Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 139/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 30 listopada 2015 r.; sygn. akt III SA/Gl 1547/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2015 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Do skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego J. P. załączył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Wskazał, że od września 2011 r. prowadził działalność gospodarczą pod firmą PPHU P. J. P., której głównym przedmiotem była hurtowa sprzedaż paliw i produktów pochodnych. Od lutego 2014 r. jego sytuacja uległa pogorszeniu, gdyż Naczelnik Urzędu Celnego w K. wszczął postępowanie podatkowe w sprawie określenia prawidłowej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych. Wydanym w tym zakresie decyzjom nadał rygor natychmiastowej wykonalności, a majątek wnioskodawcy zabezpieczył poprzez zajęcie rachunków bankowych, co w konsekwencji uniemożliwiło dalsze prowadzenie działalności. J. P. wskazał, że pokrył koszty wniesionych skarg w 21 sprawach (łącznie 18 000 zł), a równolegle z rozpoznawaną sprawą zainicjowanych jest 76 innych spraw.

Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie z żoną i dwiema małoletnimi córkami. Jedynym źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie za pracę żony w kwocie 2 700 zł netto. Wszyscy zamieszkują w domu o pow. 118 m2, będącym własnością jego córek. Wydatki związane z jego utrzymaniem oszacowano w następujący sposób: 777 zł (podatek od nieruchomości – opłata roczna), 40 zł (wywóz śmieci), 4.000 zł (opłata roczna za opał), 200 zł (energia elektryczna), 65 zł (telefon i internet), 70 zł (woda). Dodatkowo na wyżywienie małżonkowie wydatkują średnio 1 700 zł, a na środki czystości i higieny osobistej 500 zł miesięcznie, zakup paliwa ok. 500 zł, a na leczenie 150 zł. Wskazał, że strata jego firmy za pierwszy kwartał 2015 r. wyniosła 65 451,54 zł. Ze względu na trudną sytuację materialną zmuszeni są z żoną korzystać z pomocy rodziców.

Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano m.in. wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego żony, zeznania podatkowe za 2014 r. oraz postanowienie SR K.-W. z [...] września 2015 r., sygn. akt [...] w sprawie oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku z uwagi na brak wystarczających środków na zaspokojenie kosztów postępowania. Nadesłano składane przez firmę skarżącego deklaracje VAT-7 za okres od stycznia do maja 2015 r., zestawienie do zaliczek na rozliczenie roczne za pierwsze pięć miesięcy 2015 r. oraz rachunek zysków i strat.

Referendarz sądowy postanowieniem z 27 października 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

WSA w G. zaskarżonym postanowieniem z 30 listopada 2015 r. również odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych.

Zdaniem Sądu, brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie pozostają bowiem niewyjaśnione kwestie, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Pomimo wezwania referendarza do akt sprawy nadesłano jedynie dwa spośród trzech rachunków bankowych prowadzonych przez żonę wnioskodawcy. Z tego nieudokumentowanego rachunku bankowego żona skarżącego w sposób regularny i znaczny zasila swoje konto bankowe prowadzone w ING Bank Śląski S.A. Nieprawdziwe okazało się także oświadczenie skarżącego co do braku posiadanych oszczędności, bowiem saldo dostępne na koncie bankowym jego żony, po opłaceniu ponoszonych wydatków, wynosiło w lipcu 3400,69 zł, w sierpniu 2930,33 zł i we wrześniu 3783,08 zł.

Niejasna okazała się również sprawa działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego. Z zeznania podatkowego PIT-36 za 2014 r. z działalności tej wypracowano dochód w kwocie 58 574,52. Pomimo tego, że skarżący w sprzeciwie wyjaśnił, iż jego żona obecnie nie uzyskuje dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, to jednak nie nadesłał żadnych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń.

Zażalenie na powyższe orzeczenie wniósł J. P., wskazując, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się błędnej oceny zebranego materiału dowodowego, a w efekcie dokonał nieprawidłowej oceny sytuacji finansowej skarżącego, która w istocie uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

Skarżący zarzucił Sądowi pominięcie kluczowej kwestii, tj. bezskutecznie toczących się postępowań egzekucyjnych na kwotę przekraczającą 3 500 000 zł oraz wydania przez Sąd Rejonowy postanowienia o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, co dowodzi, iż skarżący nie posiada żadnych środków umożliwiających przeprowadzenie takiego postępowania. Ponadto Sąd pominął fakt, iż wniosek dotyczy 76 skarg w sprawach bardzo do siebie zbliżonych, dlatego właśnie w kontekście ilości postępowań należało ocenić zdolności finansowe skarżącego. W odniesieniu do przelewów własnych, pochodzących z nieudokumentowanego konta skarżący wyjaśnił, że jest to subkonto oszczędnościowe, co do którego bank nie przewiduje możliwości uzyskania wyciągu. Podniósł, że uwadze Sądu umknęło, iż konto to jest wcześniej zasilane pieniędzmi pochodzącymi z wynagrodzenia U. P., po czym stosownie do bieżących potrzeb pieniądze przelewane są z powrotem na konto właściwe. Konieczność utrzymywania salda w wysokości między 2 000 zł a 3 000 zł skarżący wytłumaczył koniecznością zapewnieniem bezpieczeństwa finansowego jego dzieciom na wypadek nagłej choroby czy przypadków losowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu argumentację Sądu pierwszej instancji.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Dofinansowanie ze Skarbu Państwa powinno zatem sprowadzać się do przypadków szczególnie trudnych, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Z powoływanego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że skarżący nie przedstawił wiarygodnych informacji dotyczących jego faktycznej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Słusznie zwrócił uwagę, iż wnioskodawca udokumentował stan tylko dwóch z trzech posiadanych rachunków bankowych prowadzonych przez jego żonę. Zachowanie takie budziło uzasadnione wątpliwości co do tego, czy wnioskodawca nie ukrywa okoliczności, które pozwoliłyby należycie ocenić sytuacją majątkową i dochody małżonków. Wyjaśnienia J. P. nakierowane na wykazanie, że wpływy z trzeciego rachunku oszczędnościowego wynikają z wcześniejszego jego zasilenia częścią wynagrodzenia za pracę, nie wytrzymują konfrontacji ze zgromadzonym materiałem źródłowym. Jak wynika z analizy przelewów wychodzących i przychodzących spornego rachunku bankowego w okresie od 6 lipca do 3 października 2015 r. odnotowano tylko dwie wpłaty na omawiane subkonto oszczędnościowe, każda w wysokości 1000 zł, natomiast przelewów własnych z konta oszczędnościowego na konto podstawowe odnotowano 7, na łączną kwotę 6200 zł. Powyższe świadczy o tym, że na koncie oszczędnościowym ulokowane są środki finansowe pochodzące także z innego źródła, aniżeli wynagrodzenie U. P., których skarżący nie chce wyjawić. Brak jest podstaw do dania wiary wyjaśnieniom J. P., iż niemożliwe jest otrzymanie z banku wyciągu z rachunku oszczędnościowego, tym samym uchylenie się od jego przedstawienia należy odczytać jako niewywiązanie się z obowiązku rzetelnego wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.. W orzecznictwie dominujący jest pogląd, w świetle którego w przypadku gdy strona uchyla się od przedstawienia informacji na temat jej sytuacji rodzinnej, bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (v. m.in. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8).

Na ocenę możliwości płatniczych skarżącego nie ma też wpływu wydane wobec niego postanowienie Sądu Rejonowego K.-W. w K. o oddaleniu wniosku o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku.

Jak wskazano w treści ww. postanowienia wartość posiadanego majątku wnioskodawcy stanowi kwotę 90000 zł, co przy przewidywanych kosztach postępowania upadłościowego (ok. 100000 zł) determinowało nieuwzględnienie wniosku. Jednakże należy zauważyć, że w tym samym orzeczeniu Sąd zawarł postanowienie o oddaleniu wniosku J. P. o zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśnił, iż wydatki związane z pokryciem kosztów postępowania muszą być traktowane co najmniej równorzędnie, a nawet priorytetowo w stosunku do innych wydatków. Podkreślił, iż stan pogarszającej się sytuacji finansowej przedsiębiorstwa dłużnika utrzymywał się od 2014 r., stąd dłużnik winien liczyć się z koniecznością wcześniejszego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz zapewnić środki potrzebne na pokrycie kosztów postępowania, czego jednak nie uczynił.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący wiedząc, że w grudniu 2014 r. zostały wszczęte przez Naczelnika Urzędu Celnego w K. postępowania podatkowe w zakresie określenia wysokości zobowiązania podatkowego powstałego w podatku akcyzowym, w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym olejów smarowych, winien był się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe.

Na uwagę zasługuje także fakt, że w treści urzędowego formularza skarżący nie deklarował posiadania żadnych oszczędności, natomiast z treści przedłożonych wyciągów wynika, że saldo dostępne na koncie bankowym jego żony po opłaceniu ponoszonych wydatków wynosiło w okresie lipiec-sierpień 2015 r. kwoty po ponad 3 000 zł. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Jeżeli natomiast strona ma środki majątkowe, w szczególności zaś posiada zgromadzone oszczędności pieniężne, to powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Zgromadzone oszczędności oraz stały miesięczny dochód wyklucza przyznane prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oświadczenie skarżącego, iż oszczędności stanowią zabezpieczenie ewentualnych wydatków związanych z wypadkami losowymi, nie może stanowić okoliczności dającej podstawę do przyznania prawa pomocy.

Jak wynika z wyjaśnień J. P., z uwagi na skarżone decyzje był on zmuszony zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej, przez co nie uzyskuje obecnie żadnych dochodów. Na potwierdzenie powyższego załączył decyzję Prezydenta Miasta J. – Powiatowego Urzędu Pracy w J. z [...] września 2015 r. o uznaniu J. P. za osobę bezrobotną z dniem [...] września 2015 r. bez prawa do zasiłku. Nie można stwierdzić, aby skarżący nie miał możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia i osiągania dochodów. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania własnych możliwości zarobkowych oraz niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone. Fakt, że skarżący jest bezrobotny nie zwalnia go z aktywnego poszukiwania zatrudnienia we własnym zakresie w celu zapewnienia sobie i rodzinie dodatkowych środków finansowych.

Wbrew temu co twierdzi strona, Sąd pierwszej instancji kompleksowo zbadał sytuację finansową wnioskodawcy pod kątem zdolności poniesienia przez niego kosztów sądowych. W powyżej nakreślonym celu, Sąd uwzględnił wszelkie wpływające na tę sytuację okoliczności. Zupełnie nietrafne były twierdzenia strony, które próbowały tę argumentację podważać. Sąd słusznie bowiem uznał, że niezbędne było sięgnięcie m.in. do trzeciego rachunku bankowego małżonki wnioskodawcy. Brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie pozwala przyjąć, że strona wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. postanowienia NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOiSA). Oznacza to również, że inne wydatki takiego przedsiębiorcy nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi. Co więcej, oczekuje się, że mając na względzie wspomniane wyżej ryzyko podmiot taki będzie dysponował stosownymi rezerwami na partycypowanie w kosztach sądowych.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.