Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 224/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2012-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 19
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: par. 6 ust. 5
journal: Dz.U. 2001 nr 137 poz 1541
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz /spr./ Sędziowie WSA Tomasz Smoleń SO del. Jarosław Szaro Protokolant ref. st. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. spraw ze skarg S. Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych w W. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej - z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego, - z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, - z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego, - z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego, - z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego, - z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego, - z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, - z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, - z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego, - z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego, - z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego, - z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego, - z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego 1) uchyla zaskarżone postanowienia oraz poprzedzające je postanowienia: Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...], Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...], Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...], Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...], Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...], Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...]grudnia 2011r. nr [...], Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...], Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...], Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...], Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...], Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...], Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia[...]grudnia 2011r. nr [...], Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...], 2) określa, że postanowienia wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego S. Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych w W. kwotę 4.420 (słownie: cztery tysiące czterysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażaleń Stołecznego Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych w W., postanowieniami:

• z dnia [...] lutego 2012 r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr (...), w sprawie zwrotu tytułu wykonawczego nr 022129/2011,

• z dnia [...] lutego 2012 r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego nr 018491/2008,

• z dnia [...] lutego 2012 r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr (...), w sprawie zwrotu tytułu wykonawczego nr 021896/2011,

• z dnia [...] lutego 2012 r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr (...), w sprawie zwrotu tytułu wykonawczego nr 021075/2011,

• z dnia [...] lutego 2012 r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sanoku z dnia [...] grudnia 2011 r., nr (...), w sprawie zwrotu tytułów wykonawczych nr 023799/2011 i nr 023800/2011,

• z dnia [...] lutego 2012 r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr (...), w sprawie zwrotu tytułu wykonawczego nr 022453/2011,

• z dnia [...] lutego 2012 r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr (...), w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego nr 003369/2006,

• z dnia [...] lutego 2012 r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr (...), w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego nr 020227/2005,

• z dnia [...] lutego 2012 r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr (...), w sprawie zwrotu tytułu wykonawczego nr 008098/2011,

• z dnia [...] lutego 2012 r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr (...), w sprawie zwrotu tytułu wykonawczego nr 011278/2011,

• z dnia [...] lutego 2012 r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr (...), w sprawie zwrotu tytułu wykonawczego nr 012702/2011,

• z dnia [...] lutego 2012 r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr (...), w sprawie zwrotu tytułu wykonawczego nr 008398/2011,

• z dnia [...] lutego 2012 r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr (...), w sprawie zwrotu tytułu wykonawczego nr 019200/2011,

Sąd ustalił, że do organów I instancji wpłynęły tytuły wykonawcze, w których jako wierzyciela wymieniono Stołeczny Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych w W.

Naczelnicy wskazanych powyżej urzędów skarbowych, wyżej wymienionymi postanowieniami bądź to zwrócili tytuły wykonawcze, celem usunięcia wad uniemożliwiających wszczęcie i prowadzenie postępowań egzekucyjnych, uznając że nie spełniają one wymogów, o których mowa w art. 27 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. - dalej: u.p.e.a.), bądź też, na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., umorzyli postępowania egzekucyjne, z uwagi na niedopuszczalność egzekucji. W obu przypadkach organy wskazywały, że na pierwszej stronie tytułów, w miejscu oznaczenia wierzyciela widnieje pieczęć o treści: "Stołeczny Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych" zamiast Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy; w poz. 45 widnieje również odcisk pieczęci "Stołeczny Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych", zaś z poz. 52 nie wynika, że osoba podpisana na tytule wykonawczym posiada upoważnienie wierzyciela do działania w jego imieniu,.

Zażalenia na powyższe postanowienia złożył Stołeczny Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych, zarzucając organom I instancji rażące naruszenie prawa i niewłaściwe zastosowanie art. 27 § 1 pkt 1 oraz art. 29 § 2 u.p.e.a., a także art. 20 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm. - dalej: K.p.a. ) i art.. 21 § 1 pkt 3 K.p.a. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień w całości. W uzasadnieniach złożonych środków odwoławczych podano, że Stołeczny Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych posiada uprawnienia wierzyciela, w rozumieniu art. 1a pkt 13 u.p.e.a., w tym także uprawnienie do wystawiania tytułów egzekucyjnych, dotyczących opłat za pobyt w tym Ośrodku. Ośrodek jest też bezpośrednio zainteresowany wykonaniem obowiązku, a zatem jest wierzycielem w rozumieniu art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Skarbowej, opisanymi na wstępie postanowieniami z 2 lutego 2012 r., 3 lutego 2012 r., 6 lutego 2012 r., 8 lutego 2012 r. oraz 17 lutego 2012r. , utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia organów I instancji stwierdzając, że zgodnie z art. 1a pkt 13 u.p.e.a., wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Ponadto art. 1a pkt 14 u.p.e.a. stanowi, że przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego rozumie się odpowiednio wójta, burmistrza (prezydenta miasta) lub marszałka województwa. Stosownie natomiast do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm. - dalej: ustawa o samorządzie gminnym), gminy wykonują zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, w myśl art. 7 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, należy do zadań własnych gminy. Zadania własne obejmują zaś także sprawy ochrony zdrowia i pomocy społecznej, realizowane między innymi w oparciu o ustawę o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Na podstawie art. 26 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym, w miastach powyżej 100.000 mieszkańców organem wykonawczym jest prezydent miasta. Zgodnie zatem z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 marca 2002r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361 ze zm.), stolica Rzeczypospolitej Polskiej, miasto stołeczne Warszawa, jest gminą mającą status miasta na prawach powiatu. Zgodnie z art. 3 pkt 1 tej ustawy miasto stołeczne Warszawa wykonuje zadania przewidziane przepisami dotyczącymi samorządu gminnego i samorządu powiatowego oraz zadania wynikające ze stołecznego charakteru miasta.

Organ zauważył również, że na podstawie art. 39 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm. – dalej: ustawa o wychowaniu w trzeźwości), organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50.000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Zgodnie ze statutem Stołecznego Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych, stanowiącym załącznik do uchwały Rady m. st. Warszawy nr LXVII/2101/2009 z dnia 26 listopada 2009 r., Ośrodek ten jest jednostką organizacyjną m. st. Warszawy, nieposiadającą osobowości prawnej, jednostką budżetową w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych (§ 1 ust. 2) i pełni funkcję izby wytrzeźwień w rozumieniu ustawy o wychowaniu w trzeźwości (§ 1 ust. 3). W związku z powyższym organ uznał, że działania wynikające z zakresu działania Stołecznego Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych należą do zadań własnych m. st. Warszawy, a dochody uzyskiwane przez gminne jednostki budżetowe należą do dochodów własnych gminy i pobierane są w imieniu i na rzecz organów gminy (art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego - Dz. U. z 2010 r. Nr 80, poz. 526 ze zm.).

Uprawnieniem dyrektora izby wytrzeźwień (także Dyrektora Stołecznego Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych) jest zatem jedynie pobranie opłaty za doprowadzenie i pobyt w izbie lub wezwanie do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie u.p.e.a. W ocenie organu odwoławczego nie jest to jednak jednoznaczne z uprawnieniem do wystawiania tytułów wykonawczych we własnym imieniu. Przepis art. 5 ustawy egzekucyjnej rozwija, zawarte w art. 1a pkt 13 tej ustawy, pojęcie wierzyciela, stanowiąc, że uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 jest - dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa - organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku (art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a.).

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków, o których mowa, jest jednostka bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku. Skoro zatem działania podejmowane w ramach Stołecznego Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych należą do zadań własnych m. st. Warszawy, a opłaty za doprowadzenie i pobyt w tym Ośrodku pobierane są w imieniu i na rzecz organów gminy, to organem bezpośrednio zainteresowanym w wykonaniu obowiązku uiszczenia tej opłaty jest organ wykonawczy m. st. Warszawy - Prezydent m. st. Warszawy. Zatem na podstawie art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku uiszczenia przedmiotowej opłaty jest Prezydent m. st. Warszawy, który zgodnie z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. jest wierzycielem w stosunku do tej opłaty.

Niezależnie od powyższego, powołując się na treść art.1 a pkt 14, art.19 § 2 u.p.e.a. i art.11 a ustawy o samorządzie gminnym, organ odwoławczy stwierdził, że Prezydent m.st. Warszawy występuje w podwójnej roli wierzyciela oraz organu egzekucyjnego dla należności pieniężnych. Nie stoi temu na przeszkodzie fakt, że wysokość przedmiotowej opłaty za pobyt w Ośrodku ustala Rada m.st. Warszawy, ponieważ prezydent miasta jako organ wykonawczy gminy czuwa nad wykonywaniem uchwał Rady oraz zadań gminy określonych prawem, a egzekucja przedmiotowych opłat jest analogiczna jak egzekucja opłat dodatkowych za parkowanie.

Z powyższych względów, Dyrektor Izby Skarbowej nie uznał Dyrektora Stołecznego Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych za uprawnionego do wystawiania tytułów wykonawczych, we własnym imieniu. Nadmienił ponadto, że nawet gdyby Dyrektor Ośrodka dysponował stosownym upoważnieniem do pobierania przedmiotowych opłat, musiałoby ono znaleźć odzwierciedlenie w pieczęci zamieszczonej w tytułach wykonawczych, jednakże i tak Dyrektor działałby w imieniu Prezydenta m.st. Warszawy.

W przedmiotowych sprawach, skoro przesłane tytuły wykonawcze nie zawierały elementów, o których mowa w art. 27 § 1 pkt 1 i pkt 7 u.p.e.a., należało uznać je za wadliwy w stopniu uniemożliwiającym prowadzenie egzekucji administracyjnej. Tytuły te podlegały więc zwrotowi, zaś wszczęte na ich podstawie postępowania egzekucyjne - umorzeniu.

W skargach na powyższe postanowienia, Dyrektor Stołecznego Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych w Warszawie, wnosząc o uchylenie w całości rozstrzygnięć organów obu instancji, zarzucił im naruszenie przepisów: art. 29 § 2, art.1 a pkt 13 w zw. z art. 5 § 1 pkt 2, art. 27 § 1 pkt 1 i pkt 7, art. 27 b, art. 19 § 1 i § 2 w zw. z art.1a pkt 14 u.p.e.a., § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1955 r. w sprawie tablic i pieczęci urzędowych (Dz. U. Nr 47, poz.316 ze zm.), art. 2 a pkt 13 i art.16 c ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach urzędowych, art. 4 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej w zw. z art. 42 ust.5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, a także art. 6, art. 7, art. 8 i art. 12 K.p.a.

Skarżący podniósł, że to Ośrodek, a nie Prezydent m. st. Warszawy jest wierzycielem w rozumieniu art. 1a pkt 13 u.p.e.a., w stosunku do wyżej wymienionych należności. Wynika to, w jego ocenie, z brzmienia samej ustawy o wychowaniu w trzeźwości, która w art. 41 ust. 3 zawiera upoważnienie dla izb wytrzeźwień do potrącania z depozytów pieniężnych, wierzytelności własnych izb z tytułu opłat za pobyt, a także z treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 20 poz. 192 ze zm. – dalej: rozporządzenie z 4 lutego 2004 r.). To Dyrektor Ośrodka decyduje o przyjęciu do izby osób w stanie nietrzeźwości, a następnie wystawia wezwanie do pokrycia kosztów pobytu. Izbom wytrzeźwień przysługuje ustawowe prawo zastawu na przedmiotach zatrzymanych w depozycie celem zabezpieczenia należności, a wpłaty z tytułu pobytu w izbie zasilają rachunek bankowy Ośrodka.

W wymienionych aktach prawnych ustawodawca traktuje izby wytrzeźwień jako organy bezpośrednio zainteresowane wykonaniem tychże obowiązków - co daje im uprawnienia wierzyciela, łącznie z uprawnieniem do wystawiania tytułów egzekucyjnych. Ponadto, zdaniem skarżącego, słuszność jego stanowiska potwierdza fakt, że jest on czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług (zwanego dalej: VAT), wykonującym czynności zwolnione z VAT i zobligowanym do wystawiania faktur VAT za pobyt w izbie wytrzeźwień. Tym samym przedstawione do wykonania tytuły zawierają prawidłowe oznaczenie wierzyciela, a w konsekwencji prawidłowy odcisk pieczęci wierzyciela.

Skarżący zarzucił, że organy nie wzięły pod uwagę treści pełnomocnictwa z dnia 3 lutego 2010 r., będącego źródłem uprawnienia Dyrektora do kierowania statio municipii m.st. Warszawy, w tym do reprezentowania kierowanej jednostki organizacyjnej we wszystkich sprawach związanych z jej działalnością w postępowaniach administracyjnych, sądowych i egzekucyjnych.

W ocenie skarżącego, bezpodstawne jest także twierdzenie, że właściwym w sprawie organem egzekucyjnym jest Prezydent m.st. Warszawy, skoro to nie on, lecz Rada m.st. Warszawy ustala wysokość opłaty za pobyt w izbie. Uznanie Prezydenta m.st. Warszawy za organ egzekucyjny oznaczałoby, że ma on obowiązek prowadzenia egzekucji również poza terenem m.st. Warszawy, co stałoby w rażącej sprzeczności z zasadami dotyczącymi kwestii związanych z właściwością miejscową organów egzekucyjnych, określonymi w art.22 § 1-3 u.p.e.a.

W odpowiedziach na skargi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o ich oddalenie i podtrzymał dotychczas zajmowane w sprawach stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Odnosząc się do przedmiotu sporu pomiędzy skarżącym – Stołecznym Ośrodkiem dla Osób Nietrzeźwych w Warszawie - a Dyrektorem Izby Skarbowej w rozpoznawanych sprawach, dotyczącego prawidłowości skierowanych do egzekucji tytułów wykonawczego, obejmujących należności za pobyt w Stołecznym Ośrodku dla Osób Nietrzeźwych w Warszawie, Sąd wziął pod uwagę poniżej przedstawione względy.

Z art. 27 ust.1 u.p.e.a. wynika, że tytuł egzekucyjny powinien zawierać m.in. oznaczenie wierzyciela (pkt 1), podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci urzędowej wierzyciela (pkt 7). Jeśli tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art.27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi (art. 29 § 2 u.p.e.a.). Jednakże zanim organ przystąpi do oceny prawidłowości wystawionego tytułu wykonawczego, jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, ma obowiązek zbadania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Wymóg taki wynika z treści art. 19 K.p.a., który ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym, na podstawie art. 18 u.p.e.a. Jeżeli bowiem organ administracji, do którego podanie skierowano, nie dysponuje zdolnością prawną do załatwienia sprawy stanowiącej jego przedmiot, nie może skutecznie wszcząć i prowadzić postępowania (por. komentarz do art. 65 - G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan. - Kodeks Postępowania Administracyjnego Komentarz. Zakamycze 2005 r.).

W sytuacji, gdy organ stwierdzi swą niewłaściwość, to wówczas, stosownie do art. 65 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., powinien przekazać tytuł wykonawczy właściwemu organowi.

W rozpoznawanych sprawach, naczelnicy urzędów skarbowych uznali się za organy właściwe do egzekucji należności za pobyt w Stołecznym Ośrodku dla Osób Nietrzeźwych w Warszawie, ale zwrócili tytuły wykonawcze, bądź też umorzyli wszczęte postępowania, z uwagi na niespełnienie wymagań dotyczących tytułów wykonawczych, o których mowa w art. 27 ust. 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził wprawdzie, w uzasadnieniach zaskarżonych postanowień, że organem egzekucyjnym we wszystkich sprawach jest Prezydent m.st. Warszawy, ale jednocześnie utrzymał w mocy rozstrzygnięcia wydane przez naczelników urzędów skarbowych.

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że w odniesieniu do należności za pobyt w Stołecznym Ośrodku dla Osób Nietrzeźwych organem egzekucyjnym jest Prezydent m.st. Warszawy. Powyższa teza znajduje bowiem swoje normatywne uzasadnienie między innymi w treści art. 1 a pkt 7 i art. 19 § 2 u.p.e.a.

Organem egzekucyjnym w rozumieniu u.p.e.a. jest organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków (art. 1 a pkt 7). Z kolei art. 19 ust. 1 u.p.e.a. stanowi, że z zastrzeżeniem § 2-8, naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Powyższa zasada dotycząca właściwości naczelnika urzędu skarbowego, doznaje wyłomu w treści m.in. art. 19 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym właściwy organ gminy o statusie miasta, wymienionej w odrębnych przepisach oraz gminy wchodzącej w skład powiatu warszawskiego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ. Oznacza to, że organ takiej gminy jest właściwy w zakresie egzekucji należności pieniężnych (z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości), jeżeli spełnione zostaną łącznie dwie przesłanki: po pierwsze - organ ten jest uprawniony do ustalania lub określania tych należności pieniężnych, a po drugie - jest uprawniony do ich pobierania.

Wysokość opłaty za pobyt w Ośrodku została ustalona w § 1 Uchwały Nr LA/l/1576/2005 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 11 lipca 2005r. w sprawie wysokości opłaty związanej z pobytem w Izbie Wytrzeźwień w m.st. Warszawie, podjętej na podstawie art.4 ust.1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej w zw. z art. 42 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości oraz § 29 rozporządzenia z dnia 4 lutego 2004 r. Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt K 12/11 (Dz. U. z 2012 r., poz.405) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 42 ust. 6 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w zakresie, w jakim upoważnia ministra właściwego do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych do określenia, w drodze rozporządzenia, maksymalnej wysokości opłat związanych z pobytem w izbie wytrzeźwień, innej placówce utworzonej lub wskazanej przez jednostkę samorządu terytorialnego lub w jednostce Policji, a także § 29 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednakże z treści orzeczenia Trybunału wynika, że powyższe przepisy we wskazanym zakresie tracą moc obowiązującą z upływem dziewięciu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw tj. od dnia 16 kwietnia 2012 r. Oznacza to, że mimo obalenia w stosunku do nich domniemania konstytucyjności, w okresie odroczenia terminu utraty mocy obowiązującej powyższych przepisów, powinny być one stosowane przez wymiar sprawiedliwości. Pogląd o zachowaniu mocy obowiązującej przepisów, określanych jako względnie niekonstytucyjne, przez czas wskazany w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, zaakceptowany został w judykaturze Sądu Najwyższego (por. uchwała z dnia 3 lipca 2003 r., III CZP 45/03, OSNC 2004, z. 9, poz. 136; wyrok z dnia 29 marca 2000 r., III RN 96/98, OSNP 2000, z. 13, poz. 500; postanowienie z dnia 12 marca 2003 r., I PZ 157/02, OSNP 2004, z. 14, poz. 244, postanowienie z dnia 13 grudnia 2005 r., III KK 318/05, OSP 2006/12/144).

Nie ulega wątpliwości, że obowiązek zapłaty należności związanej z pobytem w Izbie Wytrzeźwień, o której mowa w art. 42 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, wynika wprost z przepisów prawa i nie wymaga wydania decyzji administracyjnej.

Przedmiotowe opłaty są dochodami gminy, na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Stosownie do art. 39 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50.000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Z § 17 rozporządzenia z dnia 4 lutego 2004 r. wynika, iż osobom nieposiadającym w momencie zwalniania z izby, placówki lub jednostki Policji, środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów pobytu, dyrektor izby, kierownik placówki lub komendant jednostki wystawia wezwanie do pokrycia kosztów pobytu w terminie 7 dni. Natomiast zgodnie z art. 1a pkt 14 u.p.e.a., przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego rozumie się odpowiednio wójta, burmistrza (prezydenta miasta), starostę lub marszałka województwa.

Stołeczny Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych w Warszawie jest jednostką budżetową miasta Stołecznego Warszawy, co wynika z jego statutu. Jako jednostka budżetowa prowadzi gospodarkę finansową według zasad określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych i zgodnie z nadanym jej statutem. Opłaty za pobyt w Stołecznym Ośrodku dla Osób Nietrzeźwych w Warszawie pobierane są na rachunek gminy.

Jak wynika z powyższej regulacji uprawnieniem Dyrektora Ośrodka jest jedynie pobranie opłaty za pobyt w Ośrodku lub wezwanie do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie u.p.e.a. Opłaty te Dyrektor pobiera w imieniu Prezydenta m.st. Warszawy, będącego organem wykonawczym i reprezentantem gminy.

O ile uprawnienie do pobierania przez Prezydenta m.st. Warszawy należności z tytułu pobytu w Stołecznym Ośrodku dla Osób Nietrzeźwych - w świetle powyższych wywodów - nie budzi wątpliwości, to uprawnienie do ustalania lub określania tych należności, nie jest oczywiste, ponieważ to Rada m. st. Warszawy podjęła uchwałę w sprawie wysokości opłaty, a jej wykonanie powierzyła Prezydentowi m. st. Warszawy.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym można spotkać zarówno tezy opowiadające się za uznaniem prezydenta za organ uprawniony do ustalania bądź określania przedmiotowych należności (np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2012 r. V SA/Wa 2282/11, postanowienie NSA z dnia 25 czerwca 2008 r. II FW 2/08, postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2011 r. II FW 4/11, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 stycznia 2011 r. III SA/GI 1662/10 - wszystkie publikowane w CBOiS - https://cbois.nsa.gov.pl), jak też stanowiska przeciwne.

W tym zakresie Sąd orzekający w niniejszym składzie przychyla się do poglądu prezentowanego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt II FW4/11, (publ. w CBOiS), że chociaż wysokość opłaty ustalona została uchwałą Rady Miasta, to indywidualne określenie jej wysokości jest obowiązkiem kierownika izby wytrzeźwień i podejmowane jest każdorazowo w zarządzeniu o potrąceniu z depozytu, bądź w wystawianym przez niego wezwaniu do zapłaty, przy czym kierownik izby wytrzeźwień wykonuje swe zadania nie we własnym imieniu, lecz z upoważnienia prezydenta miasta.

W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały zatem przesłanki, określone w art. 19 § 2 u.p.e.a., ponieważ Prezydent m.st. Warszawy, jako organ gminy, jest uprawniony zarówno do określania, jak i pobierania należności pieniężnych z tytułu pobytu w Ośrodku, a to oznacza, że jest on organem właściwym rzeczowo w zakresie egzekucji przedmiotowych należności pieniężnych.

W ocenie Sądu, właściwości tej nie mogą wyłączyć przepisy dotyczące właściwości miejscowej organów administracji, takie jak chociażby art. 22 u.p.e.a., ponieważ wybór właściwego miejscowo organu następuje wyłącznie spośród organów w ramach tej samej właściwości rzeczowej. W niniejszej sprawie właściwym rzeczowo jest tylko jeden organ - Prezydent m.st. Warszawy. Trzeba mieć jednak na względzie, że w określonych przypadkach może nastąpić przeniesienie uprawnień do prowadzenia egzekucji na inny organ. Sytuację taką przewiduje m.in. § 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz.1541 ze zm.). Stanowi on, że jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, ale prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna, niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W rozpoznawanych sprawach sytuacja taka nie miała miejsca, ponieważ z akt poszczególnych spraw nie wynika, aby właściwy organ prowadził egzekucje i aby okazały się one bezskuteczne. Z akt spraw nie wynika także, aby jakiekolwiek inne względy uzasadniały skierowanie tytułów egzekucyjnych do naczelników urzędów skarbowych, jako organów właściwych do prowadzenia egzekucji. Oznacza to więc, że o ile nie zaistniały żadne powody wyłączające właściwość rzeczową Prezydenta m.st. Warszawy, to naczelnicy urzędów skarbowych, do których wpłynęły tytuły wykonawcze, powinni w trybie art. 65 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., przesłać je temu organowi. Ustalenie swojej właściwości powinno być czynnością organu uprzednią, w stosunku do badania prawidłowości wystawionych tytułów wykonawczych. Wyłącznie bowiem organ właściwy do prowadzenia egzekucji jest uprawniony do badania zgodności tytułów wykonawczych z treścią art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. i wydawania stosownych postanowień w tym zakresie.

Naczelnik Urzędu Skarbowego , przesyłając organowi odwoławczemu zażalenie Stołecznego Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych na wydane przez siebie postanowienie przedstawił również swoje pisemne stanowisko, co do zasadności złożonego środka odwoławczego, w którym oprócz podtrzymania argumentacji zawartej w uzasadnieniu swojego orzeczenia podniósł, że tytuły wykonawcze nie są podaniami w rozumieniu art. 65 § 1 K.p.a., tak więc nie mógł on przekazać otrzymanego tytułu wykonawczego zawiadomieniem organowi właściwemu, na podstawie powołanego wyżej przepisu oraz art. 18 u.p.e.a. Z takim stanowiskiem nie sposób się jednak zgodzić, mając na uwadze brzmienie art. 63 § 1 K.p.a., który stanowi, że podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) mogą być wnoszone pisemnie, telegraficznie lub za pomocą dalekopisu, a także ustnie do protokołu oraz treść przepisu art. 63 § 2 K.p.a., zawierającym regulacje co do wymagań formalnych podań, w myśl którego podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych.

Z przytoczonych regulacji wynika bowiem, że podaniem w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego są różnego rodzaju oświadczenia stron, a także (rzadziej) innych uczestników postępowania, z którymi występują oni wobec organu, a więc żądania (np. żądanie wszczęcia postępowania, przeprowadzenia dowodu, wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji), odwołania, zażalenia oraz wyjaśnienia (Zbigniew Janowicz Kodeks postępowania administracyjnego. Ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Komentarz. Wydawnictwo Lexis Nexis). Ustawodawca, co do zasady, nie kreuje więc żadnych szczególnych wymogów formalnych, którym te "oświadczenia" winny odpowiadać, ograniczając się jedynie do pewnych minimalnych warunków, określonych w art. 63 § 2 K.p.a. Z tego też względu, mając na uwadze, że treść tytułu wykonawczego zawiera wymagane tym przepisem dane, co do podmiotu od którego on pochodzi, jego danych adresowych, jak również treść żądania, w dodatku sformułowane w sposób określony przepisami prawa (załączniki nr 4 i nast. rozporządzenie Ministra Finansów z dnia z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz. U. Nr 137, poz.1541, ze zm., określające wzory tytułów wykonawczych) nie sposób odmówić mu przymiotu podania, w rozumieniu art. 63 § 1 K.p.a.

Z powodu wyłożonych przyczyn Sąd nie podziela stanowiska skarżącego odnośnie braku podstaw do przyjęcia, że organem właściwym do prowadzenia egzekucji w rozpoznawanej sprawie jest Prezydent m.st. Warszawy.

Odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi byłoby natomiast przedwczesne, ponieważ uznanie, że rozstrzygnięcie odnośnie zwrotów tytułów wykonawczych i umorzenia postepowań egzekucyjnych podjęły organy niewłaściwe do prowadzenia egzekucji, a to uniemożliwia ocenę prawidłowości wystawionego tytułu wykonawczego i zasadność jego zwrotu.

W ocenie Sądu, uznanie się za organ niewłaściwy w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej nie stanowi przesłanki uzasadniającej zwrot tytułu wykonawczego na podstawie art. 29 § 2 u.p.e.a., czy też umorzenia postepowania zgodnie z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienia naruszają przepisy art. 1 a pkt 7, art. 19 § 2, art. 29 § 2, art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., art. 65 § 1 K.p.a. w zw. z art.18 u.p.e.a, i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dlatego też uchylił zaskarżone postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej.

Sąd, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) zasądził na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 4 420 zł, na którą to kwotę składają się wpisy uiszczone we wszystkich trzynastu – połączonych do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawach – suma których wynosi 1 300 zł (wpis od każdej sprawy wyniósł 100 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 3 120 zł.