Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1283/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 par. 1, art. 59 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sylwester Golec, Sędziowie sędzia WSA Beata Sobocha, asesor WSA Agnieszka Wąsikowska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 marca 2018 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: DIS, organ odwoławczy) postanowieniem z dnia [...] października 2016 r. po rozpoznaniu zażalenia J. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. (dalej: Skarżąca, Spółka) na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia (dalej: NUS, organ I instancji), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Z akt sprawy wynika, że NUS wszczął egzekucję wobec Spółki na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia 4 maja 2016 r., nr [...], doręczając w dniu 6 maja 2016 r. dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. DIS zawiadomienie z dnia 5 maja 2016 r. nr [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. W wyniku powyższego organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności. Ww. zawiadomienie doręczono Spółce wraz z ww. tytułem wykonawczym w dniu 9 maja 2016 r.

W związku z powyższym pełnomocnik Spółki pismem z dnia 16 maja 2016 r. działając w oparciu o treści art. 33 § 1 pkt 1, 2 i 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej: u.p.e.a.) wniósł zarzuty do niniejszego postępowania, podnosząc: nieistnienie obowiązku, brak wymagalności egzekwowanego obowiązku oraz niedopuszczalność egzekucji administracyjnej.

W petitum wniesionych zarzutów pełnomocnik spółki podniósł, że obowiązek określony w ww. tytule wykonawczym: pkt a) nie może być dochodzony z uwagi na nieistnienie dochodzonego obowiązku, wskutek wyeliminowania z obiegu prawnego decyzji określających zobowiązania podatkowe za rok 2011 i 2012; pkt b) nie powinien być dochodzony a organ wydający decyzję określającą obowiązek podlegający wykonaniu winien wstrzymać z urzędu wykonanie decyzji na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), z uwagi na wniesienie przez Stronę skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego; nie może być dochodzony z uwagi na niedopuszczalność egzekucji i niedopuszczalność zastosowania środka egzekucyjnego z powodów określonych pkt a) oraz b), a także z powodu rażącego naruszenia przepisów art. 6, 7 i 8 k.p.a., przez wierzyciela.

W związku z powyższym pełnomocnik spółki zażądał uchylenia ww. tytułu wykonawczego i stwierdzenia jego nieważności.

W uzasadnieniu swojego stanowiska Strona podniosła, że powodem wniesienia niniejszych zarzutów na postępowanie egzekucyjne jest niezgodne z zasadami państwa prawa wszczynanie postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik zarzucił, że przyczyną wystawienia niniejszego tytułu wykonawczego, była okoliczność, iż wierzyciel zamierzał zająć należne spółce zasądzone w wyroku WSA od DIS (sygn. akt III SA/Wa 1419/15) kwoty zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pełnomocnik podniósł, że NUS, zapewne znał termin rozprawy przed WSA i usiłował zająć wszelkie należności pieniężne, tak aby sparaliżować spółkę i nie dopuścić do wnoszenia środków zaskarżenia do sądów administracyjnych. W ocenie pełnomocnika celem wystawienia tytułu wykonawczego nie były cele określone w art. 6 § 1 u.p.e.a., lecz pozaprawne kroki wykluczające spółkę z postępowania sądowego. Pełnomocnik podniósł, że postępowanie egzekucyjne z powodu nieistnienia dochodzonego obowiązku musi zostać umorzone. Nadto pełnomocnik zarzucił, że organ podatkowy będąc wierzycielem powinien na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a. wstrzymać z urzędu wykonanie decyzji, gdyż wszczęcie postępowania egzekucyjnego kilka miesięcy po wniesieniu skargi na decyzję do sądu administracyjnego nosi bezwzględnie cechy represji.

Organ odwoławczy podkreślił, że w odniesieniu do zarzutu nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) z uwagi na uchylenie przez WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 11 maja 2016r. sygn. akt III SA/Wa 1419/15, decyzji numer [...] będącej podstawą wystawienia ww. tytułu wykonawczego, stwierdził, że zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. DIS wskazał, że na dzień wszczęcia egzekucji, tj. doręczenia w dniu 6 maja 2016r. dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia z dnia 5 maja 2016 r. nr [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, a także na dzień doręczenia spółce przedmiotowego tytułu wykonawczego, tj. 9 maja 2016 r. decyzja stanowiąca podstawę jego wystawienia była ostateczna, pozostawała w obrocie prawnym i podlegała wykonaniu. Decyzja ta, co prawda została uchylona przez WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 11 maja 2016r. sygn. akt III SA/Wa 1419/15, podkreślił jednak, iż jak wskazano powyżej, nastąpiło to w dniu 11 maja 2016 r., zatem już po wszczęciu egzekucji. W związku z powyższym zarzut nieistnienia obowiązku podnoszony przez pełnomocnika strony należy uznać za bezzasadny.

W odniesieniu do zarzutu braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) DIS zwrócił uwagę, że brak wymagalności obowiązku to inaczej istnienie okoliczności (stanu), w świetle których zobowiązany winien wykonać ciążący na nim obowiązek. Obowiązek objęty przedmiotowym tytułem wykonawczym w dniu wszczęcia egzekucji, tj. 6 maja 2016 r. był wymagalny. Wobec tego zarzut braku wymagalności obowiązku podnoszony we wniesionych zarzutach należy uznać za niezasadny.

W odniesieniu do zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) DIS podkreślił, że niedopuszczalność egzekucji, o której mowa w powołanym przepisie należy rozpatrywać biorąc pod uwagę względy formalne, a nie merytoryczne, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1 i 2. Inaczej rzecz ujmując, niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej. Niedopuszczalność ta może być powodowana przesłankami natury podmiotowej (np. immunitet dyplomatyczny zobowiązanego), jak i przedmiotowej (np. prowadzenie egzekucji obowiązku, który w ogóle nie podlega egzekucji administracyjnej, tj. zobowiązania cywilnoprawnego).

Organ odwoławczy wskazał również, że ww. tytuł wykonawczy obejmuje należność pieniężną z tytułu podatku od towarów i usług za okres maj 2012, a Strona jest spółką prawa handlowego (spółką kapitałową), zgodnie z art. 1a pkt 20 u.p.e.a., może być uznana za zobowiązanego. Z akt sprawy nie wynika też, że wobec Spółki nie może być prowadzona egzekucja administracyjna z uwagi na zaistnienie przesłanek wynikających z treści art. 14 u.p.e.a., stanowiącego m.in., że egzekucja administracyjna nie może być prowadzona przeciwko osobom, które korzystają z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych i w zakresie przewidzianym przez ustawy, umowy lub powszechnie ustalone zwyczaje międzynarodowe nie podlegają orzecznictwu organów polskich. W związku z powyższym DIS zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej podnoszony przez pełnomocnika Spółki uznał za niezasadny.

Odnosząc się do kwestii wstrzymania wykonania decyzji na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a., z uwagi na wniesienie przez stronę skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, DIS podkreślił, że z powołanego przepisu wynika, że organ administracji nie ma obowiązku, a jedynie możliwość wstrzymania wykonania decyzji. Z akt postępowania wynika, że w niniejszej sprawie, zarówno organ podatkowy, a także sąd administracyjny nie wstrzymały wykonania decyzji, na podstawie której wystawiono przedmiotowy tytuł wykonawczy.

DIS podkreślił, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem zaskarżenia, służącym zobowiązanemu w fazie wszczęcia tego postępowania, których wniesienie wszczyna postępowanie, stanowiące część (wycinek) prowadzonego postępowania egzekucyjnego, i które winno zakończyć się wydaniem rozstrzygnięcia (postanowienia). Zatem należy uznać, że organ egzekucyjny w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zasadnie wydał postanowienie, w którym oddalił zarzuty wniesione przez pełnomocnika Spółki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Spółka powyższemu postanowieniu DIS zarzuciła rażące naruszenie prawa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca powołała się na tę samą argumentację, co w – powołanych wcześniej - zarzutach zawartych w piśmie pełnomocnika Spółki z dnia 16 maja 2016 r. Wobec podniesionych zarzutów wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej niezbędnych kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm prawem przewidzianych.

W uzasadnieniu Strona dodała, że od dnia wniesienia przez Skarżącą zarzutów na postępowanie egzekucyjne nastąpiły wyłącznie zdarzenia utrwalające stan prawny opisany przez Skarżącą w zarzutach na postępowanie egzekucyjne. Wyroki WSA w Warszawie, o sygn. III SA/Wa 501/15 oraz III SA/Wa 1419/15 stały się prawomocne, Obie decyzje DIS określające zobowiązanie podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za niektóre miesiące 2011 r. oraz 2012 r. zostały uchylone.

W ocenie Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego wierzyciel zamierzał zająć należne Skarżącej zasądzone w wyrokach WSA o sygn. III SA/Wa 501/15 oraz III SA/Wa 1419/15 od DIS kwoty zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zatem celem wystawienia tytułu wykonawczego nie były cele określone art. 6 § 1 u.p.e.a., lecz pozaprawne kroki wykluczające Skarżącą z postępowania sądowego.

Strona zarzuciła, że DIS nie zauważył stanu faktycznego i prawnego na dzień wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Skarżąca wskazała też, że DIS podkreślił, iż z uwagi na zmiany stanu faktycznego i prawnego organ egzekucyjny winien umorzyć postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a., ponieważ organ egzekucyjny tego nie uczynił, bezczynność w tym zakresie DIS potwierdza tylko słuszność kroków Skarżącej, Naczelnik, czyli organ władzy publicznej wystawiając tytuł wykonawczy miał wiedzę, z której wynikało, iż wyeliminowano akty nakładające na Spółkę zobowiązania podatkowe.

Zdaniem Skarżącej po wniesieniu skargi do WSA, organ podatkowy - wierzyciel kierując obowiązek do wykonania w drodze egzekucji, czyli jego przymusowego wykonania, powinien co najmniej wskazać okoliczność w postaci wniesienia przez stronę skargi do sądu i odnieść się do jej skutków w sferze potrzeby bądź konieczności wykonywania przymusowego zaskarżonej decyzji. W przeciwnym wypadku, tak jak to ma miejsce w sprawie niniejszej, wszczęcie postępowania egzekucyjnego kilka miesięcy po wniesieniu skargi na decyzję do sądu administracyjnego nosi bezwzględnie cechy represji.

DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację powołaną w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż postanowienie będące przedmiotem kontroli nie narusza przepisów prawa.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że sprawa niniejsza została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.). Zgodnie z treścią przywołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Wskazać należy, że kognicja wojewódzkiego sądu administracyjnego ograniczona jest do kontroli legalności działalności administracji publicznej w sprawie skarg na decyzje, postanowienia i inne wskazane w art. 3 § 2 p.p.s.a. akty i czynności z zakresu administracji publicznej. Nie obejmuje w tym zakresie orzekania w sprawie bezczynności organów administracji publicznej, która w ocenie strony skarżącej winna ewentualne podejmować określone działania bądź akty z urzędu, jeżeli nie złożono w tym przedmiocie ani stosownego zażalenia, ani też skargi na bezczynność w trybie art. 3 § 2 pkt 8) p.p.s.a.

Przypomnieć należy, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty te - zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przesłanki stanowiące podstawę wniesienia zarzutów enumeratywnie wymienia art. 33 u.p.e.a., zaś procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.

W myśl art. 26 § 5 wymienionej ustawy wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą:

1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub

2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Jak wynika z akt sprawy w dniu 6 maja 2016 r. wszczęto egzekucję w niniejszej sprawie, ponieważ doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienie z dnia 5 maja 2016 r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, a w dniu 9 maja 2016 r. doręczono Spółce tytuł wykonawczy. Decyzja, na podstawie której wydano ww. tytuł wykonawczy została następnie uchylona przez WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 11 maja 2016r. sygn. akt III SA/Wa 1419/15. Zdaniem Sądu, powyższe okoliczności wskazują, że jednak w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie zaistniała przesłanka niedopuszczalności bądź nieistnienia obowiązku egzekucji, ponieważ decyzja stanowiąca podstawę wystawienia tytułu wykonawczego była ostateczna i istniała w obrocie prawnym. Podlegała zatem wykonaniu.

Poza tym niedopuszczalność egzekucji, o której stanowi art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., na którą powołuje się Skarżąca, wynikać może ze względów podmiotowych lub przedmiotowych, i ma ona charakter formalny. Brak wymagalności obowiązku nie może być utożsamiany z niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej. Niedopuszczalność egzekucji zachodzi bowiem wtedy, gdy z przepisu prawa wynika zakaz przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej. Niedopuszczalność egzekucji zachodzi także, gdy osoba ze względu na szczególne przymioty nie podlega egzekucji administracyjnej np. osoba, która korzysta z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych (art. 14 § 1 wskazanej ustawy).

Wobec tych ustaleń, prawidłowo zatem organ przyjął - że zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 1, 2 i 6 u.p.e.a. nie ma miejsca w niniejszej sprawie.

Bez znaczenia dla granic sprawy poddanej ocenie sądu administracyjnego pozostawało bowiem to, że Spółka powołała się na uchylenie decyzji wymiarowej, na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy, ponieważ wynikające z tej okoliczności twierdzenie o nieistnieniu egzekwowanego obowiązku nie mogło już być podstawą zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji. Czym innym jest bowiem zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutów w odpowiedzi na doręczenie mu tytułu wykonawczego z zamiarem zniweczenia postępowania egzekucyjnego już przy jego wszczęciu, a czym innym jest domaganie się w rzeczywistości umorzenia tego postępowania na skutek okoliczności zaistniałych już w toku tego postępowania, które wskazują na nieistnienie obowiązku. Inny jest tryb zgłaszania takich wniosków i inne podstawy prawne ich ewentualnego uwzględnienia.

Przedmiotem niniejszej sprawy nie jest postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zatem Strona może kwestionować w odrębnym postępowaniu kwestie umorzenia z uwagi na zaistniałe nowe okoliczności w toku postępowania egzekucyjnego bądź jeżeli taki wniosek już składała zmobilizować organ do podjęcia rozstrzygnięcia w tym przedmiocie w trybie skargi na bezczynność organu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się także, że uchylenie decyzji deklaratoryjnej, na podstawie której wydano tytuł wykonawczy, nie działa wstecz, jak to ma miejsce w przypadku stwierdzenia nieważności i nie unicestwia skutku wywołanego dokonaną skutecznie czynnością egzekucyjną (pod. wyrok NSA z dnia 18 października 2005 r. sygn. akt II FSK 351/05, z dnia 14 grudnia 2005 r. sygn. akt II FSK 52/05, z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FSK 1680/10).

Ponadto zgodnie z art. 29 § 1 in fine u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, zwłaszcza, że tytuł wykonawczy musi zawierać oświadczenie (stwierdzenie) wierzyciela, że obowiązek ten jest wymagalny (art. 27 § 1 pkt. 3 u.p.e.a.). Przesłankami dopuszczalności egzekucji administracyjnej są zatem tylko takie okoliczności, które muszą być spełnione, aby organ egzekucyjny mógł przystąpić do egzekucji, to jest: ażeby obowiązek wskazany w tytule wykonawczym podlegał egzekucji administracyjnej, ażeby tytuł wykonawczy został wystawiony przez uprawniony podmiot, ażeby wniosek o wszczęcie egzekucji i dołączone do niego dokumenty spełniały warunki formalne, ażeby konkretny organ egzekucyjny był właściwy do egzekucji obowiązku określonego w tytule wykonawczym oraz ażeby osoba wskazana w tytule wykonawczym jako zobowiązany podlegała orzecznictwu polskich organów administracji publicznej (por. P. Przybysz, op. [cit., teza 1 do art. 29, s. 148-149). Nie ulega wątpliwości, że żadna z tych okoliczności w rozpoznawanej sprawie nie występowała, toteż egzekucja administracyjna była dopuszczalna.

Dodatkowo należy wskazać, że w przypadku uchylenia decyzji na podstawie której wydano tytuł wykonawczy, nie dochodzi do całkowitego unicestwienia zobowiązania, a jedynie do modyfikacji jego treści, zaś okoliczność ta nie stanowi podstawy od razu do umorzenia postępowania, lecz aktualizacji dochodzonej należności pieniężnej poprzez wystawienie zmienionego tytułu wykonawczego. Uchylenie orzeczenia ustalającego wysokość należności pieniężnej objętej tytułem wykonawczym skutkuje koniecznością sporządzenia przez wierzyciela zmienionego tytułu wykonawczego. W niniejszej sprawie nie wynika z akt sprawy, aby doszło do wydania kolejnej, nowej decyzji wymiarowej, a w związku z tym przedwczesne są wywody na temat ewentualnego nowego tytułu wykonawczego, w sytuacji, gdy dotychczasowy nie został zmieniony.

W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd nie stwierdził naruszeń prawa skutkujących koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.