Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1162/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 90, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 74h § 14
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant ref. staż. Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi N. L. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na [...] września 2011 r. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na [...] września 2011 r. na rzecz skarżącej N. L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna d/s aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z [...] października 2011 r. stwierdziła, że N. L., uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

W uzasadnieniu podano, że z pierwszej części egzaminu notarialnego, stanowiącej zestaw pytań testowych zdająca otrzymała ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu ocenę niedostateczną, zaś z trzeciej części ocenę dostateczną. Zgodnie z art. 74h § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. , Nr 189, poz. 1158 ze zm., dalej: Prawo o notariacie), pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną. Komisja Egzaminacyjna mając na uwadze uzyskane przez N. L. noty, ustaliła, że uzyskała ona negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

N. L. wniosła odwołanie od uchwały w sprawie ustalenie wyniku egzaminu notarialnego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyniku egzaminu notarialnego (dalej Komisja Egzaminacyjna II stopnia) podzieliła stanowisko egzaminatorów co do oceny projektów pierwszego i drugiego aktu notarialnego oraz opinii prawnej sporządzonych przez zdającą. Uznała za właściwą ostateczną ocenę projektu pierwszego aktu na poziomie - 3 (dostateczny), oraz projektu drugiego aktu na poziomie - 2 (niedostateczny), a także opinii prawnej - 3 (dostateczny), a to z uwagi na występujące w projektach błędy i uchybienia.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia oceniając projekt pierwszego aktu notarialnego dotyczącego rozporządzenia nieruchomością stwierdziła, że w § 4 nie wskazano, po kim następuje dział spadku, jak również jakiej nieruchomości dotyczy zniesienie współwłasności. Zbyt lakoniczne sformułowanie paragrafu, obejmującego rozrządzenie nieruchomością, nie pozwala na jednoznaczne ustalenie essentialia negotii umowy, do których należy wskazanie osoby, po której dokonywany jest dział spadku i nieruchomości, której współwłasność jest znoszona. Zdaniem organu odwoławczego, prawidłowo sporządzony akt notarialny nie może pozostawiać w tym zakresie żadnych wątpliwości, czy też konieczności domyślania się, jaki był zamiar stron umowy.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, nieprawidłowo został obliczony podatek od czynności cywilnoprawnych (od kwoty dopłaty). Jak podniosła sama zdająca, zgodnie z art. 1 pkt 1 lit. f ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, podatkowi temu podlegają umowy o dział spadku i zniesienie współwłasności w części dotyczącej spłat lub dopłat. Należy jednak zaznaczyć, że artykuł ten nie stanowi samoistnej podstawy pobrania podatku. Zawiera on jedynie ogólną dyspozycję, z której wynika, że z zasady umowa o dział spadku bądź zniesienie współwłasności podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnej, jeśli przewiduje spłaty bądź dopłaty. Natomiast podstawą prawną pobrania podatku jest art. 6 ust. 1 pkt 5 powyższej ustawy, który wyraźnie stanowi, że podstawą opodatkowania przy umowie o zniesienie współwłasności lub o dział spadku jest wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego nabytego ponad wartość udziału we współwłasności lub spadku. Tym samym w umowie należało również ustalić wartość prawa nabytego przez P. N. ponad jego udział wynikający ze spadku. Nadto wniosek wieczystoksięgowy zamieszczany w akcie notarialnym powinien odpowiadać wniosek podstawowym wymogom określonym w art. 126 k.p.c. W tym postępowaniu nie powinny być składane wnioski zbiorowe. Dlatego każdy z uprawnionych powinien składać wniosek oddzielnie. Ponadto we wniosku wieczystoksięgowym należało wskazać dokumenty będące podstawą żądania wpisu w księdze wieczystej.

Za nieprawidłowe uznano ujawnienie w dziale I-O księgi wieczystej budynku mieszkalnego. Budynek ujawnia się jedynie w przypadkach określonych w § 28 ust. 5 i 6 oraz § 32 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów, które nie miały w kazusie zastosowania.

W akcie notarialnym należało także zamieścić informację, w jakiej wysokości zostały pobrane opłaty sądowe od każdego wnioskodawcy. Dane te są niezbędne dla sądu wieczystoksięgowego, kontrolującego prawidłowość pobranych opłat. Stwierdzenie, że "Koszty niniejszego aktu ponosi P. N." uznano za niewystarczające, gdyż P. N. nie był wyłącznym wnioskodawcą. Komisja  Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła także uchybienia w zakresie określania i pobierania opłat.

Ponadto zdająca w treści aktu pominęła istotną kwestię - objęcie w wyłączne posiadanie przedmiotów umowy przez ich nabywców. Jeśli wydanie miałoby nastąpić w terminie późniejszym niż termin podpisania aktu notarialnego, należało wówczas odpowiednio zabezpieczyć interesy nabywców, np. poprzez poddanie się byłych współwłaścicieli egzekucji wprost z aktu na podstawie art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. Nieokreślenie terminu wydania przedmiotu umowy utrudnia również ustalenie, z jakim dniem nabywca ponosić będzie korzyści i ciężary związane z nieruchomością. Zdająca nie zastosowała również przepisu § 11 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej i nie pobrała wynagrodzenia od czynności ubocznej, to jest od ustanowienia prawa użytkowania na rzecz osoby trzeciej – Z. N.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że zdająca zamieściła również w treści aktu zbędne dokumenty oraz kilkakrotnie powtórzyła treść tych samych oświadczeń stron, między innymi co do ich stanów majątkowych. W ocenie organu odwoławczego wątpliwości budzi zasadność treści niektórych z nich, np. że nieruchomość K. N., będącej wdową, stanowi jej majątek osobisty, podczas gdy pojęcie majątku osobistego odnosi się do osób pozostających w związku małżeńskim. Zastrzeżenia dotyczyły także użytej w akcie terminologii, np. zdająca w akcie wskazała, że stawający są właścicielami nieruchomości, choć w rzeczywistości byli oni współwłaścicielami w ułamkowych częściach.

Za słuszny uznano zarzut dotyczący braku przywołania w projekcie aktu świadectwa charakterystyki energetycznej - brak świadectwa nie wpływa na ważność dokonywanej czynności, jednak w umowie należało, stosownie do art. 5 ust. 3-7 ustawy - Prawo budowlane, odnieść się do tej kwestii.

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, przy uwzględnieniu jedynie niekwestionowanych w odwołaniu zarzutów egzaminatorów, odnoszących się do projektu pierwszego aktu notarialnego, należało uznać, że ich rodzaj i ilość nie pozwalają na podwyższenie oceny wystawionej przez egzaminatorów.

Jeżeli chodzi o ocenę projektu drugiego aktu notarialnego to organ odwoławczy podniósł, że zdająca zmieniła założenie kazusu w zakresie reprezentacji spółdzielni i spółki. Ponadto za niedopuszczalne uchybienie uznał błędnie sformułowany wniosek wieczystoksięgowy. Zdająca połączyła w jednej księdze wieczystej dwie nieruchomości oddane w użytkowanie wieczyste, a ponieważ w żadnym miejscu nie odniosła się do terminów trwania użytkowania wieczystego (nawet opisując treść ksiąg wieczystych), to biorąc pod uwagę podane daty umów oddania gruntu w użytkowanie wieczyste, należy wywnioskować różny czas ich trwania. Połączenie w jednej księdze wieczystej dwóch działek oddanych na różny okres w użytkowanie wieczyste nie jest właściwe. Konsekwencją tego błędu było ustanowienie hipoteki na nieruchomości w nieprawidłowy sposób. Przy przyjętych w projekcie aktu notarialnego rozwiązaniach hipoteka w ogóle nie powstanie. Ze względu bowiem na fakt, że działki te w znaczeniu wieczystoksięgowym stanowić powinny dwie odrębne nieruchomości, hipoteka ta powinna mieć charakter hipoteki łącznej (art. 76 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Zdająca nie rozwiązała także problemu powstałej z podziału działki nr 42 - działki nr 42/2, która zgodnie z decyzją zatwierdzającą podział wydaną na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, miała zostać przeznaczona na poszerzenie drogi stanowiącej własność Gminy W.; zdająca nie podniosła tej kwestii nawet przy opisywaniu wspomnianej decyzji. Zdająca całkowicie pominęła kwestię wykreślenia ograniczonych praw rzeczowych i roszczeń z ksiąg wieczystych. Nie przywołała także w treści aktu niezbędnych dokumentów stanowiących podstawy ich wykreślenia. Z kolei powołany dokument (decyzja wojewódzkiego konserwatora zabytków) był w tym stanie faktycznym zbędny. Zdająca nie rozstrzygnęła w pełni kwestii wykreślenia hipoteki ustanowionej na rzecz Banku [...] S.A. Popełnione przez zdającą błędy budzą wątpliwości co stanu jej wiedzy w zakresie znajomości przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Komisja Egzaminacyjna II stopnia podniosła, że zdająca nie odniosła się także do problemu budynku piekarni, który uległ zniszczeniu, a w związku z tym należało zawnioskować o wykreśleniu budynku z działu 1-0 księgi wieczystej.

Ponadto zdająca nie podała prawidłowej podstawy prawnej zwolnienia pobrania podatku od czynności cywilnoprawnej z tytułu dokonywanej zamiany oraz nie odniosła się do zagadnienia egzaminacyjnego - problemu zobowiązań podatkowych spółki (poprzednika prawnego spółdzielni), istniejących na dzień 2 listopada 2007 r.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała za słuszne zarzuty w zakresie pierwszego projektu aktu notarialnego dotyczące braku konieczności podania wartości służebności i wskazania stanu majątkowego P. N. oraz w zakresie projektu drugiego aktu notarialnego, a dotyczące treści przytaczanych uchwał Spółdzielni, wysokości taksy notarialnej za ustanowioną hipotekę oraz pouczenia stron o treści art. 233 k.c.

Organ odwoławczy odnosząc się do trzeciej części egzaminu, w kontekście oceny egzaminatorów oraz odwołanie, stwierdził, że przygotowana opinia prawna nie stanowiła pełnego rozwiązania przedstawionego problemu. Komisja Egzaminacyjna II stopnia zauważyła, że zdająca, pomimo trafnego powołania się na treść art. 64 k.c. i art. 1047 k.p.c., nie do końca rozumie sens powyższych przepisów, a tym bardziej cytowanych orzeczeń Sądu Najwyższego. Prawomocne orzeczenie sądu wydane na podstawie art. 64 k.c., stwierdzające obowiązek złożenia oświadczenia woli przez zobowiązanego zastępuje powyższe oświadczenie. Bezcelowe jest w związku z tym przywoływanie do umowy zawieranej w oparciu o orzeczenie sądu, a przenoszącej powrotnie własność nieruchomości na darczyńcę, samej obdarowanej. Wystarczyłoby bowiem wyłącznie oświadczenie obdarowanego (czy też jego spadkobierczyni). W związku z tym uznano za bezzasadne rozważanie możliwości powoływania się przez obdarowaną na zarzut przedawnienia do złożenia przez nią oświadczenia o powrotnym przeniesieniu własności, skoro jej obecność do zawarcia takiej umowy była zbędna. Problem instytucji przedawnienia należało natomiast rozważyć w stosunku do spadkobiercy darczyńcy, czego zdająca w projekcie opinii nie uczyniła prawidłowo. Skarżąca błędnie powołując się na art. 125 k.c., nie uwzględniła orzecznictwa w tym zakresie, że przepis ten nie ma zastosowania do orzeczeń wydawanych na podstawie art. 64 k.c. W związku z tym, ze względu na prawomocne orzeczenie sądu zastępujące oświadczenie woli obdarowanej, należało rozważyć możliwość sporządzenia umowy, której przedmiotem mogłoby być nie tylko powrotne przeniesienie własności ale również sama umowa sprzedaży. W omawianym przypadku wpis w księdze wieczystej ma charakter deklaratoryjny, dlatego też przy dysponowaniu zaświadczeniem naczelnika urzędu skarbowego wydanego na podstawie art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn nie było przeszkód do dokonania obu czynności i objęcia ich jednym aktem notarialnym.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała za słuszne pozostałe zarzuty podniesione w odwołaniu, a dotyczące wykazania obligacyjnego charakteru oświadczenia w przedmiocie odwołania darowizny, staranności i poprawności językowej oraz zachowania odpowiedniej formy projektu opinii, ale w związku z wykazanymi istotnymi uchybieniami, za niewystarczające do postawienia oceny dobrej.

Ostatecznie organ wskazał też, że rozpatrując odwołanie N. L. Komisja II stopnia kierowała się jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego - dwuinstancyjnego orzekania (art. 15 k.p.a.). Rozpatrzyła i rozstrzygnęła zatem sprawę w pełni po raz drugi, bez ograniczania się do zarzutów i argumentów podniesionych w odwołaniu. W ocenie Komisji, nieobjęta zarzutami odwołania i zakresem zaskarżenia, a uzyskana przez zdającą ocena wystawiona została prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Przeprowadzona w tym zakresie analiza doprowadziła organ do wniosku o konieczności podzielenia wystawionej oceny i stwierdzenia braku podstaw do jej podwyższania.

N. L. wniosła skargę na opisaną wyżej uchwałę.

Zarzuty skargi obejmowały naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego tj.:

1. art. 74e § 2 u.p.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tzn. dokonanie oceny prac egzaminacyjnych skarżącej z punktu widzenia kryteriów nie wymienionych w ustawie oraz w sposób oderwany od treści zadania egzaminacyjnego,

2. art. 74d § 6 u.p.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tzn. brak uwzględnienia przez Komisję Egzaminacyjną, że ustawa przewiduje czterostopniową skalę ocen pozytywnych oraz, że akt notarialny sporządzony przez skarżącą spełniał ustawowe wymogi ważności i skuteczności, a w konsekwencji zasługiwał na ocenę pozytywną;

II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. § 5 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. 2009.114.955 ze zm.) poprzez brak odniesienia się przez Komisję II stopnia do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały numer [...] oraz brak dokonania ponownej oceny pracy zdającej (projektu I i II aktu notarialnego), w sytuacji, gdy Komisja II stopnia uwzględniła część zarzutów wskazanych przez zdającą w odwołaniu;

2. art. 74e § 12 u.p.n. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. 2009.114.955 ze zm.) oraz art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000.98.1071 ze zm., dalej: k.p.a.") poprzez podniesienie nowych zarzutów pod adresem prac egzaminacyjnych skarżącej, które nie zostały podniesione przez skarżącą w odwołaniu, ani nie były ujęte w ocenach prac skarżącej dokonanych przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...];

3. art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez:

- nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności brak ustalenia rzeczywistej treści poleceń egzaminacyjnych,

- dokonanie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z przekroczeniem zasad swobodnej oceny dowodów oraz z przekroczeniem kryteriów oceny określonych w art. 74e § 2 u.p.n.;

4. art. 107 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia treści podjętej uchwały, w szczególności brak wyjaśnienia na jakiej podstawie Komisja II stopnia, mimo uwzględnienia części zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu, uznała, że ocena z I i II aktu notarialnego wystawiona przez Komisję I stopnia jest prawidłowa.

Skarżąca żądała uchylenia zaskarżonych uchwał w całości oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi rozbudowała przytoczone wyżej zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 września 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 731/12 oddalił skargę N. L.

N. L. wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 352/13 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu, Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do poglądu przyjętego przez Sąd pierwszej instancji i stronę wnoszącą skargę kasacyjną, że uchwała ustalająca wynik egzaminu notarialnego ma charakter uznaniowy, a członkowie komisji egzaminacyjnych oceniają zadania egzaminu, korzystając z "luzu decyzyjnego" wyjaśnił, że uchwały komisji egzaminacyjnej do spraw wyniku egzaminu notarialnego nie są podejmowane w oparciu o konstrukcję uznania administracyjnego. Zarówno komisja, decydując o wyniku egzaminu na podstawie art. 74f § 2 Prawa o notariacie, jak też rozpatrująca na zasadzie art. 74h § 1 Prawa o notariacie odwołania od tych rozstrzygnięć Komisja Egzaminacyjna II stopnia są związane treścią art. 74f § 1 Prawa o notariacie, zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Z powołanej normy wynika jednoznacznie, że uzyskanie przez zdającego pozytywnych ocen z wszystkich części egzaminu notarialnego stwarza dla komisji egzaminacyjnych obu instancji obowiązek podjęcia uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu (związanie administracyjne) i konsekwentnie uzyskanie z jednego zadania oceny niedostatecznej stanowić musi o negatywnym wyniku egzaminu. W tak ukształtowanym normatywnie sposobie podejmowania decyzji o wyniku egzaminu notarialnego trudno dopatrzeć się charakterystycznej dla uznania administracyjnego możliwości wyboru treści rozstrzygnięcia. Decydujący dla uchwały w sprawie wyniku egzaminu notarialnego jest zebrany w sprawie i podlegający ocenie według zasady swobodnej oceny dowodów, materiał dowodowy, który stanowią rozwiązane zadania z wszystkich części egzaminu i wystawione przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów oceny cząstkowe z kolejnych zadań na etapie postępowania przed komisją egzaminacyjną oraz dodatkowo pisemne opinie dotyczące zasadności podniesionych w odwołaniu zarzutów wraz ze stanowiskiem opiniujących na etapie postępowania przed Komisją Egzaminacyjną II stopnia.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów, a ostateczna ocena stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanego przez każdego z egzaminatorów. Możliwość wystawienia różnych ocen przez egzaminatorów nie oznacza jednak, że uchwała w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego. Uzyskanie oceny pozytywnej z każdej części egzaminu notarialnego musi prowadzić do podjęcia uchwały o uzyskaniu przez zdającego pozytywnego wyniku z egzaminu notarialnego, a otrzymanie chociaż jednej oceny negatywnej wyklucza podjęcie takiej uchwały (art. 74f § 1 Prawa o notariacie).

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił także stanowiska Sądu pierwszej instancji, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia rozpatrując odwołanie skarżącej słusznie rozpatrzyła i rozstrzygnęła sprawę w pełni po raz drugi bez ograniczania się do zarzutów i argumentów podniesionych w odwołaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny odwołał się do własnych wyroków z 13 grudnia 2011 r. II GSK 1421/10 i II GSK 1289/10, w których wyjaśniał, że postępowanie przed komisją odwoławczą nie jest procedurą odwoławczą w rozumieniu k.p.a., w ramach której sprawa administracyjna zostaje rozpoznana ponownie w jej całokształcie. Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 74h § 14 Prawa o notariacie w rozporządzeniu z dnia 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający zakwestionował, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego zarzutów w stosunku do oceny pracy. Komisja odwoławcza nie powinna zatem formułować wobec pracy nowych zarzutów ponad te, które postawiła komisja egzaminacyjna. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), komisja odwoławcza dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie postępowanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania pod warunkiem, że nie oprze ona swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nie jest zatem dopuszczalna sytuacja, w której komisja odwoławcza uzna za trafne zarzuty zdającego, co do niewłaściwej negatywnej oceny jego pracy, ale jednocześnie wskaże nowe jej wady i na tej podstawie utrzyma w mocy uchwałę o negatywnym wyniku egzaminu.

Jeżeli natomiast, komisja odwoławcza uzna zarzuty odwołania za nietrafne i uzasadniające negatywną ocenę pracy a dodatkowo wskaże na inne jeszcze jej wady, to nie można twierdzić, że wyszła poza granice odwołania, gdyż nie z tej przyczyny uchwała komisji egzaminacyjnej została utrzymana w mocy. Komisja odwoławcza badała bowiem zasadność zarzutów zdającego i uznała je za niezasadne i właśnie ta okoliczność była przyczyną utrzymania w mocy skarżonej uchwały.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji rozpoznając skargę N. L. nie uwzględnił specyfiki postępowania prowadzonego w wyniku wniesienia odwołania od uchwały ustalającej wynik egzaminu notarialnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafny był podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sporządzone przez Sąd pierwszej instancji uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom powołanego przepisu, jego wadliwość wyraża się najogólniej rzecz ujmując, w zaniechaniu przez Sąd dokonania własnej oceny zgodności z prawem zaskarżonej uchwały.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji przeprowadził kontrolę legalności zaskarżonej uchwały w oderwaniu od okoliczności konkretnej sprawy, a zwłaszcza stanowiska strony kwestionującej zgodność z prawem zaskarżonej uchwały. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, doprowadziło to w rezultacie do podważenia celów sądowej kontroli administracji publicznej.

W piśmie procesowym z dnia 3 czerwca 2015 r. skarżąca przedstawiła dalsze argumenty na poparcie skargi z uwzględnieniem uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając sprawę

zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2014.1647 j.t.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania aktu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U.2012.270 j.t., dalej także: p.p.s.a.).

W przedmiotowej sprawie przede wszystkim wskazać należy, iż zgodnie z art. 190 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Przyjmuje się, iż ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Nawet w przypadku sporu co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej NSA mają moc wiążącą, zaś odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego.

Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Niewątpliwie ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (tak również: m.in. H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś (red.), H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 681-682 i powołane tam orzecznictwo).

Pamiętać należy przy tym, iż ocena prawna, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., to wyjaśnienie przez NSA istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu.

W konsekwencji należy uznać, iż związanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku.

Mając na względzie powyższe zauważyć trzeba, iż w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany był oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 325/13.

W orzeczeniu tym Sąd drugiej instancji zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, rozstrzygającemu sprawę w postępowaniu zakończonym wyrokiem z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 731/12, iż dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia wskazanego wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie zaakceptował stanowiska Sądu I instancji co do uznaniowego charakteru uchwał komisji egzaminacyjnych, a także wskazał, że postępowanie przed komisją odwoławczą nie jest procedurą odwoławczą w rozumieniu k.p.a., w ramach której sprawa administracyjna zostaje rozpoznana ponownie w jej całokształcie. Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 74h § 14 Prawa o notariacie w rozporządzeniu z dnia 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający zakwestionował, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego zarzutów w stosunku do oceny pracy. Komisja odwoławcza nie powinna zatem formułować wobec pracy nowych zarzutów ponad te, które postawiła komisja egzaminacyjna. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy, komisja odwoławcza dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie postępowanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania pod warunkiem, że nie oprze ona swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nie jest zatem dopuszczalna sytuacja, w której komisja odwoławcza uzna za trafne zarzuty zdającego, co do niewłaściwej negatywnej oceny jego pracy, ale jednocześnie wskaże nowe jej wady i na tej podstawie utrzyma w mocy uchwałę o negatywnym wyniku egzaminu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji rozpoznając skargę N. L. nie uwzględnił specyfiki postępowania prowadzonego w wyniku wniesienia odwołania od uchwały ustalającej wynik egzaminu notarialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził także, że Sąd pierwszej instancji przeprowadził kontrolę legalności zaskarżonej uchwały w oderwaniu od okoliczności konkretnej sprawy, a zwłaszcza stanowiska strony kwestionującej zgodność z prawem zaskarżonej uchwały. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, doprowadziło to w rezultacie do podważenia celów sądowej kontroli administracji publicznej.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podzielając przytoczone wyżej wywody i przyjmując je za własne uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Komisja Egzaminacyjna II stopnia naruszyła wskazane wyżej przepisy Prawa o notariacie, a także rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz.U.2014.1576 j.t.) rozpoznając sprawę w pełni bez ograniczania się do zarzutów i argumentów podniesionych w odwołaniu. Ponadto organ naruszył 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy bowiem nie ustosunkował się do argumentacji skarżącej dotyczącej tak istotnych kwestii jak dokonanie oceny prac egzaminacyjnych zdającej w sposób odbiegający od rzeczywistej treści poleceń, a także dokonania oceny prac z punktu widzenia tzw. "opisu istotnych zagadnień", który w swej treści odbiegał również od poleceń egzaminacyjnych, tworząc wymagania nieprzewidziane w tych poleceniach.

Rzeczą Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 7 - 9 września 2011 r. będzie zatem ponowne rozpatrzenie odwołania skarżącej i odniesienie się do twierdzeń i zarzutów strony z uwzględnieniem powyższych wskazań, a także uzasadnienie uchwały zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Dlatego też Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.