Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 1919/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 18 § 1 pkt 6, art. 244 § 2, art. 246 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 414/15 umarzające postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zmianę adwokata i ustanowienie nowego pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty stypendium doktoranckiego postanawia oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 414/15 (dalej postanowienie z 17 lipca 2017 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zmianę adwokata i ustanowienie nowego pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] maja 2015 r.) w przedmiocie odmowy wypłaty stypendium doktoranckiego.

Postanowieniem z dnia 21 lipca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 414/15 (dalej postanowienie z 21 lipca 2015 r.) referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przyznała A.B. (dalej wnioskodawca, skarżący) prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.

Dnia 30 lipca 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka we Wrocławiu poinformowała, że pełnomocnikiem skarżącego z urzędu został wyznaczony adw. T. N.

Wyrokiem z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 414/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę wnioskodawcy na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w przedmiocie odmowy wypłaty stypendium doktoranckiego.

Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego dnia 28 listopada 2016 r. wniósł do Sądu opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku.

Wnioskiem z 29 stycznia 2017 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyjaśnił, że dotychczasowy jego pełnomocnik ustanowiony z urzędu odmówił wniesienia skargi kasacyjnej, a sam nie jest w stanie ustanowić pełnomocnika z wyboru.

Postanowieniem z 24 kwietnia 2017 r. IV SA/Wr 414/15 referendarz sądowy umorzył postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zmianę pełnomocnika z urzędu.

Pismem z 2 maja 2017 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wskazując, że nie otrzymał on od swojego pełnomocnika odpisu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, co oznacza, że adwokat nie spełnił spoczywających na nim obowiązków procesowych.

Zdaniem wnioskodawcy – zaistniały przesłanki do zwrócenia się przez Sąd do właściwego organu samorządu zawodowego o ustanowienie kolejnego pełnomocnika w postępowaniu kasacyjnym. W przeciwnym razie zostanie on pozbawiony prawa do sądu, gdyż adwokat z urzędu wraz z odmową sporządzenia skargi przestaje być reprezentantem skarżącego, a bez jego udziału nie można uzupełnić wniesionej skargi kasacyjnej.

Sąd I instancji wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie zainicjowano skargą wniesioną w dniu 25 maja 2015 r. W związku z tym do jej rozpoznania zastosowanie będą znajdowały przepisy w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r., co wprost wynika z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658, dalej nowelizacja kwietniowa). Należało uznać, że powołany przez skarżącego art. 177 § 5 ppsa (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej ppsa), będący przepisem uzasadniającym potrzebę wniesienia sprzeciwu, nie mógł być przedmiotem rozważań prawnych.

Zgodnie z art. 260 zd. 1 ppsa, w brzmieniu adekwatnym do daty wszczęcia postępowania sądowego, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Stąd też Sąd, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego na podstawie przepisów znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie, nie jest uprawniony do oceny tego postanowienia, które w momencie wniesienia skutecznego sprzeciwu zostaje wyeliminowane z obrotu prawnego, natomiast obowiązany jest do oceny zasadności żądania przyznania prawa pomocy.

Zgodnie z regułą wyrażoną wprost w art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (tj. koszty sądowe i koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika) chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Do przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy ppsa określające przesłanki, od spełnienia których zależy przyznanie prawa pomocy.

Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 ppsa). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 ppsa).

Stosownie do treści art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei, w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (art. 249a ppsa).

W realiach niniejszej sprawy należało uznać za zbędne rozpatrzenie żądania ustanowienia dla skarżącego adwokata. Zważyć bowiem należy, że postanowieniem referendarza sądowego z 21 lipca 2015 r. skarżącemu zostało już przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym w szczególności ustanowienie pełnomocnika z urzędu – adwokata T.N.

Z akt postępowania wynika, że podjął on czynności zmierzające do zbadania stanu sprawy, stwierdzając ostatecznie w opinii z 22 listopada 2016 r., że nie ma podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku IV SA/Wr 414/15.

W ocenie Sądu, a wbrew twierdzeniom skarżącego, przedłożona przez adwokata opinia została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. Zawiera ona całościową analizę sprawy i ocenę zasadności wniesienia skargi kasacyjnej w oparciu o ustawowe przesłanki wynikające z art. 174 ppsa. Nie można twierdzić, że pomoc prawna nie została skarżącemu udzielona w ogóle, bądź w nieprofesjonalny sposób.

W toku postępowania o przyznanie prawa pomocy Sąd bada jedynie ustawowe przesłanki zawarte w art. 246 ppsa, które odnoszą się wyłącznie do sytuacji materialnej wnioskodawcy. Nie ocenia on tego, czy ustanowiony już pełnomocnik spełnił oczekiwania skarżącego w odniesieniu do poszczególnych jego żądań, w tym także i zasadności wniesienia przysługujących stronie środków odwoławczych.

Przyznanie prawa pomocy obejmuje wyłącznie ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Jego wyznaczeniem zajmuje się natomiast właściwy organ samorządu zawodowego, o czym wprost stanowi art. 253 § 2 ppsa. Skoro skarżący nie był zadowolony z pomocy prawnej udzielonej mu przez dotychczasowego pełnomocnika winien był się zwrócić o jego zmianę do Okręgowej Rady Adwokackiej we Wrocławiu, nie zaś do Sądu. Wyczerpanie tego trybu postępowania i negatywna odpowiedź organu samorządu zawodowego nie daje skarżącemu uprawnienia do ubiegania się o ustanowienie kolejnego pełnomocnika z urzędu.

Mając na uwadze wskazane okoliczności Sąd I instancji uznał, że rozpoznanie żądania przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, a w zasadzie jego zmianę, okazało się zbędne (k. 21-22, 28, 169, 172-192, 210-215, 220, 224, 226, 228-229, 233, 236, 239, 244, 280-284, 292, 315, 317-318v akt sądowych).

Postanowienie z 17 lipca 2017 r. stało się przedmiotem zażalenia A.B., który wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy przez ustanowienie adwokata z urzędu w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że "zaskarżone postanowienie zostało wydane przez nieuprawnionego sędziego Julię Szczygielską (nieważność postępowania) i narusza art. 45 Konstytucji RP - prawo dostępu do sądu, art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka - prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy w postępowaniu kasacyjnym". Skarżący wskazał, że dnia 22 listopada 2016 wniósł do Sądu skargę kasacyjną, która zawierała braki formalne wymagające uzupełnienia przez profesjonalnego pełnomocnika. Dnia 23 listopada 2016 jego pełnomocnik wniósł do Sądu opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący podkreślił, że Sąd nie doręczył mu odpisu opinii adwokata, a jedynie jej kserokopię. Jego zdaniem w niniejszej sprawie zaistniała sytuacja, w której skarga kasacyjna podlegała uzupełnieniu przez profesjonalnego pełnomocnika, w związku z czym zgodnie z art. 177 § 5 ppsa zaistniały przesłanki do wezwania Okręgowej Rady Radców Prawnych lub Okręgowej Rady Adwokackiej do ustanowienia skarżącemu pełnomocnika, który uzupełni skargę kasacyjną. Skarżący wskazał, że postanowienie z 17 lipca 2017 r. jest nieważne z uwagi na fakt, że zostało wydane przez sędzię, która wydała zaskarżony wyrok z dnia "28" [winno być "29"; k. 168, 168 akt sądowych] września 2016 r., w związku z czym podlegała wyłączeniu na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 ppsa (k. 326-328 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Jak wynika z akt sprawy, postanowieniem z 21 lipca 2015 r. przyznane zostało skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu (k. 21-22 akt sądowych). Wyznaczony w sprawie przez Okręgową Radę Adwokacką we Wrocławiu pełnomocnik dnia 28 listopada 2016 r. (prezentata – k. 210 akt sądowych) przedstawił opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że wyznaczenie przez korporację prawniczą pełnomocnika i podjęcie przez niego działań stanowi wykonanie wydanego przez sąd postanowienia o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Tym samym skarżący nie może, np. ubiegać się o ponowne ustanowienie pełnomocnika, ponieważ prawo to zostało niejako skonsumowane (postanowienie NSA z 22.4.2005 r. II OZ 262/05). Brak jest przepisu, który uprawniałby stronę do żądania wyznaczenia kolejnego adwokata (radcy prawnego) w sytuacji, gdy dotychczas wyznaczony adwokat (radca prawny) nie spełnił jej oczekiwań. Postępowanie w zakresie ponownego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest w takiej sytuacji bezprzedmiotowe; zmiana prawomocnego orzeczenia wydanego w tym zakresie byłaby możliwa jedynie w wypadku zmiany okoliczności sprawy (postanowienie NSA z: 4.1.2011 r. II OZ 1313/10; 27.5.2011 r. I OZ 375/11; 13.3.2012 r. II FZ 29/12; 25.6. 2008 r. I OZ 460/08, cbosa, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 1024, nb 8), która to zmiana okoliczności w kontrolowanym postępowaniu nie miała miejsca.

Wyznaczony dla strony pełnomocnik jest uprawniony do odmowy podjęcia czynności procesowej, jeżeli uzna, że jest ona z oczywistych względów bezzasadna. Sposób reprezentacji i współpracy pełnomocnika z mocodawcą nie podlega kontroli sądu administracyjnego. Kwestie w zakresie relacji między pełnomocnikiem i stroną, jak i możliwości wyznaczenia innego pełnomocnika, należą wyłącznie do właściwego samorządu zawodowego, gdyż zmiana pełnomocnika z urzędu winna odbywać się na płaszczyźnie działalności właściwych organów samorządu zawodowego. To okręgowa rada adwokacka jest uprawniona do zmiany dotychczasowego pełnomocnika, o którego przyznaniu orzekł wcześniej wojewódzki sąd administracyjny, a nie ten sąd (postanowienie NSA z 16.9.2014 r. I OZ 724/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego – op. cit., s. 1025-1026, nb 13 i akceptowane przez Komentatorów orzeczenia). Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, wedle którego w świetle art. 244 § 2 ppsa strona, której przyznano w ramach prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika z urzędu (art. 246 § 1 i 2 ppsa), może wypowiedzieć takiemu pełnomocnikowi pełnomocnictwo procesowe i zwrócić się do odpowiednio uprawnionego organu korporacji zawodowej o wyznaczenie innej osoby pełnomocnika w ramach tego samego prawa pomocy, o ile nie zostało ono cofnięte przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 249 ppsa (postanowienie NSA z 22.10.2014 r. II FZ 1492/14). Pismem z 27 stycznia 2017 r. ORA we Wrocławiu wskazała, że brak jest podstaw do zmiany pełnomocnika z urzędu w sprawie IV SA/Wr 414/15 (k. 239 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu prawidłowo zaskarżonym postanowieniem umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie ponownego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy.

Nie doszło w niniejszej sprawie do naruszenia art. 18 § 1 pkt 6 ppsa, który reguluje kwestię związaną z udziałem sędziego w wydaniu orzeczenia. W myśl tego przepisu sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Chodzi więc o sytuację, w której ten sam sędzia dwukrotnie orzeka w tej samej sprawie. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25.9.2015 r. II FSK 2065/13, Lex 1986332, sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko wtedy, gdy orzekał w obu porównywanych sprawach o tożsamych granicach podmiotowych, przedmiotowych i tym samym brał udział w wydaniu zaskarżonego wyroku. Dotyczy przede wszystkim przypadku, w którym sędzia wydał orzeczenie w pierwszej instancji, a następnie miałby je kontrolować w II instancji. Wbrew twierdzeniom skarżącego, taka sytuacja nie zaistniała w niniejszej sprawie. Nie można bowiem utożsamiać rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi i wydania orzeczenia co do istoty sprawy, z podejmowaniem rozstrzygnięć w kwestiach incydentalnych, ponieważ mają one charakter wpadkowy, uboczny, który w żaden sposób nie przesądza o legalności zaskarżonego przez stronę do sądu aktu. Okoliczność, że sędzia WSA Julia Szczygielska, której wyłączenia domaga się skarżący, brała udział w rozpoznaniu skargi na decyzję z [...] maja 2015 r. jak również w rozpoznaniu wniosku skarżącego o zmianę adwokata i ustanowienie nowego pełnomocnika z urzędu, nie wypełnia więc dyspozycji art. 18 § 1 pkt 6 ppsa.

W sprawie niniejszej nie miało również miejsca, jak podnosi skarżący, ograniczenie jego prawa do sądu. Nie ma uzasadnionych podstaw do twierdzenia, że umorzenie postępowania w sprawie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdy skarżący skonsumował już prawo pomocy w zakresie pomocy prawnej udzielonej z urzędu postanowieniem z postanowienie z 21 lipca 2015 r. narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. nr 78, poz. 483, sprost. z 2001 r. nr 28, poz. 319, zm. z 2006 r. nr 200, poz. 1471, z 2009 r. nr 114, poz. 946). Zarzut ten nie został skonstruowany starannie, bowiem skarżący nie wskazał, którego z dwu ustępów art. 45 się dopatruje. Z przyczyn oczywistych art. 45 ust. 2 Konstytucji RP nie jest relewantny. Nie doszło także do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej dnia 4 listopada 1950 r. w Rzymie (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.).

Przeciwko tej ocenie nie przemawiają w szczególności wskazane przez skarżącego wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z: 22.3.2007 r. nr skargi 8932/05 Siałkowska przeciw Polsce i 22.3.2007 r. nr skargi 59519/00 Staroszczyk przeciw Polsce. Oba wyroki zapadły w sprawach pod rządem dawnego prawa.

W sprawie Siałkowska przeciw Polsce Trybunał wskazał, że wywiązując się ze swego obowiązku w postaci zapewnienia stronom postępowania cywilnego pomocy prawnej, gdy udzielenie takiej pomocy jest przewidziane przez prawo krajowe, Państwo musi, ponadto, wykazać się starannością, która zapewnia tym osobom autentyczne i skuteczne wykonywanie swych praw gwarantowanych na podstawie art. 6. Zasadnicze znaczenie ma także to, by system pomocy prawnej przyznawał jednostkom znaczące gwarancje dla ochrony osób korzystających z tego systemu przed arbitralnością.

W okolicznościach niniejszej sprawy należy na wstępie wskazać, iż polska procedura cywilna wymaga, by strona postępowania cywilnego była reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego przy sporządzaniu skargi kasacyjnej od wyroku sądu drugiej instancji, a skarga sporządzona przez stronę samodzielnie, bez odpowiedniej reprezentacji, zostanie odrzucona przez sąd. Trybunał uznaje, iż warunek ten sam w sobie nie może być postrzegany za sprzeczny z wymogami art. 6 Konwencji.

[...] W niniejszej sprawie krajowy sąd apelacyjny uznał wniosek skarżącej o udzielenie pomocy prawnej dla celów postępowania kasacyjnego. Następnie miejscowa rada adwokacka wyznaczyła adwokata Z.W. celem reprezentacji skarżącej. Odpis wyroku sądu drugiej instancji został mu doręczony 9 listopada 2004 r. W świetle obowiązujących przepisów prawa krajowego trzydziestodniowy termin na złożenie skargi kasacyjnej rozpoczął swój bieg tego dnia. Termin ten miał upłynąć 9 grudnia 2004 r. Adwokat poinformował następnie skarżącą, w piśmie datowanym na 3 grudnia 2004 r., iż w jego ocenie skarga kasacyjna przeciwko przedmiotowemu wyrokowi sądu apelacyjnego nie przedstawiała rozsądnej perspektywy powodzenia. Następnie adwokat spotkał się ze skarżącą w swej kancelarii 6 grudnia 2004 r. W czasie tego spotkania adwokat powtórzył, iż jego zdaniem nie było podstaw dla sporządzenia skargi kasacyjnej. [...] Niezależność zawodów prawniczych ma podstawowe znaczenie dla skutecznego funkcjonowania rzetelnego wymiaru sprawiedliwości. Dokonując analizy zakresu odpowiedzialności Państwa za działania prawników wyznaczonych w ramach systemu pomocy prawnej, Trybunał musi mieć na względzie gwarancje takiej niezależności. [...] Nie jest rolą Państwa zobowiązanie prawnika, bez względu na to, czy wyznaczonego w ramach systemu pomocy prawnej, czy nie, do wszczęcia jakiegokolwiek postępowania sądowego lub wniesienia jakiegokolwiek środka prawnego sprzecznego z jego opinią w przedmiocie perspektyw powodzenia takiego postępowania lub środka. Z samej istoty rzeczy wynika, iż przyznanie Państwu takich uprawnień byłoby szkodliwe dla podstawowej roli niezależnych zawodów prawniczych w demokratycznym społeczeństwie, opierających się na zaufaniu pomiędzy prawnikami a ich klientami. Należy podkreślić, iż to na Państwie spoczywa odpowiedzialność za zapewnienie należytej równowagi pomiędzy, z jednej strony, skutecznym poszanowaniem prawa dostępu do wymiaru sprawiedliwości, a niezależnością zawodów prawniczych z drugiej strony. [...] Polski Sąd Najwyższy w swej uchwale [siedmiu Sędziów] z [21] września 2000 r. [sygn. akt III CZP 14/00, OSNC 2001/2/21] podkreślił, iż rolę adwokata wyznaczonego z urzędu należy rozumieć w sposób zobowiązujący go do świadczenia stronie ogólnej pomocy prawnej, także w zakresie perspektyw powodzenia, jakie daje postępowanie kasacyjne w danej, indywidualnej sprawie. Sąd ten zatem uznał, iż dopuszczalnym jest, by adwokat wyznaczony z urzędu do sprawy cywilnej odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej. Trybunał może jedynie przychylić się do tego stwierdzenia.

Trybunał wskazuje dalej, iż badając okoliczności niniejszej sprawy musi mieć na względzie konkretne cechy polskiego systemu pomocy prawnej z urzędu. W tej mierze Trybunał stwierdza, iż odmowa ze strony prawnika wyznaczonego z urzędu winna spełniać określone wymogi jakościowe. W związku z tym należy wskazać, iż obowiązujące przepisy prawne nie określały ram czasowych, w których skarżąca powinna była zostać poinformowana o odmowie sporządzenia skargi kasacyjnej. W chwili spotkania skarżącej i jej adwokata termin do wniesienia skargi kasacyjnej miał upłynąć za trzy dni. Trybunał stwierdza, iż w okolicznościach niniejszej sprawy niemożliwym byłoby znalezienie przez skarżącą nowego pełnomocnika prawnego z urzędu.

W konsekwencji krótki czas pozostawiony skarżącej na podjęcie jakichkolwiek kroków dla uzyskania sporządzenia skargi kasacyjnej w jej sprawie nie dawał jej realnej możliwości wniesienia i popierania swej sprawy przed sądem kasacyjnym.

W świetle całokształtu okoliczności niniejszej sprawy Trybunał stwierdza, iż skarżąca znalazła się w sytuacji, w której jej wysiłki uzyskania dostępu do sądu zapewnionego w "konkretny i skuteczny sposób" w drodze reprezentacji prawnej z urzędu zawiodły.

Podobne stanowisko zaprezentował Trybunał w sprawie Staroszczyk przeciw Polsce. Pogląd ów w pełni zaaprobowała doktryna (M. A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 2007, Oficyna 2008, s. 97 i n.).

Odmowa adwokata wniesienia kasacji musi spełniać pewne wymagania jakościowe. Nie może być sformułowana w sposób niedający stronie pewności co do jej podstaw prawnych. Prawo powinno określać sposób sporządzenia opinii uzasadniającej odmowę wniesienia kasacji. Odmowa w formie pisemnej wraz z uzasadnieniem umożliwia późniejszą obiektywną ocenę, czy nie była ona arbitralna. Brak odmowy w formie pisemnej powoduje, że strona nie może zorientować się w swojej sytuacji prawnej, a w szczególności w szansach akceptacji jej skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy. Poza tym obowiązujące przepisy powinny określać termin, w którym adwokat musi poinformować stronę o odmowie sporządzenia kasacji (M. A. Nowicki – op. cit.).

W kontrolowanej sprawie spełnione zostały wszystkie konieczne wymogi. Adw. T.N. sporządził obszerną, ponaddziesięciostronnicową i pogłębioną merytorycznie pisemną opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku IV SA/Wr 414/15 (k. 210-215 akt sądowych). Sąd I instancji trafnie ocenił, że owa opinia sporządzona została przez pełnomocnika z zachowaniem należytej staranności; zawiera ona całościową analizę sprawy i ocenę zasadności wniesienia skargi kasacyjnej w oparciu o przesłanki zawarte w art. 174 ppsa. Odpis opinii pełnomocnik przesłał skarżącemu listem poleconym (k. 215 akt sądowych). Odpis opinii Sąd I instancji doręczył skarżącemu. Nie ma znaczenia, że odpis miał charakter kserokopii, bowiem odpisem w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego, w tym odpisem orzeczenia w rozumieniu art. 140 kpc, jest dokument wiernie odzwierciedlający treść oryginału orzeczenia albo jego kopia. Dokument ten nie musi być uwierzytelniony lub poświadczony za zgodność (postanowienie SN z 27.1.2006 r. III CK 369/05, OSNC 2006/11/187; postanowienie NSA z: 8.6.2016 r. I OZ 533/16; 27.9.2017 r. I GZ 201/17, cbosa). Korzystanie z nowoczesnych urządzeń reprograficznych jest powszechnie przyjętą praktyką i pozwala na sporządzenie wiernego odpisu dokumentu, znajdującego się w aktach. Zapoznawszy się z odpisem opinii, skarżący mógł podjąć działania dla znalezienia adwokata bądź radcy prawnego, który sporządziłby skargę kasacyjną pro bono lub ustanowić pełnomocnika z wyboru. Praktyka stosowania przepisów o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wskazuje, że skarga kasacyjna sporządzona przez adwokata bądź radcę prawnego ustanowionego w tym trybie, wniesiona wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu odpisy opinii, wskazuje że Sądy administracyjne wnioski takie uwzględniają.

Kontrolowana sprawa została wszczęta dnia 26 czerwca 2015 r., zatem przepisy art. 177 § 3-6 ppsa nie znajdowały w sprawie zastosowania (art. 2 zd. 2 nowelizacji kwietniowej). Przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie (art. 2 zd. 1 nowelizacji kwietniowej), przy czym postępowaniami wszczętymi przed dniem wejścia w życie nowelizacji kwietniowej to postępowania sądowoadministracyjne inicjowane skargą, nie zaś wnioskiem wpadkowym, jakim był wniosek skarżącego z 29 stycznia 2017 r.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.