Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1269/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa (spr.) Sędziowie : WSA Krystyna Daniel WSA Waldemar Michaldo Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi J.J. i innych , na decyzję Wojewody [....] z dnia 18 lipca 2013 r. nr [....] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [....] na rzecz skarżących J.J. i innych...., solidarnie kwotę 440 zł ( słownie: czterysta czterdzieści złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania oraz na rzecz A.R. kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedemi złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 stycznia 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta orzekł wobec K. M., E. J., M. T., J. J. i B. J. o odmowie zwrotu działek nr [...] o pow. 0,2895 ha i nr [...] o pow. 0,0231 ha położonych w obrębie [...] jedn. ewid. [...] objętych księgą wieczystą nr [...], odpowiadających parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż z szeregu dokumentów oraz zeznań wynika, iż cel wywłaszczenia w/w parceli l. kat. [...] b. gm. [...], wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 23 sierpnia 1952 r. nr [...] z uwagi na konieczność zajęcia zespołu garaży, pomieszczeń użytkowych i biurowych wraz z kamienicą frontową do wykorzystania zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, został zrealizowany, a zatem przedmiotowej nieruchomości nie można uznać za zbędną w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) oznaczanej dalej jako ugn.

Odwołanie złożyła K. M., zarzucając iż w narodowym planie gospodarczym (PPI-51, Nr 282 cz. 12 Dział 36 Rozdział L § 1, poz. 8) przewidziana jest budowa [...], jako cel jedyny i zasadniczy, a nie bezprawny zabór cudzego mienia i chaotyczne prace remontowe. W ramach tej budowy, rozumianej jako konkretne zadanie inwestycyjne uzasadnione jest, jako pewien etap realizacyjny, odpowiednio zaplanowany i kosztorysowany, wykonanie robót adaptacyjnych, zmieniających istniejącą już strukturę architektoniczną, do potrzeb nowego właściciela, ale nie remont doraźny tzw. przystosowawczy. Przepis art. 137 ugn powinien być interpretowany ściśle, a organ I instancji dokonał dowolnej i rozszerzającej interpretacji m.in. poprzez przyjęcie, iż cel wywłaszczenia mógł być zrealizowany w okresie przed podjęciem decyzji o wywłaszczeniu, nadto, że celem tym mogło być samo przejęcie na własność Państwa użytkowanej już wcześniej przez przedsiębiorstwo państwowe nieruchomości. Z powyższego wynika, iż tak naprawdę cel wywłaszczenia (zgodny z obowiązującymi wówczas przepisami) nie istniał w ogóle, a już z pewnością nie mógł być (i nie był realizowany) przez podmiot na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie, po dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej, gdyż już przed tym dniem nieruchomość została przekazana innemu podmiotowi.

Z kolei J. J., E. J., M. T. i B. J. w swoim odwołaniu podnieśli m.in., iż gdyby Prezydent dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 137 ust. 1 pkt 1 ugn, to doprowadziłoby go to do wniosku, że okres, którym mowa w przepisie art. 137 ust. 1 ugn należy liczyć od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, a zatem ocenie powinien podlegać okres od dnia 15 lutego 1955 roku do dnia 15 lutego 1962 roku. Zgromadzone w sprawie dowody wskazują natomiast, że nieruchomość nie była już używana przez PPW [...] w tym okresie, nie ma też jakichkolwiek dowodów potwierdzających chociażby wykonywanie prawa do używania 10 boksów garażowych, które zostało zastrzeżone za rzecz PPW [...] w protokole z dnia 25 czerwca 1952r. Oznacza to, że przesłanki zwrotu nieruchomości zostały w niniejszej sprawie spełnione. Przyjęcie celu wywłaszczenia jako samego korzystania z nieruchomości mijałoby się z celem wszczynania postępowania wywłaszczeniowego, bezsporne jest bowiem, że na dwa lata przed złożeniem wniosku o wywłaszczenie nieruchomość znajdowała się już w rękach PPW [...]. W żadnej części frontowa kamienica nie była wykorzystywana na cele garaży dla [...], co uzasadnia zwrot nieruchomości w tej części. Fakt wykorzystywania budynku frontowego przez pracowników PPW [...], na który powołuje się Prezydent, nie powoduje modyfikacji, ani doprecyzowania określonego w dokumentacji wywłaszczeniowej celu wywłaszczenia. W szczególności protokół przejęcia nie potwierdza, że w dacie jego sporządzenia nieruchomość była wykorzystywana przez PPW [...] na cele garażowania swoich pojazdów, gdyż wynika z niego jedynie, że był na niej pozostawiony sprzęt przeciwpożarowy, co do którego PPW [...] rościła sobie prawa, a to kilofy, gaśnice, wiadra, łopaty, a nadto jeden jedyny samochód półciężarowy marki [...] (na 57 boksów garażowych), który jednak nie stanowił własności PPW [...], a własność Związku Młodzieży Polskiej [...]. Zestawienie dowodzi, że prace adaptacyjne zostały wykonane do czerwca 1951, tak więc w najmniejszym stopniu nie może być dowodem na realizację celu wywłaszczenia, skoro dotyczy okresu poprzedzającego nawet złożenie wniosku o wywłaszczenie. Nie ma natomiast żadnego dokumentu, który by potwierdzał dokonywanie jakichkolwiek nakładów po tej dacie .

Wojewoda decyzją z dnia 18 lipca 2013r. nr: [...], w oparciu o art. 9a u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W ocenie organu odwoławczego z uzasadnienia orzeczenia o wywłaszczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 23 sierpnia 1952 r. nr [...] wynika, że przedmiotowa nieruchomość była niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a zatem cel został sformułowany w sposób ogólny. Koniecznym było jego sprecyzowanie poprzez odwołanie się do zezwolenia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 10 lipca 1951 r. nr [...], z którego wynika, że zgoda na nabycie przedmiotowej parceli została udzielona Przedsiębiorstwu Państwowemu Wyodrębnionemu [...] w K. "dla potrzeb [...]". Równocześnie w zezwoleniu odwołano się do sygnatury wniosku Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego [...] w dnia 3 kwietnia 1951r. nr [...] z którego wynika, iż wystąpiono "o zezwolenie na nabycie nieruchomości /garaży/ w K. ul K. dla potrzeb [...]", ze względu na brak tego rodzaju obiektów. Pierwszym istotnym dokumentem z punktu widzenia ustalenia celu wywłaszczenia jest pismo Ministerstwa Komunikacji z dnia 27 maja 1950 r. nr [...] kierowane do Państwowego Przedsiębiorstwa Wyodrębnionego "[...]", w którym Ministerstwo wskazało, iż "nie znajduje w chwili obecnej żadnego inwestora, który mógłby przejąć sumy inwestycyjne na wyposażenie garaży "[...]", w takim ujęciu sprawy jak proponuje "[...]". Przewiduje się powstanie inwestycji, której zakres objąłby potrzeby tego typu garaży jak "[...]", ale jest ona w fazie organizacji nie mającej podstawy prawnej do przejęcia inwestycji. Najwłaściwszym rozwiązaniem sprawy będzie wyposażenie i zainstalowanie urządzeń obsługowych na terenie garaży «[...]», oraz pokrycie kosztów z sum inwestycyjnych "[...]" przeznaczonych do tego celu. Po zakończeniu okresu użytkowania garaży "[...]" przez [...] Ministerstwo Komunikacji wskaże użytkownika, który po przejęciu garaży zwróci koszt adaptacji minus koszt amortyzacji" (jak wynika z kolei z fragmentu protokołu z czynności komisyjnej zarządzonej pismem PWRN w K. z dnia 16 maja 1952 r. nr [...] "[...]" użytkowała przedmiotową nieruchomość od listopada 1949 r. na cele parkowania i napraw technicznych pojazdów mechanicznych). Kolejnymi ważnymi dowodami są pisma "[...]" z dnia 3 kwietnia 1951 r. nr [...] oraz z dnia 19 czerwca 1951 r. nr [...] skierowane do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w związku ze staraniami o nabycie parceli. W pierwszym z nich "[...]" wskazała, iż " nieruchomość powyższa wraz z pobudowanymi na niej garażami niezbędna jest Nowej Hucie zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem dla realizacji narodowego planu gospodarczego, gdyż na terenie miasta K. nie ma wolnych tego rodzaju obiektów. Po zakończeniu przez N. użytkowania tych garaży przejmie je Ministerstwo Komunikacji Departament Samochodowy, które w swym piśmie z dnia 27.05.1951 wyraziło życzenie w tym kierunku". Z kolei drugie, szczególnie istotne pismo tego podmiotu stanowiło odpowiedź na zapytanie PKPG i wskazało w nim przede wszystkim, iż "w PPI-1951 nie posiadamy kwoty przewidzianej na nabycie przedmiotowego obiektu, gdyż nie zachodzi możliwość zapłaty odszkodowania wywłaszczeniowego r. 1951 z uwagi na okoliczność , iż proces wywłaszczeniowy przeciągnie się niewątpliwie do r. 1952. W kredytach na rok 1952 kwota potrzebna na nabycie będzie przez nas przewidziana. Nabycie ma być dokonane na rzecz Skarbu Państwa, natomiast użytkownikiem do r. 1953 wg przewidywań Woj. KPG będzie [...]. Po wybudowaniu własnych obiektów [...] przekaże użytkowanie innemu wskazanemu wykonawcy narodowych planów gospodarczych np. Min. Komunikacji. [...] w opisanej nieruchomości zainwestowała już kwotę około 65.000 zł i ma w programie dalsze nakłady mające na celu przystosowanie urządzeń do swoich potrzeb. Na te inwestycje nie posiadamy zabezpieczenia ze strony właścicieli, którzy nie zgadzają się na dobrowolny zwrot, ani potrącenie, a równocześnie upierają się przy ustaleniu czynszu wg najwyższej stawki stosowanej przy takich realnościach. Dlatego chcąc zabezpieczyć nasze nakłady i umożliwić Skarbowi Państwa nabycie prawa własności - wystąpiliśmy z wnioskiem o wywłaszczenie". Skutkiem powyższej korespondencji było zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 10 sierpnia 1951 r. na nabycie przedmiotowej nieruchomości przez "[...]", która ze stosownym wnioskiem w tej sprawie wystąpiła do PWRN w K. pismem z dnia 13 grudnia 1951 r. nr [...] wskazując przy tym, iż " w [...] Nr 282 cz. 12 Dział 36, Rozdział L § 7, poz. 5 przewidziana jest budowa [...]. W związku z tym naszemu przedsiębiorstwu, jako wykonawcy tego planu, niezbędna jest nieruchomość o oznaczeniu hipoteczno-katastralnym Iwh 44, ks. w. 1002, gm. kat m. K., l kat. [...] (...) Na nieruchomości tej znajdują się naszym dużym nakładem pieniężnym specjalnie adaptowane dla naszych celów garaże i warsztaty samochodowe, które zajmujemy od listopada 1949 r.".

W ocenie organu odwoławczego celem wywłaszczenia była konieczność przeznaczenia jej na potrzeby Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego [...], głównie poprzez korzystanie ze znajdujących się na niej, odpowiednio przy tym adaptowanych, przede wszystkim garaży, ale także pomieszczeń użytkowych, biurowych i mieszkalnych, w tym znajdujących się w położonej od ulicy K. kamienicy. Prowadząc prace przy budowie [...], jednostce odpowiedzialnej za tę inwestycję niezbędna była swego rodzaju "baza" i choć realizacja celu wywłaszczenia nie polegała na istotnej zmianie charakteru i przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości, to wiązała się z nią konieczność ponoszenia jednak pewnych nakładów. W opinii organu odwoławczego, wywłaszczenie w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. następowało w sposób bardzo specyficzny i odmienny niż w przypadku późniejszych ustaw wywłaszczeniowych. W praktyce niejednokrotnie zdarzało się, iż inwestycja stanowiąca cel wywłaszczenia była faktycznie realizowana, zanim w ogóle doszło do wydania decyzji wywłaszczeniowej. Zdaniem organu nie może budzić wątpliwości okoliczność wykorzystywania parceli przez Państwowe Przedsiębiorstwo Wyodrębnione [...] na cele budowy [...], w okresie od listopada 1949 r. aż do dnia 31 grudnia 1952 r. (o ile w dniu 25 czerwca 1952 r. został sporządzony protokół przejęcia przedmiotowej nieruchomości przez Wojewódzką Stację Pogotowia Ratunkowego, to w protokole tym wskazano, iż "PPWN. [...] zastrzega sobie prawo użytkowania 10-ciu boksów na wozy osobowe... ", zaś jak wynika m.in. z pisma [...] z dnia 20 lutego 1981 r. nr [...], to rzeczywistą datą przekazania omawianego terenu Wojewódzkiej Stacji Pogotowania Ratunkowego był dzień 1 stycznia 1953 r. - tym samym nie można podzielić zarzutu odwołujących, iż wnioskodawca wywłaszczenia przestał nią dysponować jeszcze zanim wydano orzeczenie wywłaszczeniowe, co z kolei nastąpiło w dniu 23 sierpnia 1952 r.). Niezależnie od samego faktu użytkowania przez wnioskodawcę wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości i wykorzystywania jej w związku z budową [...], począwszy od listopada 1949 r. do końca roku 1952, wnioskodawca w okresie tym ponosił szereg nakładów, których celem było zaadaptowanie, odpowiednie przystosowanie oraz rozbudowanie infrastruktury już istniejącej na terenie parceli, w tym liczne remonty, wyposażenie w instalację elektryczną a także instalację centralnego ogrzewania. Budynek położony od strony ulicy K. był wykorzystywany w związku z realizacją celu wywłaszczenia.

Jak wskazano w protokole z czynności komisyjnej zarządzonej pismem PWRN w K. z dnia 16 maja 1952 r. nr [...] - cała przestrzeń będąca przedmiotem wywłaszczenia jest zabudowana budynkami murowanymi a to: od strony południowo-zachodniej tj. od ul. K. domem jednopiętrowym, zamieszkałym przez osoby prywatne oraz pracowników [...]. Fakt użytkowania przynajmniej w części w/w budynku na cele mieszkalne potwierdził również przesłuchany w charakterze świadka A. M..

Reasumując organ odwoławczy wskazał, iż faktycznie w przypadku decyzji wywłaszczeniowych wydawanych w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., faktyczną datą przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa nie była data ostateczności tej decyzji, lecz data zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. Niezależnie od powyższego kluczowym elementem pozwalającym na stwierdzenie, iż nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, jest nierozpoczęcie prac z nim związanych pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna lub też niezrealizowanie tego celu pomimo upływu 10 lat od tego dnia. Jeśli więc przyjąć, iż faktycznie decyzja wywłaszczenia stała się ostateczna dopiero w dniu 15 lutego 1955 r., to konieczność zwrotu nieruchomości nastąpiłaby, gdyby realizacji celu nie rozpoczęto pomimo upływu daty 15 lutego 1962 r. lub gdyby nie zrealizowano tego celu pomimo upływu daty 15 lutego 1965 r. Tymczasem w przedmiotowej sprawie żaden z tych przypadków nie wystąpił, gdyż (co w realiach obowiązywania dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. wcale nie było rzadkim zjawiskiem) cel wywłaszczenia, jak już wskazano powyżej, został zrealizowany jeszcze przed upływem w/w terminów, a nawet przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyli A. R., E. J., M. T., J. J. i B. J..

A. R. (następca prawny K. M.) zarzuciła, iż organy błędnie ustaliły, iż na wywłaszczonej nieruchomości poczynione zostały jakiekolwiek nakłady inwestycyjne przez Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione [...], które mogłyby potwierdzać, iż zrealizowany został cel wywłaszczenia, oprócz zeznań jednego świadka. Organ ten nie zebrał także w tym zakresie żadnych innych dowodów, co uzasadniało przyjęcie (szczególnie biorąc pod uwagę niemal roczny czasokres tych ustaleń), iż dowody takie nie istnieją. Z przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. jednoznacznie wynika, iż wywłaszczenie w trybie cytowanego dekretu mogło nastąpić wyłącznie w celu realizacji niezbędnych dla wykonania npsg zamierzeń inwestycyjnych, co potwierdza zarówno przepis art. 7 ust. 3 pkt 1 dekretu, jak i też przepis § 5 pkt 2 rozporządzenia (wykonawczego) Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Za niedopuszczalną w związku z tym (i całkowicie dowolną) uznała skarżąca rozszerzającą interpretację tego przepisu (dokonaną przez organy obydwu instancji) poprzez przyjęcie, iż cel wywłaszczenia mógł być zrealizowany w okresie przed podjęciem decyzji o wywłaszczeniu, a nadto że celem tym mogło być samo przejęcie na własność Państwa użytkowanej już wcześniej przez przedsiębiorstwo państwowe nieruchomości. W przedmiotowej sprawie, co jest bezsporne, w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu wywłaszczona nieruchomość nie pozostawała już we władaniu podmiotu wywłaszczającego, nie było więc żadnej możliwości, by powyższe warunki zostały spełnione. Ponadto należy wskazać, iż organ odwoławczy (analogicznie jak organ pierwszej instancji) ustalił także błędnie cel wywłaszczenia, gdyż jak wskazano wyżej celem tym mogła być jedynie realizacja zamierzeń inwestycyjnych, a do takiej realizacji, co jest w świetle zebranych dokumentów i dowodów bezsporne, nie doszło. Ogólnym celem wywłaszczenia była "niezbędność nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych (vide - uzasadnienie decyzji wywłaszczeniowej). Cel ten nie mógł być (i nie został) zrealizowany, gdyż jeszcze przed prawomocnym zakończeniem postępowania wywłaszczeniowego podmiot na rzecz którego wywłaszczenie miało miejsce zrezygnował z użytkowania przedmiotowej nieruchomości i przekazał ją na rzecz osób trzecich. Skarżący podtrzymuje także swój, wyrażony już w odwołaniu pogląd, iż cel szczegółowy wywłaszczenia, jakim wg organów administracji miało być "zajęcie zespołu garaży, pomieszczeń użytkowych, biurowych wraz z kamienicą frontową na cele [...] Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego do wykorzystania z godnie z dotychczasowym przeznaczeniem" poza tym, iż nie jest (zgodnie z tym co wskazano wyżej) celem uzasadniającym wywłaszczenie, nie jest także tożsamy z celem ogólnym, albowiem w żaden sposób nie odwołuje się do realizacji narodowych planów gospodarczych, a ponadto nie jest celem prawdziwym, gdyż jak wynika z powoływanych w decyzji dokumentów Przedsiębiorstwo [...] już co najmniej od 15 listopada 1949 r. objęło w posiadanie przedmiotową nieruchomość, natomiast po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej już tą nieruchomością nie zarządzało. Przy tak określonym celu wywłaszczenia, jego realizację stanowiłoby samo wywłaszczenie, co oczywiście należy uznać za niedopuszczalne i niezgodne z powołanymi wyżej przepisami.

Z kolei J. J., E. J., M. T. i B. J. w swojej skardze zarzucili naruszenie:

- art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa poprzez błędne określenie celu wywłaszczenia i sposobu jego realizacji oraz błędne określenie okresu używania nieruchomości przez PPW [...];

- art. 137 ust. 1 ugn poprzez przyjęcie, iż wykładnia art. 137 ugn może się różnić w zależności od tego nieruchomość została wywłaszczona na podstawie art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku czy też na podstawie ustawy wywłaszczeniowej, podczas gdy brak ku temu podstaw prawnych.

W uzasadnieniu skargi podano, iż określenie celu wywłaszczenia poprzez zapewnienie korzystania ze znajdujących się na niej obiektów mija się z celowością postępowania wywłaszczeniowego, a ponadto brak jest dowodów na to, że celem było korzystanie z pomieszczeń użytkowych, mieszalnych i biurowych, ponieważ zgromadzone dokumenty wskazują, iż celem było nabycie garaży. Z kolei błędne określenie okresu używania nieruchomości przez PPW [...] wynika zdaniem skarżących z tego, że zgromadzone przez organ dokumenty nie prowadzą do wniosku, iż używanie nieruchomości trwało dłużej niż do 25 czerwca 1952r. (w dacie tej pozostawiono jedynie sprzęt przeciwpożarowy oraz jeden samochód ciężarowy).

W oparciu o powyższe skarżący wnieśli o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie kosztów.

W odpowiedzi na skargę skarżony organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych.

Skargi są zasadne, gdyż zarówno zaskarżona decyzja Wojewody [...], jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a.). W toku postępowania prowadzonego przez organy administracji w niniejszej sprawie, uchybiono art. 7 i 77 § 1 kpa, których celem jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zakres czynności niezbędnych do ustalenia istotnych elementów stanu faktycznego, wyznacza treść materialnoprawnej podstawy decyzji administracyjnej. W kontrolowanej sprawie jest to art. 136 ust. 1 ugn, stosownie do którego, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis art. 137 ugn określa przesłanki uznania nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Zatem podstawową kwestią w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jaką musi ustalić organ, jest zbadanie, jaki był cel wywłaszczenia wynikający z decyzji wywłaszczeniowej, a następnie dokonanie oceny, czy stała się ona zbędna - w rozumieniu art. 137 - dla realizacji tego celu, przy czym cel wywłaszczenia musi być rozumiany ściśle. W rozpoznawanej sprawie organy orzekające nie ustaliły, jaki był konkretny cel wywłaszczenia nieruchomości, zwrotu której domagają się skarżący. Wojewoda w swej decyzji stwierdza tylko w tym zakresie, że nieruchomość, zwrotu której domagają się wnioskodawcy, wywłaszczona została z przeznaczeniem na realizację narodowych planów gospodarczych, nie precyzując bliżej, co konkretnie w ramach tych planów miało być realizowane na wywłaszczonej nieruchomości. Stwierdzenie, że wywłaszczenie nastąpiło na realizację narodowych planów gospodarczych, nie może być uznane za określenie celu wywłaszczenia nieruchomości. W roku 1952, kiedy nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości, każde zadanie gospodarcze, a przede wszystkim inwestycyjne, mogło być realizowane wyłącznie w ramach narodowego planu gospodarczego przyjętego na dany rok czy dłuższy okres czasu (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 17 lutego 2000r. I SA 491/99). Nabycie zatem nieruchomości niezbędnej np. dla realizacji inwestycji następowało nie tyle dla realizacji planu gospodarczego, ale realizowanego w ramach tego planu zadania inwestycyjnego ściśle określonego. W tej sprawie organy nie wykazały, jaki był w powyższym rozumieniu cel wywłaszczenia. Decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 23 sierpnia 1952 r. nr [...] wskazywała jako cel wywłaszczenia niezbędność nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych bez wykazania, co miałoby być realizowane na tym gruncie (czy budownictwo mieszkaniowe, obiekty przemysłowe, magazynowe itp.). Zgromadzona zaś dokumentacja przedstawiona w uzasadnieniu organu odwoławczego odnosi się de facto do takich ogólnych określeń jak "dla potrzeb [...]", czy przedstawia przekazywanie nieruchomości pomiędzy różnymi podmiotami co nie pozwala przyjąć, jak uczyniły skarżone organy, iż tak określony cel wywłaszczenia nieruchomości został zrealizowany i brak podstaw do zwrotu zgodnie z wymogami art. 137 ugn. W kontrolowanej sprawie wywłaszczenie nastąpiło na podstawie przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1957 r. Nr 4 poz. 31). Przepisy tego dekretu przewidywały określoną procedurę, której musiał uczynić zadość wnioskodawca wywłaszczenia. Wykonawca planu, czyli podmiot realizujący określone zadania ujęte w narodowym planie gospodarczym, musiał najpierw uzyskać zezwolenie na nabycie nieruchomości od Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (art. 5 ust. 1). We wniosku o udzielenie zezwolenia zainteresowany musiał wskazać m.in. cel nabycia (art. 7 ust. 2 pkt 6). Zezwolenie, o którym mowa, dawało wykonawcy planu podstawę do przeprowadzenia rokowań z właścicielem nieruchomości niezbędnej dla realizacji planu co do dobrowolnego odstąpienia mu nieruchomości. Jeżeli w terminie zakreślonym dekretem nie doszło do zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, wówczas wykonawca planu mógł ubiegać się o wywłaszczenie tej nieruchomości. We wniosku o wywłaszczenie wnioskodawca winien był podać zgodnie z art. 17 ust. 2 pkt 5 dekretu cel wywłaszczenia. Powyższe wskazuje, że w dokumentacji poprzedzającej wydanie decyzji wywłaszczeniowych, cel wywłaszczenia nieruchomości musiał być zindywidualizowany. Zatem bez skonkretyzowania celu wywłaszczenia nieruchomości nie można mówić o tym, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. W ramach narodowych planów gospodarczych realizowanych było wiele różnych zadań i o tym, czy plan został w określonym zakresie wykonany, decydowało dopiero zrealizowanie ujętego w nim przedsięwzięcia.

O tym zaś, że cel wywłaszczenia nieruchomości nie został w tej sprawie przez organy orzekające wyraźnie ustalony, świadczyć może pośrednio z kolei również opis dokonanych czynności w postaci zajęcia zespołu garaży, pomieszczeń użytkowych i biurowych wraz z kamienicą frontową. Brak jest natomiast jakichkolwiek ustaleń w zakresie stanu nieruchomości przed zajęciem, a także zmian w zagospodarowaniu nieruchomości w dalszym okresie, co mogłoby ewentualnie zostać ocenione w zakresie realizacji celu wywłaszczenia oraz terminu do uznania zbędności wywłaszczenia do realizacji celu. Dodatkowo istotna jest specyfika decyzji wywłaszczeniowych wydawanych w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., która w niniejszej sprawie, co stwierdził sam skarżony organ, charakteryzowała się tym, że datą przejęcia nieruchomości nie była data ostateczności decyzji wywłaszczeniowej, lecz data zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. W kontrolowanej sprawie wniosek o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego wynika z pisma Państwowego Przedsiębiorstwa Wyodrębnionego [...] z dnia 13 grudnia 1951r. znak: [...], w którym stwierdzono, iż garaże zajmowane były od listopada 1949r. i specjalnie adaptowane. Natomiast w dniu 25 czerwca 1952 r. został sporządzony protokół przejęcia przedmiotowej nieruchomości przez Wojewódzką Stację Pogotowia Ratunkowego. Wobec tego decydujące jest dokładne i precyzyjne ustalenie stanu faktycznego w zakresie tego co zostało wybudowane przed złożeniem wniosku o wywłaszczenie, a co potem, czego organy w ogóle nie ustaliły.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, iż postępowanie poprzedzające wydane w sprawie decyzje przeprowadzone zostało z uchybieniem art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa., które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownym postępowaniu organy winny zatem precyzyjnie ustalić w kontekście realizacji celu wywłaszczenia, co zostało i w jakim terminie na przedmiotowej nieruchomości wybudowane (zrealizowane), następnie ocenić czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, czy też stała się ona w rozumieniu art. 137 ugn zbędna na cel wywłaszczenia. Dotychczas ustalony stan faktyczny daje bowiem podstawy raczej do orzeczenia o zwrocie przedmiotowej nieruchomości, a nie o odmowie zwrotu. Dokonując tej oceny, organ uwzględni również treść art. 43 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku. Wykładnia tego przepisu prowadzi bowiem do wniosku, że objęcie w posiadanie, a co za tym idzie realizowanie jakichkolwiek celów inwestycyjnych na nieruchomości przed uzyskaniem orzeczenia wywłaszczeniowego wydanego na podstawie dekretu, nie może być rozumiane jako zrealizowanie celu wywłaszczenia. Przesądza o tym jednoznaczny zakaz takiego postępowania i jego penalizacja przez ustawodawcę.

Mając powyższe Sąd orzekł w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a.

O kosztach orzeczono w pkt II wyroku na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.