Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 258/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
article: art. 7, art. 19 ust. 1a pkt 2, art. 22 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2067
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jedn.
article: art. 1
journal: Dz.U. 1995 nr 36 poz 175
law: PROTOKÓŁ Nr 1 I Nr 4 DO KONWENCJI O OCHRONIE PRAW CZŁOWIEKA I PODSTAWOWYCH WOLNOŚCI sporządzony w Paryżu dnia 20  marca 1952 r. oraz sporządzony w Strasburgu dnia 16 września 1963 r.
article: art. 8 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 2, art. 178 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na akt Prezydenta Miasta z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wykreślenia z ewidencji zabytków 1. uchyla zaskarżony akt, 2. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz J. K. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3. zwraca skarżącemu nienależnie uiszczony wpis od zażalenia w kwocie [...] zł. (słownie [...] złotych).


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] grudnia 2019 r. J. K. zwrócił się do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. (dalej również jako WUOZ) o zgodę na wykreślenie z Gminnej Ewidencji Zabytków i wydanie zgody na rozbiórkę zespołu budynków położonych przy ul. [...] (dz. nr [...] i [...], ark. [...], obręb G.) w P..

Pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. WUOZ przekazał sprawę Prezydentowi Miasta zgodnie z właściwością miejscową.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2020 r. Miejski Konserwator Zabytków zwrócił się do Narodowego Instytutu Dziedzictwa z prośbą o wydanie ekspertyzy w sprawie ww. zespołu budynków.

Pismem z dnia [...] września 2020 r. Narodowy Instytut Dziedzictwa przesłał do Miejskiego Konserwatora Zabytków swoją opinię z dnia [...] sierpnia 2020 r. w sprawie wartości zabytkowych zabudowy położonej przy ul. [...]

Pismem z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Miejski Konserwator Zabytków działający w imieniu Prezydenta Miasta po opisaniu charakteru budynków położonych przy ul. [...] odmówił przychylenia się do wniosku i wykreślenia budynków z Gminnej Ewidencji Zabytków miasta P..

Pismem z dnia [...] października 2020 r. J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na ww. pismo Prezydenta Miasta z dnia [...] września 2020 r. w przedmiocie odmowy wykreślenia z ewidencji zabytków.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, iż stanowisko Miejskiego Konserwatora Zabytków nie uwzględnia zasadniczych faktów tj. zmiany sposobu użytkowania obiektów jakie zostały dokonane w przeszłości, kolejnych przebudów, rozbudów i stanu technicznego budynków jak również dokumentacji archiwalnej w tym opinii, ekspertyz, decyzji dotyczących rozbiórki i oceny stanu technicznego.

Skarżący wskazał, iż wartość historyczna oparta została na przypuszczeniach oraz zachowanych pocztówkach, ponieważ tego, o czym pisze Konserwator Zabytków - nie ma w rzeczywistości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, iż Miejski Konserwator Zabytków w P. realizuje z upoważnienia Prezydenta Miasta zadania związane z zapewnieniem ustawowej ochrony zabytków oraz dziedzictwa kulturowego na terenie Miasta P., w ramach zadań własnych gminy oraz na podstawie porozumienia z dnia [...] listopada 2003 r., zawartego na podstawie art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2017 r. poz. 2187 z późn. zm.) pomiędzy Wojewodą W. a Prezydentem Miasta w sprawie powierzenia M. P. spraw z zakresu właściwości W. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Organ podniósł, iż przedmiotowa sprawa dotyczy wykreślenia kompleksu budynków z Gminnej Ewidencji Zabytków, w której został on ujęty na podstawie zarządzenia Prezydenta Miasta Nr [...] z dnia [...] października 2019 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta P..

W odpowiedzi na skargę organ wniósł ponadto o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny sprawy pytania prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego, która zarejestrowana została pod sygn. akt P [...].

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2020 r. , sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę J. K. (dalej: Skarżący) na akt Prezydenta Miasta z dnia [...] września 2020 r. w przedmiocie odmowy wykreślenia z ewidencji zabytków.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r., sygn. akt II OZ [...] Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na ww. postanowienie z dnia [...] grudnia 2020 r.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r., sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przywrócił termin do uzupełnienia braku fiskalnego skargi.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2021 r. , sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zawiesił postępowanie sądowoadministacyjne, które podjęte zostało na mocy postanowienia z dnia [...] lutego 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.

Do dnia wyrokowania stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie zatem z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (ust. 3).

Na mocy powołanego wyżej art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Przed przystąpieniem do rozpoznania niniejszej sprawy w pierwszej kolejności Sąd postanowił odnieść się do kwestii dopuszczalności skargi w niniejszej sprawie.

W świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego dopuszczalna jest skarga do sądu administracyjnego na czynność materialnotechniczną konserwatora zabytków polegającą na włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków zabytku nieruchomego (wyr. NSA z 09 listopada 2016r., sygn. akt II OSK 254/15, z 08 maja 2018r., sygn. akt II OSK 1926/17, z 29 listopada 2018r., sygn. akt II OSK 2225/18, dostępne www.orzeczenia.nas.gov.pl – dalej jako CBOSA). W wyroku z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt II OSK 96/15 (CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że organ prowadzący ewidencję zabytków nie jest w świetle ustawy zobowiązany do przeprowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w przedmiocie włączenia karty danego obiektu do ewidencji i w związku z tym nie wydaje żadnej decyzji administracyjnej. Działanie organu stanowi czynność o charakterze materialno-technicznym z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, która z mocy art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej "P.p.s.a.") objęta została kognicją sądów administracyjnych.

Przyjąć zatem należy, że dopuszczalna jest także skarga do sądu administracyjnego w przedmiocie odmowy wyłączenia obiektu z wykazu zabytków nieruchomych. Odmowa ta stanowi bowiem akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., a nie jest aktem administracyjnym przybierającym postać decyzji, postanowienia bądź zarządzenia.

Przechodząc do meritum sprawy w pierwszej kolejności Sąd postanowił odnieść się do kwestii podjęcia zawieszonego postępowania, pomimo iż postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym P 12/18 zainicjowane pytaniem prawnym sformułowanym w postanowieniu NSA z dnia [...] czerwca 2018 r., sygn. akt II OSK [...] nie zostało jeszcze zakończone.

Zgodnie z art. 128 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w szczególności gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania - od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego to postępowanie; sąd może jednak i przedtem, stosownie do okoliczności, podjąć dalsze postępowanie.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające podjęcie zawieszonego postępowania przed rozpoznaniem pytania prawnego przez Trybunał Konstytucyjny.

Podejmując zwieszone postępowanie Sąd wziął pod uwagę, iż stosownie do art. 45 ust 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Z powyższego zapisu Konsytuacji wynika, iż sprawa powinna być - rozpoznana bez nieuzasadnionej zwłoki, a więc możliwie najszybciej z uwzględnieniem okoliczności sprawy.

Ponadto należy mieć na uwadze, iż art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia [...] listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr [...] i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr [...] (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Postępowanie przed sądem jest jawne, jednak prasa i publiczność mogą być wyłączone z całości lub części rozprawy sądowej ze względów obyczajowych, z uwagi na porządek publiczny lub bezpieczeństwo państwowe w społeczeństwie demokratycznym, gdy wymaga tego dobro małoletnich lub gdy służy to ochronie życia prywatnego stron albo też w okolicznościach szczególnych, w granicach uznanych przez sąd za bezwzględnie konieczne, kiedy jawność mogłaby przynieść szkodę interesom wymiaru sprawiedliwości.

Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej również jako ETPCz) na kanwie przytoczonego przepisu wyjaśnił, iż przepis ten rozciąga się również na postępowania, w których nie podejmuje się bezpośrednio decyzji o prawach i obowiązkach cywilnych, mających jednak dla nich rozstrzygające znaczenie. Trybunał przyjął podejście, zgodnie z którym część "cywilna" art. 6 ust. 1 obejmuje również sprawy, które początkowo wydawały się nie dotyczyć prawa cywilnego, później jednak – jak się okazało – miały bezpośrednie i istotne konsekwencje dla prawa pieniężnego lub niepieniężnego jednostki. Stosując je, Trybunał uznawał, że strona cywilna art. 6 miała zastosowanie również w sporach uznawanych w prawie krajowym za spory publicznoprawne W. D. v. [...], W. Izba, z [...] października 2018 r.).

ETPCz w swoich orzeczeniach zwracał uwagę, iż "wymiar sprawiedliwości nie może być sprawowany z opóźnieniami prowadzącymi do osłabienia skuteczności sądów i zaufania do nich" (orzeczenie P. przeciwko [...], nr [...], wyrok z [...] czerwca 1997 r., skarga nr nr [...]) oraz że omawiany artykuł wymaga, aby postępowanie sądowe przebiegało sprawnie, ale ustanawia również bardziej ogólną zasadę prawidłowego przebiegu postępowania. Należy znaleźć właściwą równowagę między różnymi aspektami tego podstawowego wymogu (B. przeciwko [...], z [...] października 1992 r., skarga nr [...]).

W sprawie M. przeciwko [...] (wyrok z dnia [...] września 2010 r., skarga nr [...]) ETPCz zaznaczył, że uprawnienie strony do domagania się przyspieszenia postępowania cywilnego nie zwalnia sądów z obowiązku zapewnienia spełnienia wymogu rozsądnego terminu wynikającego z art. 6 Konwencji, ponieważ w pierwszej kolejności właściwe władze krajowe mają zapewnić szybki wymiar sprawiedliwości. Zgoda skarżącego np. na przełożenie daty rozprawy nie zwalnia państwa z obowiązku szybkiego rozpatrzenia sprawy. Państwo musi bowiem zorganizować swój system prawny w sposób umożliwiający rozpatrywanie spraw w rozsądnym terminie, również gdy od stron w postępowaniu cywilnym wymagana jest inicjatywa. Jeśli państwo zezwala na przedłużanie się postępowania poza granice rozsądnego terminu i nie czyni nic, aby je przyspieszyć, staje się odpowiedzialne za jego przewlekłość.

ETPCz w swoich orzeczeniach wskazywał, iż przy ocenie zasadności czasu trwania postępowania należy wziąć również pod uwagę, jaka jest stawka dla skarżącego (przykł. A. przeciwko [...], [...] listopada 1992 r., Seria A nr [...], S. przeciwko [...] (nr [...]), wyrok z [...] marca 2014 r., skarga nr [...]).

Na koniec powyższych rozważań należy również wskazać, iż także art. 7 P.p.s.a. nakłada na Sąd administracyjny obowiązek podejmowania czynności zmierzających do szybkiego załatwienia sprawy.

Z powyższych względów Sąd, mając na uwadze zagwarantowane Skarżącemu w art. 45 ust. 1 Konstytucji i art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, a z drugiej strony obowiązek Sądu do podejmowania czynności zmierzających do szybkiego załatwienia sprawy, uznał za zasadne podjęcie zawieszonego postępowania i rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego we własnym zakresie, pomimo trwającego nadal oczekiwania na udzielenie przez TK odpowiedzi na pytanie prawne NSA dotyczące zgodności art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2017, poz. 2187 ze zm.).

Dochodząc do powyższych wniosków Sąd wziął bowiem pod uwagę, iż od momentu zarejestrowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego (w dniu [...] sierpnia 2018 r.) do dnia podjęcia zawieszonego upłynęły już pond 3 lata.

Z tych też względów mając na uwadze przedstawione powyżej standardy prawa do sądu, Sąd sprawę niniejsza rozpoznający uznał, iż dalsze oczekiwanie na rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego może skutkować naruszeniem wskazanego wyżej prawa Skarżącego do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie mając przy tym na względzie, iż dalsze oczekiwanie z rozpoznaniem niniejszej sprawy wstrzymuje również zaplanowane przez skarżącego procesy inwestycyjne związaną z budynkiem wpisanym do ewidencji zabytków.

Z powyższych względów Sąd postanowił dokonać rozproszonej kontroli badania konstytucyjności ustaw z Konstytucją tj. zgodności art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z art. 64 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 z późn. zm.).

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę i podejmując taką decyzję jest świadomy, iż w judykaturze i doktrynie nie ma zgodności co do dopuszczalności tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw z Konstytucją przez sądy.

Zwolennicy dopuszczalności kontroli zgodności przepisu ustawy z Konstytucją odwołują się do art. 8 i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP (por. M. Wiącek, Dialog między sądami administracyjnymi a Trybunałem Konstytucyjnym, Zeszyty Naukowe Sądów Administracyjnych z 2021 r., z.1, s.237; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 października 2004 r., sygn. akt V SA 613/00, publ. LEX nr 46062; wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 1998 r., sygn. akt I PKN 90/98, publ. OSNP z 2001 r., nr 1, poz.6).

Prezentowane są również poglądy przeciwne, uznające wyłączność Trybunału Konstytucyjnego w zakresie oceny zgodności ustaw z Konstytucją (por. M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, publ. LEX/el. 2021, komentarz do art. 8; wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 31 stycznia 2001 r., P 4/99, publ. OTK z 2001 r., nr 1, poz. 5 oraz z 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, publ. OTK z 2001 r., nr 8,poz. 256; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2008 r., sygn. akt I FSK 442/08, CBOSA).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie opowiada się za możliwością dokonywania rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisów ustawy.

Wobec powyższego wskazać należy, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś w zgodnie z ust. 2 tego samego artykułu przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

Z powyższego przepisu wynika ustrojowa zasada bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, która upoważnia sąd administracyjny do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w oczywistej sprzeczności z Konstytucją. Inaczej rzecz ujmując jeżeli nie budzi wątpliwości brak zgodności określonych przepisów ustawy z Konstytucją, a niezgodność w omawianej materii ma charakter oczywisty, zachodzi podstawa do odmowy zastosowania przez Sąd w rozpatrywanej sprawie przepisów ustawy, bez potrzeby przedstawiania Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w tym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2021 r., sygn. III OZ 281/21, CBOSA).

Zauważyć należy, iż ani treść art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, ani wyłączność orzekania przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności ustaw in abstracto, właściwa Trybunałowi Konstytucyjnemu z mocy art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, nie sprzeciwiają się tezie, że co do zasady sądy rozstrzygające konkretny spór korzystają z możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji także wtedy, gdy to bezpośrednie stosowanie przybiera postać odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją.

Podkreślenia wymaga, iż Sąd nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, gdyż formalnie zakwestionowany przepis w dalszym ciągu pozostaje w systemie prawnym (por. Roman Hauser, Janusz Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego", LexisNexis 2008, s. 23 i nast.; wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt V SA 613/00, OSP 2001/5/82 z glosą L. Leszczyńskiego; wyrok NSA z 24 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1369/07, z wyrok NSA z 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3193/14, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. I OSK 860/15, CBOSA).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia [...] października 2000 r., sygn. akt V SA [...] zauważył, iż Konstytucja i ustawa są aktami normatywnymi o różnej pozycji hierarchicznej.

Jeśli istnieje konflikt norm (konflikt norm hierarchicznie zróżnicowanych), to jest on rozstrzygany przy użyciu paremii lex superior derogat legi inferiori. Z tego wynikałoby (argument z art. 178 Konstytucji RP), że sąd ma wręcz powinność posłużenia się Konstytucją RP i niezastosowania sprzecznej z nią normy ustawowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż kompetencja Trybunału Konstytucyjnego do posłużenia się Konstytucją w wypadku rozstrzygania konfliktu między ustawą zasadniczą a ustawą jest zasadniczo odmienna, niż kompetencja orzekającego sądu (powszechny, administracyjny), znajdującego się w obliczu identycznego konfliktu. O ile Trybunał eliminuje definitywnie z obrotu prawnego akt niezgodny z Konstytucją (kontrola in abstracto), o tyle sąd orzekający, decydując się na niezastosowanie sprzecznego z Konstytucją aktu nie eliminuje go definitywnie z obrotu, lecz tylko odmawia jego zastosowania in conctreto. Nie może być zatem uznany za rozstrzygający argument, że aprobata dla odmowy stosowania ustawy (przez sąd rozstrzygający spór) na wypadek jej sprzeczności z Konstytucją stanowi o wkroczeniu sądu w kompetencje właściwe tylko Trybunałowi Konstytucyjnemu.

Oznacza to, że ani brzmienie Konstytucji (art. 178 ust. 1), ani wyłączność orzekania o niekonstytucyjności ustaw in abstracto, właściwa Trybunałowi Konstytucyjnemu, nie sprzeciwiają się tezie, że - co do zasady - sądy rozstrzygające konkretny spór korzystają z możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji także wtedy, gdy to bezpośrednie stosowanie przybiera postać odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją.

Ponadto na gruncie niniejszej sprawy zwrócić należy uwagę, na co słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt II FSK 2068/16 (CBOSA), iż różnice poglądów nie dotyczą jednakże sytuacji tzw. oczywistej niekonstytucyjności albo w razie przyznania przez Trybunał Konstytucyjny przywileju korzyści w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu. Dopuszcza się w takich sytuacjach pominięcie niekonstytucyjnej ustawy przez sąd w procesie orzekania (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 maja 2007 r., SK 36/06, publ. OTK-A z 2007 r., nr 6,poz. 50; wyrok Sądu Najwyższego z 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt I U 325/16, LEX nr 2389585; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I GSK 2706/17, publ. CBOSA).

Sąd w niniejszej sprawie mając na uwadze wyrażone w toku postępowania zgodne stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich, Sejmu RP oraz Prokuratora Generalnego, iż art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. 2018 r. poz. 2067) w zakresie, w jakim umożliwia ujęcie w gminnej ewidencji zabytków nieruchomości wyznaczonej bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony jego praw przed dokonaniem takiego ujęcia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175) uznał, iż z taką oczywistą niekonstytucyjności przepisu ustawy mamy do czynienia.

Przechodząc zatem do meritum sprawy, a więc samej oceny zgodności art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z art. 64 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. wskazać należy, iż w ocenie Sądu mamy tu do czynienia z pominięciem prawodawczym, ponieważ ustawodawca unormował omawianą dziedzinę rejestru zabytków, ale dokonał tego w sposób niepełny z perspektywy norm konstytucyjnych.

W tym miejscu warto wskazać, iż Sąd miał na uwadze orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego zgodnie z kórym kontrola konstytucyjności pominięć prawodawczych, rozumianych jako braki w ramach istniejących już regulacjach prawnych, jakkolwiek dopuszczalna, nie może dotyczyć braków każdego rodzaju, ale tylko takich, które powodują niezapewnienie należytego stopnia realizacji konkretnych praw i wolności przysługujących danej kategorii podmiotów (zob. postanowienie TK z 29 listopada 2010 r., sygn. akt P 45/09).

W niniejszej sprawie z taką sytuacją mamy do czynienia, co zostanie szerzej omówione w dalszej części uzasadnienia.

Przestępując do oceny konstytucyjności art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w pierwszej kolejności wskazać należy, iż istotą pytania prawnego postawionego przez Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zakwestionowanie samej zasady wprowadzenia ochrony konserwatorskiej poprzez włączanie określonych obiektów (nieruchomości) do gminnej ewidencji zabytków, ani też samo istnienie ewidencji jako takiej.

Zgodzić należy się ze stanowiskiem Rzecznika Prawa Obywatelskich wyrażonym w piśmie 29 listopada 2018 r. (dostępny na stronie TK, https://ipo.trybunal.gov.pl/ipo/Sprawa?sprawa=20922&cid=1), iż przedmiotem zastrzeżeń Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje jedynie to, że wprowadzając ograniczenia ustawodawca nie przewidział skutecznych mechanizmów ochronnych, za pomocą których właściciel mógłby dochodzić swych praw, w szczególności w postępowaniu przed niezawisłym sądem. Przedmiotem kontroli konstytucyjności pozostaje zatem wyłącznie sposób ukształtowania samej procedury postępowania organów państwa, w której powyższe ograniczenia są wprowadzane i brak adekwatnych procesowych gwarancji ochronnych dla właściciela.

Przed oceną art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poczynić należy kilka uwag ogólnych odnośnie samej ewidencji zabytków.

Ustawą z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 75, poz. 474; dalej: nowelizacja z 2010 r.) znowelizowano ustawę o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zmieniając znaczenie gminnej ewidencji zabytków.

Zarówno Naczelny Sąd Administracyjny, jak i RPO, Prokurator oraz Sejm RP (dokumenty dostępnie na stronie ww. stronie TK) zgodnie wskazują, iż przed wejściem w życie nowelizacji z 2010 r. gminna ewidencja zabytków była prowadzona dla celów wewnętrznych i miała charakter systematyzujący (porządkujący), stanowiąc podstawę do sporządzania gminnych programów opieki nad zabytkami (A. Ginter, A. Michalak, [w:] Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Komentarz, komentarz do art. 7, LEX/el. 2016, nr 500561).

Ewidencja ta, co istotne, nie kształtowała sytuacji prawnej podmiotów i nie stanowiła podstawy do zastosowania względem objętego nią obiektu działań o charakterze władczym.

Natomiast ustawa nowelizująca wprowadziła istotne zmiany zmieniając charakter gminnej ewidencji zabytków.

Na skutek tych zmian na inwestora nałożono szereg obowiązków przejawiających się m.in. koniecznością :

- uwzględnienia ochrony zabytków nieruchomych, znajdujących się w ewidencji, m.in. w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego (art. 19 ust. 1 a pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami),

- uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy przed jej wydaniem z wojewódzkim konserwatorem zabytków w odniesieniu do zabytków ujętych w gminnej ewidencji zabytków (por. art. 53 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, - obecnie t.j. Dz.U. z 2021 poz. 741).

- uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków na etapie postępowania o wydanie pozwolenia na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego, ujętych w gminnej ewidencji zabytków (por. art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, obecnie t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2351).

W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 7 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ustawowymi formami ochrony zabytków są:

- wpis do rejestru zabytków (pkt 1),

- wpis na Listę Skarbów Dziedzictwa (pkt 1a),

- uznanie za pomnik historii (pkt 2),

- utworzenie parku kulturowego (pkt 3),

- ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego (pkt 4).

Zwrócić należy również uwagę, iż po nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w ewidencji gminnej ujmuje się nie tylko "zabytki nieruchome wpisane do rejestru" oraz, jak dotychczas, "inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków", ale także - "inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków".

Wobec powyższego dodanie punktu 3 do art. 22 ust. 5 u.o.z. spowodował, iż obecnie do gminnej ewidencji należy wpisać także i te zabytki, których nie objęto formami ochrony z art. 7 u.o.z., ale "po prostu" wyznaczył je organ wykonawczy gminy, działając w porozumieniu z właściwym konserwatorem wojewódzkim.

Powyższe niewątpliwie stanowi istotną zmianę w stosunku do poprzedniego stanu prawnego.

Mając to na uwadze zgodzić należy się z RPO oraz Prokuratorem Generalnym, iż ewidencja zyskała status nienazwanej (niewymienionej w art. 7 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami) prawnej formy ochrony zabytków. Tymczasem, niemal wszystkie formy ochrony zabytków wiążą się z daleko idącą ingerencją w prawa właściciela obiektu stanowiącego zabytek w rozumieniu u.o.z. Z tego względu szczególnego znaczenia nabiera respektowanie konstytucyjnych standardów ochrony praw podstawowych, na czele z zasadą proporcjonalności (art.31 ust. 3) i ochrony własności (art. 21, art. 64 Konstytucji RP0 – por.J. Parchomiuk, Kontrola kompetencji dyskrecjonalnych organów ochrony zabytków w orzecznictwie polskich sadów administracyjnych. ZNSA 2019, nr 6, s.68).

Wobec tego zgodzić należy się z Prokuratorem Generalnym, że aktualnie gminna ewidencja zabytków stanowi dla organów konserwatorskich samodzielną podstawę zastosowania względem objętego nią obiektu działań o charakterze władczym.

Tym samym nie ulega wątpliwości, co potwierdzają również stanowiska RPO, Prokuratora Generalnego i Sejmu RP, iż na skutek dokonania wpisu nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków korzystanie z przysługującego prawa do nieruchomości zostaje znacznie ograniczone.

Takie stanowisko zajmują również sądy administracyjne (por. wyrok WSA w Warszawie z: [...] lipca 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa [...] i VII SA/Wa [...]; [...] maja 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa [...]).

Ponadto rozpoznając sprawę należy mieć na względzie, iż przy włączaniu nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a sądowoadministracyjna kontrola legalności aktu administracyjnego sprowadza się wyłącznie do oceny jego zgodności z przepisami administracyjnego prawa materialnego (zob. wyroki NSA: z [...] maja 2015 r., sygn. II OSK [...]; z [...] grudnia 2016 r., sygn. I OSK [...]).

Z tego też względu żaden z organów nie prowadzi postępowania dowodowego w rozumieniu k.p.a., a właściciel nieruchomości nie bierze udziału w tych czynnościach na żadnym ich etapie, co zaś oznacza, iż pozbawiony jest on możliwości uczestniczenia w czynnościach dotyczących meritum wpisu tj. charakteru nieruchomości i zasadności włączenia jej do gminnej ewidencji zabytków.

Należy pamiętać, iż na gruncie obecnie obowiązujących zapisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami właściciel nieruchomości nie jest informowany, że w stosunku do jego nieruchomości władze publiczne będą podejmowały działania mające na celu wpisanie jego nieruchomości do ewidencji zabytków, a co za tym idzie ograniczenie jego prawa własności. Co istotne z uwagi na brak jakiegokolwiek postępowania właściciel nie wie jakie względy uzasadniają objęcie jego nieruchomości ochroną konserwatorską.

Wobec powyższego zwrócić należy w tym miejscu uwagę, iż obowiązujące przepisy przewidują, że wymienione w art. 7 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami formy ochrony zabytku są wprowadzane po spełnieniu określonych przesłane oraz, co ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, w ściśle określonym trybie, przewidującym udział właściciela w tych czynnościach, a także możliwość ich kwestionowania.

Powyższego nie zmienia fakt, iż właściciel nieruchomości może dochodzić swoich praw jedynie na drodze postępowania określonego w art. 3 § 2 pkt 4 w związku z art. 52 ust. 3 P.p.s.a., tak jak uczynił to Skarżący w niniejszej sprawie.

Powyższe nie zmienia jednak faktu, iż kontrola ta ma wyłącznie charakter następczy i jak słusznie wskazał Prokurator może być ona niewystarczająca.

Rozważając powyższe należy mieć na uwadze, iż właściciel może w postępowaniu przed sądem administracyjnym przedstawiać własne opinie biegłych podważające zabytkowy charakter nieruchomości, czy też inne dokumenty kwestionujące ten charakter nieruchomości, to jednakże należy pamiętać, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd prowadzić może jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe służące wyjaśnieniu istotnych wątpliwości i niepowodujące przedłużenia postępowania sadowoadministracyjnego (art. 106 § 3 P.p.s.a.).

Tym samym Sąd nie przeprowadza postępowania dowodowego jak czyni to organ administracyjny. Postępowanie "dowodowe" ma charakter wyjątkowi i wyłącznie uzupełniający.

Odnosząc się do wzorców kontroli art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w pierwszej kolejności odwołać należy się do art. 64 Konstytucji RP.

Zgodnie z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP "każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia". Natomiast w myśl ust. 2 art. 64 Konstytucji RP "własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej".

Powyższe normy dopełnia wynikająca z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP tzw. zasada proporcjonalności. W myśl tej zasadny ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.

Warto w tym miejscu wskazać, iż zbliżone gwarancje ochrony własności przed jej nieproporcjonalnym ograniczeniem zawiera przywołany art. 1 Protokołu nr [...] do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia [...] marca 1952 r., na który powołał się również Naczelny Sąd Administracyjny formułując pytanie prawne.

Omawiany artykuł stanowi, iż "Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych."

Watro w tym miejscu odwołać się do orzecznictwa ETPCz zapadłym na kanwie przytoczonej regulacji.

W sprawie G. i inni przeciwko [...] (wyrok z [...] marca 2014 r., skarga nr [...]) ETPCz wskazał, iż oczywistym jest, że procedury ochronne powinny zapewniać efektywne przedstawienie sprawy właściwym władzom oraz zapewniać skuteczne kwestionowanie działań ingerujących w gwarantowane prawa . Państwa mają pozytywny obowiązek zapewnienia procedury oferującej konieczne gwarancje proceduralne i pozwalającej sądom krajowym rozpatrzyć rzetelnie i skutecznie wszelkie spory na tle własności (S. przeciwko [...], wyrok z [...] lipca 2002 r., skarga nr [...],; B. przeciwko [...], wyrok z [...] maja 2007 r., skarga nr [...],; A. . przeciwko [...], W. Izba, wyrok z [...] stycznia 2007 r., skarga nr [...]).

Sąd przy tym miał na uwadze, iż ochrona własności i innych praw majątkowych nie ma charakteru absolutnego, a jej ograniczenia są dopuszczalne z zachowaniem warunków przewidzianych w art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP tj. na podstawie ustawy i z poszanowaniem zasad równości oraz proporcjonalności.

W swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stale podkreśla, że ochrona własności i innych praw majątkowych nie ma charakteru absolutnego, a jej ograniczenia są dopuszczalne z zachowaniem warunków przewidzianych w Konstytucji (art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 2 i 3), tj. na podstawie ustawy i z poszanowaniem zasad równości oraz proporcjonalności. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ugruntował się pogląd, że "na ustawodawcy pozytywnym spoczywa nie tylko obowiązek pozytywny stanowienia przepisów i procedur udzielających ochrony prawnej prawom majątkowym, ale także obowiązek negatywny powstrzymania się od przyjmowania regulacji, które owo prawo mogłyby pozbawiać ochrony prawnej lub też ochronę tę ograniczać" (zob. wyroki TK z: 13 kwietnia 1999 r., sygn. K 36/98; 29 czerwca 2004 r., sygn. P 20/02, OTK ZU nr 6/A/2004, poz. 61, czy też 21 grudnia 2005 r., sygn. SK 10/05, OTK ZU nr 11/A/2005, poz. 139). Sprzeczne ze standardem konstytucyjnym są w szczególności rozwiązania normatywne, których skutkiem jest "wydrążenie" konkretnego prawa podmiotowego z uprawnień składających się na jego istotę, albo takie, które tworzą pozorne i nieefektywne mechanizmy ochrony praw podmiotowych (zob. wyrok TK z 1 września 2006 r., sygn. akt SK 14/05, OTK ZU nr 8/A/06, poz. 97 i zawarte tam uwagi na temat tzw. pozornego prawa podmiotowego).

Z powyższych względów zgodzić należy się z RPO i Prokuratorem Generalnym, iż o ile ewidencję zabytków można uznać za przydatną (jest w stanie doprowadzić do zamierzonego przez ustawodawcę celu w postaci objęcia nadzorem konserwatorskim nieruchomości uznanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków za zabytkową) oraz konieczną (ochrona zabytków i opieka nad nimi, która leży w interesie publicznym), to, jednocześnie, norma ta nie spełnia warunku proporcjonalności.

Jak wskazał to Marszałek Sejmu w stanowisku Sejmu, "fakt, że objęcie ochroną akceptuje wyspecjalizowany organ (konserwator) oraz to, że sprawa może w ostateczności trafić do sądu administracyjnego - nie zmienia powyżej optyki. Trudno także uznać, by brak informacji odnośnie do prowadzonych działań skutkujących ograniczeniem własności służył realizacji konstytucyjnie uzasadnionych wartości. Przeciwnie, pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą jawności (transparentności) działania władzy publicznej. Wyłączenie jawności czynności władczych może prowadzić także do nieprzewidywalności pozycji właścicieli takich nieruchomości. Brak adekwatnych gwarancji ochronnych grozi arbitralnością i dowolnością działań władzy."

Z powyższych względów uznać należało, iż nałożone przez art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami na właściciela nieruchomości ciężary i ograniczenia są nadmierne, nieadekwatne do realizowanego celu, ponieważ właściciel nieruchomości wpisanej do gminnej ewidencji zabytków nie ma zapewnionych de facto gwarancji proceduralnych.

W ocenie Sądu powyższe uwagi prowadzą do jednoznacznego wniosku, iż art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zakresie, w jakim umożliwia ujęcie w gminnej ewidencji zabytków nieruchomości wyznaczonej bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony jego praw przed dokonaniem takiego ujęcia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r.

Na koniec wskazać należy, iż omawiane pominięcie prawodawcze dotyczy braków, które powodują niezapewnienie należytego stopnia ochrony prawa własności, co zaś uprawniało do dokonania kontroli prawidłowości omawianej regulacji w świetle Konstytucji oraz art. 1 Protokołu nr [...] do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Wobec stwierdzenia niezgodności regulacji art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z omówionymi wzorcami w zakresie, w jakim przepis ten umożliwia ujęcie w gminnej ewidencji zabytków nieruchomości wyznaczonej bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony jego praw przed dokonaniem takiego ujęcia Sąd odmawia jego zastosowania w tym zakresie, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż już samo umieszczenie zespołu budynków położonych przy ul. [...] w gminnej ewidencji zabytków, ze względu na brak jakiegokolwiek udziału właściciele w procesie wpisu zabytku, było wadliwe.

Powyższe zaś, w ocenie składu orzekającego, winno skutkować wykreśleniem przedmiotowego obiektu z ewidencji zabytków.

Sąd wydając niniejsze orzeczenie miał przy tym na uwadze, że obecna treść rozporządzania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r., poz. 56) w § 18b ust. 1 przewiduje, iż o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości, która przestała być zabytkiem. Natomiast w myśl § 18b ust. 4 i 5 rozporządzenia wójt (burmistrz, prezydent miasta) o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku albo o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków zawiadamia właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem, na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków albo wyłączenia tej karty z gminnej ewidencji zabytków. Do zawiadomienia o włączeniu karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków lub o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku dołącza się odpowiednio potwierdzoną kopię karty adresowej zabytku albo nowej karty adresowej zabytku.

Na gruncie niniejsze sprawy należy mieć jednak na uwadze, iż omawiane przepisy zostały dodane do ww. rozporządzenia dopiero z dniem [...] października 2019 r. ( na mocy rozporządzania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem), a więc po umieszczeniu omawianego zespołu budynków w gminnej ewidencji zabytków.

Tym samym w niniejszej sprawie wpis do ewidencji zabytków nastąpił niewątpliwie bez jakiegokolwiek, choćby w stopniu minimalnym zagwarantowanym przez obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2011 r., udziału właściciela. Powyższe zaś, w świetle szeroko omówionej w niniejszej sprawie konstytucyjności takiego rozwiązania, skutkować musiało uznaniem wpisu do ewidencji za wadliwe skutkujące koniecznością pozytywnego rozpoznania wniosku Skarżącego o jego wykreślenie.

Sąd w tym miejscu nie przesądza, iż przedmiotowy obiekt w ogóle nie powinien znajdować się w ewidencji zabytków, a jedynie wskazuje, że ocena charakteru przedmiotowej zabudowy powinna zostać dokonana przez organ w postępowaniu poprzedzającym umieszczenie danego obiektu nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków z poszanowaniem uprawnień właściciela oraz z uwzględnieniem przedstawianej przez niego dokumentacji podważającej kwalifikacje dokonaną przez organ.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a., uchylił zaskarżony akt w całości, o czym orzekł w pkt. 1 wyroku.

O kosztach postępowania (pkt 2 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. uwzględniając wysokość uiszczonego przez stronę skarżącą wpisu sądowego od skargi ([...] zł) oraz wynagrodzenie należne jej zawodowemu pełnomocnikowi, ustalone według stawek minimalnych ([...] zł), zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265), a także koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa ([...] zł) – łącznie: [...] złotych.

O zwrocie wpisu od zażalenia (pkt. 3 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 225 P.p.s.a. uwzględniając, iż stosownie do art. 220 § 4 P.p.s.a. zażalenie wniesione na zarządzenie przewodniczącego o pozostawieniu pisma bez rozpoznania lub na postanowienie sądu o odrzuceniu środków prawnych wymienionych w § 3, wolne jest od wpisu.

Z powyższych względów wpis uiszczony w kwocie [...]zł od zażalenia na postanowienie wydane na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. o odrzuceniu skargi uznać należało za nienależnie uiszczony.