Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1675/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana
Powołane przepisy: article: art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 7 , art. 77 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt IISA/Kr 1675 /12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski / spr. / Sędziowie WSA Aldona Gąsecka-Duda Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2013 r. sprawy ze skargi S.C. na decyzję Wojewody z dnia 28 września 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego S.C. kwotę 200 / dwieście / złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

UZASDNIENIE

W dniu 14 lipca 1999 r. S.C. , reprezentowany przez pełnomocnika B.M. , wystąpił do Urzędu Miasta K. z wnioskiem o zwrot działek nr [...] ,[...] ,[...] obr. [...] m. K. , w granicach nieruchomości stanowiącej poprzednio jego własność, która została wywłaszczona pod budowę oczyszczalni ścieków dla osiedla [...].

Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Starosta K. orzekł w pkt 1 o zwrocie działki nr [...] o pow. 0,1369 ha, położonej w obr. [...] m. K. , objętej księgą wieczystą nr [...] odpowiadającej częściom wywłaszczonych parcel: l.kat. [...] l.kat. [...] (po podziale l.kat. [...]), l.kat. [...] i l.kat. [...] b. gm. kat. B. - na rzecz S.C. s. M. i R. w całości, w pkt 2 o zobowiązaniu S.C. do zwrotu na rzecz Gminy K. kwoty 5582 zł odpowiadającej kwocie zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, w pkt 4 o odmowie zwrotu części działki nr [...] o pow. 0,0183 ha, położonej w obr. [...]m. K. , objętej księga wieczystą nr [...], odpowiadającej częściom wywłaszczonych parcel: l.kat. [...] i l.kat. [...] (po podziale l.kat. [...]), b. gm. kat. B. - na rzecz S.C.

Orzekając w powyższy sposób organ I. instancji oparł się na fakcie, że cel na który przejęto nieruchomość (zazielenienie terenu pod kątem stworzenia osłony ochronnej wokół oczyszczalni-obsadzenie terenu drzewami, krzewami oraz mieszanką traw) oznaczoną jako działka [...] o pow. 0,1369 ha, położonej w obr. [...] m. K. , odpowiadającej częściom wywłaszczonych parcel: l.kat. [...], l.kat. [...] (po podziale l.kat. [...] ,[...] ,[...] b. gm. kat. B. , nie został zrealizowany, bowiem przeprowadzone (podczas rozpraw administracyjnych 30 kwietnia 1993 r. oraz 23 kwietnia 2008 r.) oględziny przedmiotowej nieruchomości wykazały, że nieruchomość stanowi teren znajdujący się poza ogrodzeniem oczyszczalni, porośnięty trawą, chwastami, samosiejkami krzewów, ponadto na tym terenie rośnie jedna wierzba. Od strony północnej teren również znajduje się poza ogrodzeniem oczyszczalni i stanowi obszar porośnięty nieskoszoną trawą, chwastami oraz drzewami liściastymi (olchy). Teren jest zaniedbany i nie nosi oznak realizacji celu wywłaszczenia. Od strony zachodniej teren stanowi grunt porośnięty trawą, chwastami, drzewami liściastymi oraz samosiejkami krzewów. Od strony południowej teren stanowi grunt porośnięty drzewami topoli i brzozy oraz samosiejkami krzewów. Teren jest zachwaszczony i zaśmiecony.

Z kolei orzekając o odmowie zwrotu działki nr [...] obr. [...], Starosta K. oparł się na ustaleniach ww. oględzin nieruchomości w trakcie których stwierdził, że na tej nieruchomości znajduje się część drogi gruntowej nieutwardzonej, stanowiącej dojazd do oczyszczalni ścieków zlokalizowanej na działce nr [...].

Odwołanie od powyższej decyzji złożył Prezydent Miasta K. , który podniósł, że przedmiotowa decyzja obarczona jest wadą bowiem Starosta K. i nie rozpatrzył kwestii czy niezrealizowanie planowanych nasadzeń, a pozostawienie strefy porośniętej roślinnością i wolnej od zabudowy świadczy o realizacji zmodyfikowanego celu wywłaszczenia. Cel wywłaszczenia, określony w decyzji wywłaszczeniowej powinien być rozumiany ściśle, w przedmiotowej sprawie tym celem, jak wskazał organ I instancji była budowa oczyszczalni ścieków, tworzącej kompleks obiektów ze strefą ochronną. Celem wywłaszczenia nie była natomiast realizacja samej strefy ochronnej, co pozwalałoby na stwierdzenie, że główny cel nie został zrealizowany lub, że modyfikacja celu nie mieści się w dopuszczalnych granicach.

Z kolei odwołujący się S.C. podniósł, że organ I. instancji powołując się na fakt, że nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] nie została uznana za zbędną z uwagi na okoliczność, że stanowi drogę dojazdową od strony ul [...] do oczyszczalni ścieków zlokalizowanej na działce nr [...], objętej planem zagospodarowania przestrzennego z roku 1958, nie wziął pod uwagę okoliczności, że na działce nr [...] od wielu lat nie ma już żadnej oczyszczalni ścieków.

Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Wojewoda orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji Starosty K. dnia [...] maja 2009 r. nr [...]. W wyniku złożonej przez S.C,. skargi na ww. rozstrzygnięcie, wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 556/10, uchylono zaskarżoną decyzję Wojewody . Wyrokiem z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1924/10 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od powyższego.

Wojewoda , po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2012 r. znak: [...], uchylił zaskarżoną decyzję Starosty K. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...]w całości i orzekł o odmowie zwrotu części działki nr [...] obr. [...] odpowiadającej częściom wywłaszczonych parcel: l.kat. [...], l.kat. [...] (po podziale l.kat. [...] ), l.kat. [...] i l.kat. [...], b. gm. kat. B. - na rzecz S.C. .

Organ podał, że w świetle zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające w sprawie, w wyniku którego zebrano nowy materiał dowodowy.

Wojewoda rozpatrując ponownie odwołanie od decyzji Starosty K. dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w pierwszej kolejności zwrócił uwagę na wydany w przedmiotowej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 556/10, który wiąże organ co do oceny prawnej oraz na pogląd zawarty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 558/08, w którym stwierdzono, że odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego.

Wojewoda wskazał, powołując się na wyrok dotyczący tej sprawy Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1924/10, że w omawianym stanie faktycznym bezsprzecznym jest, że celem wywłaszczenia była budowa oczyszczalni ścieków, a inwestycja ta składała się z obiektów budowlanych samej oczyszczalni zlokalizowanych na ogrodzonej części inwestycji oraz z zazielenionego terenu poza ogrodzeniem stanowiącego strefę ochronną oczyszczalni, a także dróg dojazdowych.

W ramach ponownego postępowania wyjaśniającego podjęto dodatkowe próby pozyskania materiałów archiwalnych zwianych z wywłaszczeniem przedmiotowej nieruchomości orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] września 1958 r. nr [...] i realizacją celu wywłaszczenia w postaci budowy oczyszczalni ścieków dla osiedla [...] wraz ze strefą ochronną, wokół oczyszczalni w postaci pasa zieleni i zaprojektowanych dróg dojazdowych (poszukiwania w Wydziale Kształtowania Środowiska, Wydziale Gospodarki Komunalnej - Urzędu Miasta K. , Miejskim Przedsiębiorstwie Wodociągów i Kanalizacji S.A. w K. , które nie doprowadziły do odnalezienia takiej dokumentacji.

Natomiast organ odwoławczy pozyskał z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjno -Kartograficznej materiał zdjęciowy z roku 1958 i 1970 obrazujący stan nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] września 1958 r. nr [...] zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa położone w b.gm.kat. B. parcele: l.kat. [...] o pow. 1816 m2 i l.kat. [...] o pow. 2126 m2, obj. Iwh 578 cd. kw [...] oraz l.kat. [...] o pow. 755 m2 i l.kat. [...] o pow. 1036 m2, obj. Iwh [...] cd. kw [...], z przeznaczeniem "na cele Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w K. (...) dla realizacji narodowych planów gospodarczych pod budowę oczyszczalni ścieków dla osiedla K., ". Z porównania załączonej do akt dokumentacji zdjęciowej wyraźnie wynika, że pomiędzy rokiem 1958, a rokiem 1970 nastąpiła zasadnicza zmiana stanu faktycznego omawianej nieruchomości. Dokonując porównania mapy wywłaszczonej nieruchomości ze zdjęciem z roku 1958 należy stwierdzić, że wyraźnie widoczny jest kształt i granice wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej wielobok zbliżony do trapezu, o jasnym zabarwieniu wskazującym na przygotowanie terenu pod inwestycję (brak na tym terenie w tej dacie również widocznej roślinności). Natomiast ze zdjęcia tego samego terenu z roku 1970 wynika, iż opisany uprzednio teren został zagospodarowany poprzez m.in. posadowienie na nim sześciu obiektów budowlanych, infrastruktury drogowej na terenie inwestycji oraz poza nią (droga dojazdowa), ogrodzenia oraz zieleni w postaci drzew i krzewów znajdujących się na terenie inwestycji, jak również w pasie wokół ogrodzenia tego obiektu.

Równocześnie podano, że analiza znajdującego się w aktach sprawy (karta nr [...]) "planu zagospodarowania przestrzennego i zazielenienia dla inwestycji pn. oczyszczalnia ścieków dla osiedla K. " z października 1958 r. oraz opisu techniczno-roboczego oczyszczalni ścieków dla osiedla K. z marca 1959 r. wynika, że "(...) w ogrodzonym terenie oczyszczalni oraz wokół niego planowane było zazielenienie terenu pod katem stworzenia osłony ochronnej wokół oczyszczalni. (...) W ogólnej kompozycji nawiązano do swobodnego układu grup zieleni wysokiej, które wg. załączonego planu sytuacyjnego osiedla "[...]" będzie otaczać działkę oczyszczalni pierścieniem o szerokości 40 metrów. Dobór gatunków drzew oparto na danych geologicznych siedliska". Według sporządzonego opracowania na wspomnianym terenie planowano posadzenie następujących gatunków drzew stanowiących zieleń ochronną wysoką: brzoza brodawkowata - 12 sztuk, lipa krymska -13 sztuk, jarząb pospolity - 5 sztuk i wierzba krucha - 2 sztuki oraz zieleń niską o następujących gatunkach: czeremcha - 120 sztuk, kruszyna -195 sztuk, porzeczka czarna -285 sztuk i tawuła - 55 sztuk. Planowane nasadzenia drzew miały tworzyć układ grup według ściśle określonych gatunków, podbudowanych grupami zieleni niskiej o gatunkach tworzących naturalne skupiska. Ponadto cała nie zainwestowana powierzchnia wywłaszczonych nieruchomości miała zostać obsiana mieszanką traw.

Wojewoda podał, że porównując wskazane wyżej fotografie, materiał geodezyjny i kartograficzny z planem zagospodarowania przestrzennego i zazielenienia dla inwestycji pn. oczyszczalnia ścieków dla osiedla "[...]" z października 1958 r. należy stwierdzić, że realizacja celu wywłaszczenia w istocie nastąpiła poprzez budowę całej inwestycji oczyszczalni ścieków obejmującej nie tylko same obiekty służące pracy oczyszczalni sensu stricte, mieszczące się w ramach ogrodzonego terenu oczyszczalni, dróg dojazdowych do zakładu, ale również poprzez stworzenie strefy ochronnej w ramach przedmiotowej oczyszczalni obsadzonej zarówno drzewami jak i krzewami (w tym właśnie znajdującej się na obszarze nieruchomości zawnioskowanej do zwrotu, której dotyczy przedmiotowa sprawa tj. projektowanej działki nr [...]= stanowiącej części działki nr [...] (odpowiadającej częściom wywłaszczonych parcel: l.kat [...] , [...] (po podziale l.kat. [...]), l.kat. [...] ,[...]).

Zauważono, że realizacja celu wywłaszczenia w postaci budowy oczyszczalni ścieków nie powinna być utożsamiana jedynie z budową obiektów samej oczyszczalni bez dodatkowej infrastruktury obejmującej obiekty dla pracowników oczyszczalni (w tym pomieszczenia sanitarne), drogi dojazdowe, czy też strefy ochronne zabezpieczające środowisko przed negatywnym oddziaływaniem takiego zakładu (w kontekście zarówno zanieczyszczenia wód jak i powietrza, nadmiernego hałasu itp.). Zwrócono uwagę, że rolą takiej strefy jest ochrona określonego terenu przed szkodliwym oddziaływaniem obiektu. Ochrona musi zatem uwzględniać rodzaje zanieczyszczeń i ich wpływ, które są związane z działaniem danego obiektu (w przedmiotowej sprawie oczyszczalni ścieków). Obszar strefy i jej zagospodarowanie niewątpliwie był determinowany wymogami dotyczącymi środowiska i był uwzględniany na etapie projektu inwestycji. Jak wynika z opracowań dotyczących budowy i projektowania oczyszczalni ścieków, obiekty takie winny komponować się z otoczeniem, w ramach dużych i średnich oczyszczalni ścieków z wykorzystaniem zieleni.

Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej rozważania Wojewoda stwierdził, że projekt zazielenienia terenu wokół działki zabudowanej oczyszczalnią ścieków stanowił immanentną część tej oczyszczalni ścieków, stanowiący w istocie strefę ochronę utworzoną w celu zabezpieczenia mieszkańców pobliskich terenów (osiedla [...]) przed zanieczyszczeniem powietrza atmosferycznego powodowanego przez negatywne skutki działalności z omawianego zakładu. Zatem przy ocenie realizacji celu publicznego, za jaki należy uznać budowę oczyszczalni ścieków, należy uwzględnić nie tylko budowę obiektów samej oczyszczalni, ale również dodatkową infrastrukturę obejmującą obiekty niezbędne dla pracowników oczyszczalni (w tym pomieszczenia sanitarne), drogi dojazdowe, czy też strefy ochronne zabezpieczające środowisko naturalne przed negatywnym oddziaływaniem takiego zakładu.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Wojewoda uznał, że cel wywłaszczenia w postaci budowy oczyszczalni ścieków, obejmującej zarówno obiekty budowlane samej oczyszczalni zlokalizowane na ogrodzonej części inwestycji, jak również zazielenienie terenu poza ogrodzeniem stanowiącego strefę ochronną oczyszczalni, a także dróg dojazdowych został na przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako części działki nr [...] obr. [...] m. K. , odpowiadającej częściom wywłaszczonych parcel: l.kat. [...] ,[...] (po podziale l.kat. [..]), l.kat. [...] i l.kat. [...], b. gm. kat. B. zrealizowany w postaci obsadzenia terenu roślinnością obejmującą drzewa, krzewy, trawy w ramach stworzenia osłony ochronnej wokół wybudowanych obiektów oczyszczalni. Natomiast na nieruchomości stanowiącej części działki nr [...] Obr [...] m. K. (odpowiadającej częściom wywłaszczonych parcel: l.kat. [...] ,[...] (po podziale l.kat. [...]), b. gm. kat. B. w postaci budowy drogi dojazdowej do oczyszczalni ścieków.

Biorąc pod uwagę interpretację art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, Wojewoda stwierdził, że jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany.

Zatem wobec stwierdzenia przez organ odwoławczy, że na za wnioskowanej do zwrotu nieruchomości będącej przedmiotem sprawy został zrealizowany cel wywłaszczenia należało uchylić zaskarżoną decyzję Starosty K. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], w zakresie pkt 1, 2, 3 (tj. w części dotyczącej zwrotu projektowanej działki nr [...] obr.[...] i rozliczeń z tego tytułu) i orzec w niniejszej sprawie merytorycznie uwzględniając zarzuty odwołania Prezydenta Miasta K. . Z kolei wskazano, że zaskarżone rozstrzygnięcie Starosty K. w pkt 4, choć co do zasady prawidłowe, należało jednak uchylić z uwagi na konieczność uwzględnienia faktu, że wobec uchylenia pkt 1-3 ww. decyzji projektowany podział geodezyjny działki [...] na działki nr [...]o pow. 0.1369 ha, nr [...] o pow. 0.0605 ha, nr [...] o pow. 0.0183 ha (przyjęty do zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 19 stycznia 2009 r. - ODGiK pod nr ewid. [...]) nie zostanie zatwierdzony ostateczną decyzją o zwrocie tych działek z uwagi na charakter niniejszej decyzji.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 października 2012 r. S.C. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody z dnia 28 września 2012 r.

Skarżący podał, że Wojewoda w zakwestionowanej decyzji próbuje udowodnić, że wokół terenu, na którym wybudowane zostały obiekty oczyszczalni ścieków zrealizowano strefę ochronną, tj. obsadzono teren roślinnością w ramach stworzenia osłony ochronnej. Jego zdaniem pozyskane zdjęcie z roku 1970 ma być dowodem na to, że teren wokół ogrodzenia oczyszczalni został zagospodarowany zielenią w postaci drzew i krzewów. Dokument, na którym organ opiera swoje wnioski nie może przekonywać, bowiem nie wynika z niego, że owe drzewa i krzewy są planowanymi nasadzeniami.

Podniesiono, że z ustaleń Starosty K. wynika, że przedmiotowy teren nie został zagospodarowany w sposób zgodny z planowanym, nie stwierdzono istnienia w tym obszarze planowanych drzew i krzewów w grupach i o gatunkach wskazanych w planie zagospodarowania i zazielenienia z października 1958 r. oraz w planowanej wówczas ilości tych nasadzeń, które miały tworzyć osłonę ochronną wokół oczyszczalni. Śladów takiego zazielenia nie ma, a brak realizacji projektu zazielenienia jest faktem przez wszystkie strony zgodnie przyznawanym.

Skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja Wojewody jest dla niego krzywdząca, bowiem po raz kolejny próby odzyskania jego własności kończą się decyzją negatywną. Przedmiotowa nieruchomość jest pozostawiona od wielu lat bez opieki i niszczeje.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), w skrócie jako "P.p.s.a.", uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.).

Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Ta sprawa już była raz przedmiotem rozpoznania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, który wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 556/10 uchylił zaskarżoną kasacyjną decyzję Wojewody M z dnia 16 lutego 2010 r. Od tego wyroku została wniesiona skarga kasacyjna, którą oddalił Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1924/10.

Ponownie rozpoznając tą sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie związany jest poglądem prawnym wyrażonym w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 190 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji zobowiązany jest rozpoznać sprawę zgodnie z wyraźnymi wytycznymi zawartymi w tym wyroku co do wykładni prawa. Ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny z ww. wyroku z dnia 3 listopada 2011 r. w całości podtrzymał stanowisko zajęte przez Sąd I. Instancji, tym samym w istocie w tej sprawie ponownie rozpoznając skargę, należy uwzględnić stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 556/10 oraz w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1924/10.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu do wyroku z dnia 11 sierpnia 2010 r. wskazał, że w tej sprawie zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na zajęcie merytorycznego stanowiska, a przyjęta przez Wojewodę wykładnia art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami była nieprawidłowa. Zgodnie bowiem z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat cel ten nie został zrealizowany. Dalej Sąd I. instancji stwierdził, że pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powinna być jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia, a w przypadku gdyby cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nieruchomości nie byłby możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Sąd I. instancji zawarł stanowisko, zgodnie z którym określone w art. 137 ust. 1 punkty 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności, a istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Natomiast nie do przyjęcia w ocenie Sądu byłby pogląd, według którego za zbędną należałoby uznać nieruchomość, na której cel wywłaszczenia został zrealizowany, ale bez zachowania terminów, o jakich mowa w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tym samym w tej sprawie ma znaczenie określenie celu wywłaszczenia, sposobu w jaki część działki nr [...] miała służyć realizacji tego celu i czy cel wywłaszczenia został kiedykolwiek na przedmiotowej działce zrealizowany.

Dalej sąd I. instancji wskazał, że ustalenie celu wywłaszczenia może opierać się na treści dokumentu. Niejednokrotnie jednak odtworzenie rzeczywistego i konkretnie lokalizowanego celu wywłaszczenia wymaga głębszej analizy i oceny poczynionych ustaleń faktycznych, a takie ustalenia wynikają przede wszystkim z decyzji wywłaszczeniowej, dokumentacji geodezyjnej i projektu zagospodarowania (zazielenienia) obszaru wokół obiektu oczyszczalni wraz z częścią graficzną sporządzoną na skalowanej mapie. Dalej Sąd I. instancji wskazał, że z tekstu projektu zagospodarowania obszaru wokół obiektu oczyszczalni wynika, że średnia szerokość pasa zieleni wokół działki zabudowanej miała wynosić ok. 40 metrów. Należało więc uwzględnić, że przedmiotowa działka objętą była projektem zazielenienia i w związku z tym należało stwierdzić, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Opis obecnego zagospodarowania nieruchomości nie jest sam w sobie ustaleniem dotyczącym realizacji celu, ale stanowi dowód tego, czy na nieruchomości istnieją ślady ewentualnej realizacji tego celu w przeszłości.

Sąd I. instancji wyraził pogląd, że w tej sprawie rzeczywistym problemem nie są ustalenia faktyczne co do tego, czy działka nr [...] była objęta projektem zazielenienia i czy projekt ten na tej działce był zrealizowany, ale problemem jest to, czy projekt zazielenienia terenu wokół działki zabudowanej oczyszczalnią stanowił element (dopełnienie) celu wywłaszczenia, jakim była budowa samej oczyszczalni, czy też był celem odrębnym i w konsekwencji: czy brak realizacji tego projektu w sytuacji, w której sama oczyszczalnia została wybudowana (w ustalonym zresztą przez organ I. instancji terminie) a pas wokół niej pozostał wolny, jest tożsamy z brakiem realizacji celu wywłaszczenia, czy też z jego modyfikacją, czy też może z zastosowaniem innego sposobu realizacji celu.

Z kolei z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1924/10 wynika, że Sąd I. instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Punktem wyjścia do rozważań dotyczących art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami było ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Jeżeli bowiem został zrealizowany, i to niezależnie od terminu realizacji, brak było podstaw do zwrotu nieruchomości, a więc również do stosowania art. 137 ust. 1. Przepis ten ma tylko wtedy zastosowanie gdy nie został zrealizowany cel wywłaszczenia.

Jak dalej wywodził w uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny, jeżeli cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, to wtedy do oceny czy dana nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia konieczne jest zbadanie przesłanek zawartych w powyższym przepisie. Organ rozpoznający wniosek o zwrot nieruchomości nie ustala czy faktycznie dana nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia, ale dokonuje ustaleń co do istnienia przesłanki uznającej nieruchomość za zbędną w rozumieniu art. 137 ust. 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami i jeżeli zachodzi jedna z tych przesłanek, to następuje zwrot nieruchomości.

Sąd II. instancji wskazał, że w tej sprawie bezsprzecznym było, że celem wywłaszczenia była budowa oczyszczalni ścieków. Inwestycja ta składała się z obiektów budowlanych samej oczyszczalni zlokalizowanych na ogrodzonej części inwestycji oraz z zazielenionego terenu poza ogrodzeniem stanowiącego strefę ochronną oczyszczalni a także dróg dojazdowych. Bezsporne było również i to, że w roku 1965 zrealizowano obiekty oczyszczalni, natomiast teren wokół ogrodzenia, którego zwrotu domaga się były właściciel, miał stanowić teren ochronny oczyszczalni. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na ocenę, czy na tym terenie zrealizowano cel wywłaszczenia – strefę ochronną oczyszczalni, którą miał stanowić odpowiedni pas zieleni. To organ miał przesądzić, czy pozostawienie pasa zieleni wokół oczyszczalni, bez dokonania nasadzeń drzew, może stanowić strefę ochronną, czy też nie.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził także, że jeżeli działka nr [...][ była wykorzystywana jako pas ochronny, to również ona została wykorzystana na cel wywłaszczenia i nie ma znaczenia czy nastąpiło to przed czy po terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tym samym w razie realizacji celu wywłaszczenia wygasło prawo do żądania jej zwrotu i prawo to nie odżyło w związku z wprowadzoną regulacją w powołanym art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Natomiast jeżeli przedmiotowa działka nie została wykorzystana jako pas ochronny, to oczywistym jest, iż stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ponownie rozpoznając skargę S.C. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2012 r. jest związany ww. poglądem zawartym w wydanych w tej sprawie wyrokach.

Zgodnie z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.), nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Tym samym obowiązkiem organu w tej sprawie było ustalenie, czy cel wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...] w części nie obejmującej drogi dojazdowej do byłej oczyszczalni ścieków został zrealizowany, czy też nie.

Celem wywłaszczenia części działki nr [...] odpowiadającej częściom wywłaszczonych parcel: liczba katastralna [...], liczba katastralna [...] (po podziale liczba katastralna [...]), liczba katastralna [...]i liczba katastralna [...] byłej gminy katastralnej B. , było ustanowienie terenu ochronnego dla oczyszczalni ścieków dla osiedla [...] w K. . Jak wynika z poglądu zawartego w szczególności w powołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011 r., jeżeli działka nr [...] była wykorzystywana jako pas ochronny, to tym samym została wykorzystana na cel wywłaszczenia i nie ma znaczenia kiedy to nastąpiło (czy przed czy po terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Wyraźnie więc Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że w tej sprawie ustalenie wykorzystywania przedmiotowej działki jako pas ochronny oczyszczalni ścieków należy potraktować jako realizację celu wywłaszczenia.

W tym kierunku zmierzało postępowanie prowadzone przez Wojewodę , jednak w ocenie Sądu uzasadnienie zawarte w zaskarżonej decyzji nie pozwala na ocenę sposobu wykorzystywania części działki nr [...] (poza częścią tej działki, na której zlokalizowano drogę dojazdową) jako pasa ochronnego oczyszczalni ścieków.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednym z podstawowych dowodów przesądzających rozstrzygniecie Wojewody było pozyskanie z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjno - Kartograficznej zdjęć z roku 1958 i 1970 obrazujących stan nieruchomości obejmującej obecnie działkę nr [...]. Wojewoda wyjaśnił, że z porównania tych zdjęć wyraźnie wynika, że pomiędzy rokiem 1958, a rokiem 1970 nastąpiła zasadnicza zmiana stanu faktycznego omawianej nieruchomości. Ze zdjęcia z 1958 r. wynika wyraźnie widoczny kształt i granice wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej wielobok zbliżony do trapezu, o jasnym zabarwieniu wskazującym na przygotowanie terenu pod inwestycję (brak na tym terenie w tej dacie również widocznej roślinności), a ze zdjęcia z 1970 r. wynika, że teren ten został zagospodarowany poprzez m.in. posadowienie na nim sześciu obiektów budowlanych, infrastruktury drogowej na terenie inwestycji oraz poza nią (droga dojazdowa), ogrodzenia oraz zieleni w postaci drzew i krzewów znajdujących się na terenie inwestycji i w pasie wokół ogrodzenia tego obiektu.

Sąd nie był w stanie ocenić prawidłowość tych ustaleń. Przede wszystkim w aktach sprawy owe zdjęcia (dwa zdjęcia) znajdują się na nośniku informacji CD (akta administracyjne sprawy, karta nr [...]). Odtwarzając komputerowo zapisane zdjęcia Sąd stwierdza, że wykonane one zostały w bardzo dużej skali i widoczne na nich są znacznie większe obszary (całe osiedle K. i tereny kilku osiedli). Dokonując przybliżenia (zmniejszenia skali) Sąd na zdjęciu z 1958 r. nie stwierdził, aby była na nim w jakikolwiek sposób oznaczona nieruchomość będąca przedmiotem postępowania w tej sprawie. Na zdjęciu z 1970 r. jest rzeczywiście zaznaczony kształt zbliżony do trapezu (możliwe, że jest to obszar nieruchomości wskazany w uzasadnieniu decyzji przez Wojewodę), ale w obrębie tak wyznaczonego terenu Sąd nie dopatrzył się sześciu budynków, ani jakichkolwiek drzew. Teren ten wydaje się być zagospodarowany lub częściowo zagospodarowany. Poza tym porównując zdjęcie z 1970 r. z mapami zalegającymi w aktach sprawy (np. [...]) należy stwierdzić, że na żadnej z tych map z różnego okresu nie ma usytuowanych takich budynków jak na zdjęciu z 1970 r. Tym samym rodzi to wątpliwość, czy rzeczywiście kontury terenu zakreślone na zdjęciu z 1970 r. odpowiadają nieruchomości będącej przedmiotem tego postępowania.

Wojewoda oceniając sposób wykorzystywania części działki nr [...] (przeznaczonej pod pas ochronny) powinien wyraźnie nanieść granice tej działki na materiał zdjęciowy tak z roku 1970, jak i z roku 1958. Dopiero wówczas możliwe byłoby porównanie sposobu zagospodarowania, a więc i wykorzystywania tej działki. Trudno zresztą jednoznacznie wskazać, czy kształt tej działki określony na mapach znajdujących się w aktach sprawy odpowiada potencjalnemu kształtowi działki objętej tymi zdjęciami. Bez takiego nałożenia granic działki nr [...] na zdjęcia nie można także ocenić, czy cała działka nr [...][ (z wyłączeniem drogi dojazdowej) była wykorzystywana jako pas ochronny, czy może jakaś jej część.

Jeszcze raz należy bowiem przytoczyć stanowisko zajęte w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z którym jeżeli działka nr [...] była wykorzystywana jako pas ochronny, to również ona została wykorzystana na cel wywłaszczenia, a tylko wówczas, gdyby przedmiotowa działka nie została wykorzystana jako pas ochronny, to stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Sąd nie ma wątpliwości, że podjęte w ponownie prowadzonym postępowaniu odwoławczym czynności przez Wojewodę zmierzały w prawidłowym kierunku, ale należy także przypomnieć i to, że obowiązkiem organu administracji jest ustalenie w sposób pozwalający na ocenę prawidłowości przeprowadzenia postępowania dowodowego. W sytuacji zaś, gdy istotna część dowodów w postaci zdjęć zapisanych na nośniku CD jest trudna do odtworzenia i jeszcze trudniejsze jest odszukanie miejsca położenia nieruchomości objętej tą sprawą na tych zdjęciach, Sąd nie jest w stanie uznać tą część postępowania dowodowego za przeprowadzoną prawidłowo.

Jako trafne należy uznać i to, że Wojewoda poszukiwał wyjaśnienia zasad tworzenia pasów ochronnych wokół oczyszczalni ścieków w literaturze fachowej. Te właśnie wyjaśnienia powinny być podstawą do przyjęcia, czy wykonane na działce nr [...] "zazielenienia" lub inne prace stanowiły pas ochronny lub sama ta działka taką funkcję pasa ochronnego pełniła. Podstawą do tych ustaleń winno być wyraźne określenie granic tej działki na zdjęciach z 1958 i 1970 r. Ustalając bowiem faktyczny stan z tego okresu, będzie mógł organ administracji dokonać dalszych ustaleń co do tego, czy miały miejsce jakiekolwiek nasadzenia drzew (krzewów) na tej działce lub inne sposoby zazielenienia terenu. Dopiero na tej podstawie będzie można stwierdzić, czy ta działka pełniła funkcję pasa ochronnego dla oczyszczalni ścieków.

Także ustalając, jaki był zakres rzeczywistego zazielenienia tego terenu w związku z projektem (akta administracyjne sprawy, [...]), będzie można stwierdzić, czy teren ten w ogóle mógł pełnić funkcję pasa ochronnego i był wykorzystywany właśnie jako pas ochronny. Możliwe, że ustalenie, czy istniejący w okresie funkcjonowania oczyszczalni ścieków sposób zagospodarowania i wykorzystywania działki nr [...] (poza terenem drogi) będzie wymagało zasięgnięcia wiadomości specjalnych.

Należy stwierdzić, że zarzuty skargi częściowo zasługują na uwzględnienie. Skarży podnosi bowiem brak wykazania, że jakiekolwiek zazielenienie (nasadzenia) miało miejsce na tej działce. Ustalenie, czy rzeczywiście teren działki nr [...] był lub pełnił funkcję pasa ochronnego oczyszczalni ścieków stanowi podstawowy argument uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut braku zwrotu działki nr [...], jako obecnie niezagospodarowanej. Ta bowiem okoliczność nie ma w sprawie znaczenia.

Wydany wyrok nie oznacza, że działka nr [...] ma być zwrócona skarżącemu. To obowiązkiem organu jest ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie na podstawie dowodów, z których będzie wynikało, dlaczego takie a nie inne ustalenia przyjął organ za prawidłowe.

Wydana więc w sprawie decyzja jest przedwczesna.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, ponieważ nie wyjaśniono istotnych dla sprawy kwestii. Brak wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., i w tej sprawie jest to takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym uzasadnia to na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylenie decyzji.

Stosownie do art. 141 § 4 P.p.s.a. ponownie prowadząc postępowanie należy nanieść (po wydrukowaniu i odpowiednim powiększeniu, pozwalającym na czytelną ocenę dowodu) na zdjęcia wykonane w 1958 r. i 1970 r. granice działki nr [...], i na tej podstawie dokonać oceny sposobu zagospodarowania tej działki. Następnie należy ocenić, czy taki sposób zagospodarowania (wykorzystywania) tej działki pozwalał na przyjęcie, że stanowiła ona pas ochronny oczyszczalni ścieków. Dopiero wówczas organ winien sprawę rozstrzygnąć wydając decyzję administracyjną.

O wstrzymaniu orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 210 § 1 P.p.s.a.