Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 361/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust.. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 24 listopada 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Asesor WSA Małgorzata Kowalska po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2020 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] numer [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej jako: "u.s.u.s."), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] nr [...] o odmowie umorzenia K. W. nieopłaconych należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu organ wskazał, że 12 czerwca 2019 r. K. W. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wniosku poinformował, że trudna sytuacja finansowa oraz ograniczone możliwości zarobkowania nie pozwalają mu na spłatę zadłużenia. Dodatkowo wnioskodawca stwierdził, że sytuacja osobista, w tym wiek i stan zdrowia, nie pozwalają na poprawę jego sytuacji majątkowej w najbliższej przyszłości.

Decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek, stwierdzając, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne wymieniona w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Organ podniósł także, że wnioskodawca nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nie wskazał również, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, ani nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W dniu 17 października 2019 r. wnioskodawca zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że zaskarża w całości ww. decyzję i zarzuca organowi naruszenie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie. Skarżący podniósł, że ZUS nie rozpatrzył wnikliwie wszystkich przesłanek dotyczących prowadzonego postępowania upadłościowego. Zwrócił uwagę, że w ramach postępowania upadłościowego, syndyk masy upadłości spieniężył cały majątek, zaspokoił wierzycieli zgodnie z planem podziału, a następnie Sąd umorzył wobec skarżącego postępowanie upadłościowe.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych poddał analizie zebrane w trakcie prowadzonego postępowania dokumenty dołączone do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz dostępne informacje, w tym skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, "Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Organ II instancji wskazał, że z przedłożonego przez stronę oświadczenia z 13 lipca 2019 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że skarżący jest rozwiedziony, pracuje zarobkowo, świadczy umowę o pracę od 2 lipca 2018 r. do 30 września 2020 r. z wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 2.250,00 zł brutto, tj. 1.633,78 zł netto. Ponadto strona nie posiada dochodu z innych źródeł oraz nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1.184,21 zł miesięcznie, w tym czynsz: 412,57 zł, opłaty eksploatacyjne: 411,64 zł, koszty związane z leczeniem 360,00 zł. Poza zobowiązaniami wobec ZUS, dokonuje wpłaty dla komorników, którzy kilka razy w roku zajmują konto strony. Skarżący w oświadczeniu wskazał także, że nie posiada majątku ruchomego oraz nie wskazał innych składników mienia ruchomego, majątku nieruchomego, praw majątkowych, czy innych wierzytelności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że zadłużenie na koncie strony powstało, ponieważ skarżący nie opłacał w ustawowym terminie należnych ZUS składek. Organ wskazał, że skarżący prowadził działalność gospodarczą do września 2009 r. Zgodnie z bazą CEIDG przeważająca działalność gospodarcza obejmowała "uprawy rolne połączone z chowem i hodowlą zwierząt". Zgodnie z informacjami uzyskanymi z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS, od 2 lipca 2018 r. skarżący uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w [...] z siedzibą w [...] i wynagrodzenie od stycznia 2019 r. do grudnia 2019 r. kształtowało się w wysokości 2.250,00 zł brutto/miesięcznie, tj. 1.633,78 zł netto. Zgodnie z zaświadczeniem o zatrudnieniu i zarobkach, strona pracuje na stanowisku: kierownik robót budowlanych, a wynagrodzenie nie jest obciążone z tytułu wyroków sądowych, ani innych tytułów. W toku postępowania uzyskano informacje, że skarżący nie figuruje w Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych jako właściciel lub współwłaściciel żadnych nieruchomości. Stwierdzony brak nieruchomości nie jest odzwierciedleniem trudnej sytuacji materialnej, a jedynie stopnia zamożności.

Na podstawie Centralnej Ewidencji Pojazdów, uzyskano ponadto informacje, że skarżący posiada: ciągnik rolniczy BIAŁORUŚ [...] - rok produkcji 1980, samochód specjalny STARACHOWICE [...] - rok produkcji 1970, ciągnik samochodowy JELCZ [...] - rok produkcji 1989, naczepę ciężarową ZREMB [...] - rok produkcji 1989, przyczepę ciężarową ELENA [...] - rok produkcji 1988, naczepę ciężarową ZREMB [...] - rok produkcji 1981, samochód ciężarowy STARACHOWICE [...] - rok produkcji 1984, autobus JELCZ [...] - rok produkcji 1991, samochód ciężarowy MERCEDES-BENZ [...] - rok produkcji 1985, naczepę specjalizowaną ZREMB [...] - rok produkcji 1979.

Organ wskazał przy tym, że brak jest możliwości dokonania wyceny, ustalając, że wartość pojazdów jest poniżej wymaganej wartości do dokonania zastawu skarbowego (tj. poniżej 13.000,00 zł).

W dalszej kolejności ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i przywołując treść przepisów wskazał, że przywołane w nich kryteria stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Organ zaznaczył, iż spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Nie oznacza to, że spełnienie jednego z tych warunków skutkuje umorzeniem należności.

ZUS wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku skarżącego przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Organ wskazał, że wobec strony było prowadzone postępowanie upadłościowe i postanowieniem z [...], sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] w [...] ogłosił upadłość. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym oraz nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Ponadto organ ustalił, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Działalność gospodarcza została zakończona, ale nadal ciąży na stronie obowiązek uregulowania zaległych zobowiązań z tytułu jej prowadzenia. Nie został także ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne wobec strony prowadzi Dyrektor [...] Oddziału ZUS w [...]. W maju 2019 r. egzekucja została przekierowana do rachunków bankowych w Alior Bank i Santander Bank; nastąpił zbieg egzekucji z Komornikiem Sądowym, a więc nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a należności na koncie strony nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne. Organ wskazał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zatem nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Organ wskazał dalej, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Strona osiąga dochód w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. W ocenie ZUS prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie zagrozi egzystencji skarżącego, ze względu na prawnie chronioną część wynagrodzenia, która nie podlega zajęciu. W ocenie organu nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dopóki postępowanie jest w toku, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Dochodzone czynności nie doprowadziły do wyegzekwowania należności, jednakże organ nie uznał egzekucji jako całkowicie nieskutecznej. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. W toku prowadzenia postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunku bankowego w [...] Bank i [...] Bank. Nastąpił zbieg egzekucji z Komornikiem Sądowym. Egzekucja okazała się nieskuteczna, z uwagi na brak środków. Organ podkreślił przy tym, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie zamyka drogi do wszczęcia ponownej egzekucji w przypadku ujawnienia składnika majątkowego. Nie można zatem orzec o całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Mając na uwadze powyższe ZUS uznał, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem strony.

W dalszej kolejności ZUS dokonał analizy wniosku pod kątem spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej "rozporządzeniem") i przywołując treść wskazanych przepisów stwierdził, że analiza dokumentacji wykazała, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Rozpatrując sprawę ze względu na zdarzenia losowe, ZUS bada je w kontekście zdarzeń, na które zobowiązany nie miał wpływu i jednocześnie bezpośrednio pozbawiłyby dłużnika możliwości spłaty zadłużenia lub prowadzenia działalności gospodarczej, a taka sytuacja w ocenie organu nie miała w niniejszej sprawie miejsca. Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na poszczególne ubezpieczenia w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Organ wyjaśnił, że przypadku skarżącego nie ma również zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia. ZUS podkreślił, że przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Tymczasem w sprawie brak jest dowodów, że konieczność sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny uniemożliwia skarżącemu spłatę zobowiązań składkowych. W przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona niezdolność strony do wykonywania pracy zarobkowej. Skarżący nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. ZUS nie posiada potwierdzenia, że z uwagi na stan zdrowia, strona nie może osiągać dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. ZUS odnosząc się do załączonego przez stronę zaświadczenia lekarskiego wyjaśnił, że nie kwestionuje i nie bagatelizuje stanu zdrowia strony skarżącej i podchodzi do tej kwestii ze zrozumieniem, stwierdzając przy tym, że stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwia mu uzyskiwania dochodu, podnosząc, że skarżący osiąga dochód z tytułu wykonywania pracy na pełny etat.

Organ wskazał, że oceniając uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały. Podejmując decyzję o umorzeniu należy pamiętać, że jest to rozwiązanie zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia lub inne względy społeczne zobowiązany pozbawiony jest szans na uzyskiwanie dochodów, przez co nie jest możliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne. W oświadczeniu skarżący wykazał, że ponosi stałe wydatki miesięczne w kwocie 1.184,21 zł. Dysponuje dochodem z tytułu pracy w wysokości 1.633,78 zł netto/miesięcznie, co wskazuje na kwotę powyżej minimum socjalnego 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego (obliczenia Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego z grudnia 2019 r. podają kwotę 1.228,62 zł). Skarżący nie dołączył do sprawy dokumentów wskazujących na istotne okoliczności utrudniające codzienną egzystencję. Ograniczone możliwości płatnicze podnoszone przez stronę jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Nawet, gdy strona nie posiada środków na zaspokojenie należności, istnienie zaległości nie zmienia sytuacji majątkowej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji.

W przedmiotowej sprawie, zdaniem ZUS, brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter trwały. Wnioskodawca nie dołączył do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat, niezrealizowanych recept lekarskich. W związku z powyższym organ stwierdził, że można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. Stałe wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem nie stanowią nadzwyczajnych czy nieprzewidzianych wydatków. Biorąc pod uwagę powyższe nie można jednoznacznie stwierdzić, że opłacenie zaległości składkowych w dogodnych ratach, pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, czy zagroziło egzystencji.

Organ podniósł, że sytuacja finansowa strony nie nosi znamion ubóstwa. Skarżący posiada stałe źródło dochodu, które daje możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Osiąganie wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, daje mu możliwość spłaty zobowiązania w ramach dogodnych miesięcznych rat dostosowanych do jego możliwości finansowych. Organ dodał, że pomimo powoływania się na trudną sytuację materialną i dysponowania miesięcznym budżetem w wysokości minimalnego wynagrodzenia, skarżący nie powołał się na niezaspokojenie elementarnych potrzeb życiowych, nie podniósł okoliczności świadczących o trudnościach w regulowaniu stałych kosztów utrzymania, finansowaniu niezbędnych wydatków, czy też korzystanie z pomocy osób trzecich lub wsparcia ze środków pomocy społecznej. W trakcie postępowania skarżący nie wykazał, aby w związku z powołaną trudną sytuacją finansową korzystał z jakiejkolwiek formy pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony wyznaczonych do tego podmiotów. Korzystanie z takiej formy pomocy stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Organ podniósł również, że stosownie do obowiązujących przepisów, to płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Oznacza to, że każdy płatnik składek, bez wezwania ZUS, powinien w ustawowym terminie regulować należne składki.

ZUS podkreślił także, że w bieżącym roku skarżący uzyska uprawnienia do świadczenia emerytalnego, co może stanowić źródło skutecznej egzekucji. Zauważył również, że niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swoich zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy chociażby w systemach spłat ratalnych, które zostały ustalone na ich wniosek, a przy tym dostosowane do ich bieżącej sytuacji.

Organ argumentował dalej, że zobowiązania składkowe mają charakter priorytetowy i powinny być regulowane w pierwszej kolejności, gdyż z kwot zgromadzonych w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych realizowane są zadania w zakresie świadczeń długoterminowych (renty, emerytury) oraz świadczeń krótkoterminowych (zasiłki z ubezpieczenia chorobowego, wypadkowego), podkreślając ponownie, że w bieżącym roku skarżący uzyska uprawnienia do przyznania świadczenia emerytalnego, więc skorzysta z systemu ubezpieczeń społecznych. Skarżący również korzysta z systemu ubezpieczenia zdrowotnego, np. przez leczenie się w publicznych placówkach służby zdrowia.

ZUS wyjaśnił, że nie kwestionuje możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową strony, ale stwierdził, że jest to niewystarczające do umorzenia. Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. W. zaskarżył powyższą decyzję organu w całości i zarzucił jej naruszenie:

1. art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności sprawy mających wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez nieustalenie, czy zaległości będące przedmiotem wniosku istnieją, nie uległy przedawnieniu;

2. art. 28 ust. 3 pkt 4b u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie w sprawie, pomimo że zachodzą przesłanki do umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne z powodu umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec strony pod sygnaturą akt [...] pod nadzorem Sądu Rejonowego dla [...];

3. art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie w sprawie pomimo umorzenia egzekucji komorniczych wobec braku majątku;

4. § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez ich niezastosowanie w sprawie pomimo istnienia okoliczności uzasadniających ich zastosowanie.

W oparciu o wskazane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji z dnia [...] nr [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ZUS.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Niniejsza sprawia została przekazana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III z 28 października 2020 r. (k. 23 akt sądowych) w związku z intensyfikacją rozwoju epidemii COVID-19 (na dzień 28.10.2020 r. zanotowano 18 820 nowych przypadków zachorowań oraz 236 zgonów) i wprowadzeniem dodatkowych ograniczeń, nakazów i zakazów związanych z objęciem całego kraju strefą czerwoną, jak również w oparciu o zarządzenie nr 29/2020 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 19 października 2020 r.

Informacja o odwołaniu rozpraw w WSA w Łodzi oraz o przekazaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym została przekazana stronom pismami z 29.10.2020 r. (k. 24 i 25 akt sądowych).

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta zaś, na mocy § 2 art. 1 w/w ustawy sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wyżej wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność, tj. zgodność z prawem zaskarżonego aktu, a mówiąc ściślej, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przy czym stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie przedmiot skargi stanowi decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] o odmowie umorzenia K. W. należności z tytułu składek, wydana na podstawie art. 83 ust. 4 w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 300- dalej: u.s.u.s.), w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365 - dalej: "rozporządzenie").

Wyjaśnić na wstępie należy, że rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek jest podejmowane w ramach instytucji uznania administracyjnego, o czym stanowi użyte w art. 28 u.s.u.s. sformułowanie "należności z tytułu składek mogą być w umarzane w całości lub w części". Powyższe oznacza, że organ administracji ma prawo wyboru, co do treści rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, z tym jednak zastrzeżeniem, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a jego uzasadnienie wymaga powołania się na konkretne dowody lub fakty (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2018 roku, I GSK 1944/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazać trzeba również, że proces podejmowania przez organ decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter dwuetapowy. W pierwszej kolejności organ administracji publicznej, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy, tj. przede wszystkim badając sytuację majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają którejś z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. W razie stwierdzenia, że okoliczności te nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości, wyłączona jest możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla strony sprawy. Natomiast drugi etap ma miejsce jedynie wtedy, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem zadłużenia. Co jednak istotne, nawet stwierdzenie występowania w sprawie przesłanek przemawiających za umorzeniem składek, nie obliguje organu do skorzystania z niniejszej instytucji. Organ może bowiem nadal odmówić umorzenia składek, działając w granicach administracyjnego uznania. Na gruncie powyższych rozważań uprawnione jest stwierdzenie, że najistotniejsze w przedmiocie rozstrzygnięcia przez organ wniosku o umorzenie zaległych składek jest wszechstronne i wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej, osobistej i rodzinnej strony wnoszącej o umorzenie zadłużenia. Przy czym to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust 1 pkt 1-3 rozporządzenia.

Wyjaśnienia także wymaga, że sądowa kontrola decyzji opartych na uznaniu administracyjnym jest ograniczona i sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., SA/Sz 2548/00). Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Przechodząc do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z uwzględnieniem ust. 2-4. Co za tym idzie, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Na mocy art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zdaniem Sądu, organ słusznie uznał, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w rozumieniu wyżej przywołanego przepisu.

Organ prawidłowo ustalił, że w stosunku do strony prowadzone było postępowanie upadłościowe i postanowieniem z [...] (prawomocnym od 11 lutego 2010 r.), sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] w [...] ogłosił upadłość, w związku z tym organ trafnie wskazał, że przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2 nie ma zastosowania, bowiem nie dotyczy okoliczności wskazanych w tym przepisie, tj. oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenia postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.). Organ ustalił również, że w niniejszej sprawie nie zachodziła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4b u.s.u.s., tj. nie nastąpiło zaspokojenia należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym oraz nie zachodził w niniejszej sprawie przypadek niezaspokojenia należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, o którym stanowi art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s. Ponadto organ ustalił, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie znajduje zastosowania. Organ stwierdził także, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ wyjaśnił kolejno, że w niniejszej sprawie nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne, wskazując, że postępowanie egzekucyjne wobec strony prowadzi Dyrektor [...] Oddziału ZUS w [...]. W maju 2019 r. egzekucja została przekierowana do rachunków bankowych w [...] Bank i [...] Bank oraz nastąpił zbieg egzekucji z Komornikiem Sądowym, a więc nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. ZUS wyjaśnił przy tym, że o ile przeprowadzona egzekucja z rachunków bankowych strony okazała się nieskuteczna, z uwagi na brak środków i organ umorzył postępowanie egzekucyjne w tym zakresie, to okoliczność ta – jak słusznie wskazał organ nie zamyka drogi do wszczęcia ponownej egzekucji w przypadku ujawnienia składnika majątkowego. Z prawidłowo poczynionych przez organ ustaleń faktycznych wynika, że skarżący od 2 lipca 2018 r. uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w [...] z siedzibą w [...] i wynagrodzenie od stycznia 2019 r. do grudnia 2019 r. kształtowało się w wysokości 2.250,00 zł brutto/miesięcznie, tj. 1.633,78 zł netto. Zgodnie z zaświadczeniem o zatrudnieniu i zarobkach, strona pracuje na stanowisku: kierownik robót budowlanych, a wynagrodzenie nie jest obciążone z tytułu wyroków sądowych, ani innych tytułów. Nie można zatem orzec o całkowitej nieściągalności zadłużenia. Na podstawie Centralnej Ewidencji Pojazdów, uzyskano także informacje, że skarżący posiada: ciągnik rolniczy BIAŁORUŚ [...] - rok produkcji 1980, samochód specjalny STARACHOWICE [...] - rok produkcji 1970, ciągnik samochodowy JELCZ [...] - rok produkcji 1989, naczepę ciężarową ZREMB [...] - rok produkcji 1989, przyczepę ciężarową ELENA [...] - rok produkcji 1988, naczepę ciężarową ZREMB [...] - rok produkcji 1981, samochód ciężarowy STARACHOWICE [...] - rok produkcji 1984, autobus JELCZ [...] - rok produkcji 1991, samochód ciężarowy MERCEDES-BENZ [...] - rok produkcji 1985, naczepę specjalizowaną ZREMB [...] - rok produkcji 1979.

Jak wynika z akt sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a zatem wbrew stanowisku strony nie zaistniała w niniejszej sprawie przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Wskazać przy tym należy, że przepis art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. nie daje też Sądowi ani organowi orzekającemu w przedmiocie umorzenia, prawa do dokonania oceny czy w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, ma miejsce bezskuteczność egzekucji. Zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. całkowita nieściągalność będzie miała miejsce wtedy, kiedy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2017 r., II GSK 1489/17, Lex numer 2346619).

W powyższych okolicznościach faktycznych argumentacja skarżącego, iż syndyk masy upadłości spieniężył cały majątek, zaspokoił wierzycieli zgodnie z planem podziału, a następnie Sąd umorzył wobec skarżącego postępowanie upadłościowe, jak również okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec strony pod sygnaturą akt [...] pod nadzorem Sądu Rejonowego dla [...] nie mogła odnieść zamierzonego skutku.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę podziela pogląd WSA w Warszawie wyrażony w wyroku z 15.12.2009 r. (sygn. V SA/Wa 969/09), zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przestanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Tym samym organ trafnie stwierdził, że z tych powodów nie zachodzą wobec skarżącej przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Organ słusznie uznał również, że działalność gospodarcza została zakończona, ale na stronie nadal ciąży na stronie obowiązek uregulowania zaległych zobowiązań z tytułu jej prowadzenia, które nie uległy przedawnieniu. Odnosząc się do kwestii przedawnienia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił szczegółowo w uzasadnieniu decyzji z dnia [...], utrzymanej następnie decyzją z [...], przyczyny i okoliczności powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowane doręczeniem upomnień przedegzekucyjnych w okresie od 04.2002 r – 18.09.2013 r, jak również postępowaniem upadłościowym. Zasadnym jest zatem w ocenie Sądu twierdzenie Zakładu, że zadłużenie skarżącego względem ZUS jest aktualne i wymagalne. Wskazać przy tym należy, że kwestia przedawnienia nieopłaconych należności z tytułu składek była przedmiotem badania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który w wyroku z 26 kwietnia 2017 roku, sygn. akt III SA/Łd 129/17 stwierdził, że organ wyczerpująco wyjaśnił kwestię przedawnienia, uznając, że w świetle przedstawionych dowodów, na tle obowiązujących przepisów prawa, nie ulega wątpliwości, że należności składkowe obciążające skarżącego nie uległy przedawnieniu. Okoliczności w tym zakresie nie zostały zakwestionowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2018 roku, sygn. akt II GSK 2937/17, który kontrolując wyrok WSA w Łodzi uznał, że przeprowadzone przez organ ustalenia i ich ocena dają podstawę, by twierdzić, że interes indywidualny i interes publiczny były przez organ należycie rozumiane i należycie wyważone. NSA stwierdził, że przyjęcie, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, byłoby przedwczesne i nieuzasadnione i tym samym oddalił skargę, uchylając przy tym wyrok Sądu I instancji, który zlecił organowi przeprowadzenie szczegółowej analizy dochodów i wydatków skarżącego w kontekście realnej możliwości podjęcia spłaty zadłużenia.

Kwestią, która pozostaje do rozważenia jest przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W ocenie Sądu organ słusznie uznał, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy prowadzi do wniosku o braku podstaw do umorzenia należności w oparciu o zapisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Szczegółowe warunki umorzenia tych należności zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., rozporządzeniu z 2003 r.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd podziela stanowisko przyjęte w dotychczasowym orzecznictwie, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc pojęciem niedookreślonym. Zgodnie jednak z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych. Nie każda bowiem potrzeba, to potrzeba niezbędna.

W oświadczeniu skarżący wykazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i ponosi stałe wydatki miesięczne w kwocie 1.184,21 zł. Dysponuje dochodem z tytułu pracy w wysokości 1.633,78 zł netto/miesięcznie, co – jak słusznie wskazał organ wskazuje na kwotę powyżej minimum socjalnego 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego. Skarżący ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1.184,21 zł miesięcznie, w tym czynsz: 412,57 zł, opłaty eksploatacyjne: 411,64 zł, koszty związane z leczeniem 360,00 zł. Organ trafnie zważył przy tym, że skarżący nie dołączył do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat, czy niezrealizowanych recept lekarskich. W związku z powyższym organ trafnie stwierdził, że można domniemywać, iż realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. Należało zgodzić się z organem, że ograniczone możliwości płatnicze podnoszone przez stronę jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Niewątpliwie stałe wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem nie stanowią nadzwyczajnych, czy nieprzewidzianych wydatków. Sytuacja finansowa strony nie nosi zatem znamion ubóstwa. Skarżący posiada stałe źródło dochodu, które daje możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Osiąganie wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, daje mu możliwość spłaty zobowiązania w ramach dogodnych miesięcznych rat dostosowanych do jego możliwości finansowych. Co więcej, pomimo podkreślanej trudnej sytuacji materialnej w jakiej się znajduje, skarżący nie wykazał, że jest zmuszony do korzystania z jakiejkolwiek formy pomocy społecznej, co jest dowodem na to, że jego sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna, aby spłata zadłużenia pozbawiała go środków do życia, tym bardziej, ze skarżący nie wykazał, że posiada zadłużenie np. w opłatach eksploatacyjnych za mieszkanie, czy też w opłatach za prąd. Ponadto z prawidłowo poczynionych przez organ ustaleń faktycznych wynika, że strona poza zobowiązaniami wobec ZUS, dokonuje wpłaty dla komorników, którzy kilka razy w roku zajmują konto strony. Dodatkowo, z ustaleń organu wynika, iż w bieżącym roku skarżący uzyska uprawnienie do świadczenia emerytalnego, co może stanowić źródło skutecznej egzekucji. W toku postępowania uzyskano także informacje, że skarżący nie figuruje w Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych jako właściciel lub współwłaściciel żadnych nieruchomości. Stwierdzony brak nieruchomości – jak słusznie wskazał organ nie jest odzwierciedleniem trudnej sytuacji materialnej, a jedynie stopnia zamożności.

Wobec powyższego Sąd stwierdza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób prawidłowy uznał, iż fakt osiągania przez skarżącego stałego miesięcznego dochodu z tytułu wykonywanej pracy, który to dochód przekracza kwotę minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa domowego, wynoszącą w grudniu 2019 r. 1.228,62 zł (w okresie złożenia przez stronę wniosku o umorzenie zaległości), nie pozwala na stwierdzenie, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zasadności powyższego stwierdzenia nie przeczy okoliczność prowadzenia w stosunku do skarżącego egzekucji administracyjnej z wynagrodzenia za pracę, gdyż potrącane przez organ egzekucyjny kwoty, uwzględniają minimum egzystencji zobowiązanego. Ponadto, jak organ administracji podkreślił, ciążące na skarżącym zobowiązania z tytułu zaległych składek nie muszą zostać uregulowane w formie jednorazowej spłaty, gdyż stronie przysługuje prawo wystąpienia z wnioskiem o zawarcie układu ratalnego, dostosowanego do jej możliwości płatniczych.

Wyjaśnić przy tym należy, że płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy również wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na poszczególne ubezpieczenia w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

W ocenie Sądu, w sprawie nie występuje także trzecia z przesłanek umorzenia należności składkowych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r., odnosząca się do przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem jego rodziny, co pozbawiałoby stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia wymaga, że Sąd podobnie jak organ nie podważa istnienia poważnych schorzeń skarżącego, jednakże ich występowanie nie uniemożliwia stronie uzyskiwania dochodu. Skarżący nie przedłożył bowiem żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, iż z uwagi na swój stan zdrowia nie jest zdolny do podjęcia pracy zawodowej. Wręcz przeciwnie, jak już wcześniej wskazano skarżący jest osobą aktywną zawodowo, pracuje i osiąga z tego tytułu stałe dochody.

Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia - nie każda choroba zobowiązanego umożliwia umorzenie zaległych składek, lecz tylko taka, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (por. m.in. wyroki NSA z dnia: 8 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 318/16; 29 września 2011 r., sygn. akt II GSK 913/10). Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Wobec powyższego, jak również mając na uwadze treść złożonego oświadczenia skarżącego, co do prowadzenia przez niego jednoosobowego gospodarstwa domowego, w sprawie oczywiste jest, że nie wystąpiła przesłanka "konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny".

Tym samym za prawidłowe uznać należał stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co do braku podstaw umorzenia przedmiotowych należności, w oparciu o przesłanki wymienione w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r.

ZUS prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia i w tym zakresie nie przekroczył granic swobodnego uznania. Dokonał analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego, prawidłowo wyważając interes społeczny i interes strony, co znalazło odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania i prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, a wywiedzione wnioski są efektem swobodnej oceny dowodów.

Należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek należnych ZUS ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni, dlatego dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych ZUS musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie organ zasadnie uznał, że ustalone w sprawie możliwości płatnicze skarżącego pozwalają na systematyczne regulowanie należności, choćby w formie układu ratalnego. Organ publiczny, w ramach gospodarowania środkami publicznymi, nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji gdy zobowiązany ma obiektywną możliwość spłacania zaległości – choćby w systemie ratalnym.

Wskazać także należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

R.T.