Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 151/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit c, w zw. z art. 135, oraz art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 31 zq
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 79 a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Jacek Boratyn /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant sekretarz sądowy Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2022 r. spraw ze skarg A.D. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2021 r. - nr [...] - nr [...] - nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności składkowych za: marzec, kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r. o numerach: [...]


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), po rozpatrzeniu wniosków skarżącego A. D., o ponowne rozpatrzenie jego spraw, zakończonych niekorzystnymi dla niego decyzjami, wydał następujące rozstrzygnięcia:

• decyzją z [...] grudnia 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...]września 2020 r., nr [...], odmawiającą zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacenia należności składkowych za marzec 2020 r.,

• decyzją z [...] grudnia 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...]września 2020 r., nr [...], odmawiającą zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacenia należności składkowych za kwiecień 2020 r.,

• decyzją z [...] grudnia 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] września 2020 r., nr [...], odmawiającą zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacenia należności składkowych za maj 2020 r.

W stanach faktycznych spraw skarżący, wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r., wystąpił do ZUS o zwolnienie go z obowiązku opłacenia składek za: marzec, kwiecień i maj 2020 r.

ZUS, decyzjami z [...] sierpnia 2020 r. odmówił uwzględnienia wniosków skarżącego, w odniesieniu do wszystkich trzech miesięcy.

W uzasadnieniach rozstrzygnięć organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 31 zo ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm., zwanej dalej ustawa z 2 marca 2020 r.), osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.,) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres marzec 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnienie z obowiązku opłacania składek za marzec 2020 r. dotyczy płatników, którzy do 30 czerwca 2020 r. przekazali dokumenty rozliczeniowe.

Mając na uwadze powyższe okoliczności organ stwierdził, że z analizy konta skarżącego wynika, że jego dokumenty rozliczeniowe za: marzec, kwiecień i maj 2020 r. zostały przekazane do ZUS w dniu[...]lipca 2020 r., w związku z powyższym, nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek. Z tego względu zwolnienie skarżącemu nie może zostać przyznane.

Skarżący, wobec negatywnego załatwienia jego wniosku, zwrócił się do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie jego spraw. W jego treści stwierdził, iż po złożeniu wniosku o zwolnienie, widząc zadłużenie na swoim koncie, dwukrotnie, telefonicznie kontaktował się w tej sprawie z ZUS. Miało to miejsce w dniach [...] maja i [...] czerwca 2020 r. Wtedy to udzielono mu informacji, że zadłużenie na jego koncie jest wynikiem błędu systemu. Dopiero dzwoniąc 30 czerwca 2020 r. uzyskał informację, że musi złożyć brakujące dokumenty rozliczeniowe.

Złożenie przedmiotowych dokumentów 30 czerwca 2020 r. nie było jednak możliwe, gdyż była już godzina 15:00. Z tego względu dokumenty rozliczeniowe przesłał dopiero 2 lipca 2020 r.

Skarżący w treści swojego wniosku zwrócił się o przywrócenie mu terminu do złożenia dokumentów rozliczeniowych.

ZUS, po ponownym rozpatrzeniu spraw skarżącego, decyzjami z [...] września 2020 r., utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcia z [...] sierpnia 2020 r., odmawiające zwolnienia skarżącego z opłacenia składek.

W uzasadnieniach przedmiotowych decyzji organ przywołał treść art. 31 zq ust. 8 ustawy o COVID-19, w świetle którego od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W zakresie merytorycznych podstaw rozstrzygnięć ZUS wyjaśnił, że zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień, maj 2020 r., nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik jest zwolniony z obowiązku ich składania. Wymagane przepisami prawa deklaracje zostały złożone zaś dopiero w dniu 2 lipca 2020 r., a zatem po terminie 30 czerwca 2020 r., wynikającym z ustawy z 2 marca 2020 r. Z tego względu zwolnienia nie mogą zostać przyznane.

Wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzje ZUS, odmawiające mu zwolnienia ze składek, za: marzec, kwiecień i maj 2020 r. W uzasadnieniach skarg wskazał, że przedmiotowe rozstrzygnięcia są dla niego krzywdzące.

Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Warszawie, wyrokami z 19 maja 2021 r., sygn.: V SA/Wa 793/21, V SA/Wa 794/21 i V SA/Wa 795/21, uchylił decyzje ZUS z 28 września 2020 r.

Jako przyczyny wydania kasatoryjnego orzeczenia WSA w Warszawie wskazał przede wszystkim wady uzasadnień zaskarżonych decyzji, które nie odpowiadają wymogom z art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.), jako że organ w ogóle nie ustosunkował się do zarzutów o ponowne rozpatrzenie spraw.

Sąd zaznaczył także, że we wszystkich trzech sprawach nie sposób jest stwierdzić, aby organ zwrócił się do skarżącego o wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Nie wypełnił tym samym dyrektywy zawartej w art. 79a § 1 K.p.a. Zgodnie zaś z tą normą, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

W uzasadnieniach wyroków podkreślono, że skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek w dniu [...] kwietnia 2020 r. W konsekwencji do dnia złożenia wymaganej deklaracji ZUS DRA, z przekroczeniem którego wiązała się odmowa zwolnienia (30 czerwca 2020 r.) upłynęło ponad dwa miesiące. Organ powinien był więc - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

W okolicznościach wszystkich trzech spraw, mimo upływu tak długiego czasu, organ nie udzielił stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracje).

W ramach ponownego rozpatrzenia spraw WSA w Warszawie nakazał ZUS uwzględnienie powyższe rozważań i rozstrzygnie spraw co do istoty, a swoje stanowisko uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.. W tym zakresie nakazano ZUS-owi odniesie się do kwestii udzielenia błędnych informacji stronie o przyczynach jej zaległości z tytułu składek jak również przyczyn, dla których nie była ona zwolniona ze składania wymaganych prawem dokumentów, a także przyczyn, dla których nie powstały przypisy składek z urzędu.

Oprócz tego, przed wydaniem decyzji, nakazano organowi ustosunkowanie się także do okoliczności nieudzielenia stronie, przed dniem 30 czerwca 2020 r., wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracje), a tym samym do naruszenia art. K.p.a.

Jednocześnie Sąd nie przesądził tego czy skarżący ma, czy też nie ma prawa do zwolnienia z opłacenia składek. Stwierdził wyłącznie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a organ ma obowiązek ponownego rzetelnego rozpoznania wniosku.

W ramach ponownie przeprowadzonych postępowań skarżący, w piśmie skierowanym do ZUS z [...] grudnia 2021 r., zaznaczył, że składając deklarację rozliczeniową za styczeń 2020 r. nie został poinformowany, że powinien złożyć dodatkową deklarację DRA cz. II. Na pytanie zadane pracownikowi ZUS w informacji, odnośnie przyczyn nieudzielenia informacji o nieodnawianiu się deklaracji rozliczeniowych, uzyskał odpowiedź, że wówczas pracownicy ZUS sami nie wiedzieli jak to ma się wszystko odbywać.

ZUS, po ponownym rozpatrzeniu spraw, zaskarżonymi decyzjami z [...] grudnia 2021 r., utrzymał w mocy decyzje ZUS z [...] września 2020 r., odmawiające zwolnienia skarżącego z opłacenia składek za: marzec, kwiecień i maj 2020 r.

W uzasadnieniu organ podkreślił, że zgodnie z art. 31 zo ust. 1 oraz art. 31 zq ust. 1 i ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. warunkiem uzyskania zwolnienia jest złożenie deklaracji rozliczeniowych do dnia 30 czerwca 2020 r. Tego warunku skarżący nie spełnił, dlatego też wnioskowane przez niego zwolnienia nie mogą mu zostać przyznane.

Organ stwierdził także, że 1 lutego 2020 r. weszły w życie nowe reguły, dotyczące korzystania z tzw. małego ZUS-u, które wymagały ponownego złożenia deklaracji DR2 za okres od lutego do grudnia 2020 r. Na podstawie tej deklaracji sporządzane są bowiem deklaracje rozliczeniowe za każdy kolejny miesiąc. Płatnicy, którzy nie zatrudniają pracowników mogą korzystać z automatycznego odnawiania się złożonej deklaracji.

Skarżący korzystał z małego ZUS-u od 2019 r., złożył deklarację za styczeń 2020 r., tak więc można przyjąć, iż znane mu były zasady rozliczania składek.

Niezłożenie deklaracji za luty 2020 r. spowodowało zaś, że deklaracje za kolejne miesiące nie mogły być automatycznie generowane.

Niezależnie od powyższego organ podkreślił, że wniosek skarżącego o zwolnienie ze składek został podjęty do obsługi w najkrótszym możliwym czasie, mając na względzie liczbę dodatkowych zadań, jakie ustawodawca nałożył na ZUS, w związku z realizacją tzw. tarczy antykryzysowej.

Wnosząc skargi na decyzje ZUS z [...] grudnia 2021 r., skarżący zwrócił się do Sądu o przyznanie mu prawa do zwolnienia ze składek za miesiące objęte jego wnioskiem.

W uzasadnieniach swoich skarg podkreślił, że 2 grudnia 2021 r. złożył do organu pismo, w którego treści wyjaśnił powody opóźnienia w złożeniu deklaracji. ZUS jednak nie uwzględnił przedmiotowych wyjaśnień. Dodatkowo zarzuca mu zasięgnięcie informacji pod niewłaściwym numerem, tj. oddziału w Jaśle, a nie Centrum Obsługi Telefonicznej. Tymczasem osoba odbierająca telefon nie poinformowała go o tym.

Skarżący kwestionuje także stanowisko organu odnośnie możliwości zasięgnięcia informacji za pomocą Platformy Usług Elektronicznych, gdyż korzystanie z tego rodzaju form komunikacji jest dla niego dużym wyzwaniem.

Zdaniem skarżącego, odmowa przyznania mu zwolnienia ze składek jest sprzeczna z zasadami uczciwości, rzetelności i sumienności po stronie pracowników ZUS. Jest także dla niego krzywdząca.

ZUS, w odpowiedziach na skargi, wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawach. Dodatkowo podkreślił jedynie, iż skarżący nie był zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Przedmiotem skarg w niniejszym przypadku były decyzje ZUS z [...] grudnia 2021 r., którymi to decyzjami, jak wynika z dosłownego brzmienia zamieszczonych w nich rozstrzygnięć, organ utrzymał w mocy swoje decyzje z [...] września 2020 r., odmawiające skarżącemu prawa do zwolnienia. Zaskarżone decyzje z [...] grudnia 2021 r. zostały wydane w następstwie ponownego rozpatrzenia spraw, na wniosek skarżącego, któremu decyzjami z [...] sierpnia 2020 r., odmówiono przyznania wnioskowanych przez niego zwolnień.

Pierwotnie wydane w sprawie decyzje pochodziły zatem z [...]sierpnia 2020 r., natomiast decyzje z[...]września 2020 r., wydane zostały w następstwie ponownego rozpatrzenia spraw, po złożeniu przez skarżącego wniosków w tym przedmiocie. Decyzje z [...] września 2020 r., jako ostateczne w administracyjnym toku instancji, były przedmiotem skarg do WSA w Warszawie, który prawomocnymi obecnie wyrokami z 19 maja 2021 r., wyeliminował je z obrotu prawnego.

W tym stanie rzeczy wszystkie trzy sprawy wróciły ponownie do ZUS, który miał je rozstrzygnąć w ramach ponownego rozpatrzenia spraw, tj. w stanie gdy w obrocie prawnym funkcjonowały nieostateczne decyzje z [...] sierpnia 2020 r. Wydając więc ponownie decyzje w tym trybie ZUS winien się więc odnosić do tych decyzji, a nie do decyzji z [...] września 2020 r., które już wówczas nie istniały. Organ nie miał więc prawnej możliwości utrzymania ich w mocy (decyzji z [...]września 2020 r.), zgodnie z art. 31 zq ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Wydając zaś tego rodzaju decyzje dopuścił się naruszenia wskazanych przepisów, które to naruszenie uznać należy za mające wpływ na rozstrzygniecie sprawy. W ten bowiem sposób ZUS utrzymał w mocy nieistniejące już decyzje, w dodatku rozstrzygając po raz drugi, w ramach ponownego rozpatrzenia spraw, do czego brak jest podstaw prawnych. Oprócz tego, formalnie rzecz biorąc, w związku z treścią rozstrzygnięć, zawartych w zaskarżonych decyzjach z [...] grudnia 2021 r., organ nie odniósł się odniósł się w sposób merytoryczny, do żądania skarżącego, zawartego w jego wnioskach o zwolnienie ze składek, w sposób przewidziany przepisami prawa.

Niezależnie jednak od powyższego, tj. pomimo niewydania prawidłowych rozstrzygnięć dotyczących wniosków skarżącego, ZUS w uzasadnieniach swoich decyzji z [...] grudnia 2021 r., tj. w ramach argumentacji przytoczonej na ich uzasadnienie, wypowiedział się co do merytorycznej zasadności wniosków skarżącego, stwierdzając brak podstaw do ich uwzględnienia.

I tak, wskazywaną przez organ przyczyną odmowy zwolnienia skarżącego ze składek było niezłożenie przez niego deklaracji za miesiące objęte jego wnioskiem, do dnia 30 czerwca 2020 r.

Przedmiotowy warunek wynika z art. 31 zq ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r., zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Ten to właśnie przepis organ uczynił podstawą swojego stanowiska, niezgodnego z żądaniem strony. Przedmiotowa regulacja traktuje o zwolnieniu, o którego przyznania skarżący się domaga, tak więc przede wszystkim w oparciu o nią ocenić należy legalność zaskarżonej decyzji.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że wydając zaskarżone decyzje ZUS rozstrzygał w warunkach związania wyrokami WSA w Warszawie, uchylającymi poprzednio wydane w sprawach decyzje – tj. decyzje z [...]września 2020 r. Zobligowany był więc, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwanej dalej P.p.s.a.) do zastosowania się do wskazań zawartych w tych wyrokach. Na marginesie dodać jedynie należy, że przedmiotowe wskazania WSA w Warszawie były wiążące również dla Sądu, rozpoznającego skargi na decyzje z [...] grudnia 2021 r.

WSA w Warszawie co prawda nie przesądził, iż wnioskowane przez skarżącego zwolnienie winno było mu zostać udzielone, jednakże stwierdził, że ZUS w zakresie przeprowadzonych postępowań dopuścił się szeregu uchybień regulacjom formalnoprawnym, nakazując w ponownie przeprowadzonych postępowaniach ustosunkowanie się między innymi do okoliczności nieudzielenia stronie, przed dniem 30 czerwca 2020 r., wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracje), a tym samym do naruszenia art. 79 a K.p.a. W tym zakresie w uzasadnieniach wyroków z 19 maja 2021 r. zauważono, że wniosek o zwolnienie skarżący złożył 8 kwietnia 2020 r., natomiast termin złożenia deklaracji upływał dopiero 30 czerwca 2020 r.

W ramach ponownie przeprowadzonych postępowań organ jedynie częściowo zastosował się do nakazów zawartych w wyrokach WSA w Warszawie. W uzasadnieniach wydanych decyzji skoncentrował się bowiem na kwestii związanej z obowiązkiem składania deklaracji (co również znalazło się w wytycznych WSA w Warszawie), w ramach korzystania z tzw. małego ZUS-u, a także niewłaściwym, zdaniem organu, sposobie komunikacji przez skarżącego z nim. Jednocześnie ZUS, wbrew wyraźnym poleceniom WSA w Warszawie, zbagatelizował kwestię niezastosowania w sprawach instytucji z art. 79 a K.p.a., a zwłaszcza jego skutków.

Mając na uwadze powyższe, a także kierując się motywami zawartymi w wyrokach WSA w Warszawie, co do terminowości dokonywanych czynności (w okresie od 8 kwietnia do 30 czerwca 2020 r.), w kontekście wymogów proceduralnych z art. 79 a K.p.a. stwierdzić należy po pierwsze, że organ nie wypełnił swoich obowiązków, o których mowa w tym przepisie, zaś pomijając całkowicie tę kwestię w ponownie przeprowadzonych postępowaniach naruszył także art. 153 P.p.s.a.

Niezależnie od powyższego w tym miejscu należy podkreślić, że opieszałość organu, w ramach procedowania wniosków skarżącego, skutkowała upływem terminu, przewidzianego na złożenie deklaracji. W obecnej więc sytuacji strona, pomimo stwierdzenia naruszenia jej praw w tym zakresie, nie jest w stanie dopełnić tego rodzaju czynności, we wskazanych wyżej terminie, tj. do 30 czerwca 2020 r.

Odnosząc się do twierdzeń ZUS, że w sprawach zainicjowanych wnioskami skarżącego, procedował on w najkrótszym możliwym czasie, stwierdzić należy że tego rodzaju stwierdzenia są gołosłowne. Jak to zauważył WSA w Warszawie, od złożenia wniosków do wydania decyzji upłynęło ponad 2 miesiące. To zaś jest czas, w którym wysłanie informacji o treści wskazanej w art. 79 a § 1 K.p.a. było możliwe do zrealizowania, w normalnym toku czynności. Wobec tego nawet jeżeli ZUS w tym okresie miał wiele spraw załatwienia, to nie może to usprawiedliwiać działań, w efekcie których strona doznaje ewidentnego uszczerbku, w zakresie jej praw.

Rozpatrując kwestię złożenia deklaracji, jako warunku zwolnienia ze składek, z punktu widzenia obowiązujących w tym zakresie regulacji prawa formalnego, w sposób szczególny zwrócić należy uwagę na regulację art. 79 a § 1 tej ustawy. Zgodnie bowiem z jego treścią, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

W myśl natomiast art. 79 a § 2 K.p.a. w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.

W niniejszym przypadku postępowania, w których zostały wydane zaskarżone decyzje, zostały niewątpliwie wszczęte na wniosek skarżącego, który wystąpił o zwolnienie go z obowiązku opłacenia składek za: marzec, kwiecień i maj 2020 r. Tak więc w tym wypadku winna znaleźć zastosowanie instytucja z art. 79 a K.p.a.

Warunkiem przyznania wnioskowanego przez skarżącego zwolnienia, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów ustawy z 2 marca 2020 r., w szczególności art. 31 zq ust. 3 tego aktu, było złożenie deklaracji rozliczeniowych za miesiące objęte wnioskiem, bądź deklaracji za wcześniejszy miesiąc, jeżeli podmiot zwracający się o zwolnienie korzystał z tzw. "małego ZUS". Skoro więc organ działał w przeświadczeniu, że tego warunku uzyskania zwolnienia skarżący nie spełnił, to zgodnie z art. 79 a K.p.a. był zobligowany do poinformowania go o tym fakcie, w piśmie stanowiącym zawiadomienie o możliwości zaznajomienia się z zebranymi dowodami i materiałami spraw. To zaś stworzyłoby bowiem stronie możliwość przedłożenia dodatkowych dowodów (dokumentów), zgodnie z art. 79 a § 2 K.p.a.

W niniejszym przypadku ZUS nie zastosował się do tego nakazu, co należy jednoznacznie zakwalifikować jako naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik spraw. Tak też tego rodzaju sposób procedowania organów ocenił WSA w Warszawie, prawomocnymi wyrokami z 19 maja 2021 r., co tym samym jest wiążące nie tylko dla organu, ale także Sądu, ponownie rozstrzygającego sprawy.

Tego rodzaju uchybienie ze strony organu, stanowi wyraz nie tylko naruszenia art. 153 P.p.s.a. czy też art. 79 a K.p.a., ale także wyrażonej w art. 8 K.p.a. zasady nakazującej prowadzenie postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Naruszenie tej zasady w okoliczności sprawy obejmowało także nieudzielanie skarżącemu odpowiednich informacji, co do stanu jego spraw oraz przyczyn występowania na jego koncie składkowym zadłużenia. W tym wypadku, mając na względzie opisaną zasadę, jak również zasadę informowania stron (art. 9 K.p.a.), organ nie może procedować w sposób, który może wprowadzać stronę w błąd czy też utrudnia jej uzyskanie wiedzy odnośnie stanu jej sprawy. ZUS tymczasem nie tylko nie zastosował się do art. 79 a K.p.a., ale także w trakcie postępowania, jego pracownicy nie byli w stanie udzielić skarżącemu informacji odnośnie etapu załatwienia jego spraw. WSA w Warszawie nakazał organowi ustosunkowanie się także do kwestii nierzetelnego informowania skarżącego o tego rodzaju okolicznościach, jednakże również w tym wypadku ZUS nie zastosował się do tego polecenia.

Na marginesie zaznaczyć jedynie należy, że usprawiedliwieniem udzielania niewłaściwych informacji stronie o stanie jej sprawy nie może być to, że skontaktowała się z niewłaściwą komórką organu. Jej pracownicy bowiem, skoro nie byli kompetentni do udzielania odpowiedzi na jej pytanie, powinni poinformować o tym fakcie stronę, kierując ją pod właściwy adres.

Końcowo zwrócić należy także uwagę na jeszcze jeden aspekt niniejszych spraw, a mianowicie ten związany z charakterem przesłanki zwolnienia, jaką stanowi złożenie deklaracji rozliczeniowych za miesiące objęte wnioskiem płatnika, do dnia 30 czerwca 2020 r. Z literalnego brzmienia art. 31 zq ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. wynika, iż zwolnienie nie może być udzielone, jeżeli podmiot występujący o nie, nie dopełnił tego rodzaju obowiązku. W tym jednak zakresie ZUS powinien wziąć pod uwagę także rezultaty innych rodzajów wykładni, w szczególności systemowej i funkcjonalnej, a w ramach tej ostatniej cele jakie przyświecały ustawodawcy, tworzącemu podstawy udzielania wsparcia przedsiębiorcom, między innymi w formie zwolnienia z obowiązku opłacenia składek, a także swoistego rodzaju proceduralne ułatwienia, odnoszące się do sposobu prowadzenia postępowań w tego rodzaju sprawach. Wyrazem tego rodzaju zamierzeń ustawodawcy jest przepis art. 15zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r., który stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, przedawnienia, których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

Zgodnie zaś z art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Z treści przytoczonej wyżej regulacji wynika, że złożenie deklaracji rozliczeniowych za miesiące objęte wnioskiem, warunkujące przyznanie zwolnienia, należy traktować jako czynność kształtującą prawa i obowiązki strony. Zgodnie z art. 15 zzzzzn2 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. tego rodzaju termin jest terminem przywracalnym, tymczasem terminy prawa materialnego, nie wykazują tego rodzaju cechy. Co prawda omawiany przepis art. 15 zzzzzn2 nie obowiązywał w dacie wydania zaskarżonych decyzji, gdyż został wprowadzony do ustawy z 2 marca 2020 r. z dniem 16 grudnia 2020 r. (dodany przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 9 grudnia 2020 r. Dz. U. z 2020, poz. 2255), to jednak stanowi w tym wypadku istotną wskazówkę interpretacyjną, także w odniesieniu do regulacji art. 31 zq ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r.

W związku z tym za zasadny uznać należy pogląd, że złożenie deklaracji rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r., zgodnie z zamysłem ustawodawcy, nie ma w istocie charakteru czysto materialnoprawnego warunku przyznania zwolnienia, ale pełni przede wszystkim funkcję informacyjną dla organu, odnośnie wartości przyznawanej stronie ulgi. Tak więc rozpatrując kwestię samego zwolnienia, należy mieć to na względzie.

Przytoczona wyżej argumentacja potwierdza tylko słuszność stanowiska o obowiązku informowania wnioskodawców przed wydaniem decyzji o niezłożeniu przez nich wymaganych dokumentów i skutkach z tym związanych.

W niniejszym przypadku, niedokonanie tego rodzaju zawiadomienia nie może więc pociągać za sobą negatywnych konsekwencji dla skarżącego, tym bardziej, że organ w tym zakresie działał w sposób opieszały, godząc tym samym w jego prawa. Wobec tego, ponownie rozstrzygając sprawy, ZUS winien wziąć to pod uwagę, jak również niedookreślony charakter omawianego terminu, przewidzianego na złożenie deklaracji, nie obciążając strony skutkami swoich zaniedbań. Tym samym winien uznać, że faktyczne niezłożenie deklaracji do 30 czerwca 2020 r., w istocie w znacznym zakresie spowodowane przez okoliczności leżące po stronie organu, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącemu zwolnienia.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c, w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżone decyzje, a także poprzedzające je decyzje z [...] sierpnia 2020 r.