Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt SA/Po 1154/94
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1995-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Powołane przepisy: article: ze zm.
journal: Dz.U. 1989 nr 75 poz. 445
law: Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne.
Teza: W ustawie z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ brak jest uregulowań dotyczących zapłaty przez organ celny ustawowych odsetek za okres pozostawienia sum złożonych w depozycie jako zabezpieczenie majątkowe.

TEZY

W ustawie z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ brak jest uregulowań dotyczących zapłaty przez organ celny ustawowych odsetek za okres pozostawienia sum złożonych w depozycie jako zabezpieczenie majątkowe.


SENTENCJA

oddala skargę w przedmiocie odsetek ustawowych od zwróconego zabezpieczenia majątkowego.


UZASADNIENIE

Urząd Celny w P. decyzją z 25.11.1993 r., powołując się na art. 105 Kpa umorzył postępowanie wszczęte z wniosku Spółki.

W uzasadnieniu organ celny wyjaśnia, iż w związku z dokonywaniem przez Spółkę odpraw czasowych, postanowieniem z 7.9.1992 r., Urząd Celny przyjął zabezpieczenie należności celnych i podatkowych wymaganych przez art. 17 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ w postaci wpłat na konto sum w wysokości 88.000.000 zł i 13.600.000 zł. Wobec wykonania przez Spółkę "W" likwidacji przedmiotowych odpraw w terminie - urząd dokonał zwrotu zabezpieczeń majątkowych w dniu 6.5.1993 r. i w dniu 7.5.1993 r. Spółka pismem z 15.10.1993 r. wystąpiła o zwrot odsetek od zwróconych zabezpieczeń w wysokości ustawowej. Urząd Celny w P. pismem z 20.10.1993 r. obliczył wysokość odsetek według obowiązującego oprocentowania bankowego, dokonując zwrotu odsetek wynikających z umowy bankowej w łącznej kwocie 2.393.000 zł. Ponieważ przedsiębiorstwo nadal domagało się wypłaty odsetek od zwróconego zabezpieczenia majątkowego w wysokości ustawowej - Urząd Celny w P. powołuje się na uchwałę Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN z dnia 27 lutego 1993 r., w której m.in. stwierdzono, że obowiązek płacenia odsetek nie jest zasadą w prawie polskim. Przeciwnie, ustawodawstwo polskie przyjmuje, że obowiązek płacenia odsetek musi wyraźnie wynikać z przepisów ustawy, umowy, orzeczenia sądu lub decyzji innego właściwego organu. Teza sformułowana przez powyższą uchwałę Sądu Najwyższego jest aktualna również w odniesieniu do kwestii zwrotu odsetek od składanego przez podmioty zabezpieczenia majątkowego, w przypadkach określonych w prawie celnym. Z Prawa celnego wynika obowiązek składania w określonych sytuacjach zabezpieczenia majątkowego, natomiast nie ma przepisu nakazującego zapłatę odsetek od kwoty zwracanych odsetek. Zwrot odsetek nastąpić może jedynie na zasadach ogólnych, przewidzianych w art. 359 Kc. Żądanie przez przedsiębiorstwo odsetek ustawowych nie ma podstaw prawnych, otrzymane kwoty tytułem zabezpieczenia zostały złożone w banku jako depozyt. Dlatego jedynie możliwa jest wypłata odsetek w wysokości wynikającej z zawartej umowy rachunku bankowego między Urzędem Celnym w P. a PKO.

W odwołaniu Spółka "W" wnosi o uchylenie powyższej decyzji, albowiem w sprawie nie toczyło się i nie toczy się postępowanie administracyjne. Żądanie oparte jest na art. 471 Kc, gdyż Urząd Celny w P. bezpodstawnie żądał zabezpieczenia, podczas gdy od samego początku Spółka "W" była zwolniona od płacenia zabezpieczenia należności celnych i podatkowych. Urząd Celny jest obowiązany nie tylko do zwrotu korzyści majątkowej, jaką kosztem Spółki "W" uzyskał /art. 405 Kc/, lecz także do naprawienia szkody wynikłej z nienależnego wykonania zobowiązania. Ponieważ dłużnik nie zwrócił natychmiast bezpodstawnie zainkasowanego świadczenia, wierzycielowi należą się odsetki ustawowe /art. 481 Kc w zw. z art. 359 par. 3 Kc/.

Prezes GUC decyzją z 28.1.1994 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu celnego I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnia, iż zgodnie z art. 17 ust. 3 Prawa celnego przywóz towaru na polski obszar celny na czas oznaczony wymaga złożenia zabezpieczenia majątkowego. Natomiast art. 19 ust. 1 Prawa celnego stanowi, iż w przypadku zachowania określonego w nim terminu do dokonania powrotnego przywozu lub wywozu - zabezpieczenie podlega zwrotowi. Ustawodawca nie odnosi się natomiast do kwestii odsetek od zwracanego zabezpieczenia. Jest jednak - według GUC - rzeczą oczywistą, iż skoro ustawodawca od złożenia zabezpieczenia uzależnia możliwość skorzystania z prawa, w tym wypadku nieuiszczenia cła, to fakt iż strona skorzystała z tego prawa nie może rodzić konsekwencji dla Skarbu Państwa w postaci odsetek od zwracanego zabezpieczenia. Zabezpieczenie to bowiem służy ochronie interesów Skarbu Państwa na wypadek, gdyby podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą nie dopełnił określonych prawem warunków.

Nieuzasadnione są również twierdzenia Spółki "W", iż w niniejszej sprawie nie toczyło się i nie toczy się postępowanie administracyjne. Zgodnie bowiem z zapisem art. 1 ust. 2 Prawa celnego, w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy Kpa. Skoro żądaniem pierwotnym w sprawie był wniosek o przyjęcie zabezpieczenia majątkowego i wniosek ten został rozpatrzony na podstawie przepisów Prawa celnego, to kolejne wnioski związane z tym zabezpieczeniem winny być rozpatrzone w oparciu o przepisy tejże ustawy.

W skardze do NSA, Spółka "W" z J. wnosi o stwierdzenie nieważności w całości powyższej decyzji Prezesa GUC z 28.1.1994 r. z powodu naruszenia art. 156 par. 1 Kpa. W uzasadnieniu skarżąca wyjaśnia, iż Urząd Celny bezprawnie zażądał od niej kaucji zabezpieczającej, gdyż była ona zwolniona od niej na mocy art. 14 ust. 1 pkt 35 Prawa celnego. Skoro zatem organ celny wbrew prawu pobrał kaucję i nią obracał, obowiązany jest do zapłacenia stronie odsetek ustawowych, stosownie do treści art. 481 w zw. z art. 359 par. 1 i 2 Kc. Skoro roszczenie co do wysokości odsetek jest sporne, to podlega ono jurysdykcji sądu powszechnego, a nie administracyjnego.

Prezes GUC w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazuje na to, że w Prawa celnego brak jest podstawy prawnej do merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie wypłacenia odsetek. Jest to tym bardziej ewidentne, że gdyby wolą ustawodawcy było unormowanie kwestii odsetek, to w ustawie - Prawo celne zawarłby on wyraźnie dyspozycje odnośnie płacenia odsetek - art. 81 ust. 2 lub też niepłacenia odsetek - art. 20 ust. 2 i art. 80 ust. 3. Jeżeli natomiast strona negowała zasadność uznania decyzjami zawartymi w JDA z 5.9.1992 r. oraz SAD z 2.11.1992 r., że sprowadzony przez nią towar jest przedmiotem czasowego przywozu na polski obszar celny, winna była zaskarżyć ww. decyzje. Tymczasem strona złożyła zgodnie z art. 17 ust. 1 Prawa celnego wniosek o zabezpieczenie majątkowe. Obecnie przedmiotem skargi nie jest decyzja orzekająca o zasadności przyjęcia zabezpieczenia, lecz decyzja w sprawie wypłacenia odsetek od zwróconego zabezpieczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje:

Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ umożliwia przyjmowanie od podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą zabezpieczeń majątkowych należności podatkowych i celnych. Zgodnie też z postanowieniami art. 17 ust. 1 Prawa celnego podatnik jest obowiązany do złożenia zabezpieczenia majątkowego w przypadku przywozu towarów na czas określony, jak również towarów wymienionych w wydanym na podstawie art. 17 ust. 2 tej ustawy rozporządzeniu Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia towarów, które mogą być przedmiotem czasowego przywozu z zagranicy lub czasowego wywozu /Dz.U. nr 64 poz. 382 ze zm./. Z wnioskiem o przyjęcie zabezpieczenia wraz z określeniem formy tego zabezpieczenia występuje osoba zobowiązana do złożenia takiego zabezpieczenia. Podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą może proponować jako zabezpieczenie gotówkę w walucie obcej lub polskiej; czeki gotówkowe, rozrachunkowe lub z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego potwierdzone przez bank; pisemne gwarancje krajowego banku lub instytucji ubezpieczeniowej; weksle akceptowane przez krajowe banki lub instytucje ubezpieczeniowe; weksle własne; obligacje Skarbu Państwa, bony oszczędnościowe na okaziciela; wkłady oszczędnościowe pod warunkiem zdeponowania w urzędzie celnym książeczki oszczędnościowej. Urzędy celne obowiązane są przyjmować jako zabezpieczenie majątkowe taką z powyższych form, która umożliwi skuteczne dochodzenie możliwych, a nie uiszczonych w danym momencie danin publicznych.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, iż wniosek o zabezpieczenie majątkowe należności podatkowych i celnych związanych z przywozem towarów na czas określony złożyła skarżąca Spółka "W", proponując jako zabezpieczenie gotówkę, dokonując wpłat zabezpieczenia na konto Urzędu Celnego. Sprawą natomiast sporną między stronami jest zasadność żądania Spółki "W" aby za okres pozostawania sum w depozycie - organ celny zapłacił odsetki ustawowe.

Sąd administracyjny nie dopatrzył się, aby organy podatkowe orzekające w tej sprawie dopuściły się naruszenia obowiązującego prawa celnego.

Prawo celne zawiera bowiem cały szereg dyspozycji odnośnie płacenia odsetek /art. 81 ust. 2/ lub też niepłacenia odsetek /art. 20 ust. 2 i art. 80 ust. 3/. Skoro odnośnie zabezpieczeń majątkowych ta kwestia nie jest uregulowana w Prawa celnego, organy celne nie mają podstawy prawnej, by takie odsetki, i to w wysokości ustawowej zapłacić. Zgodnie też z art. 1 ust. 2 Prawa celnego w związku z art. 6 Kpa - organ administracji wydając decyzję nie może przyznać importerowi uprawnienia, jeżeli nie wykaże, że upoważniają go do tego konkretne przepisy prawa publicznego. Ponieważ takich przepisów publicznoprawnych odnośnie oprocentowania depozytów gotówkowych będących zabezpieczeniem majątkowym należności podatkowych i celnych brakuje, NSA na podstawie art. 207 par. 5 Kpa orzekł jak w sentencji wyroku.