Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 19/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2009-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 28, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 195, art. 206, art. 207
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
law: Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Asesor WSA Michał Ruszyński Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie przeniesienia własności działki gruntu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty nr [...] z dnia [...]r., II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

W dniu [...] sierpnia 2007 r. J.S. złożył wniosek o nadanie na własność działki oznaczonej [...], na której są wzniesione zabudowania gospodarskie stanowiące jego odrębną własność oraz działki nr [...] pod budynkiem mieszkalnym, którego jest współwłaścicielem w 1/2 części.

Starosta decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] przeniósł własność działki nr [...] o pow. 1631 m2 oraz własność działki nr [...] o pow. 190 m2 w udziale do 1/2 części, stanowiących własność Skarbu Państwa - Zasoby Agencji Nieruchomości Rolnych, położonych w [...], na rzecz J.S..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż przedmiotowe działki wchodziły w skład gospodarstwa rolnego A.O., przekazanych przez niego na własność Państwa w zamian za rentę, na podstawie decyzji Nr [...] z dnia [...] listopada 1977 r. wydanej przez Naczelnika Miasta i Gminy. Zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami A.O. pozostawiono na własność zabudowania, jako odrębny od gruntu przedmiot własności.

Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] lipca 2005 r. Sygn. akt: I Ns 159/05 spadek po zmarłym A.O. nabył syn J.J.O..

Aktem notarialnym Rep. A nr [...] sporządzonym w dniu [...] września 2005 r., J.J.G. sprzedał w udziałach po 1/2 części J.S. i U.W. zabudowania stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności w tym budynki gospodarcze oraz udział wynoszący 1/2 część w budynku mieszkalnym.

Aktem notarialnym Rep. A nr [...] sporządzonym dnia [...] stycznia 2006 r. U.W. i J.S. dokonali zniesienia współwłasności w zabudowaniach gospodarczych i udziału w budynku mieszkalnym wynoszącym 1/2 część, stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności w ten sposób, że w całości nabył je J.S..

Organ wyjaśnił, iż w związku z tym, że granice działki oznaczonej nr [...] przebiegają po ścianach budynku mieszkalnego stanowiącego odrębną od gruntu współwłasność J.S. w udziale do 1/2 części, zlecono jednostce wykonawstwa geodezyjnego wznowienie granic tej działki, natomiast stwierdzono, że w skład działki nr [...] oprócz gruntów obejmujących zabudowania gospodarcze sklasyfikowanych jako Br R VI o pow. 0,16 ha, wchodzą również grunty orne sklasyfikowane jako R VI o pow. 0,08 ha i sad sklasyfikowany jako R VI o pow. 0,04 ha, wobec czego zlecono podział działki mający na celu wydzielenie działki gruntu obejmującej zabudowania gospodarcze, której wielkość, cechy geometryczne, dostęp do drogi publicznej oraz wyposażenie w urządzenia infrastruktury technicznej umożliwią prawidłowe korzystanie z budynków i urządzeń położonych na tej działce oraz wyodrębnienie pozostałych gruntów rolnych otaczających przedmiotową nieruchomość z uwzględnieniem wydzielenia części gruntu umożliwiającego dostęp do połowy budynku mieszkalnego od strony frontowej.

Starosta wskazał również, iż wnioskodawca w toku postępowania nie zgodził się z proponowanym przez organ wytyczeniem granic przyznanych na własność działek. Złożył w tym zakresie stosowne oświadczenia z żądaniem uwłaszczenia na całą działkę nr [...] i udziału wynoszącego 1/2 część działki nr [...].

Organ wyjaśnił, iż przedmiotowa sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu przez organ I instancji z uwagi na wcześniejsze rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia [...] lutego 2008 r. uchylające decyzję Starosty nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r.

Organ I instancji uznał, iż żądań J.S. nie można uwzględnić ponieważ, podział działki nr [...] został prawidłowo dokonany zapewniając stronie swobodne korzystanie z budynku gospodarczego i stodoły, która nie stanowi współwłasności, lecz tak jak za poprzedniego właściciela usytuowana jest w granicach - obecnie działki nr [...]. Zarzut, iż podział ten uniemożliwia wnioskodawcy swobodne wejście do budynku mieszkalnego położonego na działce nr [...] nie jest trafiony, z uwagi na istnienie dwóch wspólnych wejść do budynku: od podwórka i od strony frontowej budynku, z których J.S. może swobodnie korzystać wspólnie z drugim współwłaścicielem. Biorąc pod uwagę fakt, iż wnioskodawca nabył na własność w drodze prywatnej transakcji udział do 1/2 części budynku mieszkalnego stanowiącego odrębną własność od gruntu, w takim samym udziale przenosi się własność gruntu.

Wreszcie organ podkreślił, iż stosownie do art. 6 ustawy, właścicielom budynków przysługuje nieodpłatnie na własność działka, na której te budynki został wzniesione. Przeniesienie własności następuje zatem w niniejszej sprawie na wniosek właściciela zabudowań J.S..

Wnioskodawca – J.S. wniósł pismem z dnia [...] lipca 2008 r. odwołanie od w/w decyzji Starosty, żądając uwłaszczenia do użytkowanej działki nr ewid. [...], w całości oraz działki nr ewid. [...] w udziale do 1/2 części, wskazując jednocześnie na błędną - w jego ocenie - interpretację przepisu art. 6 ustawy z 1989 r. przyjętą przez organ stopnia podstawowego.

Jednocześnie odwołujący się wyjaśnił, iż podział geodezyjny, zgodnie z którym granica działki przechodzi przez środek drzwi jest nietrafiony, ponieważ uniemożliwia swobodne korzystanie z budynku mieszkalnego. Wprawdzie Starosta wskazał, iż istnieją dwa wejścia do budynku, z których strona może swobodnie korzystać, jednakże nie jest to zgodne z prawdą, gdyż oba wejścia znajdują się na działkach sąsiednich, których wnioskodawca nie jest właścicielem. Zatem w ocenie J.S. przyjęte przez organ rozwiązanie nie umożliwia swobodnego korzystania z należącego do niego budynku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] października 2008 r. działając na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U., nr 79, z 2001 r., poz. 856, ze zm.), art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U., nr 98, z 2000 r., poz. 1071 ze zm. - dalej jako "k.p.a."), art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Starosty nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r.

Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 6 ustawy z 1989 r. właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której budynki te zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własność działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka starosta. Podkreślić należy, że przepis art. 6 cyt. ustawy nie nakłada na organ administracyjny obowiązku przeniesienia na rzecz właścicieli budynków znajdujących się na działce która wchodzi w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, własność całego dawnego siedliska lecz jedynie takiej powierzchni gruntu (działki), która je niezbędna do korzystania z budynków.

Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy wyraźnie wskazuje na to, że ze względu na kształt i sposób zabudowy, wydzielone działki gruntu oznaczono numerami [...]3 o pow. 1.631 m2 oraz [...] o pow. 190 m2 w udziale do 1/2 części pozwalaj ą skarżącemu na swobodne korzystanie z budynków. Na załączonych do sprawy mapach organ l instancji uwidocznił dane określające sposób podziału poszczególnych działek, sposób dotychczasowego korzystania z zabudowań oraz zaznaczył odległości pomiędzy zabudowaniami. Nowopowstała działka po podziale nr 314/3 przyległa bezpośrednio do drogi graniczy z działką nr [...] (stanowiącą własność małżonków E. i C.P.). Na działce nr [...] usytuowane są wszystkie zabudowania stanowiące własność skarżącego tj. budynek gospodarczy - obora i stodoła. Natomiast 1/2 domu mieszkalnego stanowi samodzielną działkę nr [...], której granice biegną po obrysie budynku. Od otworu wejściowego domu mieszkalnego wydzielono skarżącemu 4 m w działce [...], czyli powierzchnię z pewnością wystarczającą, aby swobodnie się przemieszczać do wewnątrz budynku mieszkalnego. Zaznaczyć należy, iż odwołujący się jest współwłaścicielem domu mieszkalnego więc można mu było przydzielić jedynie 1/2 części działki nr [...]. Z kolei budynek gospodarczy - obora od granicy działki nr [...] posadowiony jest w odległości 6 m, a od domu mieszkalnego w odległości 4,25 m i od drugiego budynku gospodarczego tj. stodoły w odległości 4,80 m.

W ocenie organu odwoławczego twierdzenie skarżącego, iż nie ma swobodnego dostępu do budynku mieszkalnego jest nieprawdziwe. Współwłaściciele budynku mieszkalnego korzystają z dostępu do mieszkania z działki nr [...]. Twierdzenie, że aby wejść do swojego mieszkania skarżący musi przekraczać granicę działki sąsiada (tutaj nie wskazuje dokładnie której) nie znajduje uzasadnienia. Przebieg granicy działki sąsiada oznaczonej nr [...] nie koliduje z wejściem do mieszkania odwołującego się. Wydzielenie większej powierzchni tj. dodatkowo całej działki nr [...] byłoby z pewnością nadmierne i nieuzasadnione.

Mając na uwadze wskazane okoliczności organ utrzymał w mocy zaskarżoną w odwołaniu decyzję.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. J.S. ponownie wniósł o uwłaszczenie go do działek nr [...] do 1/2 części, bowiem – według twierdzeń skarżącego - są one niezbędne do prawidłowego i swobodnego korzystania z należących do niego zabudowań. W ocenie skarżącego organy przyjęły błędna interpretację art. 6 ustawy z 1989 r. W konsekwencji przyjętego przez organy obu instancji podziału, skarżący nie ma możliwości swobodnego korzystania z należącego do niego budynku mieszkalnego, a nadto wprowadzony podział nieruchomości uniemożliwia mu prowadzenie gospodarstwa rolnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu organ powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. 153, poz. 1269, ze zmianami), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania w zakresie określonym w art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), przywoływanej w dalszej części jako: p.p.s.a. Ponadto wymaga podkreślenia, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a. ). W myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Powołany, jako podstawa prawna zaskarżonego rozstrzygnięcia przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym stanowi, że właścicielom budynków (art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, Dz.U. Nr 32, poz. 140) znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego. Celem tej regulacji prawnej było niewątpliwie uporządkowanie stanu prawnego gruntów, które poprzedni właściciel przekazał na rzecz Skarbu Państwa, pozostawiając sobie, jako odrębny od gruntu przedmiot własności, zabudowania siedliska.

W rozpatrywanej sprawie organ I instancji – Starosta decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. przeniósł na rzecz skarżącego własność działki nr [...] o pow. 1631 m2 oraz własność działki nr [...] o pow. 190 m2 w udziale do 1/2 części, stanowiących własność Skarbu Państwa - zasoby agencji nieruchomości rolnych, położonych w obrębie [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] października 2008 r. utrzymało w mocy w/w decyzję Starosty.

Zasadniczy zarzut pod adresem zarówno rozstrzygnięcia Kolegium, jak również rozstrzygnięcia organu I instancji dotyczy naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a.

Wszczynając postępowanie administracyjne w sprawie, organ administracji publicznej zobligowany jest do wyczerpującego ustalenia wszystkich podmiotów, których interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć będzie to postępowanie (art. 28 k.p.a.) tj. ustalić wszystkie strony tego postępowania administracyjnego, poinformować je o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 k.p.a.), a następnie umożliwić im czynny udział w tym postępowaniu w każdym jego stadium zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a.

Dla wyjaśnienia niniejszej sprawy konieczne jest odniesienie się do istoty prawa współwłasności, zgodnie z którym własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku podmiotom (art. 195 k.c.). Charakteryzuje je jedność przedmiotu, wielość podmiotów i niepodzielność wspólnego prawa. Oznacza to, że pomimo istnienia takiej wspólności, rzecz nie jest podzielona, a żadnemu ze współwłaścicieli nie przysługuje wyłączne prawo do fizycznie określonej rzeczy.

W ocenie Sądu, zasady te mają także istotne znaczenie dla ustalenia stron przedmiotowego postępowania administracyjnego, a w konsekwencji dla oceny prawidłowości postępowania organów administracji publicznej obu instancji w tym zakresie.

W piśmiennictwie wskazuje się, że "wspólne prawo" własności tworzy "zespół udziałów" we współwłasności podkreślając jednocześnie, że z udziału we współwłasności nie można tworzyć odrębnego prawa rzeczowego. Każdy ze współwłaścicieli posiada skuteczne względem pozostałych określone uprawnienia, uzasadnione jego udziałem we współwłasności. Dotyczy to współkorzystania z rzeczy wspólnej (art. 206 k.c.), a także pobierania pożytków i innych dochodów z rzeczy ( art. 207 k.c.). Ustawodawca bowiem określił w znaczeniu idealnym uprawnienia wszystkich współwłaścicieli wobec jednej wspólnej rzeczy i tym samym udział nie może być traktowany jako samoistne podmiotowe prawo rzeczowe (por. E. Gniewek [w]: E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, wyd. Zakamycze 2001r.).

Mając na uwadze powyższe w ocenie Sądu w postępowaniu administracyjnym dotyczącym rzeczy pozostającej przedmiotem współwłasności (również w częściach ułamkowych), należy dopuścić do udziału w tym postępowaniu, w charakterze strony, współwłaściciela nieruchomości, której postępowanie dotyczy. Orzeczenie wydane w rozpatrywanej sprawie administracyjnej niewątpliwie w sposób konstytutywny wpływać będzie na ukształtowanie sytuacji prawnej wszystkich współwłaścicieli, choćby przez fakt ograniczenia przysługujących im dotychczas uprawnień do nieruchomości gruntowej na której posadowiony jest budynek objęty współwłasnością. Dodać również należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, na gruncie spraw dotyczących współwłasności, wyrażano już podobne stanowisko ( por. wyrok. NSA z dnia 30 lipca 1998 r., I SA 125/98, LEX nr 45039; wyrok NSA z dnia 28 maja 1997 r., II SA/Wr 333/96). Również w uzasadnieniu uchwały z dnia 9 października 2000 r., (OSK 14/00, ONSA 2001, Nr 1, poz.17) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w judykaturze ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym, właściciel nieruchomości jest stroną w każdym postępowaniu administracyjnym dotyczącym jego nieruchomości.

Oczywistym jest, iż w sprawie przejęcia na własność nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, stroną postępowania będzie każdorazowo właściciel danej nieruchomości. Dotyczy to także współwłaścicieli danej nieruchomości, bowiem jest to jedynie szczególna forma prawa własności, podlegająca ochronie prawnej na zasadach ogólnych.

Zgodnie z przywołanymi powyżej zasadami współwłaściciele nieruchomości mają interes prawny w postępowaniu zmierzającym do nieodpłatnego przeniesienia prawa współwłasności w określonym udziale. W swoim postępowaniu i rozważaniach organy obu instancji pominęły tą okoliczność.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż na działce nr [...] objętej wnioskiem skarżącego posadowiony jest budynek mieszkalny stanowiący współwłasność wnioskodawcy oraz małżonków – E.P. i C.P.. Zebrany przez organy materiał dowodowy wskazuje, że nieruchomość (działka nr ewid. [...]), dla której prowadzona jest KW nr [...], stanowiła przedmiot współwłasności w częściach ułamkowych: E.P. i C.P. we wspólności do 1/2 części oraz J.S. jako współwłaściciel samych zabudowań w udziale do 1/2 części, Skarb Państwa do 1/2 części jako właściciel gruntu. W przedmiotowym postępowaniu ustalono podział działki nr [...] a także sposób korzystania z prawa własności działki nr [...]. Sposób korzystania z prawa własności dotyczy zatem zarówno skarżącego, jak również pozostałych współwłaścicieli nieruchomości znajdującej się na działce nr [...], tj. E. i C.P..

Organ stopnia podstawowego nie poinformował E.P. i C.P. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania prawa własności działki siedliskowej oznaczonej nr [...] położonej w obrębie [...]. Strony te nie były także informowane o czynnościach podejmowanych przez organ w toku postępowania oraz o wydanym w sprawie rozstrzygnięciu. Fakt ten nie został dostrzeżony przez organ odwoławczy. Co więcej, Kolegium również nie umożliwiło w/w współwłaścicielom udziału w prowadzonym postępowaniu odwoławczym.

Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zabranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zatem organ administracji publicznej ma obowiązek zawiadomić wszystkie strony o wszczęciu postępowania ( art. 61 § 4 k.p.a.) oraz zapewnić im czynny udział w tym postępowaniu, wysłuchać ich oświadczeń i uwzględniać ich wnioski dowodowe i inne (art. 78 § 1 k.p.a.), a także, zgodnie z art. 9 k.p.a. poinformować o zebranym materiale dowodowym i wszystkich istotnych okolicznościach faktycznych i prawnych (vide: H. Knysiak-Molczyk, Uprawnienia strony w postępowaniu administracyjnym, Zakamycze 2004, Lex nr 42173).

Pozbawienie strony możliwości realizacji choćby jednego z wyżej wymienionych uprawnień prowadzi do naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Brak udziału strony w postępowaniu w sytuacji, gdy nie mogła ona, bez własnej winy, brać udziału w postępowaniu administracyjnym, stanowi szczególnie ciężką wadę o charakterze procesowym, która jest podstawą wznowienia postępowania administracyjnego ( art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), co z kolei stanowi podstawę uchylenia przez wojewódzki sąd administracyjny zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.

Abstrahując od powyższych rozważań wskazać należy, iż w ocenie Sądu, przeprowadzone przez Starostę oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze postępowanie wyjaśniające nie pozwala na ustalenie ponad wszelką wątpliwość stanu faktycznego sprawy.

Faktem jest, że wszczynając postępowanie w oparciu o przepis art. 6 ustawy z 1989 r. na wniosek właściciela działki siedliskowej organ administracji nie jest związany tym wnioskiem w zakresie dotyczącym wielkości działki, lecz samodzielnie decyduje o dopuszczalności przeniesienia własności działki oraz jej wielkości. Decyzja oparta na art. 6 ustawy winna być zatem szczegółowo uzasadniona poprzez wskazanie dlaczego taką, a nie inną powierzchnią może być uwłaszczony jej poprzedni właściciel, z jednoczesnym określeniem służebności gruntowej w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że w postępowaniu opartym na art. 6 cyt. wyżej ustawy organ administracji nie ma obowiązku przeniesienia na rzecz właścicieli budynków, znajdujących się na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego, przekazanego Państwu za świadczenia rentowe, całego dawnego siedliska, lecz jedynie taką powierzchnię gruntu (działki), która jest niezbędna do korzystania z budynków (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 2.12.1990 r. II SA 593/90 - ONSA 1991/1/8).

W tym zakresie organ administracji publicznej ma jednak obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w taki sposób, który umożliwi oznaczenie powierzchni niezbędnej do korzystania z budynku mieszkalnego (art. 7 i art. 77 k.p.a.). Ustalenia w tym zakresie powinny być jednoznaczne i bezsporne, a nadto powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie z jednej strony w zebranym w sprawie materiale dowodowym, z drugiej zaś strony w uzasadnieniu decyzji administracyjnej wydanej w sprawie (art. 107 § 3 k.p.a.).

Na gruncie rozpatrywanej sprawy podkreślić należy, że skarżący w toku instancji zakwestionował przyjęty przez organ I instancji sposób oznaczenia granic nieruchomości znajdującej się na działce nr ewid. [...] wskazując, iż przyjęte przez organ oznaczenie granic działki nr [...], uniemożliwia mu faktycznie korzystanie z budynku mieszkalnego znajdującego się na działce nr [...]. Podkreślał fakt, iż przyjęty przez organ podział powoduje, iż z przyznanej mu działki [...] nie ma dostępu do budynku znajdującego się na działce nr [...], bowiem drzwi wejściowe skierowane są w połowie na działkę [...].

Nadto skarżący podniósł, że wprowadzony podział nieruchomości, uniemożliwia swobodne korzystanie ze sprzętu rolniczego.

W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie organ I instancji, będąc zobowiązanym do stania na straży praworządności i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7), a nadto będąc zobowiązanym do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77), nie wyczerpał wszystkich możliwości postępowania wyjaśniającego (art. 75 i nast. k.p.a.). Wobec zgłoszonych przez skarżącego zarzutów co do podziału nieruchomości organ winien skorzystać z instytucji oględzin (art. 85 k.p.a.). Jest to środek dowodowy bezpośredni, tj. środek umożliwiający bezpośrednie, bez ogniw pośrednich, zetknięcie się organu orzekającego ze stanem faktycznym w danej sprawie.

Jednocześnie wskazać należy, iż w przypadku dopuszczenia do udziału w postępowaniu w charakterze strony współwłaścicieli nieruchomości – dz. nr ewidencyjny [...] – małżonków E. i C.P. organ powinien rozpatrzyć możliwość przeprowadzenia w sprawie rozprawy administracyjnej, bowiem pozwoliłoby to na konfrontację stanowisk stron tego postępowania (art. 89 § 1 k.p.a.). Rozprawa jest bowiem formą postępowania wyjaśniającego, umożliwiającą realizację "zasady kontradyktoryjności, koncentracji dowodów, bezpośredniości, szybkości, prostoty, oszczędności, jedności i celowości wszystkich czynności składających się na proces administracyjny" (vide: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Beck 2006, s. 430). Rozprawa umożliwia koncentrację w jednym czasie i miejscu wszystkich uczestników postępowania w danej sprawie, którzy ustnie i bezpośrednio dokonują poszczególnych czynności postępowania (Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne, Zarys systemu, Warszawa 1969, s. 154). Warto również zwrócić uwagę na fakt, iż w orzecznictwie podkreśla się obowiązek organu przeprowadzenia rozprawy administracyjnej w przypadku, gdy w postępowaniu występują co najmniej dwie strony, a ich interesy nawzajem wykluczają się w całości lub części (vide: wyrok NSA z 10 listopada 1981 r., SA/Kr 173/81 ;ONSA 1981, Nr 2, poz. 111).

Postępowanie organów administracji obu instancji w ocenie Sądu było nie wystarczające dla rzetelnego wyjaśnienia rozpatrywanej sprawy. Organ odwoławczy w swojej ocenie oparł się na ustaleniach organu I instancji, nie dostrzegając zarówno faktu pomięcia stron w postępowaniu administracyjnym, jak również istotnych braków postępowania wyjaśniającego, nie pozwalających na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.

W konsekwencji powyższego Sąd stwierdził uchybienia organów obu instancji występujące w przestrzeganiu mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów art. art. 7 , 8, 10, 28, 61 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Prowadząc ponownie postępowanie administracyjne w sprawie organy administracyjne są zobligowane, z uwzględnieniem powyższych uwag, do dokładnego rzetelnego i wnikliwego oznaczenia stron postępowania i zapewnienia im udziału w postępowaniu zgodnie z art. 10 k.p.a., a także zapewnienia ochrony przysługujących im z mocy ustawy uprawnień procesowych. Nadto organy zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a następnie rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz w sposób uwzględniający interes społeczny i słuszny interes stron postępowania (art. 7 k.p.a.).

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł usunięcie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji utrzymanej nią w mocy.