Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 582/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31zo ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 7, 77 par. 1 i 4, 79a, 80, 81, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Skarga Spółki A (dalej: "Spółka", "skarżąca", "strona") dotyczy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ") z "[...]" o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r.

Jak wynika z przekazanych Sądowi wraz z tą skargą akt sprawy, wnioskiem z 3 kwietnia 2020 r. Spółka zwróciła się do organu o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek m.in. za maj 2020 r.

Decyzją z "[...]" organ odmówił Spółce prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu ww. składek przyjmując, że Spółka złożyła dokumenty rozliczeniowe po dopuszczalnym terminie, który upłynął z dniem 30 czerwca 2020 r.

Powyższa decyzja została jednak uchylona decyzją organu z "[...]", a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji kasatoryjnej organ powołał się na wytyczne tutejszego Sądu, zawarte w prawomocnym wyroku z dnia 27 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 660/20, wydanym w tej sprawie, z których wynika, że decyzja powinna być poprzedzona analizą stanu faktycznego i prawnego, w szczególności ustaleniami, czy termin został przekroczony i czy w przypadku jego przekroczenia, organ miał podstawę prawną, do badania przyczyn przekroczenia terminu do złożenia dokumentacji rozliczeniowej, co jest związane z charakterem terminu określonego przez ustawodawcę. Ponadto Sąd polecił organowi odniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych przez Spółkę w odwołaniu i skardze, a także rozpatrzenie złożonego w skardze wniosku dowodowego z dokumentu "Informacja o wysyłce i potwierdzeniu" wygenerowanego z programu "Płatnik", z którego w wynika, iż dokumenty rozliczeniowe za miesiąc maj 2020 r. zostały wysłane 16.06.2020 r.

Kontynuując postępowanie organ podjął próby zweryfikowania prawdziwości przedstawionego przez Spółkę dokumentu, o czym świadczą wydruki z poczty służbowej zawarte na k.53-63 akt adm., a także wiadomość elektroniczna uzyskana od Spółki 25 marca 2021 r. (k. 59 verte akt adm.).

Następnie zaś zaskarżoną decyzją organ ponownie odmówił Spółce prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. W podstawie prawnej tej decyzji organ powołał art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.); dalej: "ustawa COVID-19" w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.). W uzasadnieniu tej decyzji przytoczył natomiast brzmienie art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19. Podał także, że warunkiem zwolnienia z opłacenia składek było złożenie przez płatnika dokumentów rozliczeniowych do 30.06.2020 r., a Spółka złożyła takie dokumenty za maj 2020 r. dopiero 08.07.2020 r. na co wskazuje identyfikator potwierdzenia "[...]". Dodał, że data 08.07.2020 r. widnieje także na przesłanym przez Spółkę potwierdzeniu nadania przesyłki w postaci oryginalnego, elektronicznego pliku zapisanego na komputerze użytkownika programu "Płatnik" bezpośrednio po wysyłce dokumentacji.

W skardze na powyższą decyzję Spółka zarzuciła organowi naruszenie art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, poprzez jego niezastosowanie. Wskazała także na niezgodność stanowiska organu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym polegającym na braku uwzględnienia wyjaśnień Spółki dotyczących terminów wysyłki dokumentów, potwierdzonych na dokumencie "Informacja o wysyłce i potwierdzeniu" wygenerowanym z programu "Płatnik". W oparciu o te zarzuty Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przeprowadzenie dowodu z dokumentu "Informacja o wysyłce i potwierdzeniu" wygenerowanego z programu "Płatnik", z którego wynika, iż dokumenty rozliczeniowe za miesiąc maj 2020 r. zostały wysłane 16.06.2020 r.

W uzasadnieniu skargi podano, że Spółka dokonała terminowego złożenia dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r., a widniejący termin przyjęcia dokumentów za ten okres do organu w dniu 08.07.2020 r. wynika z błędnego lub powolnego działania organu. Nadmieniono, że dokumenty rozliczeniowe za marzec 2020 r. i kwiecień 2020 r. zostały przetworzone i przyjęte w dniu ich przesłania, a jedynie dokumenty za maj 2020 r. przetwarzane były przez okres ok. 3 tygodni. Przytaczając brzmienie art. 57 ust. 5 k.p.a. oceniono, że bez znaczenia pozostaje fakt kiedy płatnik dostanie poświadczenie odbioru jeżeli kończy ono proces przetwarzania rozpoczęty 16.06.2020 r. Zauważono bowiem, że przetwarzanie jest czynnością techniczną organu, a płatnik działa w zaufaniu do organu i według najlepszej wiedzy, że jego działanie ostatecznie zostało uznane za prawidłowe i skuteczne. Wyrażono przy tym przypuszczenie, że organ domaga się aby płatnik przy braku niezwłocznego potwierdzenia przyjęcia anulował swoje czynności i podejmował kolejne próby wysyłki doręczenia ze względu na wolno działający system informatyczny organu przetwarzający przesyłkę. Oceniono, że jest to równoważne z obarczeniem płatnika ryzykiem działania infrastruktury informatycznej organu a nie sieci czy serwera płatnika.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a także rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Podtrzymał przy tym dotychczasowe stanowisko w sprawie akcentując, że przy ponownym wydawaniu decyzji podjął działania zmierzające do pozyskania od służb informatycznych organu opinii co do rzeczywistego wysłania deklaracji w dacie wskazanej przez skarżącą, a uzyskane informacje potwierdziły słuszność stanowiska organu.

Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożyła także Spółka przy piśmie z 8 września 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, a sprawa zainicjowana tą skargą, na wniosek stron i stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", została rozpoznana w trybie uproszczonym.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Uchylenie zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny następuje zaś m.in. w sytuacji stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Z taką zaś sytuacją, w ocenie Sądu, mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Wymaga bowiem podkreślenia, że warunkiem wydania legalnej decyzji administracyjnej jest uprzednie wszechstronne i wyczerpujące ustalenie stanu faktycznego sprawy, a także dokonanie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w jego całokształcie. Takie obowiązki organu administracji publicznej wynikają wprost z przepisów art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.); dalej: "k.p.a.". Przepisy te znajdują zaś zastosowanie także w sprawach, jak ta kontrolowana, dotyczących odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 31zq ust. 7 tej ustawy, odmowa zwolnienia z tych składek następuje w drodze decyzji administracyjnej. Stosownie zaś do art. 31zt tej ustawy, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek.

Decyzja o odmowie zwolnienia ze składek musi ponadto zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne sporządzone zgodnie z regułami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W świetle tego przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie decyzji powinno zatem w pierwszej kolejności odzwierciedlać czynności procesowe organu związane zarówno z gromadzeniem materiału dowodowego, jak i jego oceną, a dopiero w dalszej kolejności odnosić się do subsumpcji ustalonego w ten sposób stanu faktycznego do norm prawa materialnego. Spełnienie tych warunków determinuje nie tylko poznanie motywów rozstrzygnięcia organu, ale także przeprowadzenie skutecznej kontroli legalności decyzji.

Na potrzebę dokonania wszechstronnego i wyczerpującego ustalenie stanu faktycznego niniejszej sprawy przez organ i dokonania jego oceny, zwracał także uwagę tutejszy Sąd w wydanym w tej sprawie wyroku z dnia 27 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 660/21. W orzeczeniu tym (prawomocnym) sformułowano bowiem wytyczne dotyczące analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy uwzględniającej podnoszone przez Spółkę argumenty i zgłaszane dowody. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w tym orzeczeniu, w świetle art. 153 p.p.s.a., wiązały zaś nie tylko organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, ale także sąd przy wydawaniu niniejszego wyroku.

Organ, pomimo podjęcia próby zweryfikowania prawdziwości przedstawionego przez Spółkę dokumentu "Informacja o wysyłce i potwierdzeniu" wygenerowanego z programu "Płatnik", z którego wynika, iż dokumenty rozliczeniowe za miesiąc maj 2020 r. zostały wysłane 16.06.2020 r., nie sprostał jednak wymaganiom stawianym przez powołane powyżej przepisy k.p.a., a tym samym nie zrealizował wytycznych tutejszego Sądu zawartych w ww. prawomocnym wyroku.

Dokonane przez organ ustalenia na drodze służbowej, udokumentowane w aktach sprawy w postaci niepotwierdzonych za zgodność z oryginałem wydruków z poczty służbowej (k. 53-63), choć jako fakty znane organowi z urzędu nie wymagały dowodu, to jednak winny być zakomunikowane stronie (art. 77 § 4 k.p.a.). Stosownie zaś do art. 81 k.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. W tej sprawie zastosowanie znajduje także art. 79a k.p.a., w świetle którego, "w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (§ 1). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (§ 2)".

Tymczasem, jak wynika z akt sprawy organ z naruszeniem ww. przepisów ani nie zakomunikował Spółce faktów, które były mu znane z urzędu ani nie umożliwił jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zaniedbując także obowiązek wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie daty złożenia przez Spółkę dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. na takim materiale dowodowym uznać należy zatem za sprzeczne z wyrażoną w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, a także ze statuowaną w art. 10 § 1 k.p.a. zasadą czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym.

W aktach sprawy znajduje się ponadto niepotwierdzona za zgodność z oryginałem wiadomość elektroniczna uzyskana od Spółki 25 marca 2021 r. (k. 59 verte akt adm.). Nie wiadomo jednak, czy to do treści tej wiadomości nawiązał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podając, że data 08.07.2020 r. widnieje także na przesłanym przez Spółkę potwierdzeniu nadania przesyłki w postaci oryginalnego, elektronicznego pliku zapisanego na komputerze użytkownika programu "Płatnik" bezpośrednio po wysyłce dokumentacji. Nie wiadomo także na jaką okoliczność Spółka nadesłała tą wiadomość, czy nastąpiło to w wykonaniu wezwania organu, czy z własnej inicjatywy strony, a ponadto także z tą częścią materiału dowodowego Spółka nie została zapoznana przed wydaniem decyzji. W tych okolicznościach także tej wiadomości nie można nadać mocy dowodowej.

W kontrolowanej sprawie organ naruszył ponadto art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., czego wyrazem jest brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Organ potraktował bowiem ten materiał wybiórczo i w żaden sposób nie wyjaśnił dlaczego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dowodowi przedstawionemu przez Spółkę w postaci dokumentu "Informacja o wysyłce i potwierdzeniu" wygenerowanego z programu "Płatnik", z którego w wynika, iż dokumenty rozliczeniowe za miesiąc maj 2020 r. zostały wysłane 16.06.2020 r.

Wbrew wytycznym zawartym w ww. prawomocnym wyroku tutejszego Sądu, a zatem z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., organ nie odniósł się także do wszystkich zarzutów podniesionych przez Spółkę w odwołaniu i skardze, które zostały podtrzymane także w rozpatrywanej skardze, a dotyczących niezgodności stanowiska organu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym polegającym na braku uwzględnienia wyjaśnień Spółki dotyczących terminów wysyłki dokumentów, potwierdzonych na dokumencie "Informacja o wysyłce i potwierdzeniu" wygenerowanym z programu "Płatnik". Spółka konsekwentnie podnosi bowiem, że dokonała terminowego złożenia dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. (16.06.2020 r.), a widniejący termin przyjęcia dokumentów za miesiąc maj 2020 r. do organu w dniu 08.07.2020 r. wynika z błędnego lub powolnego działania organu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ w żaden sposób nie odniósł się do tego twierdzenia Spółki.

Opisane powyżej naruszenia przepisom postępowania przez organ miały istotny wpływ na wynik sprawy. Jak podano bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przyczyną odmowy zwolnienia Spółki z opłacenia składek za maj 2020 r. było złożenie przez płatnika dokumentów rozliczeniowych po 30.06.2020 r., a więc niespełnienie przez Spółkę warunku określonego w art. 31zo ust. 3 ustawy COVID-19. Jednak w ocenie Sądu, zgromadzony przez organ dotychczas materiał dowodowy nie jest wystarczający do skutecznego zakwestionowania twierdzenia Spółki o złożeniu tych dokumentów 16.06.2020 r. Opisane powyżej uchybienia przepisom postępowania uniemożliwiają bowiem nadanie zgromadzonym w sprawie dokumentom mocy dowodowej. Zauważyć przy tym należy, że pracownik organu (Z. K., Kierownik Centrum Serwisu Informatycznego), do której zwrócono się drogą służbową o wyjaśnienie tej kwestii, wskazywała na brak fachowej wiedzy odnośnie działania programu "Płatnik". Nie jest natomiast wiadomym, czy taką wiedzę posiada "[...]", który automatycznie generował odpowiedzi na zapytania organu kierowane w tej sprawie, gdyż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest oceny organu w tym zakresie.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien zatem przeprowadzić czynności dowodowe zmierzające do ustalenia rzeczywistej daty złożenia przez Spółkę dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. uwzględniając ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.