Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1008/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135, art. 119 pkt 2, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 9, art. 79a oraz art. 7 i art. 77
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędzia WSA Alina Dominiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 marca 2022 r. sprawy ze skargi U. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 9 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 9 sierpnia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

U. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 9 września 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 30 kwietnia 2021 r. U. M. wystąpiła do Centrum Usług Społecznych w [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką F. P., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 1 marca 2011 r., wydanym na stałe przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...].

W trakcie przeprowadzonego na wniosek organu wywiadu środowiskowego ustalone zostało, że U. M. sprawuje opiekę nad schorowaną matką. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem Z. M. Oboje posiadają świadczenia emerytalne. Wnioskodawczyni oświadczyła, że opiekuje się matką od 2017 r., wtedy też matka zamieszkała wspólnie z córką i zięciem. F. P. jest osobą w podeszłym wieku, ma 86 lat i wymaga całodobowej opieki osób drugich. Matka choruje na cukrzycę insulinozależną. Z tego powodu ma amputowane palce stopy lewej nogi. Matka mało się porusza, głównie jest osobą leżącą, pampersowaną, od czasu do czasu rodzina mobilizuje F. P.

do poruszania się przy balkoniku.

Sprawowana opieka polega na czynnościach pielęgnacyjnych, które są utrudnione z uwagi na to, że matka jest osobą leżącą, przygotowaniu posiłków, podawaniu lekarstw, realizowaniu recept. Wnioskodawczyni posiada rodzeństwo.

Brat, E. P., choruje i jest osobą niepełnosprawną, przez co sam wymaga opieki osób drugich. Brat wnioskodawczyni odwiedza matkę w miarę swoich możliwości. Siostra, H. M., odwiedza matkę regularnie co 2 tygodnie. Rodzeństwo nie jest w stanie odciążyć wnioskodawczyni przy opiece nad matką.

Pracownik socjalny stwierdził, że opieka nad F. P. jest sprawowana prawidłowo. Pracownik socjalny nie stwierdził przeszkód do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką.

Decyzją z dnia 14 maja 2021 r. nr [...] Burmistrz [...] odmówił U. M. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku uwzględnienia odwołania U. M., decyzją z dnia 23 czerwca 2021 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia z zaleceniem przeprowadzenia postępowania uzupełniającego i pouczenia strony o konieczności zawieszenia pobierania emerytury w celu ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, działając m.in. na podstawie przepisów:

art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "k.p.a."

oraz art. 1, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5, ust. 6, art. 17b, art. 20 ust. 2, ust. 3, art. 23 ust. 1-5c, art. 27 ust. 5 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "u.ś.r.", decyzją z dnia 9 sierpnia 2021 r. nr [...] Burmistrz [...] po raz drugi odmówił U. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki do przyznania świadczenia, bowiem niepełnosprawność F. P.

nie powstała w okresie wskazanym w art 17 pkt 1b u.ś.r., tj. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z przedłożonego wraz z wnioskiem orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności F. P. istnieje od 17 listopada 2010 r. Nie można bowiem przyjąć w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, że niepełnosprawność F. P. powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Nadto organ zaznaczył, że U. M. ma ustalone prawo do emerytury, a zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W oświadczeniu z dnia 30 kwietnia 2021 r. wnioskodawczyni zadeklarowała rezygnację z emerytury po uzyskaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych fakt samego uprawnienia do emerytury stanowi jedną z przesłanek do odmowy wnioskowanego świadczenia.

Organ stwierdził, że w piśmie z dnia 17 kwietnia 2018 r. skierowanym przez [...] Urząd Wojewódzki do jednostek organizacyjnych gmin realizujących świadczenia rodzinne w województwie pomorskim wskazano, że organy te mają bezwzględny obowiązek przestrzegania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stan prawny określony tym zapisem obowiązuje organy właściwe niezależnie od indywidualnych rozstrzygnięć samorządowych kolegiów odwoławczych, czy też wojewódzkich sądów administracyjnych. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt: K 38/13 wprawdzie stwierdza, że wskazany zapis ustawy (w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną) jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, jednak nie oznacza wykluczenia tego kryterium ze stosowania.

W wyniku rozpoznania odwołania U. M. zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 9 sierpnia 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie organ wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia nie mogło być ustalenie, iż powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki miało miejsce w wieku powyżej 25 roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Przy rozważaniu

tej kwestii konieczne było wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13

dla określenia ich wpływu na sytuację prawną odwołującej. Powodu odmownego rozpatrzenia sprawy nie można było upatrywać więc w wieku (momencie),

w którym wystąpiła niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

W kwestii natomiast powodu utrzymania decyzji organu pierwszej instancji

w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że co do zasady podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić sam fakt pobierania emerytury.

Powołując się na aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy zauważył, że jakkolwiek językowa wykładnia art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. może prowadzić do wniosku, iż jeżeli uprawniona strona ma ustalone prawo do emerytury,

to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne, to jednak zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi

do takiego rozumienia tego przepisu, że nie wyłącza on prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury.

Organ stwirdził, że intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie możliwości pobierania świadczenia w przypadku prawa do emerytury było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe, bądź równocześnie obu tych świadczeń. Dlatego też w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej.

Organ wskazał, że zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, obowiązkiem także organów administracji jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2707/17: "współstosowanie Konstytucji i ustaw stanowi słabszą wersję jej bezpośredniego stosowania, ale jest też najszerszą formą jej stosowania. Ma ono miejsce wtedy,

gdy dana materia jest jednocześnie uregulowana w części w Konstytucji, a w części

w ustawie i polega na ustaleniu właściwego sensu normy ustawy za pomocą normy konstytucyjnej, z przyznaniem pierwszeństwa tej drugiej. Należy podzielić pogląd,

że Konstytucja ma tutaj zatem przede wszystkim znaczenie dla właściwej, prokonstytucyjnej wykładni ustaw, co m.in. oznacza, że gdy na gruncie logiki możliwe będzie przyjęcie kilku różnych sposobów wykładni ustawy, organ stosujący prawo będzie musiał dać pierwszeństwo takiemu wynikowi wykładni, który najpełniej będzie odpowiadać treściom wyrażonym przez przepis Konstytucji".

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie, w jakim stanowi,

że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę

ma ustalone prawo do emerytury, należy zatem, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji gdy osoba mająca ustalone prawo

do emerytury, pobiera emeryturę i ze świadczenia tego nie chce zrezygnować.

Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w przypadku osoby pobierającej emeryturę nie sposób mówić o związku przyczynowym, który uprawniałby do stwierdzenia, iż powodem rezygnacji z aktywności zawodowej jest opieka nad matką sprawowana od 4 lat. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. I OSK 1549/19, wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie), jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby), nie może zostać automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z uwagi na powyższe organ odwoławczy na podstawie zebranych dowodów doszedł do przekonania, że U. M. nie jest osobą, która w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Strona od wielu lat korzysta wyłącznie z emerytury. Oceny tej nie zmienia, że opiekuje się ona osobą niepełnosprawną, a opieka ta jest niezbędna.

Organ wskazał, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zależne jest m.in. od spełnienia w korelacji dwóch przesłanek ocennych, do których należą: konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz rezygnacja w tym celu z aktywności zawodowej (rezygnacja z pracy bądź jej niepodejmowanie). Sam fakt konieczności opieki (jej sprawowania) nie może rzutować na automatyczną ocenę wystąpienia związku przyczynowego między rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaniem opieki.

W skardze na decyzję organu odwoławczego U. M. wskazała, że w związku ze sprawowaną opieką i wyraziła wolę rezygnacji ze świadczenia emerytalnego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawy odmowy przyznania świadczenia nie może także stanowić wiek, w którym wystąpiła niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, jak też przedstawioną w jej uzasadnieniu argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329) powoływanej

w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje

w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie

w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi

oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że orzecznictwo sądów administracyjnych rozstrzygnęło już spór prawny co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Stanowisko wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie nietrafne. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji skorygował błędny pogląd organu niższej instancji, uznał jednak, że w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą a niepodejmowaniem przez nią aktywności zawodowej.

Stanowiska tego w okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać za słuszne.

Wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy, stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten wskazuje jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. Zatem nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej. Okoliczność, że skarżąca nie była aktywna zawodowo przed złożeniem wniosku, nie wyklucza zatem, co do zasady, przyznania świadczenia.

Wskazać także należy, że w niniejszej sprawie dopiero organ odwoławczy oparł swoje rozstrzygnięcie na braku związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością zapewnienia matce opieki, uniemożliwiając skarżącej odniesienie się do tych kwestii w toku postępowania administracyjnego. Skoro bowiem decyzja organu pierwszej instancji wskazanych problemów nie poruszała, skarżąca nie miała powodów do przedstawiania w odwołaniu jakichkolwiek argumentów dotyczących tych okoliczności. Organ odwoławczy nie zastosował normy art. 79a k.p.a. Przepis art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona z powodu braku odpowiedniej wiedzy o sposobie oceny wcześniej przedstawionych okoliczności i dowodów - nie podejmuje aktywności w celu uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia. Skarżąca nie powinna być pozbawiona prawa do przedstawienia w toku postępowania administracyjnego argumentów i dowodów na poparcie zasadności złożonego wniosku.

Wskazać należy, że w odniesieniu do świadczenia emerytalnego w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono stanowisko, że brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości. Naczelny Sąd Administracyjny początkowo opowiadał się za wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. W orzeczeniach tych powoływano się na wykładnię językową przywołanego przepisu, wskazując także na odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno - rentowych i świadczeń rodzinnych (np. w wyrokach z dnia 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18, z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15, z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3269/15). Linia orzecznicza sądów administracyjnych w zakresie wykładni tego przepisu uległa jednak zmianie (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19, wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 20 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Go 833/18 i z 30 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Go 1045/18, WSA w Krakowie z 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 137/19, WSA w Gdańsku z 12 września 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 472/19, WSA w Rzeszowie z 25 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 676/19). W wyrokach tych wskazano na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej oraz na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury, dokonującej wyboru korzystniejszego dla niej świadczenia.

Kwestia ta była przedmiotem szczegółowej analizy w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20. W wyroku tym wskazano, że za celowe uznać należy odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej, które prowadzą do wniosku, że prawo do świadczenia emerytalnego nie wyklucza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd wskazał, że konieczność przyjęcia takiej wykładni wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podziela stanowisko przedstawione w tym wyroku oraz całą szczegółowo przytoczoną w nim argumentację.

Fakt przejścia na emeryturę nie wyklucza zatem możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Okoliczność zaprzestania zatrudnienia w związku z przejściem na emeryturę nie świadczy o braku związku przyczynowego między zaprzestaniem zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Pobieranie świadczenia emerytalnego wiąże się z utratą zatrudnienia. Osiągnięcie wieku emerytalnego i pobieranie świadczenia emerytalnego nie wykluczają jednak możliwości pozostawiania w zatrudnieniu. Oczywistym jest, że osoba, która przeszła na emeryturę może ponownie podjąć zatrudnienie a podjęcie opieki nad osobą niepełnosprawną może jej to uniemożliwić.

Skarżąca ma obecnie 65 lat, jej wiek i stan zdrowia nie wykluczają możliwości podjęcia zatrudnienia. Organ winien dokonać w sprawie ustaleń kiedy skarżąca przeszła na emeryturę i dlaczego nie podejmowała zatrudnienia po przejściu na emeryturę. Skarżąca w oświadczeniu z dnia 30 kwietnia 2021 r. wskazywała, że jest na emeryturze od czterech lat i od tego czasu jej matka mieszka w jej domu i jest osobą leżącą. Jeżeli skarżąca podjęła opiekę nad matką po przejściu na emeryturę, okoliczność ta mogła niewątpliwie uniemożliwić jej podejmowanie zatrudnienia. Przy ustaleniu takich okoliczności sprawy niewątpliwe zachodzi związek między sprawowaniem opieki na niepodejmowaniem zatrudnienia.

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

Wskazać także należy, że konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić nawet przez krótki czas osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia.

W niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały jej o możliwości zawieszenia renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej też do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego. Skutkowało to przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Organy dopuściły się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów prawa procesowego - art. 9, 79a oraz 7 i 77 k.p.a. Nadto organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego – organ pierwszej instancji - art. 17 ust. 1b u.ś.r., a organ drugiej instancji - art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).