Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1032/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 pkt 1 lit c), art 134 par 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 7, art 8, art 9, art 77 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 28, art 32
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 18 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. Ch. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 maja 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 89/10 w sprawie ze skargi S. Ch. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 89/10, oddalił skargę S. C. (dalej określana również jako skarżąca) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, z następującym uzasadnieniem.

S. C. (dalej: skarżąca) pismem z dnia [...] lipca 2009 r. zwróciła się z prośbą o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją materialną oraz zdrowotną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), na podstawie art. 83 ust 1 pkt 3, art. 28 ust 3 pkt 5, ust 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. odmówił S. C. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł, (za okres od października 1999 r., do stycznia 2009 r., w łącznej kwocie [...] zł w tym: z tytułu składek - [...] zł, z tytułu odsetek liczonych na dzień [...] lipca 2009 r. - [...] zł).

S. C. wnioskiem z dnia [...] listopada 2009 r., zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., Nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2009 r.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że zaległości z tytułu składek powstały z powodu nieopłacania przez skarżącą składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od [...] października 1999 r. do [...] stycznia 2009 r. Organ odnosząc się do trudnej sytuacji materialnej skarżącej podniósł, iż sytuacja ta nie uzasadniała umorzenia należności z tytułu składek. Odnośnie wydatków skarżącej na remont domu, opał, żywność i gaz, ubrania chemikalia i ubezpieczenie domu, organ stwierdził, iż ta nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających wysokość tych wydatków. Ponadto niektóre z powyższych wydatków ponoszone są raz w roku lub raz na kilka miesięcy. Przy tym skarżąca oświadczyła, iż okresowo w czasie zimy zamieszkuje u córki w O. W związku z tym nie ponosi ona wówczas wydatków, a jedynie partycypuje w kosztach ponoszonych przez córkę. S. C. przedłożyła dokumenty w postaci decyzji emerytalnych z 1995 r., 2006 r. i 2009 r. jednakże dokumenty te nie wnosiły nic nowego do tej sprawy.

Organ podniósł, że skarżąca była informowana w toku postępowania, że dowodem na wykazanie jej sytuacji finansowej mogą być roczne zeznania podatkowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zobowiązano wnioskodawczynię do złożenia powyższych dokumentów, jak również innych dowodów obrazujących sytuację materialną i zdrowotną. Dowodów tych skarżąca nie złożyła, z czego organ wywiódł, iż ta unika ujawnienia dochodu osiąganego w związku z prowadzoną działalnością.

W ocenie organu w niniejszej sprawie nie można stwierdzić nieściągalności zadłużenia, ponieważ skarżąca posiada świadczenie emerytalne, w kwocie [...] zł, które może stanowić skuteczny środek egzekucyjny. Wobec skarżącej nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego stwierdzono by brak majątku, ponieważ zobowiązana niezwłocznie po sporządzeniu przez ZUS dokumentów rozliczeniowych z urzędu, wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności. Skarżąca - pomimo wezwań organu - uchylała się od złożenia deklaracji rozliczeniowych i nie podejmowała żadnych czynności w celu wyjaśnienia zobowiązań wynikających ze złożonych w 1999 r. dokumentów zgłoszeniowych. Tym samym skarżąca nie wykazała, iż spłata zadłużenia pozbawi ją zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalając skargę podzielił stanowisko organu, iż nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, albowiem skarżąca posiada stały dochód w postaci emerytury, z której możliwa jest egzekucja zaległości.

WSA podniósł, że organ administracji publicznej odmawiając umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie wykroczył poza zakres uznania administracyjnego przyznanego mu przepisem art. 28 u.s.u.s. Rozstrzygnięcie organu administracyjnego opiera się na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Organ w sposób wyczerpujący zgromadził i rozważył cały materiał dowodowy, dokonując prawidłowo ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy. Całość tych rozważań została należycie przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że nie można przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Również i w tym przypadku decyzja oparta jest na uznaniu administracyjnym, a ponadto użycie przez ustawodawcę klauzuli generalnej (pojęcia nieostrego) w postaci odwołania się do "uzasadnionych przypadków" wskazuje na to, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przytoczony przepis musi być taktowana jako rozwiązanie zastrzeżone dla sytuacji wyjątkowych, w których egzekwowanie należności zagrażałoby egzystencji zobowiązanego. Takie intencje prawodawcy potwierdza również treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365; dalej: rozporządzenie). Sformułowany w tym przepisie katalog (nie zamknięty) sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych, takich jak groźba pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia; przewlekła choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Dokonana przez organ analiza sytuacji majątkowej skarżącej, nie pozwala na postawienie zarzutu błędnej konkluzji, iż nie zachodziły wyżej wspomniane nadzwyczajne okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności, a zatem na odstąpienie od podstawowej zasady regulowania należności z tytułu składek. Regulowanie należności, co proponuje organ, rozłożonych na raty, stanowi niewątpliwie obciążenie dla budżetu domowego skarżącej jednak nie można przyjąć, aby było ono nadmierne, zagrażające egzystencji skarżącej.

W ocenie WSA w Lublinie, organ wzywał skarżącą do przedstawiania dokumentów pozwalających na ocenę jej sytuacji materialnej. S. C. nie przedstawiła rocznych zeznań podatkowych, dokumentujących wysokość dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej, jak również jakichkolwiek rachunków dokumentujących wysokość ponoszonych wydatków.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne nie jest tożsama z sytuacją, w której zostanie wszczęta egzekucja tych należności prowadzona w sposób zagrażający bytowym interesom skarżącej. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w trybie której prowadzona byłaby ewentualna egzekucja należności, zawiera szereg ograniczeń mających na celu ochronę zobowiązanego przed egzekwowaniem świadczeń w sposób zagrażający zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca musi być świadoma, że tak jak na każdej osobie pracującej czy prowadzącej działalność gospodarczą ciążył na niej obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Wzgląd na zasadę sprawiedliwości społecznej wymaga ponoszenia odpowiedzialności za powstałe z tego tytułu zadłużenie. Od odpowiedzialności tej mogą zwolnić jedynie nadzwyczajne okoliczności, które jak wykazał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w sytuacji skarżącej nie zachodzą. Oczywiście ewentualna zmiana sytuacji osobistej i majątkowej skarżącej może stanowić podstawę odmiennego orzeczenia w sprawie umorzenia należności. Skarżąca może zatem składać kolejne wnioski o umorzenie należności, pod warunkiem, że będą one uzasadnione zmianami w zakresie jej sytuacji.

S. C. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez oddalenie skargi S. C. w sytuacji, gdy decyzja Prezesa ZUS została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego uzasadniającym jej uchylenie ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, w szczególności na błędnym ustaleniu przez organy ZUS stanu faktycznego w sprawie przez co została wypełniona dyspozycja art. 174 pkt 2 p.p.s.a.;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez naruszenie przez organy orzekające art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 k.p.a. i zaakceptowanie takiego stanu przez Sąd pierwszej instancji przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że organ nie wyjaśnił dostatecznie jej sytuacji życiowej oraz majątkowej. Organ nie wyjaśnił okoliczności dotyczących stanu zdrowia skarżącej oraz ponoszonych z tego tytułu wydatków. Nie wyjaśniono również okoliczności samotnego zamieszkiwania oraz związanych z tym wydatków. W związku z powyższym, organ naruszył art. 7, art. 8 i art.. 77 § 1 k.p.a., bowiem nie ustalił rzeczywistego dochodu skarżącej z uwzględnieniem wszystkich ponoszonych wydatków.

W ocenie skarżącej organ nie podjął próby odpowiedzi na pytanie, czy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych oraz czy jej choroby mają charakter przewlekły i przez to pozbawiają skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. ZUS pominął analizę przedstawionych rachunków, nie wyjaśnił, w jakiej wysokości zobowiązana ponosi na remont domu, opał, żywność, gaz, ubrania, chemikalia, ubezpieczenie domu, nie ustalił, jakiego rzędu jest to kwota. W związku z tym organ oparł swoje rozważania na niepełnym materiale dowodowym, czym naruszył zasady postępowania wyjaśniającego (dowodowego). Reasumując, w zaskarżonej decyzji oszacowano jedynie, iż z emerytury w kwocie [...]zł (brutto) zobowiązana może opłacać zaległe składki.

Skarżąca podniosła, że przez czternaście lat do 2009 r. nie była informowana o powstałych zaległościach, a wskazane przez organ pisma z dnia [...] lipca 2006 r. oraz [...] października 2008 r., mające świadczyć o informowaniu zobowiązanej wprawdzie znajdują się w aktach sprawy, ale brak jest potwierdzenia ich nadania i odbioru.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach: 1) naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędna jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według regulacji zawartej w art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadku ziszczenia się co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego określenia podstaw kasacyjnych, co zgodnie z art. 176 p.p.s.a. oznacza nie tylko obowiązek wnoszącego skargę kasacyjną powołania konkretnych przepisów prawa, którym jego zdaniem uchybił sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu ale również uzasadnienie ich naruszenia. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało. Ponadto, związanie Naczelnego Sąd Administracyjnego zarzutami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a jeżeli zarzut dotyczy naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna została oparta na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, mianowicie: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi skarżącej w sytuacji, gdy decyzja Prezesa ZUS została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 k.p.a. uzasadniającym jej uchylenie ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, w szczególności na błędnym ustaleniu przez organy ZUS stanu faktycznego w sprawie przez co została wypełniona dyspozycja art. 174 pkt 2 p.p.s.a oraz art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez naruszenie przez organy orzekające art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 k.p.a. i zaakceptowanie takiego stanu przez Sąd pierwszej instancji przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że organ administracji publicznej nie dopuścił się naruszeń prawa, które uzasadniałyby usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Autor skargi kasacyjnej nie uzasadnił, na czym dokładnie polegało naruszenie w/w przepisów postępowania, a jedynie ogólnikowo stwierdził, że organ badając sprawę nie wyjaśnił okoliczności dotyczących stanu zdrowia skarżącej oraz ponoszonych z tego tytułu wydatków, okoliczności samotnego zamieszkiwania oraz związanych z tym wydatków. Zarzuty te jednak nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy.

Problematykę umorzenia należności z tytułu składek reguluje art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. Należy przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że przepisy powyższe mają odpowiednie zastosowanie do umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, co wynika z art. 32 u.s.u.s.

Sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia ma niewątpliwie charakter uznaniowy. W takim wypadku organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Zaznaczyć przy tym należy, że wybór ten nie może być dowolny i musi wynikać z rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sama możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. podyktowana jest interesem strony. Chodzi bowiem o należności ZUS, które są uzasadnione, wymagalne i ściągalne, a jednak z woli ustawodawcy wyjątkowo, z uwagi na szczególnie trudną sytuację życiową zobowiązanego i jego rodziny, ZUS może należności te umorzyć. We wskazanych aktach prawnych wymienione są precyzyjnie okoliczności, które uprawniają ZUS do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek, czyli rezygnacji z dochodzenia omawianych należności. W tej sytuacji jest oczywiste, że przepisy u.s.u.s. i rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. muszą być interpretowane ściśle, bowiem chodzi o określenie granic wyjątku od zasady dochodzenia należnych składek. Z punktu widzenia zobowiązanego zawsze zasadne jest umorzenie jego zaległych należności składkowych, zaś z punktu widzenia interesów ZUS umarzanie należności składkowych jest zawsze niekorzystne. Właśnie dla uniknięcia dowolności przy rozwiązaniu tego problemu sformułowane zostały przepisy (art. 28 ust. 3a ustawy u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) określające przesłanki uwzględnienia interesów strony przed interesami ZUS. Przepisy te, określając przesłanki umorzenia należności, zakreślają ramy uznania administracyjnego, na podstawie którego działa ZUS. Sąd kontrolując decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu składek winien rozważyć, czy w świetle ustaleń poczynionych w sprawie, zostały spełnione przesłanki określone w powołanych przepisach i w ten sposób ocenić merytoryczną zasadność podjętej decyzji. W rozpoznawanej sprawie ZUS dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że w stanie faktycznym sprawy organ prawidłowo przyjął, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na uznanie, iż w przypadku skarżącej można przyjąć istnienie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co w świetle art. 28 ust. 2 u.s.u.s. otwierałoby możliwość orzekania o umorzeniu tych należności. W niniejszej sprawie nie zachodzi bowiem żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżąca ma stały dochód w postaci emerytury, z której możliwa jest egzekucja zaległości.

Sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, że organ wzywał w toku postępowania skarżącą do przedstawiania dokumentów pozwalających na ocenę jej sytuacji materialnej, jednakże skarżąca nie wykazała w tym zakresie wystarczającej woli współpracy. Organ poinformował skarżącą w dniu [...] grudnia 2009 r., że istotnym dowodem na okoliczność potwierdzenia sytuacji finansowej mogą być roczne zeznania podatkowe z tytułu działalności gospodarczej. Zobowiązano skarżącą do złożenia powyższych dokumentów, jak również innych aktualnych dowodów obrazujących sytuację materialną i zdrowotną. Dowodów tych, mimo zapewnień, nie złożono, z czego można wnioskować - jak słusznie stwierdził organ - że dłużnik unika ujawnienia dochodu osiąganego w związku z prowadzoną działalnością. Ponadto, skarżąca w piśmie z dnia [...] grudnia 2009 r. oświadczyła, że ponosi też inne wydatki, oprócz wcześniej wykazanych, np. na remont domu - [...] zł., na węgiel i opał - [...] zł., na żywność i gaz - [...] zł., na chemikalia - [...] zł., na ubrania - [...] zł., na ubezpieczenie domu - [...] zł. Na potwierdzenie tych kosztów nie przedstawiła żadnych dowodów. Skarżąca stwierdziła jedynie, iż nie żądała rachunków np. za remont domu, ponieważ uważała, że nie będą jej potrzebne. Jak słusznie stwierdził organ - co podkreślił również Sąd pierwszej instancji - że niektóre z powyższych wydatków ponoszone są raz w roku lub raz na kilka miesięcy. Ponadto skarżąca oświadczyła, iż okresowo w czasie zimy zamieszkuje u córki w O. W związku z powyższym - jak słusznie stwierdził organ i co potwierdził Sąd pierwszej instancji - należy wnioskować, że nie ponosi wtedy tak dużych wydatków, a może jedynie partycypować w kosztach poniesionych przez córkę. Ponadto, skarżąca nie wykazała, iż z powodu złego stanu zdrowia wymaga stałej opieki. Organ słusznie wskazał, że nie mógł dokonać samodzielnie ustaleń w tym zakresie, chociażby z uwagi na ograniczenia wynikające z ustawy o ochronie danych osobowych. Do wykazania takich okoliczności zobowiązana jest skarżąca, która tego nie uczyniła.

W tym stanie rzeczy za chybiony należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a w związku z art. 7, 8, 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji organ wzywał w toku postępowania skarżącą do przedstawiania dokumentów pozwalających na ocenę jej sytuacji materialnej, jednakże skarżąca nie wykazywała w tym zakresie wystarczającej woli współpracy. W szczególności skarżąca – pomimo wezwań organu nie przedstawiła rocznych zeznań podatkowych, dokumentujących wysokość dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej, jak również jakichkolwiek rachunków dokumentujących wysokość ponoszonych wydatków. Obowiązkiem organu administracji publicznej - stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – jest gromadzenie z urzędu materiału dowodowego służącego wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy. Jednakże nie zwalnia to strony - jak podkreślił Sąd pierwszej instancji – z obowiązku współdziałania z organem, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona powołuje się na korzystne dla niej okoliczności. W takim przypadku powinna wskazać dowody dokumentujące te okoliczności, w przeciwnym bowiem razie będzie ponosić negatywne konsekwencje ich nie udokumentowania. Należy podkreślić, że to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania zaistnienia materialnoprawnej przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że organ odmawiając zaskarżoną decyzją umorzenia należności z tytułu składek, nie wykroczył poza zakres przyznanej mu swobody oceny sytuacji i wyboru rozstrzygnięcia. A zatem – stosownie do art. 7 k.p.a. – uwzględnił z urzędu zarówno interes publiczny oraz słuszny interes strony. Jak bowiem wskazał NSA w wyroku z 23 czerwca 1995 r., sygn. akt S.A./Wr 2744/94 (niepubl.), reguła wyrażona w art. 7 k.p.a. ma zastosowanie we wszystkich wypadkach, w których rozstrzygnięcie sprawy powierzone zostało tzw. uznaniu administracyjnemu, co zachodzi wówczas, gdy norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy. W literaturze podkreśla się, że możliwość ta może i powinna zostać zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2000, s. 139).

Niezasadny – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a w związku z art. 9 k.p.a., iż jak podniosła skarżąca w treści uzasadnienia skargi kasacyjnej, organ nie informował jej o stanie zadłużenia, a tym samym przyczynił się do powstania zadłużenia. Jak bowiem wynika z bazy danych Zakładu wynika, że dokumenty zgłoszeniowe z deklaracją przystąpienia do ubezpieczenia zdrowotnego od 1 stycznia 1999r. skarżąca złożyła w kwietniu 1999r. (od dnia 1 stycznia 1999 r. nowe przepisy nałożyły na emerytów prowadzących działalność gospodarczą obowiązek opłacania składki zdrowotnej), a zatem była świadoma obowiązku opłacania składek na to ubezpieczenie. Skarżąca była również wzywana do złożenia dokumentów rozliczeniowych oraz przedłożenia dowodów wpłat z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismami z dnia [...] lipca 2006 r. oraz z dnia [...] października 2008 r. informował skarżącą o wyżej wymienionych okolicznościach.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje również za chybiony zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Sąd pierwszej instancji prawidłowo dokonał kontroli pod względem zgodności z prawem rozstrzygnięć Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., bowiem Sąd pierwszej instancji ustosunkował się do zarzutów podniesionych w skardze. Podkreślenia wymaga, że sąd zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania przed organem administracji i wydawanych w nim aktów (zob. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 313).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Na zasadzie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zwrotu przez skarżącą kosztów postępowania kasacyjnego w całości z uwagi na jej trudną sytuację materialną.