Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 965/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28, art. 46 ust. 1, art. 47
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] października 2009r. Z. L. zwrócił się do Inspektoratu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami za zatrudnionych pracowników - w łącznej kwocie 11.284,62 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał na swoją trudną sytuację materialną.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] grudnia 2009r. nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1-4 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r. nr 11 poz. 74 ze zm. zwana dalej u.s.u.s.) odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenie społeczne za okres od marca do października 1999r. w łącznej kwocie 1.456,08 zł., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres j.w. w łącznej kwocie 204,54 zł. oraz odsetek naliczonych na dzień [...] października 2009r. w łącznej kwocie 7.522,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, iż Z. L. od 2001r. pobiera z KRUS rentę, w związku z trwałą niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym, której wysokość od marca 2009r. wynosi [...] zł miesięcznie, z czego część świadczenia w kwocie [...] zł. jest zawieszona w związku z posiadaniem wraz z żoną gospodarstwa rolnego. Małżonka, jak wskazał ZUS otrzymuje z KRUS emeryturę w wysokości [...] zł, z czego kwota [...] zł. uległa zawieszeniu również z uwagi na fakt posiadania gospodarstwa rolnego. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i nie ma na utrzymaniu innych osób, otrzymał również w miesiącu styczniu i kwietniu 2009r. zasiłek celowy z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R.

Organ rentowy zaznaczył ponadto, iż zobowiązany jest wraz z żoną właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowych, położonych w miejscowości K., które to grunty są dzierżawione przez A. L. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., jak podał ZUS prowadzi w stosunku do wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne z tytułu zaległości podatkowych w podatku gruntowym.

Organ I instancji w dalszej części uzasadnienia odwołał się do przesłanek umorzenia należności, które reguluje dyspozycja art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Źródłem utrzymania płatnika, jak wskazał ZUS jest świadczenie rentowe, a należności z tytułu składek dochodzone są za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., postępowanie w tym przedmiocie nie zostało zakończone i nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zobowiązany dysponuje majątkiem nieruchomym, na którym Zakład dokonał zabezpieczenia długu, zatem nie można co organ podkreślił przyjąć, iż w sprawie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności.

Należności za pracowników mogą być umarzane, jak podał ZUS jedynie w sytuacji stwierdzenia całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., która w omawianej sprawie nie zachodzi.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Z. L. wskazał na okoliczności, które jego zdaniem mają wpływ na trudną sytuację materialną w jakiej się znalazł m.in. brak refundacji składek za pracowników ze strony Urzędu Pracy w P., decyzja lekarza weterynarii o zamknięciu zakładu, pobyt w szpitalu psychiatrycznym, zawieszenie części należnej renty z KRUS. W ocenie zainteresowanego organ rentowy powinien umorzyć zaległe składki, z uwagi na przedstawione okoliczności, do wniosku dołączył stosowne dokumenty.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w imieniu którego działa Prezes decyzją z [...] stycznia 2010r. nr [...] wydaną w powołaniu na art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję ZUS.

W uzasadnieniu swego stanowiska Prezes ZUS podniósł, iż w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności oraz na szczególnych warunkach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

Organ odwoławczy podkreślił, iż obecny brak możliwości płatniczych ze strony wnioskodawcy nie przesądza o trwałej nieściągalności długu. W dniu [...] września 2007r. ZUS dokonał zabezpieczenia wierzytelności poprzez wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości zobowiązanego. W opinii organu rentowego zła sytuacja finansowa małżonków wynika m.in. z faktu zwolnienia dzierżawcy gospodarstwa rolnego z ponoszenia kosztów dzierżawy, poprzez pozbycie się możliwości uzyskania dochodu, co nie poprawi sytuacji materialnej rodziny.

Przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, nie mogą stanowić, jak wskazał organ odwoławczy okoliczności dotyczące powodu zakończenia prowadzonej działalności m.in. brak refundacji składek za pracowników przez Urząd Pracy w P.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z [...] stycznia 2010r. Z. L. wniósł o zmianę obu decyzji, ich uchylenie i obciążenie składkami Urzędu Pracy w P. lub ewentualnie o ich umorzenie i zwolnienie skarżącego z obowiązku ich płacenia.

Wedle autora skargi, co podnosił już na etapie postępowania przed organami administracyjnymi, to Urząd Pracy w P. winien refundować składki za pracowników, a nie pracodawca. Z. L. wskazał także na trudną sytuację materialną w jakiej się znalazł, niską rentę wypłacaną z KRUS oraz na przebytą chorobę psychiczną.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Decyzja o odmowie umorzenia należności składkowych jest zgodna z przepisami prawa.

W tym miejscu wskazać należy, iż rola Sądu sprowadza się do kontroli zastosowania oraz wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego dokonanego przez organ i ustalenia czy organ uzasadnił swój wybór, czy nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę oraz czy nie pominął istotnych dla sprawy elementów materiału dowodowego.

Na wstępie należy podkreślić, iż przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest odmowa umorzenia należności składkowych, z wniosku Z. L. z [...] października 2009r. i w tym zakresie Sąd bada zgodność zaskarżonej decyzji z prawem.

Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też rozpatrując niniejszą skargę, nie mógł uwzględnić wniosku w niej zawartego a dotyczącego "zmiany decyzji (...) obciążenie składkami ZUS Urzędu Pracy w P. (...) a w ostateczności o umorzenie i zwolnienie z tych zobowiązań". Należy wyjaśnić, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd zaznacza, ponownie że był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie.

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych z 13 października 1998r. w art. 46 ust. 1, nakłada obowiązek opłacania należności z tytułu składek przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą, płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę za zasadach i w wysokości określonych w ustawie z 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r. nr 8, poz. 60 ze zm.), o czym stanowi art. 23 u.s.u.s.

Z. L. prowadząc w okresie od [...] lipca 1998r. do [...] października 1999r. działalność gospodarczą w zakresie "[...]" w miejscowości K. gm. R. był zobowiązany do opłacania składek za zatrudnionych pracowników, sam nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu, gdyż był objęty ubezpieczeniem społecznym rolników.

W dniu [...] października 2009r. zobowiązany zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności za zatrudnianych pracowników z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres marzec - październik 1999r. w łącznej kwocie 1.660,62 zł. wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 7.522,00 zł. naliczonymi na dzień złożenia wniosku wraz z kosztami upomnienia w kwocie 140,80 zł. oraz umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 1.961,20 zł.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części w trybie art. 28 ust. 2 i 3 przytoczonej wyżej ustawy, oprócz składek w części finansowanych przez ubezpieczonych, które na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie podlegają umorzeniu.

Wspomniany wyżej art. 28 u.s.u.s. stanowi że:

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Dokonując analizy zacytowanych przepisów art.28 u.s.u.s. nie można mieć żadnych wątpliwości, że decyzja o umorzeniu należności składkowych ma charakter decyzji uznaniowej. Oznacza to tyle, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek ustalenia, czy zachodzą okoliczności wskazane w treści wniosku i czy spełnione są przesłanki całkowitej nieściągalności. Instytucja umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, czy to wprost z majątku dłużnika, czy też poprzez ewentualne wykorzystanie instytucji przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Z ustaleń poczynionych przez organy administracji, które Sąd podziela, w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia. Od dnia [...] grudnia 2005r. toczy się wobec Z. L. postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., jakkolwiek bez widocznych efektów. Pomimo, że dłużnik zakończył prowadzenie działalności (decyzja Wójta Gminy B. z [...] marca 2000r.), posiada on składniki majątku, z którego ZUS może egzekwować należności. W dniu [...] września 2007r. Inspektorat ZUS w P. zabezpieczył wierzytelność z tytułu zaległych składek poprzez wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości dłużnika. Jest to gospodarstwo rolne położone w miejscowości K. gm. R. o powierzchni [...] ha przeliczeniowych, którego skarżący jest współwłaścicielem wraz z małżonką na zasadach wspólności ustawowej. Zła sytuacja finansowa małżonków L. może być uznana za pogłębioną m.in. z powodu podjętych przez nich decyzji w kwestii zwolnienia dzierżawcy gospodarstwa rolnego A. L. z ponoszenia kosztów wynikających z umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] maja 2007r., które to grunty jednocześnie są objęte przyznaniem jej płatności w ramach środków unijnych (decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] listopada 2008r. nr [...] i [...]), i z którego dzierżawca osiąga określony dochód.

Z. L. od roku 2001 ma przyznane prawo do renty na podstawie decyzji Prezesa KRUS z [...] marca 2009r., ustanowionej w kwocie [...] zł, z czego część uzupełniająca świadczenia w kwocie [...] zł. jest zawieszona w związku z posiadaniem przez niego z żoną gospodarstwa rolnego, a których wysokość była przedmiotem sporu sądowego z KRUS, co dowodzi że wysokość świadczeń może ulec zmianie. Ponadto czego dowodzi wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z [...] września 2008r. w sprawie o sygn. akt [...] , dołączony przez skarżącego do skargi, wygrał on sprawę dotyczącą obowiązku zwrotu nadpłaconych świadczeń rentowych, co będzie brane pod rozwagę przez KRUS przy decydowaniu w zakresie zasadności zawieszenia części świadczenia. Faktyczna kwota, którą skarżący uzyskuje wraz z małżonką to w dacie wydawania decyzji [...] zł. miesięcznie.

Z. L. posiada zobowiązania z tytułu podatku rolnego w kwocie [...] zł. wobec gminy R., które są ściągane przymusowo w drodze egzekucji. Nie występują na jego koncie zaległości podatkowe z tytułu innych podatków, dla których ustalania właściwy jest Naczelnik Urzędu Skarbowego,

W opinii składu orzekającego w niniejszej sprawie, jakkolwiek skarżący ma trudną sytuację życiową brak jest możliwości uznania, że w jego sytuacji zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia. Jak już wyżej wspomniano posiada wraz z małżonką m.in. dochód w postaci świadczeń z KRUS, których wysokość może ulec zmianie, jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej, z której istnieje możliwość prowadzenia ewentualnej egzekucji.

Należy zauważyć, że trafne jest stanowisko organu, że w odniesieniu do sytuacji skarżącego, ze względu na to, że wniosek dotyczył umorzenia składek płaconych przez niego za pracowników brak jest podstaw do zastosowania treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003r. (Dz.U. nr 141 poz. 1365), z przyczyn innych niż całkowita nieściągalność. Z treści tego przepisu wynika, że należności z tytułu składek, na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - co należy rozumieć jako możliwość umorzenia składek na ubezpieczenia płacone przez płatnika na swoje własne ubezpieczenia. Takie stanowisko zajął m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 3 października 2006r. sygn. akt: III UK 84/06 (OSNP 2007/19-20/287).

Przyjętych rozważań Sądu, nie mogą zmienić zarzuty uwypuklone w treści skargi, za nieuzasadniony należy przyjąć, w szczególności argument zobowiązanego, iż składki za zatrudnionych pracowników winien opłacać Urząd Pracy w P., a nie przedsiębiorca. Zgodnie z art. 47 u.s.u.s. to płatnik składek jest zobowiązany do pobierania i przekazywania do ZUS składek za zatrudnionych pracowników niezależnie od faktu pośrednictwa Urzędu Pracy przy szukaniu pracowników i oczekiwań skarżącego co do ewentualnej refundacji składek.

Podniesiona w skardze okoliczność zakończenia prowadzonej przez zobowiązanego działalności gospodarczej, z uwagi na negatywną opinię Powiatowego Lekarza Weterynarii w związku z niespełnieniem przez przedsiębiorcę wymaganych warunków weterynaryjnych na terenie prowadzonej ubojni zwierząt, nie może wpłynąć na obowiązek płacenia składek. Sąd zaznacza, iż obowiązek zapłaty składek istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności tj. od [...] lipca 1998r. a ustaje z dniem zaprzestania jej wykonywania niezależnie od wysokości osiąganych wyników finansowych i czynników zewnętrznych, które wpłynęły na jej zakończenie.

Zdaniem Sądu sprawa badana w trybie odwoławczym jak i postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ I instancji były prawidłowe.

Z tych wszystkich względów wobec nie stwierdzenia, aby zaskarżona decyzja naruszała prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ – orzekł jak w sentencji.