Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 786/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 11
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 7 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, , Protokolant Asystent sędziego Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2014 roku sprawy ze skargi G. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 786/14

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] (znak [...]), wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.) [dalej ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych] oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy – utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję nr [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia G.L. nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan prawny i faktyczny:

W dniu 3 lutego 2014 r. G.L. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu podała, że przez trzy kolejne lata nie uzyskiwała dochodów z działalności gospodarczej. Oświadczyła, że ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, a mąż nie płaci alimentów. Wskazała na koszty utrzymania - czynsz za najem mieszkania (600 zł), opłaty (ok. 200 zł). Dodała, że jest w trakcie poszukiwania pracy oraz że obecnie nie płaci rat kredytu z braku środków. Nadmieniła, że w pokryciu kosztów wyżywienia pomagają jej dorosłe dzieci, a także że korzysta z pomocy banku żywności. Oświadczyła, że jest wraz z mężem współwłaścicielką dwóch działek o powierzchni 1,35 ha, położonych na terenie gminy Żarnów oraz że nie ma innego majątku. Do wniosku załączyła decyzje o przyznaniu zasiłku celowego na zakup opału, o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w okresie od stycznia 2014 r. do lutego 2014 r., o przyznaniu zasiłku celowego na zakup żywności w styczniu 2014 r. i lutym 2014 r. Wnioskodawczyni wskazała także, że córka ma orzeczenie o niepełnosprawności ustalające lekki stopień niepełnosprawności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] odmówił G.L. umorzenia należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni podniosła, że nie ma możliwości sprzedania należącej do niej działki - poinformowała, że nieruchomość jest obciążona hipoteką zabezpieczającą kredyt zaciągnięty na potrzeby gospodarstwa. Dodała, że mąż nadal nie płaci alimentów i w utrzymaniu pomagają dzieci. Zaznaczyła także, że w jej wieku trudno jest znaleźć pracę.

Zaskarżoną decyzją ZUS stwierdził, że w sytuacji wnioskodawczyni nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Ciężar wykazania tych okoliczności należy do osoby zobowiązanej. Organ zacytował przepisy mające zastosowanie do rozpoznania sprawy wskazując, iż wynika z nich, że decyzja w sprawie umorzenia należności ZUS jest tzw. decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w sytuacji gdy spełnione są przesłanki umorzenia Zakład nie jest zobowiązany do wydania pozytywnej decyzji w tym zakresie. Zasadą jest bowiem opłacanie składek ubezpieczeniowych. Natomiast wszelkie ulgi, a także umorzenie należności ZUS mają charakter wyjątkowy.

Zdaniem Zakładu, w sytuacji wnioskodawczyni nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem przesłanki umorzenia należności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ wskazał, że obecnie nie jest wobec wnioskodawczyni prowadzone postępowanie egzekucyjne mające doprowadzić do przymusowego wykonania obowiązku opłacenia należności z tytułu. W związku z tym nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy, tj. stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak także podstaw do uznania za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy).

Odnośnie przesłanki umorzenia wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ wskazał, że na następujące okoliczności.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i sytuacji materialnej wnioskodawczyni poinformowała, że jest współwłaścicielką nieruchomości o powierzchni 13.500 m2. Z ksiąg wieczystych wynika również, że jest - wraz z mężem w ramach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej - współwłaścicielką położonych w M. i w Z. nieruchomości o powierzchni 0,75 ha i 0,60 ha.

Zdaniem organu, w świetle art. 1a pkt 12 lit. a) tiret trzynaste ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nieruchomości są majątkiem, z którego można egzekwować należności, a przepis art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przy ustalaniu istnienia lub braku majątku, z którego można egzekwować należności, nie pozwala pomijać składników majątkowych niewyłączonych spod egzekucji. Organ wskazał także, że stosownie do przepisów Ordynacji podatkowej, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, odpowiedzialność obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Organ wskazał także na fakt, że wnioskodawczyni figuruje w ewidencji pojazdów jako współwłaściciel samochodu Volkswagen Golf rok prod. 1995 oraz właściciel samochodu Volkswagen Golf rok prod. 1996. Wyjaśnił przy tym, że wnioskodawczyni została poproszona o wyjaśnienie, czy jest właścicielką wymienionych pojazdów i nie ustosunkowała się do powyższego.

Dalej organ wskazał, że z analizowanego art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika ponadto, że do powstania stanu nieściągalności zdefiniowanego w powołanym przepisie poza zaprzestaniem prowadzenia działalności i nieistnieniem majątku, z którego można egzekwować należności, konieczne jest jednocześnie ustalenie braku małżonka, która to okoliczność nie zachodzi w przypadku dłużnika pozostającego w związku małżeńskim - z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i sytuacji materialnej oraz innych pism złożonych w toku postępowania wynika, że wnioskodawczyni jest mężatką. Wobec przytoczonych okoliczności, zdaniem ZUS, należało uznać, że w sprawie nie zachodzi przypadek stanu całkowitej nieściągalności, o którym mowa w przepisie art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Dokonane ustalenia nie pozwalają zatem, zdaniem organu, na stwierdzenie, aby w przedmiotowej sprawie zachodził stan całkowitej nieściągalności, którego granice wyznaczają przepisy art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnośnie przesłanki umorzenia wskazanej § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ wyjaśnił, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ wskazał w związku z tym, że w toku postępowania w niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie powołała się na okoliczności, które wskazywałyby na zaistnienie określonej wyżej przesłanki. Podała co prawda, że jej córka ma orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, jednakże z przedłożonego orzeczenia w tym przedmiocie ani z innego materiału dowodowego nie wynika, aby wymagała z powodu stanu zdrowia opieki innej osoby w zakresie, który pozbawiałby osobę sprawującą taką opiekę możliwości wykonywania pracy zarobkowej czy wykonywania innego zajęcia będącego źródłem dochodu ani to, aby taka opieka była sprawowana przez wnioskodawczynię.

Dalej organ wskazał, iż w składanych w toku postępowania pismach wnioskodawczyni informowała, że poszukuje pracy, a z treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynikało, że niewykonywanie pracy jest spowodowane trudnościami w znalezieniu zatrudnienia. Nieosiąganie dochodu nie jest zatem - jak skonstatował organ - w przypadku wnioskodawczyni spowodowane okolicznościami wskazanymi w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, związanymi z koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Rozpatrując z kolei zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem spełnienia przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Zakład wskazał, że z informacji udzielonych przez wnioskodawczynię wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem dzieci, jest bezrobotna, nie osiąga dochodu - pobiera jedynie zasiłki z pomocy społecznej, a w pokryciu kosztów utrzymania pomagają jej dorosłe dzieci; ponadto nie otrzymuje od męża alimentów na dzieci, a postępowanie w tej sprawie jest w toku. Stąd też, zdaniem organu, biorąc pod uwagę dokonane wyżej ustalenia można przyjąć, że obecnie, wobec nieosiągania dochodów poza środkami otrzymywanymi w ramach pomocy społecznej, wnioskodawczyni nie jest w stanie opłacić zaległości z tytułu składek. Zatem uznać należało, że w sprawie aktualnie zachodzi przesłanka umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Pomimo jednak stwierdzenia, iż wystąpienia przesłanki umorzenia należności z tytułu składek w w/w trybie, Zakład postanowił odmówić umorzenia należności z tytułu składek. Wyjaśnił w związku z tym, że umorzenie ma uznaniowy charakter i decyzja w tym zakresie pozostaje w gestii organu.

Zdaniem organu, z udzielonych przez wnioskodawczynię informacji dotyczących sytuacji rodzinnej i finansowej wynika, że istniejące obecnie trudności w opłaceniu należności nie muszą mieć trwałego charakteru. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazała, że jest bezrobotna oraz że w istniejącej obecnie na rynku pracy sytuacji znalezienie zatrudnienia nie jest łatwe. Zdaniem organu, przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności nie należy jednak z góry zakładać, że sytuacja zobowiązanego odnośnie zatrudnienia i źródeł dochodu nie ulegnie poprawie, skoro nie ma obiektywnych przeszkód w podjęciu pracy zarobkowej, choćby sezonowej lub dorywczej, wynikających np. ze stanu zdrowia czy podeszłego wieku. Organ wskazał przy tym, że w razie poprawy sytuacji finansowej istnieje przy tym możliwość złożenia wniosku o rozłożenia należności z tytułu składek na raty.

Ponadto, jak wskazał Zakład, w celu doprowadzenia do wykonana obowiązku opłacenia zaległych składek nie zostało jeszcze wszczęte postępowanie egzekucyjne. Wszczęcie egzekucji może doprowadzić do opłacenia choćby części istniejących zaległości z tytułu składek. Nie należy także pomijać, że w sprawie ustalono istnienie majątku podlegającego egzekucji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca podniosła argumenty uprzednio już wskazane we wniosku o umorzenie należności i w późniejszym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W konkluzji zaskarżyła w całości decyzję ZUs odmawiającą jej umorzenia należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o oddalenie skargi argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej ustawa p.p.s.a.] Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oznacza to, że sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada, czy postępowanie w wyniku którego wydany został zaskarżony akt, dokonana czynność, przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami je regulującymi oraz czy ustalenia faktyczne mają oparcie w zebranym w sprawie materiale i czy ustalony stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję przepisu powołanego przez organ jako podstawa prawna rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd administracyjny nie prowadzi przy tym postępowania dowodowego – poza wypadkami, kiedy przeprowadzenie dowodu z dokumentu uzna za służące wyjaśnieniu i przyspieszeniu rozpoznania sprawy – lecz orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach sprawy; nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem, że nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 133 § 1 i art. 134 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a.).

Rozpoznawana sprawa dotyczy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) [dalej ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych] oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) [dalej: rozporządzenie].

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] wydana została z naruszeniem przepisów prawa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim podnieść należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych prawem.

Zdaniem Sądu, ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ograniczeniami tymi są przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wskazana regulacja określa dwie kategorie sytuacji, w których nastąpić może umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziana została możliwość umorzenia należności wyłącznie wobec całkowitej ich nieściągalności. W ust. 3a tego artykułu dopuszczono natomiast możliwość umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach, tj. w sytuacji, gdy przewidziana w powołanym przepisie całkowita nieściągalność nie zachodzi.

O ile w ramach pierwszej z tych kategorii grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, pozostawiający wąskie granice swobodnej oceny organu, to w przypadku umorzenia "w uzasadnionych przypadkach" okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w powołanym rozporządzeniu, dają organowi zdecydowanie szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to jednak faktu, że w każdym przypadku, organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.

Należy również wskazać, iż prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu.

W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego ZUS uznał, że brak jest całkowitej nieściągalności należności, a tym samym – jak stwierdził – brak było podstaw do umorzenia należności. Ponadto organ wskazał, iż wnioskodawczyni (skarżąca) jest współwłaścicielem nieruchomości, które – w ocenie organu – są majątkiem z którego można egzekwować należności. Stwierdził też, że wnioskodawczyni nie udowodniła, iż nie jest w stanie podjąć pracy z uwagi na stan zdrowia. Ubiegała się o zatrudnienie, jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Zdaniem organu, wszystkie te okoliczności wskazywały, iż nie można było stwierdzić, że wnioskodawczyni nie uzyska zatrudnienia w przyszłości. Także powołany fakt opieki nad córką (osobą o orzeczonym stopniu niepełnosprawności) nie stanowił okoliczności przemawiającej za podjęciem decyzji o umorzeniu zadłużenia, gdyż zapewnienie opieki nad dzieckiem nie pozbawiło skarżącej możliwości wykonywania pracy zarobkowej czy wykonywania innego zajęcia będącego źródłem dochodów. Konkludując, organ uznał, że ze złożonego przez skarżącą oświadczenia nie wynika, iż opłacenie należności pozbawiłoby jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zdaniem Sądu, rzecz jednak w tym, że organ w ogóle nie rozważał, nie analizował i co za tym idzie nie ustalił i nie ocenił, jakie są owe "niezbędne potrzeby życiowe" skarżącej i czy rzeczywiście ma on jakiekolwiek realne "możliwości zaspokojenia" tych potrzeb, czy też nie.

Przyjmując, że skarżąca może podjąć pracę (notabene w bliżej nieokreślonej przyszłości), organ nawet nie zbadał (a w każdym razie tego nie wskazał), czy w miejscu zamieszkania skarżącej lub okolicach jest szansa na zdobycie pracy, czy otrzymywała ona oferty pracy, jak wygląda faktyczna sytuacja na rynku pracy i jakie w związku z tym są realne szanse na znalezienie pracy przez skarżącą.

Jednakże najistotniejsze, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, jest to, że orzekający w przedmiotowej sprawie organ całkowicie zbagatelizował fakt, że skarżąca korzysta z pomocy społecznej, tj. z pomocy finansowej państwa, a otrzymywane z tej pomocy (z MOPS) środki w zasadzie stanowią jedyne stałe źródło jej utrzymania (pomijając pomoc najbliższej rodziny – dorosłych dzieci), także w świetle faktu, iż skarżąca ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci.

Fakt, że skarżąca korzysta z pomocy społecznej, co prawda z góry (a priori) nie przesądza, tym niemniej może jednak wskazywać, że sytuacja skarżącej jest na tyle trudna, iż może uzasadniać zastosowanie wnioskowanej przez nią ulgi w spłacie zadłużenia. Najogólniej rzecz ujmując, uregulowana w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ulga w spłacie zadłużenia, może być przyznana – na podstawie ust. 3a tego artykułu – tym osobom, których dochód w rodzinie, określony na podstawie przepisów o pomocy społecznej, uzasadnia przyznanie prawa do świadczenia pieniężnego z powodu ubóstwa. Korzystanie przez daną osobę z pomocy finansowej państwa świadczyć może, zdaniem Sądu, o trudnej sytuacji finansowej tej osoby i stanowi istotną okoliczność mogącą przemawiać za uwzględnieniem jej żądania o umorzenie zadłużenia. Nie jest pewne, a raczej jest wątpliwe, czy środki jakie otrzymuje rodzina z pomocy społecznej są w ogóle wystarczające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W przedmiotowej sprawie jednak, o czym już wyżej wspomniano, okoliczność korzystania przez skarżącą z pomocy społecznej (tj. z pomocy finansowej państwa) nie była rozważana w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Tymczasem w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny.

W uzasadnieniu decyzji zabrakło także jakiejkolwiek analizy miesięcznych dochodów skarżącej i majątku w kontekście skutecznej egzekucji, jak i ewentualnej dobrowolnej spłaty należności. Ogólnikowe stwierdzenie o nieprowadzeniu wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego oznacza, że organ nie ustalił, a zatem i nie ocenił tych kwestii w sposób wystarczający, co mogło mieć wpływ na wynik postępowania. W ocenie Sądu, organ nie rozważył także należycie okoliczności dotyczących stanu zdrowia córki skarżącej i jego wpływ na zakres koniecznej opieki nad nią, a co za tym idzie zdolności zarobkowych skarżącej. W szczególności nie ustalił rodzaju schorzeń, na jakie cierpi córka skarżącej, czy nie są to dolegliwości o charakterze przewlekłym ograniczające jej w przyszłości podjęcie pracy zarobkowej, co niewątpliwie będzie miało wpływ na ogólną sytuację majątkową także skarżącej (jako matki).

Dalej zauważyć należy, że nie zostało zbadane, z jakich przyczyn utrzymuje się stan bezrobocia u skarżącej, co także wydaje się istotne dla merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku skarżącej o umorzenie składek. Wreszcie organ w ogóle nie wyjaśnił, na czym opiera swoje twierdzenie o przejściowym charakterze trudności finansowych skarżącej i o możliwości spłaty lub wyegzekwowania w okresie wymagalności należności.

Sąd pragnie także zwrócić uwagę, że powołany przez organ interes publiczny - w tym przypadku sprowadzony do interesu jednego z działów finansów publicznych, określanego jako stan finansów ubezpieczeń społecznych, z zasady sprzeczny jest z interesem prywatnym, tj. ważnym interesem osoby zobowiązanej, przy czym z założenia ten pierwszy uzyskuje wyższą rangę. Z tym stanowiskiem nie sposób się zgodzić, ponieważ interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez osobę zobowiązaną i jej rodzinę, pozbawioną możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych, do innej formy pomocy państwa, powodującej również konieczność korzystania z publicznych środków finansowych, niewątpliwie nie jest zgodna z interesem obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym.

W ocenie Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje wprost, że sytuacja finansowa rodziny skarżącej jest szczególnie trudna i uzasadnia stwierdzenie, że spłata zadłużenia pociągnęłaby za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny. Biorąc pod uwagę już chociażby tę okoliczność, że skarżąca i jej rodzina (dwoje dzieci) obecnie utrzymują się z publicznych środków pomocowych, trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od strony zaległych należności jest realne, a w szczególności, że może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

Przyjęcie stanowiska, że "interes publiczny" ma wyższą rangę niż "ważny interes osoby zobowiązanej" oznacza, iż norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec bezustannie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumowanie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej (zob. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Należy także wziąć po uwagę, że system ubezpieczeń społecznych jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokojeniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego, nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla osoby zobowiązanej i jej rodziny. Każdy przypadek powinien być rozpoznawany indywidualnie.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, zabrakło szczegółowego rozważenia i indywidualnego podejścia do szczególnej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej z punktu widzenia skutków dla zobowiązanej i jej rodziny, co oznacza, iż zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności.

Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego są niepełne i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz naruszenia prawa materialnego, tj. art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przy ponownym rozpoznaniu sprawy - mając na uwadze wskazania Sądu - winien rozważyć, czy w stosunku do skarżącej znajdują zastosowanie przesłanki, o jakich mowa ww. przepisach.

Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, organ ponownie badając sprawę - mając na względzie w szczególności przesłanki umorzenia należności określone § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. - winien poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną wnioskodawczyni oraz jej rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji. Ponadto, organ winien rzetelnie rozważyć kwestię przyczyn utrzymującego się bezrobocia oraz możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącą. Na tej dopiero podstawie, organ będzie mógł sformułować realną i racjonalną ocenę dotyczącą obecnej i przyszłej sytuacji finansowej skarżącej i jej rodziny oraz perspektyw uzyskania dochodów na poziomie umożliwiającym spłatę zadłużenia wobec ZUS. Ocena ta winna uwzględniać indywidualną, obiektywnie trudną sytuację zobowiązanej.

W przypadku zaistnienia jakichkolwiek wątpliwości co do merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, organ ma obowiązek przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiałów i dowodów w sprawie (art. 136 K.p.a.).

W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

U.K.