Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1032/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Podatki inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71a par. 9, art. 71b, art. 91, art. 18
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Honorata Łopianowska, Sędziowie sędzia WSA Waldemar Śledzik, asesor WSA Agnieszka Wąsikowska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2018 r. sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości wierzytelności nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: DIS, organ odwoławczy) postanowieniem z [...] grudnia 2016 r. po rozpatrzeniu zażalenia P.S. (dalej: Skarżący, Strona) od postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej: NUS lub organ I instancji) z [...] czerwca 2016 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie NUS, który działając w trybie art. 71a § 9 i art. 71b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599, dalej u.p.e.a.), określił Stronie wysokość nieprzekazanej wierzytelności zgodnie z zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną w wysokości 684.563,42 zł (należność główna 616.878,00 zł, koszty egzekucyjne 38.590,40 zł, koszty upomnienia 8,80 zł, odsetki na dzień 8 czerwca 2011 r. w wysokości 29.086,22 zł).

Zgodnie z decyzją organu odwoławczego stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco.

Aktem notarialnym z 10 grudnia 2010 r. Repetytorium A Nr [...] r., Skarżący jako kupujący zawarł z M. sp. z o.o. umowę sprzedaży nieruchomości i część ceny zobowiązał się zapłacić w formie przekazu na rzecz wierzycieli M. sp. z o.o. tj. P. z tytułu zapłaty za roboty budowlane tj. kwotę 1.000.000,00 zł do dnia 28 grudnia 2010 r., kwotę 5.000.000,00 zł, do dnia 31 stycznia 2011 r. i kwotę 816.035,29 zł, do dnia 30 września 2011 r. oraz na rzecz [...] S.A. (dalej również jako [...]) kwotę 2.688.733,04 zł, do dnia 28 grudnia 2010 r.

Z akt sprawy wynikało, że kwota 2.688.733,04 zł, należna bankowi [...] S.A. została objęta umową ugody nr [...] zawartą 16 marca 2011 r., na mocy której Skarżący przystąpił do długu wynikającego z umowy kredytowej, łączącej M. sp. z o.o. z [...] S.A., natomiast M. sp. z o.o. zgodnie z § 5 ust. 5 tejże umowy oświadczyła, że na czas realizacji zawartej umowy nie będzie dochodziła roszczeń majątkowych wynikających z aktu notarialnego z 10 grudnia 2010 r. Repertorium A nr [...] w tym wynikających z § 4 ust 2 i 3.

W dniu 14 grudnia 2010 r. pomiędzy Skarżącym, M. sp. z o.o. i H. oraz C.P. została zawarta umowa przeniesienia praw i zobowiązań, w § 3 pkt 1 wskazano, że nabywca (Skarżący) przejął wszelkie uprawnienia i zobowiązania inwestora (M. sp. z o.o.), wynikające z umowy o roboty budowlane zawartej 31 maja 2010 r. pomiędzy inwestorem (M. sp. z o.o.), a wykonawcą (H. i C.P.). Przy czym w § 4 pkt 2 umowy dotyczącej przeniesienia praw i zobowiązań strony ustanowiły prawo do zapłaty przez wykonawcę na rzecz nabywcy kary umownej w przypadku zwłoki wykonawcy w wykonaniu przedmiotu umowy oraz w pkt 3 przewidziały uprawnienia nabywcy do potrącenia kary umownej z wynagrodzenia należnego wykonawcy.

Skarżący, tytułem ugody nr [...] z 16 marca 2011 r., dokonał spłaty zadłużenia M. sp. z o.o. względem [...] łącznie na kwotę 2.754.897,17 zł, w drodze czterech przelewów dokonanych w dniach 29 marca 2011 r., 22 kwietnia 2011 r., 25 maja 2011 r. i 27 czerwca 2011 r. Skarżący dokonując ostatniego przelewu 27 czerwca 2011 r. przekazał [...] kwotę 663.797,26 zł. Część ceny, którą Skarżący na podstawie umowy z 10 grudnia 2010 r. Repetytorium A Nr [...] miał zapłacić w formie przekazu na rzecz P., została zapłacona w drodze przelewów bezpośrednio na konto odbiorcy przekazu tj. P., w części zaś w drodze dokonanych z nimi potrąceń (wierzytelności z tytułu poniesienia kosztów energii i naliczonej P. notą księgową Nr [...] z dnia 5 września 2011 r. kary umownej w wysokości 3.458.260,00 zł.), o czym świadczą włączone do akt oświadczenia o potrąceniu wierzytelności z 30 grudnia 2011 r. i 2 kwietnia 2012 r.

Zgodnie z treścią protokołu z 13 maja 2016 r. z kontroli przeprowadzonej 13 kwietnia 2016 r. przez pracowników Urzędu Skarbowego W. u Skarżącego, kontrolowany podmiot oświadczył, że nie jest dłużnikiem zajętej wierzytelności. Pismem z 13 kwietnia 2016 r. Skarżący wyjaśnił, że przyjął przekaz poprzez dokonanie dorozumianego oświadczenia woli w postaci rozpoczęcia dokonywania wpłat na rzecz Banku [...] S.A. oraz H. i C.P. (dalej: P.). NUS stwierdził, że wszelkie płatności wynikające z zapisu w akcie notarialnym z 10 grudnia 2010 r. dokonywane po dniu 22 czerwca 2011 r. winny być dokonywane przez Skarżącego na rachunek organu egzekucyjnego. Zajęcie wierzytelności nie zostało jednak zrealizowane, gdyż 29 czerwca 2011 r. dłużnik zajętej wierzytelności dokonał płatności kwoty 663.797,26 zł należnej zobowiązanemu na rachunek Banku [...] S.A. tytułem Umowy ugody [...], tj. po dniu odebrania zajęcia w dniu 22 czerwca 2011 r., a także po tym zajęciu dłużnik dokonał zapłaty na konto P. spółka cywilna P. kwot wynikających z zapisu w akcie notarialnym poprzez potrącenie wierzytelności. Okoliczność ta w ocenie NUS stanowiła przesłankę bezpodstawnego uchylania się dłużnika od realizacji zajęcia wierzytelności, dlatego postanowił określić dłużnikowi wysokość nieprzekazanej wierzytelności w kwocie 684.563,42 zł. Natomiast zdaniem Skarżącego płatności na rzecz [...] S.A. oraz P. były dokonywane w ramach instytucji przekazu. Skarżący wyjaśnił, że przyjął przekaz przez dokonanie dorozumianego oświadczenia woli w postaci rozpoczęcia dokonywania wpłat na rzecz Banku [...] S.A. oraz P. Zdaniem Skarżącego, pomiędzy Skarżącym a P. s.c. poprzez przyjęcie przekazu doszło do nawiązania odrębnego od aktu notarialnego, abstrakcyjnego stosunku zobowiązaniowego, w którym P. stali się wierzycielami Skarżącego i mogli żądać od niego spełnienia świadczenia niezależnie od stanu rozliczeń z M. Podobnie według Skarżącego wyglądała sytuacja z [...] S.A., tam również przekaz został przyjęty i doszło do podpisania umowy ugody nr [...] w dniu 16 marca 2011 r., na podstawie której Skarżący stał się samodzielnym dłużnikiem Banku, od którego ten mógł egzekwować kwoty, zatem te płatności nie były płatnościami zobowiązań Skarżącego do M., ale Skarżącego do Banku. Ponieważ w dniu dokonania zajęcia w stosunku do firmy M. nie istniała żadna wierzytelność, Skarżący stwierdził, że nie mogła ona być regulowana.

Organ odwoławczy uznał, że zbywający nieruchomość tj. M. nie przestała być wierzycielem. W przypadku przekazu wierzyciel nie przenosi bowiem wierzytelności z majątku zbywcy do majątku osoby trzeciej, tak jak ma to miejsce w przypadku cesji wierzytelności. DIS zgodził się z organem egzekucyjnym, że w sprawie nie doszło do sukcesyjnego wstąpienia nabywcy nieruchomości w miejsce cedenta - zbywcy nieruchomości. Strony skorzystały z unormowanej w kodeksie cywilnym instytucji przekazu, która jest jednostronną czynnością prawną i nie powoduje w majątku zbywcy, jak i nabywcy takich skutków, jak w przypadku umowy cesji. Wierzytelność M. z tytułu zapłaty ceny sprzedaży na podstawie umowy z 10 grudnia 2010 r. nie została zbyta wskutek umowy zawartej pomiędzy M. a [...], a także pomiędzy M. i P. Dlatego, zdaniem DIS, M. nadal pozostawała wierzycielem zobowiązania należnego jej od Skarżącego z tytułu umowy sprzedaży nieruchomości z 10 grudnia 2010 r., aż do momentu jej zrealizowania.

W ocenie organu odwoławczego, oświadczenie M. (§ 5 ust. 5 umowy ugody nr [...] z dnia 16 marca 2011 r.), że na czas realizacji zawartej umowy nie będzie dochodziła roszczeń majątkowych wynikających z aktu notarialnego z 10 grudnia 2010 r. Repertorium A nr [...], w tym wynikających z § 4 ust 2 i 3 oznaczało, że Spółka odstąpiła od dochodzenia jej wierzytelności w stosunku do Skarżącego na określony czas, niemniej jednak wskutek treści złożonego w umowie ugody oświadczenia M. nie zwolniła Skarżącego od zapłaty jej wierzytelności. Dlatego też twierdzenie Skarżącego, że M. w związku z przystąpieniem Skarżącego do długu łączącego M. z [...], nie miała w stosunku do Skarżącego żadnej wierzytelności, zdaniem DIS nie znajduje podstaw.

Organ odwoławczy nie podzielił poglądu Skarżącego, że doszło do spełnienia zobowiązania Skarżącego wobec M. już w chwili zawarcia umowy ugody z [...], ponieważ samo zawarcie umowy nie wywołuje skutku w postaci wygaśnięcia zobowiązania, lecz skutek taki powstaje dopiero w chwili spełnienia świadczenia zastępczego, o czym stanowi art. 453 k.c. Skoro zatem dotychczasowe zobowiązanie wynikające z umowy sprzedaży z 10 grudnia 2010 r. nie wygasło w chwili dokonania zawarcia umowy ugody z 16 marca 2011 r., a wykonie zobowiązania zastępczego nastąpiło później, po dacie zajęcia wierzytelności, w tym poprzez przekazanie między innymi 29 czerwca 2011 r. na rachunek banku kwoty 663.797,26 zł, to nadal w dacie zajęcia wierzytelności, które dłużnik otrzymał w dniu 22 czerwca 2011 r. - istniało wymagalne zobowiązanie do zapłaty.

DIS stwierdził, że w dacie zajęcia wierzytelności M. posiadała także wymagalne wierzytelności w stosunku do Skarżącego z tytułu ceny sprzedaży nieruchomości, którą Skarżący miał zapłacić na rzecz P. Organ II instancji zauważył, że wskazany przez strony umowy z 10 grudnia 2010 r. sposób rozliczenia się z tytułu ceny sprzedaży nieruchomości częściowo w ten sposób, by świadczenie Skarżącego (przekazanego) na rzecz P. (odbiorców przekazu) zlikwidowało, zarówno dług M. (przekazującego) u P., jak i dług Skarżącego wobec M., został spełniony przez Skarżącego wskutek dokonanych wpłat i potrąceń w dniu 30 grudnia 2011 r., co znajdowało także potwierdzenie w wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. wydanego w sprawie o sygn. akt [...] z powództwa Skarżącego przeciwko M. o pozbawienie w całości wykonalności tytułu wykonawczego w postaci aktu notarialnego z dnia 10 grudnia 2010 r., którym pozbawiono wykonalności opisany tytuł wykonawczy w części, to jest ponad kwotę 308.465,56 zł, a w pozostałym zakresie oddalono powództwo. Niemniej jednak DIS zaznaczył, że przyjęty na podstawie umowy sprzedaży przekaz na rzecz P., Skarżący zrealizował w całości po fakcie dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia.

Z powyższych względów zdaniem organu II instancji nie można stwierdzić, że w dacie zajęcie wierzytelności M. nie posiadała wymagalnych wierzytelności w stosunku do Skarżącego, wynikających z aktu notarialnego z 10 grudnia 2010 r.

DIS wskazał, że okoliczność tą dodatkowo potwierdza fakt, że M. wszczęła przeciwko Skarżącemu postępowanie egzekucyjne, które prowadzone było przez komornika sądowego na podstawie tytułu wykonawczego jakim był akt notarialny z dnia 10 grudnia 2010 r., zaś w ramach prowadzonego postępowania z rachunku bankowego Skarżącego została wyegzekwowana kwota 308.465,56 zł, co znajdowało potwierdzenie w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r.

Organ II instancji zauważył, że Skarżący nabył od M. na podstawie aktu notarialnego nieruchomość za cenę netto powiększoną o podatek od towarów i usług i zobowiązał się zapłacić sprzedającej spółce część ceny w ramach potrącenia i część ceny w ramach przekazu na rzecz jej wierzycieli, niemniej jednak podatek od towarów i usług nie jest wierzytelnością cywilnoprawną, lecz stanowi należność Skarbu Państwa i nie może być przedmiotem potrącenia ani przekazu.

DIS zgodził się z twierdzeniem NUS, że w chwili zajęcia istniały u Skarżącego wymagalne wierzytelności przysługujące M. od Skarżącego i powinny one być przekazane przez Skarżącego na rachunek organu egzekucyjnego. Tymczasem Skarżący po wezwaniu go do przekazania kwot stanowiących wierzytelność zobowiązanej spółki M. na rzecz organu egzekucyjnego, dokonał przelewu i potrąceń wierzytelności na rzecz wierzycieli M., a skoro tego rodzaju działanie prowadzi do bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności, to w sprawie zachodzą przesłanki do określenia temu dłużnikowi wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia wydanego w trybie art. 7 a § 9 u.p.e.a.

Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz jednoczesne uchylenie postanowienia NUS z [...] czerwca 2016 r. w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty, w części dotyczącej uzasadnienia i umorzenie postępowania w sprawie oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 71a § 9 i art. 71b w zw. z art. 91 u.p.e.a. polegające na ich błędnym i niezasadnym zastosowaniu przez:

a) przyjęcie, że w chwili zajęcia istniały wymagalne wierzytelności podlegające zajęciu, co skutkowało wydaniem zaskarżonego postanowienia, gdy w wyniku czynności prawnych dokonanych między M., Skarżącym, P. s.c. oraz [...] S.A. doszło do zmiany stosunków prawnych pomiędzy M. a Skarżącym skutkujących wygaśnięciem zobowiązań Skarżącego wobec M. przed dniem zajęcia wierzytelności,

b) ewentualnie przyjęcie, że uchylanie się Skarżącego od przekazania zajętej wierzytelności miało charakter bezpodstawny, w sytuacji gdy uznając istnienie zajętej wierzytelności w dniu zajęcia, równocześnie Skarżący byłby zobowiązany do dokonania płatności zajętej kwoty na rzecz swoich wierzycieli osobistych tj. P. s.c. oraz [...] S.A. na podstawie odrębnych tytułów prawnych, co odnosiło skutek także wobec M.,

c) pominięcie, że Skarżący przy skutecznym zajęciu wierzytelności M. sp. z o.o. przy jednoczesnym istnieniu wierzytelności [...] S.A. i P. s.c., powstałych przed dniem zajęcia, byłby zobowiązany do dwukrotnej płatności tych samych kwot (wobec US oraz wobec [...] S.A. i P. s.c.) bez możliwości dochodzenia ich zwrotu.

2) naruszenie art. 453 k.c., art. 3531 k.c. i art. 9211-2 k.c. polegające na:

a) uznaniu, że samo zawarcie trójstronnej Ugody nr [...] oraz umowy z 14 grudnia 2010 r. nie stanowiło spełnienia przez Skarżącego zobowiązania pieniężnego wynikającego z umowy sprzedaży z 10 grudnia 2010 r., w sytuacji, gdy zarówno Ugoda, jak i umowa z 14 grudnia 2010 r. wywołały takie skutki, a tym samym brak było wierzytelności, która mogła być zajęta,

b) ewentualnie pominięcie, że zarówno zawarcie Ugody nr [...] i umowy z dnia 14 grudnia 2010 r., jak i przyjęcie przez Skarżącego przekazów wobec [...] S.A. i P. s.c. wywołało skutek w postaci zobowiązania osobistego doświadczenia na rzecz ww. podmiotów przez Skarżącego, które mogło być skutecznie przez te podmioty dochodzone od Skarżącego, a które odnosiło skutek również wobec zobowiązań Skarżącego wobec M. sp. z o.o.,

3) naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. polegające na:

a) zaniechaniu analizy skutków prawnych zawarcia przez Skarżącego Ugody nr [...] oraz jej skutku dla rozliczeń z M. sp. z o.o. polegającego na uregulowaniu wierzytelności wobec M. sp. z o.o. z tytułu umowy sprzedaży nieruchomości już w chwili zawarcia Ugody,

b) pominięciu skutków przyjęcia przekazu przez Skarżącego w stosunku do płatności wierzytelności bezpośrednio na rzecz P. s.c. i wpływu tych płatności w rozliczenia z M. sp. z o.o. jak również pominięciu skutków zawarcia przez Skarżącego, M. sp. z o.o. oraz P. s.c. umowy z 14 grudnia 2010 r. polegającego na uregulowaniu wierzytelności wobec M. sp. z o.o. z tytułu umów sprzedaży nieruchomości już w chwili zawarcia umowy z 14 grudnia 2010 r.,

c) bezpodstawnym uznaniu, że część ceny za nieruchomość nabywaną na podstawi umowy z dnia 10 grudnia 2010 r. stanowiła podatek od towarów i usług, i w tej części nie może być przedmiotem potrącenia i przekazu, ma w sprawie jakiekolwiek znaczenie, gdy kwestia ta pozostaje obojętna dla rozliczeń Skarżącego z M. sp. z o.o., [...] S.A. oraz P. s.c. bowiem z umowy nie wynika, że część ceny, która miała być zapłacona na rzecz [...] S.A. oraz P. s.c. przez Skarżącego, była częścią ceny w zakresie podatku od towarów i usług,

d) wybiórczej i niezgodnej ze stanem faktycznym interpretacji wyroku Sądu Okręgowego w W. z [...] kwietnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt [...], co łącznie skutkowało przyjęciem, że Skarżący był dłużnikiem wymagalnych wierzytelności przysługujących M. oraz, że wierzytelności te podlegały zajęciu pomimo, że stosunki prawne stanowiące podstawy płatności dokonywanych przez Skarżącego na rzecz [...] S.A. i P. s.c. uznanych za nieprzekazane pomimo dokonanego zajęcia, zobowiązywały Skarżącego do dokonywania płatności bezpośrednio na rzecz tych podmiotów i stanowiły samodzielne stosunki prawne, z których nie wynikały wierzytelności na rzecz M., a więc nie mogły podlegać zajęciu lub, co najmniej, działanie Skarżącego polegające na dokonaniu płatności na rzecz [...] S.A. oraz P. s. c. nie może być uznane jako bezpodstawne uchylanie się od przekazania zajętych wierzytelności.

W odpowiedzi na skargę organ administracji publicznej wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Pismem z 25 lipca 2017 r. Skarżący przedłożył wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z [...] maja 2017 r. sygn. akt [...] oddalający apelację od wyroku Sądu Okręgowego w W. z [...] kwietnia 2016 r. o sygn. akt [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;

Skarga jest niezasadna.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że sprawa niniejsza została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.). Zgodnie z treścią przywołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Materialnoprawną podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły m.in. przepisy ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. z 2012 r. poz. 1015), przy czym zgodnie z art. 18 ustawy - jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten pozwala traktować, jako pewną ciągłość postępowania z Kodeksu postępowania administracyjnego i postępowania wykonawczego unormowanego ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dlatego w przypadku, gdy jakaś kwestia nie jest uregulowana w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym, przepis ten pozwala na zastosowanie przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.

Uwzględniając powyższe regulacje należało przyjąć, że skarga jest niezasadna, Sąd nie dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

Stosownie do art. 71a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Zgodnie zaś z art. 71a § 9 u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. Nie można także zapominać, że art. 71b u.p.e.a. stanowi, że jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.

Ponadto stosownie do treści art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (art. 87 § 2 u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 89 § 3 u.p.e.a. jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.

Jak wynika z akt sprawy NUS prowadził wobec Strony postępowanie egzekucyjne na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr [...], obejmującego zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r.

NUS przed przekazaniem tytułu wykonawczego, działając w oparciu o art. 89 § 1 u.p.e.a., zawiadomieniem z dnia 8 czerwca 2011 r. zajął wierzytelności przysługujące zobowiązanej od Skarżącego. Zawiadomienia o zajęciach zostały skutecznie doręczone, zarówno dłużnikowi zajętej wierzytelności, jak i zobowiązanej. Następnie w dniu 23 sierpnia 2011 r. organ egzekucyjny skierował do skarżącej ponaglenie o niezwłoczne nadesłanie odpowiedzi na pismo dotyczące zajęcia.

W związku z niezłożeniem przez dłużnika zajętej wierzytelności, oświadczenia w zakresie uznania wierzytelności zobowiązanej, a także brakiem realizacji ww. zajęć egzekucyjnych - NUS zawiadomił Skarżącego o wyznaczonej na dzień 4 października 2011 r. kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności.

Należy zauważyć, że w myśl art. 67a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. A zatem, skoro organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, to dłużnik jest zobowiązany przekazać organowi egzekucyjnemu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności. Jak słusznie zauważył NSA w wyroku z dnia 7 sierpnia 2014r. sygn. akt II FSK 1031/13, publ. CBOSA nie do pogodzenia z celem zastosowania środka egzekucyjnego jest pozbawianie organu egzekucyjnego możliwości kontynuowania egzekucji tylko z powodu braku reakcji dłużnika na wezwanie wystosowane do niego w trybie art. 89 § 3 u.p.e.a. Stąd też zasadnie w sprawie wszczęto kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego na podstawie art. 71a § 1 u.p.e.a.

Z akt sprawy wynika, że aktem notarialnym z 10 grudnia 2010 r. Repetytorium A Nr [...] r., Skarżący jako kupujący zawarł z M. umowę sprzedaży nieruchomości i część ceny zobowiązał się zapłacić w formie przekazu na rzecz wierzycieli M. – P. z tytułu zapłaty za roboty budowlane tj. kwotę 1.000.000,00 zł do dnia 28 grudnia 2010 r., kwotę 5.000.000,00 zł, do dnia 31 stycznia 2011 r. i kwotę 816.035,29 zł, do dnia 30 września 2011 r. oraz na rzecz [...] kwotę 2.688.733,04 zł, do dnia 28 grudnia 2010 r. Poza tym kwota 2.688.733,04 zł należna bankowi [...] została objęta umową ugody nr [...] zawartą 16 marca 2011 r., na mocy której Skarżący przystąpił do długu wynikającego z umowy kredytowej, łączącej M. z [...] S.A., natomiast M. zgodnie z § 5 ust. 5 tejże umowy oświadczyła, że na czas realizacji zawartej umowy nie będzie dochodziła roszczeń majątkowych wynikających z aktu notarialnego z 10 grudnia 2010 r. Repertorium A nr [...] w tym wynikających z § 4 ust 2 i 3.

W ocenie Sądu, zasadnie organ przyjął, że zbywający nieruchomość w przedmiotowej sprawie, tj. M. nie przestała być wierzycielem. W przypadku przekazu wierzyciel nie przenosi bowiem wierzytelności z majątku zbywcy do majątku osoby trzeciej, tak jak ma to miejsce w przypadku cesji wierzytelności. W sprawie nie doszło do sukcesyjnego wstąpienia nabywcy nieruchomości w miejsce cedenta - zbywcy nieruchomości. Strony skorzystały z unormowanej w kodeksie cywilnym instytucji przekazu, która jest jednostronną czynnością prawną i nie powoduje w majątku zbywcy, jak i nabywcy takich skutków, jak w przypadku umowy cesji. Wierzytelność M. z tytułu zapłaty ceny sprzedaży na podstawie umowy z 10 grudnia 2010 r. nie została zbyta wskutek umowy zawartej pomiędzy M. a [...], a także pomiędzy M. i P. Wobec tych ustaleń, M. nadal pozostawała wierzycielem zobowiązania należnego jej od Skarżącego z tytułu umowy sprzedaży nieruchomości z 10 grudnia 2010 r., aż do momentu jej zrealizowania.

Ponadto oświadczenie M. (§ 5 ust. 5 umowy ugody nr [...] z dnia 16 marca 2011 r.), że na czas realizacji zawartej umowy nie będzie dochodziła roszczeń majątkowych wynikających z aktu notarialnego z 10 grudnia 2010 r. Repertorium A nr [...], w tym wynikających z § 4 ust 2 i 3 oznaczało, że Spółka odstąpiła od dochodzenia jej wierzytelności w stosunku do Skarżącego na określony czas, niemniej jednak wskutek treści złożonego w umowie ugody oświadczenia M. nie zwolniła Skarżącego od zapłaty jej wierzytelności. Wobec tego twierdzenie Skarżącego, że M. w związku z przystąpieniem Skarżącego do długu łączącego M. z [...], nie miała w stosunku do Skarżącego żadnej wierzytelności, nie znajduje podstaw.

Nie można też uznać, że doszło do spełnienia zobowiązania Skarżącego wobec M. już w chwili zawarcia umowy ugody z [...], ponieważ samo zawarcie umowy nie wywołuje skutku w postaci wygaśnięcia zobowiązania, lecz skutek taki powstaje dopiero w chwili spełnienia świadczenia zastępczego, o czym stanowi art. 453 k.c. Szczególną odmianą datlio in solutum jest przelew wierzytelności w miejsce wykonania- cessio in solutum. Jeżeli dłużnik przelewa na wierzyciela swoją wierzytelność wobec osoby trzeciej "dla rozliczenia się" z wierzycielem, zazwyczaj taka umowa przelewu jest dokonywana przez dłużnika w celu zapłaty (cessio solutionis causa). Zobowiązanie dłużnika wygasa, gdy dojdzie do rzeczywistego spełnienia świadczenia. Skoro zatem dotychczasowe zobowiązanie wynikające z umowy sprzedaży z 10 grudnia 2010 r. nie wygasło w chwili dokonania zawarcia umowy ugody z 16 marca 2011 r., a wykonie zobowiązania zastępczego nastąpiło później, po dacie zajęcia wierzytelności, w tym poprzez przekazanie między innymi 29 czerwca 2011 r. na rachunek banku kwoty 663.797,26 zł, to nadal w dacie zajęcia wierzytelności, które dłużnik otrzymał w dniu 22 czerwca 2011 r. - istniało wymagalne zobowiązanie do zapłaty.

Wobec powyższych ustaleń, wbrew twierdzeniom skarżącego zasadnie organy dokonały ustaleń i wykazały, że skarżący uchylał się od przekazania zajętej kwoty wierzytelności. Stosownie do treści art. 91 u.p.e.a. jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio art. 71b. Prawidłowość zachowania się dłużnika w wykonaniu zobowiązania jest oceniana z uwagi na czas, w którym zobowiązanie powinno zostać wykonane. Termin wykonania świadczenia jest w tej sytuacji rozumiany jako ostatni dzień, w którym najpóźniej świadczenie powinno zostać spełnione przez dłużnika wg treści zobowiązania. Moment ten jest zawsze dniem poprzedzającym dzień wymagalności (por. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2014r. sygn. akt II FSK 1031/13, CBOSA).

Skarżąca nie przekazywała wierzytelności organowi egzekucyjnemu, lecz regulowała w imieniu zobowiązanej spółki inne wierzytelności na podstawie umów przekazu zawieranych między skarżącą a zobowiązaną w kontrolowanym okresie.

Skarżąca, po skutecznym dokonaniu zajęcia egzekucyjnego wierzytelności wynikających z umów, powinna była przekazać należności z nich wynikające na rzecz organu egzekucyjnego. Tymczasem Skarżąca regulowała w imieniu zobowiązanej jej zobowiązania względem wierzycieli cywilnoprawnych na podstawie m.in. zawartej umów przekazu, wskutek czego dochodziło do potrąceń wzajemnych wierzytelności. Innymi słowy, realizacja ww. umów prowadziła w istocie do przekazywania kwot w imieniu zobowiązanej na rzecz innych podmiotów, które to kwoty powinny być przekazywane organowi egzekucyjnemu. Zważywszy na fakt, że wskazane powyżej działania w postaci zawierania umów przekazu dokonywane były już po zajęciu wierzytelności należy uznać, że ich zadaniem było obejście przepisów art. 89 u.p.e.a. Skarżąca nie była uprawniona do tego, aby decydować o tym na poczet, których zaległości (publicznoprawnych czy cywilnoprawnych) przekazywać ww. należności. Zasadnie zatem w sprawie zastosowano art. 71a u.p.e.a., a w konsekwencji organ egzekucyjny uprawniony był do wydania postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a.

Mając na względzie powyższe ustalenia należy uznać, że także zarzuty naruszenia przepisów postępowania są bezzasadne. Organ podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, ich ocena nie miała charakteru dowolnego, a podjęte rozstrzygnięcie znalazło swój wyraz w uzasadnieniu postanowienia. Nie naruszono tym samym, ani zasady praworządności, ani zasady prawdy obiektywnej, ani też zasady pogłębiania zaufania obywateli.

Z tych też względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.