Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 684/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39, art. 41
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 maja 2021 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Po [...]

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania M. M. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...]

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujące ustalenia faktyczne sprawy.

W dniu [...] kwietnia 2020 r. M. M. wystąpiła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o udzielenie pomocy finansowej.

W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jest niepełnosprawna, na leki potrzebuje [...] - [...] zł, nie posiada środków na telefon, jedzenie, opłaty i spłaty kredytów i zobowiązań. Dysponuje dochodem w wys. [...] zł, a zobowiązania to [...] zł. Na zaspokojenie potrzeb potrzebuje [...] zł "od razu". Do wniosku wnioskodawczyni załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] grudnia 2018r. zaliczające do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności - na okres do dnia [...] grudnia 2021 r. oraz decyzję ZUS-u Oddział w O. . z dnia [...] marca 2020 r. o ustaleniu emerytury od [...] marca 2020 r. w kwocie [...]zł netto ( po potrąceniu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego tj. [...] zł), decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia [...] stycznia 2019 r. do dnia [...] grudnia 2021 r. i pismo od [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia [...] czerwca 2019 r. o zajęciu wierzytelności za gaz - należność główna [...] zł.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. odmówił przyznania zasiłku celowego na opłaty mieszkaniowe z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Organ wskazał, że dochód M. M. jest znacznie wyższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które wynosi [...] zł. Organ podniósł, iż spłata zadłużenia nie może być odliczona od dochodu wnioskodawcy. W związku z tym organ I instancji stwierdził brak przesłanek do udzielenia wnioskodawcy pomocy w postaci zasiłku celowego na zgłoszone potrzeby. Organ rozważył również możliwość udzielenia pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego jednak - jak wskazał - na podstawie zebranych informacji oraz dokumentów nie stwierdzono występowania w sprawie szczególnych okoliczności mających wpływ na przyznanie specjalnego zasiłku celowego.

Odwołanie od decyzji wniosła M. M..

W dalszej części uzasadnienia organ po przytoczeniu treści przepisów prawa wskazał, że w przedmiotowej sprawie przesłanką wykluczającą przyznanie M. M. zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2019, poz.1507 z późn. Zm. – dalej jako "u.p.s." ) było przekroczenie kryterium dochodowego. Sytuacja ta zobowiązywała organ I instancji do rozważenia możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s.. Zgodnie z treścią art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekracząjącej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Kolegium zauważało, że "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego z art. 41 u.p.s. ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości ( vide wyrok NSA z 14 marca 2017 r. o sygn. akt I OSK 2841/15 oraz z 13 października 2017 r., o sygn. akt I OSK 43/17, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 563/19).

Z powyższych przepisów wynika, że możliwość przyznania zarówno zasiłku celowego, jak i zasiłku celowego specjalnego i jego wysokość zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Oznacza to, że organ orzekając w konkretnej sprawie może, ale nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając konkretną sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie takiej pomocy. Oczywiście wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę, iż z ustaleń dokonanych podczas wywiadu środowiskowego wynika, że M. M. choruje, jednak nie przedstawiła żadnych zaświadczeń lekarskich, recept, faktur lub innych dokumentów świadczących o ponoszonych kosztach leczenia. W ocenie Kolegium w toku postępowania pracownik socjalny dokonał wnikliwej oceny sytuacji materialnej, socjalno-bytowej. Okoliczności sprawy nie wskazują jednak na szczególnie uzasadnioną (wyjątkową) sytuację M. M. uzasadniającą przyznanie specjalnej pomocy celowej. Z ustalonych w sprawie okoliczności nie wynika, by w sytuacji odwołującej się - jakkolwiek życiowo trudnej - zaszły jakieś nadzwyczajne (losowe) zdarzenia uzasadniające przyznanie jej szczególnej, celowej pomocy. Dodatkowo Kolegium zauważa, iż sytuacja M. M. jest dość jasna i nie zmienia się od dłuższego czasu. Odwołująca się składa wielokrotne wnioski, wnioskuje o podobne świadczenia lub zgłasza identyczne potrzeby, natomiast jej sytuacja w ogóle nie ulega zmianie.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła M. M. opisując swoją sytuację zdrowotną związaną z niepełnosprawnością, wadą wzroku i niemożliwością przyjmowania antybiotyków. Ponadto Skarżąca wyraziła niezadowolenia z działania organów w jej sprawach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przyznano skarżącej prawo pomocy w części obejmującej ustanowienia radcy prawnego oraz umorzono postępowania w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych.

W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2021 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik uzupełniając skargę zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie

1. przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 14, art. 39 i art. 41 pkt 1 u.p.s.;

2. przepisów prawa procesowego, a mianowicie: art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 – dalej jako "K.p.a."), art. 8 § 1 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 10 § 1 K.p.a., art. 104 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 79a § 1 K.p.a., art. 107 § 1 pkt 7 K.p.a., art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a..

Wskazując na powyższe pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pisma pełnomocnik wskazał, iż Kierownik MGOPS w Z. wydając zaskarżoną decyzję w sposób dowolny ustalił przedmiot prowadzonego postępowania. Mianowicie w sposób dowolny przyjął, że przedmiotem postępowania jest przyznanie Skarżącej zasiłku celowego. Tymczasem z treści wniosku złożonego przez Skarżącą nie wynika bowiem, że jej zamiarem było uzyskanie świadczenia w postaci zasiłku celowego.

Ponadto pełnomocnik podniósł, iż Kierownik MGOPS w Z. wprawdzie prowadził na podstawie tego samego wniosku także czynności w kierunku ewentualnego przyznania Skarżącej świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego, jednak czynności tych nie zakończył rozstrzygnięciem, a jedynie ogólnikowym stwierdzeniem, że skarżąca nie spełnia także warunków do przyznania i tego świadczenia. Taki sposób działania kierownika MGOPS w Z. niewątpliwie narusza art. 104 § 1 K.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s.. Niewydanie przez Kierownika MGOPS decyzji w sprawie specjalnego zasiłku celowego potwierdza zarazem zarzut dowolnego ustalenia przedmiotu postępowania i przedmiotu rozstrzygnięcia.

Zdaniem pełnomocnika nieuprawnione "połączenie" w jednym toku czynności dwóch spraw - sprawy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego, niepodjęcie formalnego rozstrzygnięcia w tej drugiej sprawie (a tym samym pozbawienie strony możliwości wniesienia środków odwoławczych) powinno być kwalifikowane jako rażące naruszenie przepisów K.p.a. uzasadniające nie tylko uchylenie decyzji wydanej w przez Kierownika MGOPS w Z., ale nawet unieważnienie tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2) K.p.a., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Dalej pełnomocnik wyjaśnił, iż w Kwestionariuszu Rodzinnego Wywiadu Środowiskowego brak jest jakichkolwiek informacji dotyczących stanu mieszkania Skarżącej, sytuacji żywieniowej Skarżącej, pokrywaniu bieżących opłat za media. Załączone do Kwestionariusza Rodzinnego Wywiadu Środowiskowego postanowienie o prowadzonej egzekucji na rzecz PGNiG oraz rachunek za energię (TAURON) okoliczności spłacania zadłużenia nie dowodzą jeszcze, że zła sytuacja życiowa Skarżącej jest spowodowana spłacaniem zadłużenia. Co istotne, we wspomnianym Kwestionariuszu Rodzinnego Wywiadu Środowiskowego na stronie [...] w pkt. III zawarta jest adnotacja, cyt. "P. M. nie potrafi udokumentować umów na kredyty". Czyli podnoszona przez Kierownika MGOPS w Z. okoliczność rzekomego zadłużenia jako przyczyny złej sytuacji jest kompletnie niesprawdzalna. Co więcej, zapis ten wskazuje, że pracownicy Ośrodka oczekiwali od Skarżącej, że potwierdzi ona istnienie okoliczności, które posłużyły im następnie jako podstawa do odmowy przyznania świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że sąd rozpoznał przedmiotową sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji o odmowie przyznania Skarżącej zasiłku celowego.

W tym miejscu w pierwszej kolejności odnosząc się do zarzutów dotyczących nie ustalenia co jest przedmiotem wniosku wskazać należy, iż składając podanie o "zapomogę" Skarżąca wskazała, iż nie ma pieniędzy na leki, jedzenie, opłaty mieszkaniowe i spłaty kredytów.

Co prawda Skarżąca wprost nie wskazała, iż wnosi o przyznanie zasiłku celowego czy też specjalnego zasiłku celowego, to jednakże sformułowane żądanie i jego uzasadnienie wskazują, iż Skarżąca domaga się właśnie tego świadczenia.

W tym miejscu podkreślić należy, iż to właśnie zasiłek celowy, a nie okresowy czy stały, przyznawany jest celem wsparcia osób w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych do których zaliczyć należy m.in. zakup żywności, leków czy też opłaty mieszkaniowe.

Z tych też względów twierdzenia jakoby organ w sposób dowolny ustalił przedmiot postępowania nie znajdują w niniejszej sprawie uzasadnienia.

Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.).

Podkreślić należy, iż w świetle powyższych przepisów pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, co oznacza, że osoba z niej korzystająca powinna w pierwszej kolejności starać się zaspokoić swoje potrzeby w oparciu o własne środki.

Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. – w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego na podstawie tego przepisu uzależnione jest od dochodu, co wynika z art. 8 ust. 1 u.p.s.

Zatem w przypadku Skarżącej przyznanie powyższego świadczenia uwarunkowane jest zachowaniem kryterium dochodowego, które wynosi [...] zł (zgodnie z § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz.U.2018, poz. 1358), którego Skarżąca nie spełnia.

W przypadku Skarżącej organ prawidłowo, w oparciu o zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz decyzję o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego ustalił, że jej dochód przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, co oznacza, że nie kwalifikowała się ona do przyznania pomocy przewidzianej dla osób, których dochody kryterium dochodowego nie przekraczają.

Jak wynika z akt sprawy źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie emerytalne w łącznej wysokości netto [...] zł. W niniejszej sprawie, jak słusznie zwróciły uwagę organy, problemem w sprawie jest zajęcie emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie tytułem spłaty zaległości wobec P. Sp. z o.o..

Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż godnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Z kolei art. 8 ust. 4 u.p.s. określa jakich kwot nie wlicza się do dochodu.

W wyliczeniu tym nie mieszczą się zajęcia komornicze tytułem spłaty zaległości za gaz, co oznacza, że okoliczność, iż Skarżąca spłaca zaległe zobowiązania, pozostawała bez znaczenia dla oceny jej sytuacji dochodowej.

Ponadto nawet gdyby od dochodu Skarżącej odliczyć potrącenia komornicze, to również w tym przypadku nie zostałoby spełnione kryterium dochodowe. Jak wynika z akt sprawy Skarżąca po potrąceniach z powodu egzekwowanych należności otrzymuje łącznie [...] zł ([...] zł emerytura powiększona o zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł), co stanowi ponad dwukrotne przekroczenie kryterium dochodowego.

W związku z powyższym organy administracji prawidłowo uznały, że Skarżącej nie może być przyznany zasiłek celowy na podstawie art. 39 u.p.s. i w związku z tym jej wniosek rozpatrywały na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s.

W tym miejscu odnosząc się do twierdzeń zawartych w uzupełnieniu skargi o konieczności rozdzielenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego od wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku celowego wskazać należy, iż jest on niezasadny.

W orzecznictwie przyjmuje się, że organ administracji, rozpoznając sprawę o przyznanie zasiłku celowego w sytuacji, gdy dochód osoby czy rodziny przekracza ustawowe kryterium, powinien swoimi rozważaniami objąć także kwestię, czy w okolicznościach sprawy nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający zainteresowanego do otrzymania specjalnego zasiłku celowego (art. 41 u.ps.).

Należy mieć na uwadze, iż zasadniczą przesłanką różnicująca przyznanie obu zasiłków jest właśnie kryterium dochodowe.

Z tych też względów organ zasadnie w niniejszej sprawie po wpłynięciu wniosku w pierwszej kolejności procedował go w oparciu o art. 39 u.p.s., a dopiero po ustaleniu, iż zostało przekroczone kryterium dochodowe rozważył również zaistnienie przesłanki z art. 41 u.p.s.

Rozdzielenie spraw w sytuacji oceny w obu sytuacji wnioskodawczyni byłoby niecelowe i nieracjonalne z punktu widzenia szybkości postępowania jak również jego przejrzystości.

Wbrew zarzutom skargi brak odrębnego rozstrzygnięcia co do specjalnego zasiłku celowego nie pozbawiło strony możliwości kwestionowania stanowiska organu o nie spełnieniu przesłanek z art. 41 u.p.s.

Skarżąca we wniesionym odwołaniu jak i skardze kwestionuje stanowisko organu. Ponadto co istotne również pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia [...] maja 2021 r. zarzuca organowi naruszenia art. 41 u.p.s. wskazując, że dokładne ustalenia stanu faktycznego pozwalałoby organowi na pozyskanie informacji o wyjątkowej sytuacji Skarżącej.

Tym samym decyzja organu o odmowie przyznania pomocy finansowej jest poddana kontroli zarówno w zakresie wystąpienia przesłanek z art. 39 u.p.s. jak i za art. 41 u.p.s..

Z powyższych względów Sąd za niezasadny uznał zarzut nieważności decyzji z uwagi na wydanie jednej decyzji w dwóch sprawach.

Przechodząc do oceny zasadności odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego wyjaśnić należy, iż w myśl art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Powyższe świadczenie przyznaje się zatem w razie przekroczenia kryterium dochodowego (co miało miejsce w rozpatrywanym przypadku), jednakże jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Ustawa nie precyzuje pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek". Tym samym pozostawiono uznaniu organu wydającego decyzję, czy zachodzi on w konkretnym stanie faktycznym. Zgodzić się należy z tezą, iż pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" wymaga konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy. Bez wątpienia o możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego, decyduje sytuacja życiowa, w której znalazła się strona. Specjalny zasiłek celowy jest szczególną formą wsparcia. Podkreśla się wyjątkowość okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach, przede wszystkim dlatego, że beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy.

Ich sytuacja materialna jest na tyle dobra, że powinni oni samodzielnie przezwyciężyć trudności. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom przy ograniczonych środkach finansowych i ogromnej liczbie beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego" w znaczeniu konieczności dokonania oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu.

W orzecznictwie sądowym "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 155/07, LEX nr 509368). Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego "szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (wyrok NSA z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, LEX nr 1080954). Przykładowo za szczególne przypadki uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie zostały uznane: spłata zadłużenia, opłacenie rachunku za gaz, brak środków na bieżące wydatki, uregulowanie opłat za pobyt w domu studenckim, zapłata kary za przejazd środkami komunikacji, zakup biletów MPK.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji wskazać ponadto należy, iż przyznanie specjalnego zasiłku celowego zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Powyższe oznacza, iż organ orzekając w konkretnej sprawie może więc, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę" (z wielu por. choćby wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 listopada 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 1758/08). Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.

W tym miejscu wskazać należy, iż w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 K.p.a., a więc w sposób przekonywujący. Z drugiej strony uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza natomiast zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie należy stwierdzić, że w ocenie Sądu, organy administracji rozpatrując wniosek Skarżącej, podjęły wszelkie czynności w celu wyjaśnienia sprawy i zasadnie uznały, że sytuacja Skarżącej nie nosi cech "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym stanowi art. 41 u.p.s., w przedstawionym wyżej rozumieniu.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż dochód Skarżącej znacznie przekracza kryterium dochodowe, nawet po pomniejszeniu o egzekwowane należności. Ponadto sytuacja skarżącej związana z długotrwałą chorobą czy też powstałym zadłużeniem nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, a organom znana jest od wielu lat, na co słusznie zwrócił uwagę organ II instancji.

Co prawda organ nie przeprowadził wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, a ustalenia odnośnie sytuacji finansowej dokonał w oparciu o rozmowę telefoniczną, to jednakże powyższe, jak również kwestionowane przez pełnomocnika sformułowania zawarte w wywiadzie środowiskowym nie mogą skutkować uznaniem, że organ nie wywiązał się ze swoich obowiązków należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

W tym miejscu warto wskazać, iż Skarżąca nie składała wniosku do organu po raz pierwszy. Sądowi z urzędu wiadomym jest, iż skarżąca cyklicznie składa wnioski o przyznanie jest pomocy finansowej (por. wyrok. WSA w Poznaniu z dnia 14 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Po 268/16, 8 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Po 573/17, z dnia 30 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Po 56/18, 5 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 663/18, z dnia 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Po 376/19, z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Po 574/19, z dnia 11 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Po 248/20). Z tych też względów użyte w wywiadzie środowiskowym sformułowania "sytuacja pani Motławskiej nie zmienia się od kilku lat" jest jak najbardziej uprawnione.

Trzeba w tym miejscu dodać, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, wskazanej w art. 7 u.p.s., nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będące dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Pomoc społeczna oparta jest bowiem właśnie na zasadzie pomocniczości. Jej celem jest wspieranie osób w trudnej sytuacji życiowej i nie może być ona traktowana jako stałe źródło dochodu służące zaspokajaniu wszystkich i wszelkich zgłoszonych potrzeb. Tym samym, nawet w sytuacji, gdy istnieją podstawy do udzielenia pomocy, osoba uprawniona musi liczyć się z tym, że pomoc może nie zostać jej przyznana, bądź jej wymiar może być ograniczony.

W związku zatem z tym, że dokonana przez organy obu instancji ocena sytuacji życiowej Skarżącej nie nosi cech dowolności, a postępowanie wyjaśniające, wbrew zarzutom skargi, nie naruszyło w istotny sposób zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a..

W tym stanie rzeczy Sąd skargę jako niezasadną oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd nie orzekł o kosztach pełnomocnika z urzędu, gdyż zgodnie z art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy. Z treści art. 258 § 2 pkt 8 wynika, że do czynności, o których mowa w § 1, należy w szczególności wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków.