Wyrok NSA oz. w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1595/01
NSA oz. w Krakowie
Data orzeczenia: 2001-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 614  Oświata, szkolnictwo wyższe, nauka, działalność badawczo-rozwojowa i archiwa
Powołane przepisy: article: ze zm.
journal: Dz.U. 1991 nr 3 poz. 32
law: null
Teza: Regulamin przyznawania świadczeń materialnych dla studentów jest wewnątrzuczelnianym aktem normatywnym, wiążącym studentów, a także organy uczelni. Regulamin opiera się na upoważnieniu zawartym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 1991 r. w sprawie warunków, form, trybu przyznawania i wypłacania oraz wysokości świadczeń pomocy materialnej dla studentów szkół wyższych /Dz.U. nr 9 poz. 32 ze zm./ i musi być z tym rozporządzeniem zgodny. Warunki zarówno merytoryczne, jak i formalne przyznawanie świadczeń powinny być określone wprost w regulaminie. Niedopuszczalne jest ograniczanie warunków przyznawania stypendiów w drodze dalszych aktów organów uczelni.

TEZY

Regulamin przyznawania świadczeń materialnych dla studentów jest wewnątrzuczelnianym aktem normatywnym, wiążącym studentów, a także organy uczelni. Regulamin opiera się na upoważnieniu zawartym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 1991 r. w sprawie warunków, form, trybu przyznawania i wypłacania oraz wysokości świadczeń pomocy materialnej dla studentów szkół wyższych /Dz.U. nr 9 poz. 32 ze zm./ i musi być z tym rozporządzeniem zgodny. Warunki zarówno merytoryczne, jak i formalne przyznawanie świadczeń powinny być określone wprost w regulaminie. Niedopuszczalne jest ograniczanie warunków przyznawania stypendiów w drodze dalszych aktów organów uczelni.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Pawła O. na decyzję Prorektora Akademii Górniczo-Hutniczej w K. z dnia 30 grudnia 1998 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium za wyniki w nauce - uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału Elektrotechniki, Automatyki Informatyki i Elektroniki Akademii Górniczo-Hutniczej w K. z dnia 13 października 1998 r. (...).


UZASADNIENIE

Dziekan Wydziału Elektrotechniki Automatyki Informatyki i Elektroniki Akademii Górniczo-Hutniczej w K. odmówił w dniu 13.10.1998 r. prośbie studenta III roku tego Wydziału, Pawła O., przyznania mu stypendium za wyniki w nauce osiągnięte w roku akademickim 1997/98. Jako przyczynę odmowy organ podał, że indeks studenta został złożony w dziekanacie po wyznaczonym terminie, upływającym 30.09.1998 r. Od tej decyzji Paweł O. odwołał się do Prorektora AGH w K. W odwołaniu podniósł, że nie był w stanie złożyć podania o stypendium za wyniki w nauce do 30.09.1998 r. z powodu choroby, udokumentowanej zaświadczeniem lekarskim, natomiast spełnił wszystkie wymagania niezbędne do otrzymania stypendium, wynikające z Regulaminu form pomocy materialnej.

W dniu 25.11.1998 r. Prorektor AGH w K. utrzymał w mocy decyzję Dziekana, motywując to tym, że Paweł O. nie spełnił wymogu terminowego złożenia indeksu do dziekanatu. Decyzję tę Prorektor podtrzymał, bez dalszego uzasadnienia, w decyzji z dnia 30.12.1998 r.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Paweł O. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Prorektora AGH albo jej uchylenie. Skarżący podniósł, że spełnił wymagania dla uzyskania stypendium za wyniki w nauce określone w Regulaminie form pomocy materialnej. W regulaminie tym, który jest jedynym źródłem prawa określającym zasady przyznawania stypendium za wyniki w nauce, nie ma mowy o obowiązku oddania indeksu przed 30 września, jako o warunku uzyskania stypendium. Wprowadzenie terminu oddawania indeksów do 30 września danego roku skraca w praktyce, zdaniem skarżącego, regulaminowy termin złożenia egzaminów, przewidziany do tego samego dnia. Skarżący wyraził pogląd, że omawiany termin jest porządkowy, a jego uchybienie, zwłaszcza niezawinione z powodu choroby, nie powinno prowadzić do ograniczenia praw studentów. Skarżący powołał się przy tym na art. 7 Kpa.

W odpowiedzi na skargę Prorektor AGH w K. wniósł o odrzucenie skargi albo o jej oddalenie. Organ podał, że powodem odmowy przyznania stypendium było niespełnienie przez Pawła O. wymogu przedłożenia w dziekanacie indeksu do 30.09.1998 r. Wymaganie takie zostało wprowadzone przez prodziekana Wydziału Elektrotechniku Automatyki Informatyki i Elektroniki AGH na podstawie par. 14 pkt 1 zd. 2 Regulaminu form pomocy materialnej ustalania ich wysokości oraz zasad ich przyznawania dla studentów Akademii Górniczo-Hutniczej z dnia 22.12.1997 r.

W dniu 9.07.1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w K. wydął postanowienie, II SA/Kr 245/99, w którym odrzucił skargę Pawła O. jako niedopuszczalną. To postanowienie zostało w wyniku rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchylone przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 5 stycznia 2001 r., III RN 45/00. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy stwierdził, że na decyzję organu szkoły wyższej odmawiającej przyznania studentowi stypendium za wyniki w nauce przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Pierwszym zagadnieniem, jakie należy zbadać jest to, na jakich podstawach prawnych opierają się decyzje organów szkoły wyższej w sprawie przyznania stypendium za wyniki w nauce. Stosownie do art. 152 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./, studentowi przysługuje prawo do pomocy materialnej, w tym także do stypendium socjalnego, ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. Na podstawie upoważnienia zawartego w art. 152 ust. 3 wymienionej ustawy Rada Ministrów wydała 22 stycznia 1991 r. rozporządzenie w sprawie warunków, form, trybu przyznawania i wypłacania oraz wysokości świadczeń pomocy materialnej dla studentów szkół wyższych /Dz.U. nr 9 poz. 32, ze zm./. W par. 1 pkt 3 tego rozporządzenia wymienia się, wśród rodzajów form pomocy materialnej, stypendia za wyniki w nauce. Stosownie do par. 4 ust. 2 rozporządzenia, stypendium za wyniki w nauce może otrzymać student, który uzyskał za rok /semestr/ studiów wysoką średnią ocen oraz student posiadający szczególne osiągnięcia w nauce. Według par. 9 ust. 1 rozporządzenia szczegółowy regulamin przyznawania i ustalania wysokości świadczeń o których mowa w par. 1 ust. 1 pkt 1, 1a, 2, 4-6 i w ust. 2 oraz podział środków określa rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Stosownie do ust. 2 Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego może przekazać uprawnienia do określania regulaminu, o którym mowa w ust. 1 dziekanom i wydziałowym organom samorządów studenckich. Regulamin wydziałowy zatwierdza rektor.

Jak wynika z powyższego przeglądu przepisów, na podstawy prawne decyzji organów szkoły wyższej w sprawie stypendium za wyniki w nauce składają się normy aktów prawnych o różnym charakterze. Przepis ustawowy statuuje w sposób generalny prawo studentów do pomocy materialnej z budżetu państwa. Wykonawcze rozporządzenie Rady Ministrów ustala formy pomocy, wśród nich stypendium za wyniki w nauce i określa w sposób ogólny kryteria przyznawania takiego stypendium. Przede wszystkim jednak rozporządzenie upoważnia rektorów szkół wyższych do wydania regulaminów, określających szczegółowo przyznawanie i ustalanie wysokości świadczeń.

Wydany przez rektora szkoły wyższej regulamin przyznawania świadczeń materialnych dla studentów jest wewnątrzuczelnianym aktem normatywnym, wiążącym studentów - użytkowników zakładu administracyjnego, jakim jest szkoła wyższa, a także organy uczelni. Regulamin opiera się na upoważnieniu zawartym w rozporządzeniu Rady Ministrów, czyli w akcie prawnym powszechnie obowiązującym /art. 87 Konstytucji RP/ i musi być z tym rozporządzeniem zgodny. Warunki, zarówno merytoryczne, jak i formalne przyznawania świadczeń powinny być określone wprost w regulaminie; wynika to ze zwrotu "szczegółowy regulamin", zawartego w par. 9 ust. 1 rozporządzenia, jak i z generalnego zakazu subdelegacji kompetencji do wydawania aktów wykonawczych. Niedopuszczalne zatem jest ograniczanie warunków przyznawania stypendiów w drodze dalszych aktów organów uczelni, w stosunku do tego, co wynika z regulaminu.

W dniu 22.12.1997 r. Rektor AGH wydał regulamin form pomocy materialnej, ustalania ich wysokości oraz zasad przyznawania dla studentów Akademii Górniczo-Hutniczej, który wszedł w życie 1.01.1998 r. Stosownie do par. 14 ust. 1 tego regulaminu stypendium za wyniki w nauce przyznawane jest "z urzędu" po spełnieniu wymagań Jakościowo-terminowych", bez konieczności składania podania. Dziekan wydziału może wprowadził wymóg przedłożenia przez studenta indeksu celem sprawdzenia spełniania "wymagań jakościowo-terminowych". Według par. 14 ust. 3 regulaminu stypendium za wyniki w nauce przyznawane jest na rok akademicki, na podstawie terminowego zaliczenia poprzedniego roku studiów. Natomiast, według par. 14 ust. 7 stypendium za wyniki w nauce otrzymuje student, który do końca poprzedniego roku akademickiego - w nieprzekraczalnym terminie do 30 września - uzyskał odpowiednią średnią /arytmetyczną/ ze wszystkich ocen zaliczających obowiązujące przedmioty. Szczegółowe zasady obliczania średniej określa Prorektor ds. kształcenia w porozumieniu z samorządem studenckim.

Jak wynika z powyższego zestawienia przepisów regulaminu, nie ma w nim mowy o wymaganiu złożenia w dziekanacie indeksu w terminie do 30 września danego roku. Termin ten odnosi się jedynie do wymagania uzyskania wymaganych ocen, czyli złożenia egzaminów i otrzymania zaliczeń. Przewidziana w przytoczonym par. 14 ust. 1 regulaminu możliwość wprowadzenia przez dziekana wydziału wymogu przedłożenia przez studenta indeksu celem sprawdzenia spełniania wymagań "jakościowo-terminowych", również nie może być rozumiana jako dopuszczalność uzależniania przyznania stypendium od złożenia indeksu w dziekanacie w określonym terminie. Wymaganie złożenia indeksu może mieć na celu jedynie sprawdzenie, czy zostały spełnione wymagania z par. 14 ust. 7 regulaminu.

Wprowadzenie obowiązku złożenia w dziekanacie indeksu do tego samego dnia, do którego należy zaliczyć rok akademicki, jako warunku otrzymania stypendium, oznacza w istocie zrównanie tego wymagania z warunkiem uzyskania wysokiej średniej ocen studentów lub ich szczególnych osiągnięć w nauce. Jest to niezgodne z rozporządzeniem RM, stanowiącym podstawę prawną tego regulaminu. Za dopuszczalne należałoby natomiast uznać wyznaczenie terminu złożenia indeksu w dziekanacie ze względów porządkowych, w celu sprawdzenia spełnienia regulaminowych warunków otrzymania stypendium, jednakże bez wprowadzenia sankcji niedopełnienia tej czynności w postaci odmowy przyznania stypendium, a także z możliwością przywrócenia terminu na ogólnych zasadach Kpa /art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym w związku z art. 58 Kpa/

W konkluzji należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja Prorektora AGH z 30.12.1998 r. i poprzedzająca ją decyzja dziekana Wydziału Elektrotechniki Automatyki Informatyki i Elektroniki AGH z 13.10.1998 r. odmawiające przyznania Pawłowi O. stypendium za wyniki w nauce osiągnięte w roku akademickim 1997/98 naruszają par. 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 1991 r. w sprawie warunków, form, trybu przyznawania i wypłacania oraz wysokości świadczeń pomocy materialnej dla studentów szkół wyższych /Dz.U. nr 9 poz. 32, ze zm./ oraz par. 14 regulaminu form pomocy materialnej, ustalania ich wysokości oraz zasad przyznawania dla studentów Akademii Górniczo-Hutniczej z 22.12.1997 r.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na zasadzie art. 55 ustawy Naczelnym Sądzie Administracyjnym.