Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 360/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 25  ust. 2  pkt 6
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie : SWSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) SWSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lipca 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 stycznia 2022 r. znak [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Informacją z dnia 8 sierpnia 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta T przyznał A. S. (obecnie M.) prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko F. O., na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Z kolei w dniu 13 września 2021 r. strona przedłożyła protokół ugody sporządzonej w dniu 1 października 2019 r. przed Sądem Rejonowym, sygn. akt [...], w którym J. O. oraz A. S. zgodnie ustalili, że małoletni F. O. będzie przebywał pod opieką uczestniczki A. S. przez każdy pierwszy i drugi tydzień miesiąca, poczynając poniedziałku pierwszego tygodnia do niedzieli drugiego tygodnia oraz w wakacje w miesiącu lipcu, zaś pod opieką wnioskodawcy J. O. w pozostałe tygodnie oraz w wakacje w miesiącu sierpniu oraz że strony będą ustalały doraźnie miejsce pobytu małoletniego w okresach świąt Bożego Narodzenia i Wielkanocy. W dniu 30 sierpnia 2021 r. A. M. przedłożyła w organie pierwszej instancji oświadczenie, w którym wyjaśniła, że pobierane przez nią świadczenie wychowawcze od października 2019 r. do maja 2021 r. pobierane było w całości, tj. w kwocie 500 zł. Przez cały okres jego pobierania połowę środków z tego tytułu regularnie co miesiąc wysyłała J. O. (ojcu F. O.) przelewami bankowymi. W załączeniu przedłożyła kopię przelewów za cały wskazany w odwołaniu okres. J. O. w oświadczeniu z dnia 30 września 2021 r. potwierdził tę okoliczność.

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2021 r., powołując się na przepisy art. 25 ust. 1 oraz art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci określił jako nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze wypłacone na podstawie informacji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta nr [...] z dnia 8 sierpnia 2019 r. za okres od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. na dziecko F. O., w łącznej wysokości 5.341,46 zł (należność główna w wysokości 5.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę w wysokości 341,46 zł, na dzień wydania decyzji) oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia spłaty należności oraz zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości 5.341,46 zł (zobowiązanie główne plus odsetki na dzień wydania decyzji) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia spłaty należności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że w związku z faktem, iż F. O. pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców w powtarzających się i porównywalnych okresach, świadczenie wychowawcze w spornym okresie przysługiwało stronie w wysokości 250,00 zł miesięcznie. Organ podkreślił, że A. M. nie zgłosiła faktu pozostawania przez dziecko w opiece naprzemiennej, mimo iż na formularzu wniosku znajduje się pouczenie o obowiązku informowania o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Niepoinformowanie zaś organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawach świadczenia wychowawczego o zmianach skutkuje powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji obowiązkiem jego zwrotu.

Na skutek odwołania A. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 3 stycznia 2022 r., znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) i art. 4 ust. 1 i ust. 2, art. 5 ust. 2a, art. 13a, art. 20, art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6, ust. 3, ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570) i § 1 pkt 6 lite rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 198, poz. 1925) – orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1, art. 13a ust. 1, art. 25 ust. 1 ustawy – i wskazał, że w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której A. M. (jako matka dzieci oraz ich opiekun faktyczny i prawny) była uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna F. O. oraz uprawniona do pobierania tego świadczenia (informacja z dnia 8 sierpnia 2019 r. nr [...]). W trakcie okresu świadczeniowego przed Sądem Rejonowym w dniu 9 października 2019 r. zawarta została ugoda pomiędzy skarżącą a J. O. (ojciec dziecka), mocą której ustanowiona została opieka naprzemienna nad małoletnim synem stron F. O. Postanowienie w tej sprawie stało się prawomocne dnia 9 października 2019 r. Zgodnie z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zatem, w przypadku, gdy opieka nad dzieckiem, czy miejsce jego pobytu (zamieszkania) zostały uregulowane na mocy orzeczenia sądu, to jego treść ma znaczenie dla prawa do świadczenia wychowawczego. Nie może też budzić wątpliwości, że rozstrzygnięcie jakiegokolwiek sądu może być i powinno być kwestionowane tylko poprzez działania zgodne z prawem. Ani ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, ani art. 26 k.c., nie wyłączają związania organów administracji publicznej prawomocnym orzeczeniem sądu. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu (w niniejszym przypadku ugodą zawartą przed sądem), jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Z powyższych regulacji wynika zasada uznawania danego dziecka za członka jednej rodziny, natomiast jednoczesne zaliczenie go do odrębnych rodzin obojga rodziców może nastąpić wyjątkowo. Wynika z nich także, iż fakt sprawowania opieki naprzemiennej musi wynikać z orzeczenia sądu, natomiast organy administracji publicznej realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku sprawowana jest przez rodziców opieka nad dzieckiem. Rozpatrywanie spraw dotyczących opieki naprzemiennej należy do kognicji sądu powszechnego.

Organ odwoławczy uznał, że istnienie prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie ustalenia opieki naprzemiennej nad małoletnim F. O. w powtarzających się okresach dwutygodniowych u każdego z rodziców naprzemiennie przesądza, iż w sprawie należało zastosować dyspozycję art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. W tym kontekście organ odwoławczy zwrócił także uwagę na art. 20 ust. 1 u.p.p.w.d. i podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż niepoinformowanie organu pomocowego o zawarciu ugody ustalającej opiekę naprzemienną skutkuje powstaniem świadczeń nienależnie pobranych wypłaconych pomimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d.), a w konsekwencji obowiązkiem ich zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie. Informacja taka znajduje się bowiem w formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczeń wychowawczych na stronie 4. Z kolei na stronie 3 wniosku wprost pouczono, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W takim przypadku, do wniosku należy dołączyć orzeczenie sądu potwierdzające sprawowanie opieki naprzemiennej przez rodziców nad dzieckiem/dziećmi. Okoliczności podnoszone w odwołaniu, a dotyczące bezpośredniego przekazywania środków ojcu dziecka po zawarciu ugody, również nie mogą odnieść skutku, gdyż w tym czasie J. O. nie był uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego na dziecko (a zatem nie mógł dysponować tymi środkami). To rolą organu pomocowego, a nie rodziców dziecka, jest przyznawanie oraz wypłata osobie uprawnionej świadczenia wychowawczego.

Pismem z dnia 3 lutego 2022 r. A. M. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca ponownie zwróciła uwagę na okoliczności podnoszone w toku postępowania, dotyczące przekazywania środków ojcu dziecka, i podkreśliła, że przedmiotowe świadczenie było w całości wykorzystane na potrzeby dziecka. Skarżąca zaznaczyła, że zapłaciła kwotę 5.341,46 zł (aby nie rosły odsetki), ale uznaje zaskarżoną decyzję za niesprawiedliwą.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy odniósł się również do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się zasadna.

W ocenie Sądu, ze zabranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że informacją z dnia 8 sierpnia 2019 r. Prezydent Miasta T przyznał A. M. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko – F. O. – na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie. Na mocy ugody zawartej w dniu 1 października 2019 r. przed Sądem Rejonowym, sygn. akt [...], nastąpiła zmiana w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim F. O. w ten sposób, że rodzice będą sprawować nad dzieckiem opiekę naprzemienną. Ojciec małoletniego F. O. nie wystąpił o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Świadczenie wychowawcze pobierane w całości przez A. M. było przeznaczane na potrzeby małoletniego F. O.; jego rodzice dokonywali przy tym rozliczenia między sobą w ten sposób, że kwota 250 zł była przekazywana ojcu dziecka.

Zauważyć w tym miejscu należy, że analogiczny w dużej mierze stan faktyczny był już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w szczególności w wyroku z dnia 30 maja 2022 r. (III SA/Kr 844/21, CBOSA) i w wyroku z dnia 23 czerwca 2022 r. (III SA/Kr 195/22, CBOSA). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całej rozciągłości tę ocenę podziela, toteż argumentacja przedstawiona poniżej jest zasadniczo zbieżna z argumentację zaprezentowaną we wspomnianych wyrokach.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej "u.p.p.w.d." lub "ustawa") celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł na dziecko. W myśl art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Podział świadczenia wychowawczego jest wyjątkiem od zasady przyznania tego świadczenia wyłącznie matce lub wyłącznie ojcu, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje. Taki podział świadczenia uzależniony jest, jak wynika z treści art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., od istnienia orzeczenia sądowego ustanawiającego opiekę naprzemienną (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 marca 2022 r. III SA/Kr 1758/21, CBOSA). Przepis art. 5 ust. 2 a u.p.p.w.d. dotyczy sytuacji, w której dochodzi do zbiegu świadczenia, czyli jego pobierania przez oboje rodziców sprawujących opiekę naprzemienną nad dzieckiem. Wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice sprawują opiekę naprzemienną nad dziećmi i występują z wnioskiem o przyznanie świadczenia, ustawodawca dopuszcza dokonanie podziału świadczenia między rodziców. Natomiast w sytuacji, gdy brak jest orzeczenia sądu ustanawiającego opiekę naprzemienną, a oboje rodzice występują o przyznanie świadczenia wychowawczego, obowiązkiem organu jest ustalenie, u którego z rodziców dziecko rzeczywiście przebywa, a także który z rodziców utrzymuje dziecko i przyznanie świadczenia temu z rodziców, który spełnia określone w ustawie przesłanki.

Przepis art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. powinien być odczytywany z uwzględnieniem metod wykładni systemowej oraz miejsca przepisu w powołanej jednostce redakcyjnej, jak i w całej ustawie. Ustawodawca jednoznacznie określił wysokość świadczenia wychowawczego przysługującego na jedno dziecko na kwotę 500 zł miesięcznie. Kwota może ulec podziałowi wyłącznie wówczas, gdy rodzicie legitymują się orzeczeniem o opiece naprzemiennej oraz złożą wniosek o przyznanie świadczenia. Dokonując zatem oceny, czy w przypadku skarżącej doszło do nienależnego pobrania świadczenia wychowawczego, organy powinny uwzględnić okoliczność, że ojciec dziecka nie składał wniosku o jego przyznanie, a zatem nie było ono pobrane ponad ustawową wysokość. Co więcej, połowa świadczenia była przekazywana ojcu dziecka przez skarżącą i przeznaczana na utrzymanie dziecka, a zatem świadczenie zostało wykorzystane zgodnie z celem określonym w ustawie.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, zobowiązana jest do jego zwrotu. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze uważa się m. in. świadczenia wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do ich pobierania. Obok tej przesłanki ustawa za nienależnie pobrane świadczenia uznaje m. in. świadczenia uzyskane na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie oraz wypłacone innej osobie niż ta, której zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od organu. Dokonując wykładni stanowiącego podstawę zaskarżonych decyzji art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. trzeba uwzględnić również pozostałe przesłanki, o których mowa w przepisie. Zwrócić należy również uwagę, że zgodnie z art. 25 ust. 2a u.p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze nie uznaje się świadczenia przyznanego rodzicowi, opiekunowi prawnemu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, który zmarł, pobranego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka albo opiekuna faktycznego dziecka, którym zostało ustalone prawo do świadczenia wychowawczego na podstawie art. 18 ust. 2b.

Mając na względzie powyższe, należy wskazać, że ustawodawca wśród przesłanek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wymienia sytuacje, w których uzyskanie świadczenia oparte było na fałszywych zeznaniach, dokumentach lub innym przypadku świadomego wprowadzenia w błąd organu, a także sytuacje, w których świadczenie zostało wypłacone osobie nieuprawnionej. Równocześnie ustawa wprost wskazuje, że w sytuacji, gdy świadczenie wychowawcze w sytuacji śmierci rodzica, któremu zostało przyznane, zostanie pobrane przez drugiego rodzica, który faktycznie opiekuje się dzieckiem, nie można uznać go za świadczenie nienależne (mimo że formalnie brak było decyzji upoważniającej tego rodzica do odbioru świadczenia). Całokształt regulacji wskazuje, że kluczowe dla ustawodawcy jest to, aby świadczenie służyło celowi, dla którego zostało ustanowione, czyli pokryciu części wydatków związanych z wychowaniem dzieci przez osoby, które faktycznie się dziećmi opiekują.

Interpretacja przesłanki opisanej w art. 26 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. powinna być dokonana z uwzględnieniem celu ustawy, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do uznania, iż świadczenie pobrane przez skarżącą w okresie od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Wynika to z faktu, że w odnośnym czasie skarżąca miała przyznane świadczenie w wysokości 500 zł i skarżąca przekazywała połowę świadczenia ojcu dzieci, który w tym czasie również sprawował opiekę nad dziećmi, a cała kwota była finalnie przeznaczana na pokrycie kosztów wychowania dziecka.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że organy nie mogą zatracić celu regulacji, jakim jest udzielenie przez Państwo pomocy rodzicom (opiekunom) w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. Wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych. W związku z powyższym, rodziny często napotykają bariery ekonomiczne związane z wielkością dochodu. Nacisk ustawodawcy położony jest więc na powiązanie pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt I OSK 540/21, CBOSA). Skoro zatem z niekwestionowanych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że skarżąca oraz ojciec dzieci przeznaczyli uzyskaną kwotę świadczenia na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka, organy I i II instancji powinny uwzględnić tę okoliczność przy ocenie spełnienia przesłanek z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d.

Skoro ustawa posługuje się sformułowaniem "świadczenia nienależnie pobranego", należy uwzględnić, że jest to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. Blicharz Jolanta (red.), Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.), Zacharko Lidia (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II). Tymczasem, w przypadku skarżącej trudno jest mówić o przyjęciu nienależnego świadczenia w sytuacji, gdy świadczenie to zostało przekazane ojcu dzieci, który w przypadku zbiegu świadczeń byłby uprawniony do pobierania połowy kwoty świadczenia określonego w art. 5 u.p.p.w.d., a następnie wykorzystane zgodnie z celem ustawy. Chociaż w świetle przepisów u.p.p.w.d. świadczenie przysługuje matce, ojcu, opiekunowi, to w istocie służy ono dziecku, wobec czego zasadnie przyjmuje się w orzecznictwie, że to, kto w istocie pobrał świadczenie i czy osoba ta sprawowała w danym okresie opiekę nad dzieckiem, któremu miało ono służyć – ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (por. m.in. wyrok WSA w Olsztynie z 23 września 2021 r., sygn. II SA/Ol 648/21; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 listopada 2021 r., sygn. II SA/Go 770/21; wyrok WSA w Kielcach z dnia 15 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 836/21, CBOSA).

W ocenie Sądu, organy obu instancji dokonując oceny, czy skarżąca pobrała nienależnie świadczenia wychowawcze, niezasadnie pominęły okoliczność, że ojciec dziecka nie występował ani nie otrzymywał świadczenia wychowawczego w spornym okresie. Tym samym nie doszło do pobrania świadczenia w wysokości przekraczającej ustawowo określoną kwotę 500 zł na dziecko. W rezultacie, gdyby przyjąć za prawidłowe stanowisko organu I i II instancji nakazujące skarżącej zwrot nienależnie pobranego świadczenia, doszłoby do pozbawienia dziecka skarżącej połowy kwoty, która zgodnie z ustawą powinna być przekazana na jego wychowanie.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. Ze względu na bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego Sąd orzekł również – w punkcie drugim wyroku – o jego umorzeniu na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.

Zważywszy na podnoszoną przez skarżącą okoliczność wpłaty przedmiotowej kwoty z uwagi na obawę o rosnące odsetki, podkreślić należy, że dokonane wyrokiem umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie określenia świadczenia jako nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu – nie zwalnia organu z powinności podjęcia stosownych czynności w celu przekazania skarżącej na powrót odnośnej kwoty.