentacji bankowej (księgowej, finansowej). Istotna dla rozstrzygnięcia wniosku S. C. o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość jest kwestia zakresu zastosowania regulacji przewidzianej w art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którą starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) wykonujący zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu w przypadku gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Ww. ustawa, która reguluje instytucję wywłaszczania nieruchomości oraz odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Aktualnie zakres zastosowania regulacji zawartej w przepisie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami budzi wątpliwości sądów administracyjnych odnośnie dopuszczalności zastosowania przepisu do stanów prawnych ukształtowanych przed wejściem w życie ww. ustawy, tj. przed 1 stycznia 1998 r. Orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 1 lipca 1975 r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu wydane zostało w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Stosownie do postanowień art. 7 ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wywłaszczenie następowało za odszkodowaniem. Ustawa ta utraciła moc prawną z dniem 1 sierpnia 1985 r. Wobec powyższego, zdaniem organu orzekającego należy podzielić pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie ma zastosowania do zdarzeń sprzed wejścia w życie ww. ustawy, a tym samym brak jest obecnie podstaw prawnych do wydania decyzji o odszkodowaniu w sprawach, w których przed 1 stycznia 1998 r. z mocy prawa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa, bez ustalenia odszkodowania. W konsekwencji organ administracji publicznej nie może orzekać co do istoty, gdyż nie ma ku temu podstawy materialnoprawnej. Z powyższego wynika, iż organ administracji publicznej posiadający ustawowe umocowanie do działania w konkretnej sprawie, rozpatruje ją co do istoty, tylko wtedy gdy w obowiązujących przepisach prawa istnieje podstawa materialnoprawna pozwalająca mu orzekać. Brak wśród obowiązujących przepisów prawa podstawy materialnoprawnej stanowi przesłankę do umorzenia postępowania administracyjnego. Mając, zatem na uwadze przedstawiony wyżej stan faktyczny oraz wyjaśnienia w zakresie stanu prawnego, z uwagi na dokonane ustalenia i brak podstawy materialnoprawnej do orzekania w przedmiotowej sprawie co do jej istoty, nie jest możliwe zadośćuczynienie żądaniu S. C. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...].

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli: S. C., M. J., W.S. oraz R.S. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 128 ust. 1 w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez ich niezastosowanie w stanie faktycznym, w którym poprzedników prawnych stron pozbawiono prawa własności nieruchomości (wywłaszczenie), a należne im z tego tytułu odszkodowanie nigdy nie zostało wypłacone, naruszenie przepisów postępowania, a to art. 105 § 1 K.p.a. poprzez umorzenie postępowania w braku wystąpienia przesłanki jego bezprzedmiotowości, naruszenie art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków w celu ustalenia, czy odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości zostało faktycznie wypłacone poprzednikom prawnym stron i ustalenie stanu faktycznego w tym zakresie w oparciu o niepełne informacje, przy braku wiarygodnych dowodów z dokumentów na poparcie swoich ustaleń, naruszenie przepisów postępowania, a to art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego, a to wyprowadzenie z niego okoliczności z niego niewynikającej, tj. ustalenie faktu wypłaty odszkodowania na rzecz poprzedników prawnych stron, a także posłużenie się tym w zakresie nieuprawnionym domniemaniem faktycznym, naruszenie przepisów postępowania, a to art. 107 § 3 K.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób nie spełniający wskazanych w tym przepisie kryteriów, tj. w szczególności nie wskazanie dowodów na których oparł się organ.

Wojewoda decyzją z dnia 29 czerwca 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 30 grudnia 2016 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że prawidłowo w zaskarżonej decyzji organ I instancji ustalił, że w sprawie była wydana decyzja o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia działki nr [...], wydzielonej z wywłaszczonej działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], a odszkodowanie zostało złożone do depozytu sądowego, co skutkowało tym samym spełnieniem świadczenia. Organ odwoławczy podziela przedstawione w zaskarżonej decyzji poglądy judykatury, wyrażone w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 28.10.2015 r., sygn. akt II SA/Gd 412/15 oraz w wyroku WSA w Lublinie z dnia 9 kwietnia 2015 r. sygn. akt SA/Lu 568/14 (podobnie również w wyroku WSA w Krakowie z 10 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 38/17), dopuszczające możliwość ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy na podstawie dowodów pośrednich, w sytuacji braku możliwości pozyskania dowodów bezpośrednich potwierdzających spełnienie świadczenia przez dłużnika wobec wierzyciela (z uwagi na obowiązujące wówczas przepisy o archiwizacji dokumentów). Zaskarżona decyzja w ocenie organu odwoławczego nie narusza tym samym przepisów procesowych, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art.80 K.p.a. wyjaśnić należy w pierwszej kolejności, że w prowadzonym postępowaniu Urząd Rejonowy w K. pismem z dnia 26 lutego 1996 r. informował S. C. w odpowiedzi na jej zapytanie, że "do chwili obecnej nie posiada dowodu na okoliczność wpłacenia go do depozytu sądowego jak też wypłaty osobom uprawnionym", jak również, że "kwestie uznania roszczenia o wypłatę odszkodowania zostaną natomiast rozstrzygnięte po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w sprawie", które wówczas nie zostało jeszcze wystarczająco przeprowadzone, a we wskazanej przez pełnomocnika opinii prawnej z 1997 r. radca prawny stwierdzał, że z uwagi, na brak dowodów na przerwanie biegu przedawnienia roszczenia o wypłatę odszkodowania (którym mogło być postępowanie egzekucyjne toczące się przeciwko dłużnikowi) należy uznać, że w sprawie doszło do przedawnienia roszczenia. Powyższe pisma nie przesądzały zatem, czy odszkodowanie zostało złożone do depozytu sądowego. Przedmiotowa sprawa była wówczas na wstępnym etapie postępowania, w trakcie którego Urząd Rejonowy w K. nie poszukiwał we właściwym sądzie dowodów na złożenie świadczenia do depozytu sądowego. Takie działania podjął dopiero Prezydent Miasta K.. Ponadto wyjaśnić należy, że bezzasadne byłoby przesłuchiwanie pracowników Urzędu Dzielnicowego na okoliczność, w jakich sytuacjach odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości było składane do depozytu sądowego, skoro organ I instancji ustalił na podstawie pism Sądu Rejonowego Wydział [...] oraz Archiwum Sądu Okręgowego i Sądów Rejonowych w K., że toczyło się postępowanie o złożenie odszkodowania do depozytu sądowego, a nieuregulowany stan prawny nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] stanowił przeszkodę do wypłacenia odszkodowania. Dopiero bowiem w wyroku z 2000 r. sąd stwierdził zasiedzenie własności tej nieruchomości przez J.S. z dniem 1 stycznia 1966 r. W tym miejscu należy również wyjaśnić, że zgodnie z art. 27 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należało złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawiała przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafiała na przeszkody prawne. Suma odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodziła na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podjęły jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia. Jak wynika z Jednolitego Rzeczowego Wykazu Akt dla Urzędów Terenowych Organów Administracji Państwowej wprowadzonego Zarządzeniem Nr 36 Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 12 XII 1975 r., dokumentacja dotycząca rachunkowości i księgowości posiadała wówczas kategorię archiwalną B 3 lub B 5 (co oznacza, że najpóźniej po 5 latach podlegała ona wybrakowaniu), podobnie jak i obecnie dokumenty dotyczące rachunkowości, księgowości i obsługi kasowej mają tę samą kategorię archiwalną, określoną w Jednolitym Rzeczowym Wykazie Akt Organów Administracji Rządowej i Urzędów Obsługujących te organy, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2011 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej, jednolitych rzeczowych wykazów akt oraz instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych. Jednocześnie podkreślić ponownie należy, że w przypadku J.S. powodem odrzucenie wniosku był prawdopodobnie nieuregulowany stan własności działki nr [...], w stosunku do której dopiero w postanowieniu z dnia 25 września 2000 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] orzekł, że J.S. nabyła ją oraz działkę nr [...] w drodze zasiedzenia z dniem 1 stycznia 1966 r. W ocenie organu odwoławczego, na podstawie poczynionych w sprawie ustaleń można wnioskować, że choć w archiwalnej dokumentacji nie udało się odnaleźć ponownej decyzji o ustaleniu odszkodowania na rzecz J.S., wydanej po wznowieniu i następnie zawieszeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania, jak również postanowienia o podjęciu przedmiotowego postępowania, obowiązek odszkodowawczy w zakresie działki nr [...] (z której powstały działki: nr [...], nr [...] i nr [...]) został spełniony, o czym świadczy fakt prawomocnego podziału przez Sąd Rejonowy dla [...] w wyroku z 23 kwietnia 1977 r. sygn. akt. [...] kwoty ustalonej w decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] oraz złożenia odszkodowania do depozytu sądowego (sprawa o sygn. akt [...]), jak również odnaleziona decyzja z 28 czerwca 1978 r. o przyznaniu odszkodowania za działkę nr [...], wydzieloną z działki nr [...], na rzecz S. F., oraz otrzymana z sądu informacja, że wniosek H. B. i Pani J.S. został odrzucony 21 marca 1978 r. Podkreślić przy tym należy, iż troska o aktualność danych ujawnionych w rejestrach publicznych, w tym księgach wieczystych, jest obowiązkiem każdego właściciela nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy, dopiero w 1998 r. spadkobiercy J.S. podjęli stosowne kroki celem ustalenia jej prawa do działki nr [...], uzyskując stosowne orzeczenie 25 września 2000 r. ([...]), który potwierdza nabycie przez J.S. w drodze zasiedzenia prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Co więcej, dysponując prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z 23 kwietnia 1977 r., sygn. akt [...] J.S. miała prawną możliwość uzyskania z depozytu części kwoty ustalonej decyzją Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia 1 lipca 1975 r., jednak jej wniosek w tym zakresie został przez właściwy sąd zwrócony zarządzeniem z 21 marca 1978 r. Zgodnie z obowiązującym w dacie wydania ww. zarządzenia przepisem art. 130 § 1 i 2 K.p.c. jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia lub uzupełnienia go w terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym. Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu. Z powyższego wynika, iż zwrot wniosku J.S. nastąpił z przyczyn formalnych, których nie dochował jej ówczesny pełnomocnik.

Biorąc zatem pod uwagę, że świadczenie odszkodowawcze za działkę zostało spełnione poprzez złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia 30 grudnia 2016 r. o umorzeniu przedmiotowego postępowania, na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., była prawidłowa.

Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła S. C., M. J., W.S. i R.S. zarzucając naruszenie:

1/ art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez ich niezastosowanie w stanie faktycznym, w którym poprzedników prawnych stron pozbawiono prawa własności nieruchomości, a należne im z tego tytułu odszkodowanie nigdy nie zostało wypłacone, przy jednoczesnym wskazaniu, że powyższe przepisy znajdują zastosowanie do zdarzeń sprzed wejścia w życie ustawy tj. 1 stycznia 1998 r.;

2/ art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 105 § 1 K.p.a. poprzez pozbawione podstaw utrzymanie w mocy przez organ II instancji decyzji organu I instancji, podczas, gdy przedmiotowy stan faktyczny nie uzasadnia przyjęcia bezprzedmiotowości postępowania, bowiem stronom niniejszego postępowania nie zostało wypłacone odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości;

3/ art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia czy odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości zostało faktycznie wypłacone poprzednikom prawnym stron i ustalenie stanu faktycznego w tym zakresie w oparciu o niepełne informacje, przy braku wiarygodnych dowodów z dokumentów na poparcie swoich ustaleń;

4/ art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego, a to wyprowadzenie z niego okoliczności z niego niewynikającej tj. ustalenie faktu wypłaty odszkodowania na rzecz poprzedników prawnych stron oraz złożenia go do depozytu sądowego, a także posłużenie się w tym zakresie nieuprawnionym domniemaniem faktycznym;

5/ art. 15 i art. 127 K.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania poprzez brak dokonania przez organ II instancji własnych ustaleń dotyczących stanu sprawy, a jedynie posłużenie się ustaleniami faktycznymi wynikającymi z decyzji organu I instancji, co miało wpływ na wynik sprawy.

W konkluzji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji a także poprzedzającej ją decyzji organu i instancji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację użytą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przedmiotem rozpoznania sądu w niniejszej sprawie jest ocena legalności decyzji organu administracji o umorzeniu postępowania. W ocenie organów obu instancji, postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa w 1975 r. na cel budowy osiedla mieszkaniowego zakończyło się wydaniem decyzji. Aktualne postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania było prowadzone w oparciu o art. 129 ust 5 pkt 3 stawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 z późn. zm. (dalej; u.g.n.). Zdaniem organów pomimo, nieodnalezienia decyzji o ustaleniu odszkodowania na rzecz poprzednika prawnego skarżących - J.S., inne przeprowadzone w sprawie dowody z dokumentów świadczą, iż decyzja ta (ustalająca odszkodowanie) była wydana, co czyni postępowanie bezprzedmiotowym. Stanowiska tego nie podzielił sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę.

Zgodnie z dyspozycją art. 105 § 1. K.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi w/w przepisi, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania wynikać może przyczyn, które można podzielić na podmiotowe np. śmierć strony (osoby fizycznej) w toku postępowania, które zmierzło do konkretyzacji uprawnień lub obowiązków o charakterze ściśle osobistym i niedziedzicznym, ustanie bytu prawnego osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej która była stroną postępowania administracyjnego, oraz przedmiotowe – gdy dana sprawa nie podlegała i nie podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej. Żadna z wyżej wymienionych okoliczności w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Przepis art. 129 ust 5 pkt 3 u.g.n. stanowi, iż starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Zasadnie organy powołały się a dorobek orzeczniczy, który wypracował pogląd, iż przepis ten ma zastosowanie także do stanów faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie u.g.n. tj. w sytuacjach, kiedy przed 1998 r. nastąpiło wywłaszczenie lub inna forma odjęcia własności na zasadach wywłaszczenia (w rozumieniu aktualnie obowiązujących przepisów) ale nie nastąpiło ustalenie odszkodowania na rzecz byłego właściciela – osoby będącej adresatem decyzji o wywłaszczeniu. Jak podkreślono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2015 r. I OSK 90/14 1. Analiza brzmienia przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n prowadzi do wniosku, że stanowi on podstawę do przyznania odszkodowania przez organ publiczny za wywłaszczenie lub przejęcie z mocy prawa już dokonane, oznacza to tym samym, że może być stosowany do spraw zaszłych, na zasadzie działania ustawy nowej w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed jej wejścia w życie, bez narażania innych wartości konstytucyjnych. 2. Artykuł 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania w takich przypadkach, gdzie przewidziane przez akt normatywny będący, podstawą wywłaszczenia odszkodowanie nie zostało ustalone, a mamy do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu obecnej Konstytucji oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczaniu. 3. Należy opowiedzieć się za dopuszczalnością zastosowania aktualnie obowiązującej u.g.n. do stanu faktycznego sprzed jej wejścia w życie. Tym bardziej, że poza wymienionymi w art. 129 ust. 5 u.g.n. przesłankami nie jest w aktualnym stanie prawnym (poza uregulowaniami zawartymi w ustawodawstwie specjalnym) możliwe wydanie decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości bez jednoczesnego ustalenia odszkodowania.

Wyżej zaprezentowane stanowisko w pełni podziela sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę.

W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie nastąpiło odjęcie własności (wywłaszczenie) nieruchomości której faktyczną właścicielką była J.S.. Niewątpliwie na skutek jej działań, decyzja w części ustalającej odszkodowanie na rzecz innych niż J.S. osób, w postępowaniu wznowieniowym została uchylona. Do bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego z przyczyn przedmiotowych w sprawie ustalenia tego odszkodowania na rzecz J.S. (aktualnie jej następców prawnych) doszłoby jeżeli organ ustalił by, że została wydana ostateczna decyzja o ustaleniu odszkodowania za tą nieruchomość na rzecz J.S. lub jej następców prawnych. Wbrew stanowisku organu sąd nie podziela poglądu że okoliczność ta została wykazana.

Chronologicznie organu ustaliły, iż:

- decyzją z 1 lipca 1975 r. wywłaszczono nieruchomość, między innymi działkę nr [...] (powstałej z działki [...]) i ustalono odszkodowanie na rzecz A. F., J.Z. i T.Z.,

- decyzją z dnia 26 kwietnia 1976 r., po wznowieniu postępowania na skutek wniosku J.S, uchylona została decyzja z 1 lipca 1975 r. w części ustalającej odszkodowanie,

- postanowieniem z dnia 4 maja 1976 r. postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za w/w/ nieruchomość zostało zawieszone,

- wyrokiem z 23 kwietnia 1977 r. Sąd Rejonowy [...] na skutek rozpoznania pozwu J.S. i H. B. przeciwko J.Z. I S. F. ustalił, iż z odszkodowania ustalanego decyzją z 1 lipca 1975 r. J.S. ma prawo do kwoty 270207 zł a H. B. do kwoty 26172 zł. W tej części wyrok się uprawomocnił.

- w dniu 6 stycznia 1978 r. do Sądu Rejonowego [...] wpłynął wniosek J.S. i H. B. o wypłatę z depozytu sądowego kwoty 517378 zł.

- zarządzeniem z 21 marca 1978 r. wniosek o wypłatę z depozytu sądowego kwoty 517378 zł. zwrócono.

Ostatnią z dokonanych przez organy administracji czynności w sprawie ustalenia odszkodowania na rzecz J.S., według ustaleń dokonanych przez organy obu instancji w niniejszej sprawie, było zawieszenie postępowania. Organy nie ustaliły, aby postępowanie to zostało podjęte a decyzja w przedmiocie ustalenia odszkodowania wydana. Sprawę administracyjną mógł zakończyć tylko akt wydany przez organ administracji. W szczególności sąd powszechny nie miał kompetencji do ustalania odszkodowania za nieruchomości przejmowane na rzecz Skarbu Państwa w drodze wywłaszczenia. Przepisy ustawy, w oparciu o którą dokonano przedmiotowego wywłaszczenia tj. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. (t.j. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.) żadnych kompetencji sądom powszechnym z zakresie ustalana odszkodowania nie nadawały. Przeciwnie przepis art. 15. ust 1 tej ustawy stanowił, iż o wywłaszczeniu i odszkodowaniu orzeka naczelnik powiatu właściwy ze względu na położenie nieruchomości. Jedyną kompetencją jaką ustawa ta nadawała sądowi powszechnemu to kompetencja do przyjęcia do depozytu sądowego ustalonego odszkodowania w sytuacji, gdy nieruchomość wywłaszczona była obciążona na rzecz osób trzecich prawami rzeczowymi ujawnionymi w księdze wieczystej lub w zbiorze dokumentów. W tej sytuacji, wypłata do rąk osoby uprawnionej mogła nastąpić tylko po przedstawieniu przez nią dowodu, że osoby, którym te prawa przysługiwały, wyrażają zgodę na wypłatę. W razie braku tej zgody należało przypadającą do wypłaty sumę odszkodowania lub jej część niezbędną na zaspokojenie obciążeń złożyć do depozytu sądowego (art. 27).

Sąd powszechny nie mógł zatem skutecznie ustalić odszkodowania od organu administracji na rzecz osoby wywłaszczonej. Zresztą wyrok wydany Sąd Rejonowy [...] 23 kwietnia 1977 r. takiego charakteru nie ma. Tak jego sentencja jak i uzasadnienie nie podaje choćby podstawy prawnej rozstrzygnięcia (wydaje się jest zapadł w trybie ustalenia istnienia prawa lub stosunku prawnego – art. 189 K.p.c). Wyrok ten zstał wydany w rozpoznaniu powództwa J.S. i H. B. a stroną pozwaną nie był Skarb Państwa lecz J.Z. I S. F.. Tak z treści pozwu jak zaprotokołowanego przebiegu rozprawy a także uzasadnienia wyroku w żaden sposób nie wynika, aby organy administracji dokonały ustalenia odszkodowania na rzecz J.S.. Przeciwnie z treści pozwu (jak się wydaje uznanego przez pozwane) wynika, że odszkodowanie na rzecz J.S. za część wywłaszczonej nieruchomości nie zostało ustalone. Mowa w nim tylko o odszkodowaniu ustalonym wyeliminowaną obrotu prawnego decyzją z 1 lipca 1975 r. Można się jedynie domyślać, że pozew stanowił próbę ustalenia wierzytelności do odszkodowania. Samo jednak ustalenie prawa do odszkodowania (wierzytelności) nie odnosiło się do Skarbu Państwa ale do pozwanych J.Z. I S. F.. W relacjach z organami administracji sprawa ta nie miała wiążącego charakteru, ale przede wszystkim wyrok ten w jakimkolwiek stopniu nie świadczy, że organ administracji zakończył sprawę ustalenia odszkodowania na rzecz J.S.. Przeciwnie świadczy dobitnie, że do dnia jego wydania, sprawa administracyjna w tym przedmiocie nie była zakończona. Strona, której organ ustala odszkodowanie nie musi podejmować żadnych kroków prawnych i to przed sądem powszechnym (pomijając kwestię skuteczności tych działań) by zapewnić sobie prawo do wierzytelności w kwocie odszkodowania przyznanemu innym osobom.

O niczym także nie świadczy fakt zwrotu J.S. wniosku o wypłatę depozytu sądowego. Zgodzić się należy ze skarżącymi, iż zwrot pisma w postępowaniu cywilnym jest rozstrzygnięciem formalnym, dokonywanym w razie nieuzupełnienia przez stronę składająca pismo warunków formalnych, jakie pismo to powinno spełniać (art. 130 K.p.c.). Fakt zwrotu J.S. wniosku o wypłatę depozytu sądowego świadczy jedynie o tym, iż wniosek taki został w sądzie złożony i na skutek nieuzupełnienia jego braków formalnych – zwrócony. Nie świadczy jednakże o wpłacie przez organ administracji do depozytu sądowego kwoty ustalonego odszkodowania, tytule tego depozytu, kto go złożył ani nawet, że jakikolwiek depozyt był w sądzie złożony. Domniemywać można (aczkolwiek jest to argumentacja pozaprawna) że strona która ubiega się o odszkodowanie, podejmuje liczne kroki prawne aby to odszkodowanie uzyskać (a J.S. taką aktywność podejmowała) i ma świadomość o złożeniu do depozytu odszkodowania nie rezygnuje z jego odzyskania (wypłaty) z powodu zwrotu pisma ale podejmuje dalsze kroki by depozyt odzyskać. Organ nie ustalił (brak w tym zakresie jakichkolwiek zapisów sądowych) aby takie kroki przez J.S. były podejmowane. Zwrócić też należy uwagę, iż do depozytu sądowego nie wpłaca się wszelkich należności. Dłużnik może wpłacić do depozytu sądowego należność której np. wierzyciel odmawia przyjęcia, albo miejsce zamieszkania wierzyciela jest znane nieznane. Organ nie przedstawił żadnych argumentów by wykazać, że organ miał podstawy do wpłaty ustalonego odszkodowania do depozytu sądowego w sytuacji, kiedy J.S. wyraźnie tego odszkodowania domagała się i podejmowała liczne kroki prawne aby je uzyskać.

Konkludując stwierdzić należy, iż przedstawione przez organ okoliczności nie wykazują, aby do ustalenia odszkodowania za część przejętej przez Skarb Państwa działki nr [...] powstałej z działki nr [...] w drodze decyzji administracyjnej doszło. Tym samym organ naruszył zasady regulujących postępowanie dowodowe, w tym w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organy nie zebrały materiału dowodowego umożliwiającego stwierdzenie okoliczności na których oparto rozstrzygnięcie sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organy uzupełnią postępowanie dowodowe na wykazanie tej okoliczności. Nieustalenie, że w sprawie wydana była decyzja ostateczna ustalająca na rzecz J.S. odszkodowanie za w/w działkę będzie stanowiło podstawę do ustalenia tego odszkodowania na podstawie art. 129 ust 5 pkt 3 u.g.n.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił decyzje organów administracji obu instancji.