Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 815/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 364
law: Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

SENTENCJA

Dnia 3 listopada 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2021 roku sprawy ze skargi H. R. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] marca 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami za rok 2016 oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z [...] sierpnia 2020 r. o odmowie przyznania H. R. (dalej strona, skarżący) płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub z innymi szczególnymi ograniczeniami na rok 2016.

Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej: "K.p.a.".

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono następujące uzasadnienie faktyczne i prawne.

[...] czerwca 2016 r. strona na podstawie § 5 ust. 2 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 364 ze zm.), dalej: "rozporządzenie z 13 marca 2015 r.", wniosła o przyznanie płatności ONW na rok 2016, deklarując działki ew. nr [...] i [...], o łącznej pow. [...] ha, położone w woj. [...], powiecie [...], gminie [...] obrębie [...]

Powyższe działki, za wyjątkiem działki ew. nr [...], zostały zadeklarowane za wskazany okres także przez innego producenta rolnego.

Decyzją z [...] stycznia 2020 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanej płatności.

Decyzją z [...] kwietnia 2020 r. organ odwoławczy uchylił decyzję z [...] stycznia 2020 r. i przekazał organowi pierwszej instancji sprawę do ponownego rozpoznania.

Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanych płatności na rok 2016, tj. płatności ONW strefa nizinna I i nałożył sankcję w wysokości [...] zł podając, że kwota ta będzie potrącana z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych.

Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia z 13 marca 2015 r. płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm.), dalej "rozporządzenie nr 1307/2013", którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli:

1) spełnia warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.), dalej: "rozporządzenie nr 1305/2013";

2) łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (obszarach ONW), na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha.

Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia z 13 marca 2015 r. płatność ONW jest przyznawana do użytków rolnych:

1) na których jest:

a) położona działka rolna w rozumieniu art. 67 ust. 4 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.), dalej: "rozporządzenie nr 1306/2013", o powierzchni co najmniej 0,1 ha;

b) prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013;

2) położonych na obszarach ONW.

Stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia z 13 marca 2015 r. płatność ONW przysługuje do powierzchni użytków rolnych, o których mowa w ust. 2, będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 75 ha, a w przypadku rolnika realizującego 5-letnie zobowiązanie, o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. poz. 329) (w brzmieniu z dnia 15 marca 2010 r., Dz. U. poz. 219), wynoszącej nie więcej niż 300 ha.

Zgodnie z art. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 za rolnika w rozumieniu art. 4 rozporządzenia nr 1307/2013 uważa się osobę fizyczną, która prowadzi działalność rolniczą.

Stosownie do art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013 za działalność rolniczą rozumie się produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy.

Strona na dzień [...] maja 2016 r. nie posiadała wskazanych we wniosku działek, gdyż nie jest rolnikiem prowadzącym działalność rolniczą.

Do przyznania płatności nie jest konieczne posiadanie tytułu prawnego do zadeklarowanych działek, a jedynie prowadzenie na nich działalności rolniczej.

Działalność ta nie musi być przez rolnika prowadzona osobiście (może zlecać osobie trzeciej wykonanie tych prac), ale musi on samodzielnie decydować o jej kierunkach (co, gdzie i kiedy zasiać, komu, kiedy i jakie prace polowe zlecić, przy pomocy jakich maszyn je wykonywać, kiedy i jak zbierać plony oraz co z nimi robić itp.).

Strony

nie można uznać za rolnika prowadzącego działalność rolniczą, gdyż nie podejmowała samodzielnie decyzji dotyczących uprawy przedmiotowych działek, nie miała wiedzy o dokonanych na nich zabiegach agrotechnicznych ani nie ponosiła na nie żadnych nakładów.

W październiku 2016 r. na gruntach deklarowanych przez stronę do płatności wykonano talerzowanie. Wykonanie tej usługi zleciła M. K. nie strona, lecz H. B. - [...].

Ponadto zleceniobiorca zobowiązał się do wykonania talerzowania na nieruchomościach rolnych położonych w [...], obejmujących nie tylko działki wskazywane do płatności przez stronę, ale i obszary zgłaszane do płatności przez H. B.

Wskazane prace agrotechniczne rozpoczęły się dopiero po dokonaniu przez H. B. zapłaty za zleconą usługę, czego potwierdzeniem jest nie tylko zapis zawarty w "Zleceniu wykonania usługi" z [...] października 2016 r., ale i potwierdzenie realizacji przelewu z [...] października 2016 r.

Powyższe okoliczności potwierdzają: zarówno pismo pełnomocnika strony z [...] sierpnia 2017 r. (koszty prac miały być rozliczone po przyznaniu stronie płatności) i jego wyjaśnienia złożone na rozprawie administracyjnej [...] września 2017 r. (strona przekazała na ten cel pieniądze, lecz nie potrafi wskazać, kto dokonał prac), jak i zeznania z [...] sierpnia 2018 r. współpracownika H. B. - A. K., która nie potwierdziła ponoszenia nakładów na grunty przez stronę podkreślając, że zlecenie prac, które zostały wykonane w drugiej połowie 2016 roku, bo ze względu na stan zdrowia p. B. scedował na mnie kontakt z dostawcą usług. Jakie do tego etapu poczynił ustalenia z p. R. - tego nie wiem. Wykonawcą prac był P. M. K.. Wszystkie działania były z polecenia p. B. . Zresztą p. B. sam również spotkał się z wykonawcą.

Kwota środków rzekomo przekazanych przez wnioskodawcę pod koniec 2014 r. dotyczyła (co wynika z pisma pełnomocnika strony z [...] grudnia 2017 r.) finansowania zabiegów agrotechnicznych wykonanych w roku 2015, kiedy to strona po raz pierwszy ubiegała się o przyznanie płatności. Nie obejmowała ona zaś zabiegów w roku 2016, gdyż strona miała rozliczyć się z H. B. dopiero po przyznaniu dopłat za rok 2016. Stanowisko to potwierdza również pełnomocnik strony: już sama wysokość przekazanej kwoty wyraźnie wskazuje, że nie mogła ona dotyczyć wyłącznie jednego roku. Wysokość tej kwoty znacznie przewyższała łączny koszt zabiegów agrotechnicznych na nieruchomości w 2016 r., a należy mieć na uwadze, że kwota [...]PLN dotyczyła zabiegów zarówno na nieruchomości jak i działkach użytkowanych bezpośrednio przez wydzierżawiającego - H. B..

Brak samodzielnego władania gruntem potwierdziła również sama strona podczas rozprawy administracyjnej z [...] sierpnia 2018 r. wskazując, że w moim odczuciu p. B. mógł rozporządzać tymi gruntami, a właścicielami byli p. H.B. i p. K.B. [...], a ja byłem dzierżawcą. Wiedzieliśmy, że takie wnioski należy złożyć, wniosek był przygotowany przez p. B., fizycznie wypełniony przez doradcę, ja tylko podpisałem. Złożenie wniosku wynikało z wcześniejszych ustaleń. (...) To była umowa ustna pomiędzy panem B. a panem R. . Pan B. poprosił Pana R. o pomoc w gospodarowaniu na tej nieruchomości, ze względu na zły stan swojego zdrowia. W 2015 roku to porozumienie dotyczyło łąki nad rzeką, a od 2016 roku nieruchomości w [...]. Strona w 2015 r. także wnioskowała o przyznanie płatności do działek położonych w [...], zatem powyższe może świadczyć jedynie o braku wiedzy strony odnośnie rzekomo posiadanych działek i faktycznego władania nimi.

Wnioskodawca [...] sierpnia 2018 r. wyjaśnił, że wszelkie decyzje podejmował wspólnie z p. B., później został włączony w te uzgodnienia pan K. , ze względu na swoją fachową wiedzę. Decydujące zdanie zawsze miał p. B., w trójkę (razem z panem K.) mieliśmy wkładać pieniądze nie tylko w te nieruchomości, ale również pozostające u p. B. w kompleksie [...]. Byłem odpowiedzialny za maszyny i za wykonywanie prac agrotechnicznych. Kwestia zakupu nasion nie doszła do skutku, bo była planowana w roku 2017, a p. B. zmarł. Zysk miał być dzielony na trzy osoby, po odjęciu kosztów. Stan zdrowia p. B. sprawił, że swoimi gruntami nie mógł swobodnie władać. p. B. był odpowiedzialny za kontakty na miejscu, ze względu na to że przebywał tu na stałe. Pan K. , ze względu na posiadane wykształcenie rolnicze, miał służyć fachową pomocą, swoją wiedzą. Koszty inwestycji miały być dzielone również na trzy osoby. Decydowaliśmy wspólnie, jakie prace należy podjąć. Samo zlecenie technicznie wyszło od p. B.. W 2016 roku było jedno zlecenie, dla jednej firmy. Dla nas nie miało to większego znaczenia. Przekazywaliśmy pieniądze p. B., on rozliczał te prace i nie zwracaliśmy uwagi na kogo są wystawione rachunki.

Organ pierwszej instancji wypełnił zalecenia i wytyczne organu odwoławczego: przeprowadzono rozprawę administracyjną, wyjaśniono kwestie dotyczące zlecenia wykonania prac, ponoszenia ich kosztów, braku pisemnej umowy dzierżawy działek i braku dalszych planów wobec nich, a jednostka certyfikująca [...] zajęła stanowisko w kwestii użytkowania gruntów.

Rodzaj uprawy nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w przypadku strony, która w 2016 r. nie przejawiała decyzyjności wobec obszarów przez siebie deklarowanych do płatności.

W sprawie nie rozstrzygano o prawie osoby trzeciej do płatności, a jedynie oceniono czy strona była samodzielnym, faktycznym posiadaczem działek w 2016 r. i czy posiadanie to było trwałe.

Odnosząc się natomiast do posiadania wiedzy odnośnie sprzedaży spornych działek, wskazano na wyjaśnienia współpracownika H. - A. K. z [...] października 2017 r.: Tam nie były prowadzone wcześniej żadne regularne prace. Potwierdzeniem tego może być operat przyrodniczy przygotowany przez P. J. K.. p. B. miał świadomość możliwego konfliktu z ż. i s. . No i zlecił zawczasu przygotowanie takiej opinii. Potwierdza to protokół z przesłuchania K. B. - [...], w którym w kwestii sprzedaży działek i posiadania wiedzy odnośnie dzierżawy gruntów przez stronę stwierdzono: Byliśmy wtedy w sporze z ojcem, spór dotyczył m. in. tych działek. W momencie sprzedaży działek nie wiedziałem, żeby ojciec zawarł umowę dzierżawy z p. H. R.. (...) Nie konsultowałem tej sprzedaży z ojcem. Po sprzedaży ojciec wystosował pismo, próbował się kontaktować, ale odrzucałem jego połączenia. Pismo dotyczył [...] tych działek. Wobec długoletniej przyjaźni strony z H. B. i rzekomego wspólnego podejmowania decyzji odnośnie wszystkich obszarów trudno organowi uznać, że strona nie wiedziała o powyższym sporze dotyczącym działek deklarowanych przez niego do płatności i ich sprzedaży.

Strona zatem nie tylko nie podejmowała samodzielnie decyzji dotyczących deklarowanych działek, ale również nie wiedziała o terminie wykonania zabiegu agrotechnicznego i osobie, która go wykonała, a także nie poniosła nakładów na sporne działki. Nie można zatem uznać, że samodzielnie władała zadeklarowanymi do płatności działkami, co uniemożliwia przyznanie płatności.

Jak wynika z art. 27 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 349 ze zm.); dalej: "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich", w postępowaniach toczących się na jej podstawie odstąpiono od ogólnej zasady zawartej w art. 7 K.p.a. (zasady prawdy obiektywnej), nakazującej organom podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego wskazanego we wniosku i innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Na organie nie ciąży w związku z tym obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności.

W skardze na decyzję organu odwoławczego zarzucono naruszenie:

1. art. 15 K.p.a. przez mające wpływ na wynik sprawy nieprzeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów postępowania dwuinstancyjnego, gdyż organ odwoławczy pominął kwestię konfliktu krzyżowego; w tym kontekście wskazano, że organ odwoławczy nie odniósł się do:

a) postawionej przez organ pierwszej instancji tezy, że posiadaczem przedmiotowych działek w 2016 r. była [...] sp. z o. o. i że to jej przysługuje płatność, tym bardziej, że w roku 2015 płatność przyznano skarżącemu;

b) wyjaśnień i argumentacji skarżącego zawartej w odwołaniu;

2. art. 80 K.p.a. przez dowolną ocenę dowodów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż prowadziło do uznania, że skarżący - H. R. - nie spełnił warunków dotyczących otrzymania płatności na działki zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016, tj. na dzień [...] maja 2016 r. nie był posiadaczem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku i nie prowadził na nich działalności rolniczej; w tym kontekście wskazano, że:

a) organ odwoławczy zignorował okoliczność, że skarżący władał gruntami na podstawie umowy dzierżawy zawartej z H. B. i czynił to samodzielnie i we własnym imieniu; nie zakwestionowano bowiem dokonania talerzowania w roku 2016 r.;

b) mieszkający w Niemczech skarżący władał nieruchomościami za pośrednictwem mieszkającego w Polsce swego wieloletniego znajomego i współpracownika H. B.

c) skarżący wielokrotnie wizytował przedmiotowe grunty i ustalał z wydzierżawiającym mu je H. B. kwestie związane z ich zagospodarowaniem, co potwierdzają zeznania A. K.; wspólnie ustalili, że zostanie wykonane talerzowanie, a drugorzędne jest to, że zlecił te prace nie skarżący, lecz H. B., tym bardziej, że ich działki sąsiadowały ze sobą i o jednoczesnym wykonaniu na nich tych prac decydowały względy ekonomiczne;

d) decyzyjności skarżącego donośnie wykonania wskazanych wyżej prac nie zaprzecza dokonanie za nie płatności przez H. B., gdyż koszt usługi był przedmiotem rozliczenia między nim a skarżącym;

e) organ odwoławczy pominął okoliczność, że skarżący dowiedział się o sprzedaży działek dopiero po śmierci H. B.; to, że w czerwcu 2016 r. H. B. skierował pismo do jej nabywców i że pozostawał w bliskich relacjach ze skarżącym nie oznacza, że skarżący przed śmiercią H. B. wiedział o sprzedaży przedmiotowych działek;

f) grunty w roku 2016 miały być ugorowane, stąd w terminie dokonano jednego zabiegu (talerzowania) w październiku 2016 r., zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (Dz. U. z 2015 r., poz. 351);

3. art. 138 § 2 w zw. z art. 7, art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. przez przyjęcie, że organ pierwszej instancji zrealizował wytyczne co do dalszego postępowania zawarte w decyzji organu odwoławczego z [...] kwietnia 2020 r. w zakresie wskazania w uzasadnieniu faktycznym skarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

4. art. 77 § 1 w zw. z art. 7 K.p.a. przez mające istotny wpływ na wynik sprawy nieprzeprowadzenie przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów oraz przyjęcie, że organ pierwszej instancji zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy; w tym kontekście wskazano, że organ pierwszej instancji:

a) nie podjął działań w celu ustalenia, na czyje zlecenie przeprowadzono zabiegi agrotechniczne, na które powołuje się druga strona konfliktu krzyżowego, czy soczewicę faktycznie zasiano, a jeśli tak - kto i na czyje zlecenie ją zasiał;

b) w świetle pisma ARiMR z [...] czerwca 2018 r. i opinii biegłego bezpodstawnie uznał prawidłowość stwierdzenia jednostki certyfikującej, że na działkach zasiano soczewicę;

5. art. 76 § 1 w zw. z art. 6 i art. 8 § 1 K.p.a. przez jednostronne, dokonane bez podstawy prawnej (niepoprzedzone postępowaniem dowodowym przeciwko treści dokumentu urzędowego) nieuwzględnienie okoliczności ustalonych przez organ pierwszej instancji w trakcie kontroli na miejscu z [...] lipca 2016 r. i objętych dokumentem urzędowym - raportem kontroli na miejscu i pismem Z. Oddziału Regionalnego ARiMR Biura Kontroli na Miejscu z [...] czerwca 2018 r., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało pominięciem dowodu potwierdzającego, że skarżący był posiadaczem zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności działek i prowadził na nich działalność rolniczą; dokumenty te wskazują, że na działkach nie dokonano siewu soczewicy;

6. art. 27 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich przez przyjęcie, że ciężar dowodu w postępowaniu mającym na celu kontrolę wniosku spoczywa na skarżącym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało niewyjaśnieniem wszystkich spornych kwestii w zakresie konfliktu krzyżowego, który jest kluczowy dla ustalenia uprawnionego do płatności;

7. przepisu § 2 rozporządzenia w zw. z art. 336 ustawy z dnia [...] kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r., poz. 1145), dalej: "K.c.", przez ich niezastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy, skutkowało bowiem nieprzyznaniem wsparcia skarżącemu jako posiadaczowi zależnemu nieruchomości (jej dzierżawcy), której właścicielem i posiadaczem samoistnym była [...] sp. z o. o.

Skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji;

2. zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji, uznał zarzuty zgłoszone w skardze za bezzasadne i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego wyrażone w zaskarżonej decyzji. Z uwagi na jego zreferowanie, powtarzanie go byłoby zbędne.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, co następuje.

Z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich).

Zgodnie z art. 27 ust. 1 powyższej ustawy w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 27 ust. 2 ustawy).

Powyższe przepisy statuują odstępstwa w zakresie prowadzenia postępowania w stosunku do przepisów K.p.a. Nie przewidziano obowiązywania zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.) ustalając, że organy zobowiązane są jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego. Nie nałożono na organy obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Jednocześnie przyjęto zasadę, że ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z tego faktu będzie wywodzić skutki prawne. Konsekwencją tego jest przeniesienie na wnioskodawcę inicjatywy dowodowej w zakresie wykazania spełnienia warunków przyznania płatności i brak po stronie organu obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na tę okoliczność, a także działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Stosownie do zasady praworządności (art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy), którą należy rozumieć jako działanie organów na podstawie przepisów prawa, organ powinien wprawdzie podejmować działania zmierzające do załatwienia sprawy zgodnie ze stanem faktycznym, niemniej jednak - zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy - ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Zgodnie zatem z powyższą zasadą obowiązek udowodnienia spełniania warunków do przyznania płatności spoczywa na wnioskodawcy.

W ocenie Sądu organ przeprowadził postępowanie zgodnie z powyższymi przepisami.

Kluczowe dla rozstrzygnięcia jest, czy skarżący posiadał w 2016 r. zadeklarowane we wniosku działki, co do których domaga się przyznania płatności.

Zgodnie z art. 14 ustawy płatności ONW są przyznawane, jeżeli są spełnione warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 ustawy, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy (rozporządzenia z 13 marca 2015 r.).

Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia z 13 marca 2015 r. płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli:

1) spełnia warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013;

2) łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach ONW, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha.

Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia z 13 marca 2015 r. płatność ONW jest przyznawana do użytków rolnych:

1) na których jest:

a) położona działka rolna w rozumieniu art. 67 ust. 4 lit. a rozporządzenia nr 1306/2013 o powierzchni co najmniej 0,1 ha;

b) prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013;

2) położonych na obszarach ONW.

Stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia z 13 marca 2015 r. płatność ONW przysługuje do powierzchni użytków rolnych, o których mowa w ust. 2, będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 75 ha, a w przypadku rolnika realizującego 5-letnie zobowiązanie, o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. poz. 329) (w brzmieniu z dnia 15 marca 2010 r., Dz. U. poz. 219), wynoszącej nie więcej niż 300 ha.

Użyte wyżej określenie rolnik oznacza rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 rolnik oznacza osobę fizyczną, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz które prowadzą działalność rolniczą.

Użyte wyżej określenie gospodarstwo rolne oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013, znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013 uważa się wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego Państwa Członkowskiego.

Przez działalność rolniczą rozumie się produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt, oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich: utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub upraw bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykle metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1307/2013).

Wolą prawodawcy jest zatem finansowe wspieranie rolników faktycznie uprawiających grunty rolne. Prawodawca posługuje się pojęciem posiadania. Nie jest ono zdefiniowane w ustawie, stąd należy odwołać się do regulacji tej instytucji w K.c., uwzględniając jednak istotę przepisów dotyczących płatności, których podstawowym celem jest wspieranie podmiotów prowadzących rzeczywiście działalność rolniczą, a nie wspieranie ich posiadaczy nieprowadzących takiej działalności. Dla uzyskania płatności nie wystarczy zatem być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu przepisów K.c., ale ponadto należy je rolniczo użytkować. Pojęcie posiadanie należy zatem odczytywać w drodze wykładni celowościowej, uwzględniającej krajowe i unijne przepisy dotyczące płatności do gruntów rolnych i należy przez nie rozumieć faktyczne użytkowanie gruntów rolnych.

Rolnik nie jest zobowiązany do bezpośredniej pracy na gruntach. Nie musi więc stosownych czynności agrotechnicznych wykonywać osobiście. Posiadanie gruntu może polegać na zlecaniu osobom trzecim dokonania stosownych zabiegów, jednak istotne jest to, aby rolnik miał decyzyjność jak, co, gdzie i kiedy na gruncie zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe. Prace te nie mogą mieć charakteru jedynie sporadycznego, ale muszą trwać przez cały rok kalendarzowy.

Płatność może więc być przyznana jedynie rolnikowi, który posiada zadeklarowane działki [...] maja 2016 r. i prowadzi na nich działalność rolniczą.

Prowadzenie tej działalności nie musi być osobiste w tym sensie, że wnioskodawca może posługiwać się innymi osobami do jej prowadzenia. Niemniej jednak, jak słusznie wskazał organ, te inne osoby (tu: przede wszystkim H. B.) nie mogą decydować o zasadniczych kierunkach tej działalności, samodzielnie zlecać wykonania danych prac, ponosić ich kosztów. Gdyby tak było, nie można uznać, że wnioskodawca prowadzi działalność rolniczą, a zatem - nie przysługuje mu płatność. Z sytuacją taką, jak zasadnie przyjął organ, mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie.

Poza sporem było, że skarżący osobiście nie wykonywał prac agrotechnicznych. Z materiału dowodowego (zeznań A. K.) wynika, że skarżący wizytował przedmiotowe działki i spotykał się tam z H. B.. Samo w sobie to jednak nie może prowadzić do wniosku, że tym samym prowadził tam działalność rolniczą. Z zeznań samego skarżącego z [...] sierpnia 2018 r. wynika, że miał przejąć prowadzenie działalność rolniczej od H. B., gdyż ten miał kłopoty ze zdrowiem. Przeczy temu jednak ustalony na podstawie zgromadzonych materiałów stan faktyczny, zgodnie z którymi to H. B wypełnił wniosek, który skarżący jedynie podpisał, zlecił talerzowanie i zapłacił za tą usługę oraz - jak wynika z zeznań samego skarżącego - miał on decydujące zdanie co do jej prowadzenia.

Zapłata za usługę potwierdzona jest dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Zgodnie ze stanowiskiem skarżącego miała być ona zwrócona H. B. po przyznaniu skarżącemu płatności. Przyznanie płatności jest jednak zdarzeniem przyszłym i niepewnym, toteż ciężar finansowy prac nie został poniesiony przez skarżącego, lecz przez inną osobę.

W istocie rola skarżącego ograniczyła się jedynie do podpisania wniosku. W materiale dowodowym brak materiałów wskazujących na prowadzenie przez niego działalności rolniczej na przedmiotowych działkach.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 27 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w zw. z art. 336 K.c., gdyż aby przyznać płatność posiadaczowi zależnemu konieczne jest uprzednie wykazanie przez tego posiadacza, że prowadził działalność rolniczą na posiadanych przez siebie działkach. Ciężar udowodnienia tej okoliczności ciąży zaś na skarżącym, gdyż wywodzi on z tego faktu skutek prawny - prawo do przyznania płatności (art. 27 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich).

Z kolei bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest:

1. ustalenie, komu przysługuje płatność za rok 2016 do zadeklarowanych działek; istotne w kontekście rozpatrzenia wniosku skarżącego jest jedynie to, czy to on prowadził czy nie działalność rolniczą; nie ma zatem znaczenia tzw. kwestia konfliktu krzyżowego, która miałaby skutkować ustaleniem, czy na działkach zasiano soczewicę, a jeśli tak - kto to zrobił i czy w związku z tym płatność należy się osobie trzeciej - [...] sp. z o. o.; ustalenia takiego organ w zaskarżonej decyzji nie dokonał, a co więcej - wyraźnie wskazał, że rodzaj uprawy znajdującej się na działkach nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia; ustalenie to jest właściwe, gdyż było bezsporne, że ewentualny siew soczewicy nie został dokonany przez skarżącego; nie mają zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia znajdujące się w aktach sprawy dokumenty dotyczące siewu soczewicy;

2. czy między skarżącym a H. B. zawarto umowę dzierżawy przedmiotowych działek, gdyż to nie sam tytuł prawny, lecz faktyczne prowadzenie działalności rolniczej przez skarżącego jest istotne w kontekście przyznania mu płatności;

3. kiedy skarżący dowiedział się o sprzedaży przedmiotowych działek; jak już wyżej bowiem wskazano, do uzyskania płatności nie jest konieczny tytuł prawny do nieruchomości, ale prowadzenie na niej działalności rolniczej; niezależnie zatem, czyją własność stanowi grunt, płatność należy się podmiotowi prowadzącemu na nim działalność rolniczą; przyjęcie zatem przez organ, że skarżący wiedział o sprzedaży, nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia;

4. czy w związku z ugorowaniem działek dokonano talerzowania w wymaganym przez przepisy terminie, gdyż przyjęcie terminowego dokonania tej czynności oznacza w kontekście ustalonego stanu faktycznego jedynie to, że nie dokonał jej skarżący, ale inna osoba; o ile w decyzji z [...] kwietnia 2020 r. organ odwoławczy zobowiązał organ pierwszej instancji do ustalenia, czy talerzowania dokonano w terminie, co organ wykonał uznając, że dokonano go po terminie, to o tyle w świetle powyższego kwestia ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia.

W związku z powyższym organ prawidłowo przyjął, że koniecznym warunkiem przyznania płatności jest prowadzenie działalności rolniczej na zadeklarowanych działkach, czego skarżący nie czynił.

Organ nie naruszył wskazanych w skardze przepisów postępowania. Stan faktyczny ustalono i dano mu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy odniósł się przy tym do wszystkich zarzutów odwołania, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Zasadnie zatem utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącemu płatności ONW do przedmiotowych działek.

W związku z tym Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).