Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1765/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpoznaniu odwołania P. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], którą przyznano P. S. świadczenie wychowawcze na syna J. S. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. oraz odmówiono P. S. przyznania świadczenia wychowawczego na syna F. S..

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. złożył P. S..

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2016 r. P. S. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na synów: F. S., ur. [...] kwietnia 2012 r. oraz J. S., ur. [...] listopada 2014 r.

Po rozpatrzeniu ww. wniosku, decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], Prezydent [...] przyznał P. S. świadczenie wychowawcze na J. S. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. oraz odmówił P. S. przyznania świadczenia wychowawczego na F. S., podnosząc, iż w skład rodziny wnioskodawcy nie wchodzi jego córka N. S..

Odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji złożył P. S. podnosząc, iż córka N. S., pochodząca ze związku małżeńskiego, zakończonego rozwodem, wchodzi w skład jego rodziny. Zaznaczył, iż córka przebywa u niego w weekendy, święta i wakacje, a czasem nocuje w tygodniu. Ponosi on koszty utrzymania córki poprzez uiszczanie alimentów oraz utrzymując ją w trakcie zamieszkiwania u niego.

Decyzją z dnia [...] października 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...].

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż podziela stanowisko organu I instancji, że w skład rodziny P. S. wchodzą poza nim i jego żoną wyłącznie synowie J. i F. S., a nie wchodzi w skład tej rodziny pierwsze dziecko P. S. – N. S. - pochodzące z poprzedniego związku małżeńskiego.

Kolegium przywołało definicję rodziny zawartą w art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i podniosło, że na podstawie wyroku rozwodowego opieka nad N. S. została powierzona obojgu rodzicom, ustalając jedynie miejsce pobytu małoletniej w każdorazowym miejscu pobytu matki, zaś kosztami utrzymania dziecka obciążając oboje rodziców. W ocenie organu odwoławczego, z akt sprawy wynika więc, co potwierdza także wnioskodawca w złożonym odwołaniu, iż N. S. zamieszkuje na stałe ze swoją matką (byłą żoną wnioskodawcy), przebywając w jego mieszkaniu jedynie w weekendy, święta i wakacje. Zdaniem organu, oznacza to, że jakkolwiek władza rodzicielska wnioskodawcy wobec N. S. nie jest ograniczona, tak faktyczną opiekę nad małoletnią sprawuje jej matka. Nie negując zatem twierdzeń wnioskodawcy, iż w przez pewne okresy córka mieszka także z nim, Kolegium uznało, iż w przeważającej części każdego tygodnia oraz miesiąca to właśnie matka a nie ojciec sprawuje opiekę nad małoletnią. Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego, nie można uznać, aby opieka nad N. S. była sprawowana naprzemiennie przez oboje rodziców. Kolegium wyjaśniło, iż o sytuacji takiej można byłoby mówić, gdyby opieka nad dzieckiem była sprawowana przez oboje rodziców przez zbliżony okres czasu, przy jednoczesnym braku ograniczenia władzy rodzicielskiej po stronie każdego z rodziców. Okoliczności tej nie zmienia, w ocenie organu, fakt partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach utrzymania dziecka poprzez uiszczanie alimentów, czy pokrywanie kosztów utrzymania dziecka w czasie, gdy przebywa pod jego opieką. Z tych przyczyn, w ocenie Kolegium, na gruncie rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości, iż faktyczną opiekę nad N. S. sprawuje matka tego dziecka. W konsekwencji, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż N. S. nie znajduje się pod naprzemienną opieką obojga rozwiedzionych rodziców, zatem nie można zaliczyć jej do rodziny wnioskodawcy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył P. S..

W uzasadnieniu skargi podniósł, iż z przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. nie wynika, iż opieka naprzemienna jest jedyną możliwością zaliczenia dziecka rozwiedzionych rodziców do rodziny. W jego ocenie, opieka naprzemienna jest jednym z wielu przypadków, w którym dziecko zalicza się do rodziny obu rodziców, za czym przemawia użyte przez ustawodawcę w art. 2 pkt 16 ustawy sformułowanie "w przypadku". W ocenie skarżącego, w innych przypadkach (np. takim jak jego) trzeba podejść do sprawy indywidualnie i rozstrzygnąć czy dziecko z nim zamieszkuje i czy jest na jego utrzymaniu. Skarżący wskazał ponadto, iż N. S. jest na jego utrzymaniu oraz podniósł, iż córka zamieszkuje z nim od piątku do niedzieli, w czasie świąt, wakacji oraz czasem w trakcie tygodnia. Zatem średnio w tygodniu spędza u niego 3 dni. Tydzień ma 7 dni, a zatem córka spędza z nim 43% czasu tygodniowo. W ocenie skarżącego, niewątpliwie jest to zbliżony czas do tego jaki córka spędza ze swoją matką.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 13 stycznia 2016 r. skarżący oświadczył, iż około miesiąca wakacji córka jest z nim albo z jego rodzicami. Święta dzieli z matką dziecka w jakiś sposób, podobnie tzw. długie weekendy. Ponadto oświadczył, że zdarza się też tak, że córka przebywa u niego od południa dnia powszedniego, a odwozi ją do szkoły następnego dnia rano.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], przyznającą skarżącemu świadczenie wychowawcze na syna J. S. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. oraz odmawiającej skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego na syna F. S..

Powodem odmowy przyznania przez organ świadczenia wychowawczego na syna F. S. było uznanie, iż skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad swoją córką N. S. pochodzącą z poprzedniego związku małżeńskiego, a w konsekwencji N. S. nie można uznać za członka rodziny skarżącego.

Na wstępie podnieść trzeba, iż warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195), zwanej dalej "ustawą".

Zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy, rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Z powołanego przepisu wynika, iż ustawodawca co do zasady, nakazuje zaliczać do rodziny jedynie dzieci wspólnie zamieszkujące z małżonkami, rodzicami, opiekunami faktycznymi. Jednakże, w końcowej części cytowanej wyżej definicji "rodziny" ustawodawca przewidział, że w przypadku dziecka, które zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Podnieść trzeba, że choć ustawodawca zawarł w ustawie z 11 lutego 2016 r. pojęcie opieki naprzemiennej, to tego pojęcia nie zdefiniował Pojęcie to nie zostało również zdefiniowane w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082; dalej: k.r.o.) ani w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego ( tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz.1822). Kodeks postępowania cywilnego posługuje się wprawdzie pojęciem "orzeczenie, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach" (art. 5821 § 4) Pojęcie to zostało wprowadzone do tego aktu z dniem 29 sierpnia 2015 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2015 r., poz.1062). Zauważyć jednakże należy, że pojęcia tego użyto tylko w takim kontekście, że pewne unormowania Kodeksu postępowania cywilnego będzie się do tego rodzaju orzeczeń stosować odpowiednio (tak w art. 5821 § 4, art. 59822, art. 7562 § 2 k.p.c.).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać trzeba, iż małżeństwo P. S. i J. S. zostało rozwiązane, bez orzekania o winie, wyrokiem Sądu Okręgowego w W., VII Wydział Cywilny Rejestrowy, z dnia [...] listopada 2009 r. Z treści powołanego wyroku wynika, iż Sąd Okręgowy powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką stron, N. S., obojgu rodzicom, ustalając, że miejscem pobytu dziecka będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki, zgodnie z porozumieniem małżonków (pkt 2 wyroku). Ponadto, kosztami utrzymania N. S. Sąd Okręgowy obciążył oboje rodziców ustalając udział P. S. w tych kosztach na kwotę 800 złotych miesięcznie (pkt 3 wyroku). Z ww. wyroku wynika również, iż Sąd nie ustalił kontaktów P. S. z córką (pkt 4 wyroku).

Z powyższego wynika, iż Sąd Okręgowy w W. nie orzekł o sposobie sprawowania przez rodziców opieki nad wspólnym dzieckiem. Orzekł natomiast, że władza rodzicielska nad dzieckiem przysługuje obojgu rozwiedzionym rodzicom. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, iż orzeczenie Sądu Okręgowego z [...] listopada 2009 r. nie wyklucza możliwości faktycznego sprawowania opieki naprzemiennej nad wspólnym dzieckiem przez oboje rozwiedzionych rodziców.

Jak już wskazano powyżej, ustawa z 11 lutego 2016 r. nie zawiera definicji opieki naprzemiennej. W ocenie Sądu, pod tym pojęciem należy rozumieć sytuację, w której zgodnie z orzeczeniem sądu rozwiedzeni rodzice sprawują samodzielną, bez udziału drugiego rodzica, opiekę nad wspólnym dzieckiem na przemian, w mniej więcej równych, powtarzających się, następujących po sobie okresach i jednocześnie obojgu rodzicom pozostawiono władzę rodzicielską. W konsekwencji, wiąże się to z faktycznym zamieszkiwaniem dziecka z obojgiem rodziców na przemian. Przy czym, mniej więcej równe okresy sprawowania opieki nie oznaczają okresów wyraźnie równych, lecz okresy porównywalne. Zatem, wystarczające dla uznania opieki naprzemiennej jest ustalenie względnie równego podziału.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy dokonały oceny wystąpienia przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia wychowawczego bez wyczerpującego i wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W aktach sprawy brak jest bowiem, poza twierdzeniami skarżącego dotyczącymi sposobu sprawowania przez niego opieki nad N. S., jakichkolwiek dokumentów lub informacji pozwalających na weryfikację aktualnego zakresu i sposobu sprawowania tej opieki przez oboje rodziców. Stosownie zaś do art. 7 i art. 77 § 1 w związku z art. 80 kpa, organ administracji publicznej zobowiązany jest do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Ponadto, zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W ocenie Sądu, w przedmiotowym postępowaniu organy nie zastosowały się do powyższych obowiązków. Nie zweryfikowały one bowiem - pomimo istniejących wątpliwości dotyczących sposobu sprawowania opieki nad dzieckiem - aktualnego zakresu i sposobu sprawowania faktycznej opieki nad N. S.. W myśl zaś art. 15 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, organ właściwy może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Wydaje się, że dla rzetelnej oceny sytuacji i precyzyjnego ustalenia wszelkich niezbędnych okoliczności faktycznych związanych z opieką nad N. S. konieczne było - w realiach rozpatrywanej sprawy - przeprowadzenie wywiadu środowiskowego zarówno u skarżącego jak i u matki dziecka, celem precyzyjnego ustalenia kto i w jakim dokładnie wymiarze, sprawuje faktyczną i wyłączną opiekę nad dzieckiem, gdzie dziecko zamieszkuje w czasie pobytu u drugiego rodzica, jak wygląda opieka w czasie, kiedy dziecko przebywa u skarżącego, czy odbiera je lub zawozi do szkoły, czy troszczy się o codzienne potrzeby dziecka, zaspokaja jego potrzeby bytowe, pomaga odrabiać lekcje, uczestniczy w wywiadówkach szkolnych oraz wizytach lekarskich.

Ze wskazanej możliwości organy nie skorzystały, co w ocenie Sądu rzutowało na prawidłowość ustalenia stanu faktycznego sprawy. W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że organy orzekające naruszyły przepisy postępowania, to jest art. 7 i art. 77 § 1 kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organy należycie przeprowadzą postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie sposobu sprawowania opieki nad N. S., z uwzględnieniem przedstawionych wyżej zapatrywań prawnych Sądu. W tym celu niezbędne będzie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, w myśl przywołanego wyżej art. 15 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r., zarówno u skarżącego jak i u matki dziecka.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r., Dz. U. poz. 718, ze zm.), orzekł jak w sentencji.