Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1407/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5  ust. 1   pkt 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Jolanta Dargas (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez gminę nieodpłatnie własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r. nr [...] stwierdzającą nabycie przez Gminę W., z dniem [...] maja 1990 r., z mocy prawa własność, nieruchomości położonej w W., obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [..] ha, uregulowanej w księdze wieczystej Nr [...].

W uzasadnieniu decyzji Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podała, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. przez Gminę W., własności w/w nieruchomości.

Wojewoda uznał, że ujawniona w toku postępowania decyzja o ustaleniu wysokości opłaty rocznej z tytułu zarządu nie stanowi o ustanowieniu zarządu, w sposób prawem przewidziany na rzecz P. Z tego względu po ustaleniu zaistnienia przesłanek z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – przepisy wprowadzające (...) stwierdził nabycie własności z mocy prawa na rzecz właściwej gminy.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyły P. S.A. podnosząc, iż prawo zarządu sporną nieruchomością należy wywieść z przepisów rozporządzenia Prezydenta RP z dnia [...] września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa P., a także z decyzji o ustaleniu opłaty rocznej za zarząd. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpatrując odwołanie stwierdziła, iż skarżącemu nie przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości w postaci użytkowania lub zarządu, który eliminowałby komunalizację przedmiotowego mienia z mocy prawa, na podstawie decyzji o ustaleniu opłat za użytkowanie. Komisja podniosła, iż w dacie decyzji o ustaleniu opłaty rocznej tj. [...] lutego 1989 r. obowiązywała ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99), która określała w art. 38 ust. 2, że państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabyciu nieruchomości.

Prawo zarządu do nieruchomości państwowych osób prawnych na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej można ustalić tylko na podstawie obowiązujących do tej daty przepisów tj. do dnia 27 maja 1990 r. Wcześniej zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, które było aktem wykonawczym do dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R.P. Nr 4, poz. 31 z 1952 r.) prawo zarządu i użytkowania było ustanawiane w formie protokołu zdawczo-odbiorczego, bądź w drodze umowy zawartej w odpowiedniej formie prawnej, a w razie sporu na podstawie decyzji Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Później ustanawiane było w trybie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159), w drodze decyzji organu administracji państwowej stopnia podstawowego, o oddaniu nieruchomości w użytkowanie i następnie w trybie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ten stan prawny obowiązywał w dniu 27 maja 1990 r.

Komisja wskazała, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 1997 r. sygn. akt I SA 436/97 stwierdził, iż przepisy § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 97) nie mają zastosowania w postępowaniu komunalizacyjnym, bowiem zostały wydane na ściśle określony użytek tj. w celach uwłaszczeniowych. Charakter tego rozporządzenia wyłącza możliwość jego stosowania rozszerzająco, czemu Naczelny Sąd Administracyjny dał wyraz także w innych orzeczeniach (np. wyrok z dnia 26 czerwca 1997 r. I SA 1728/96). Zdaniem Komisji stanowisko Sądu jest w pełni aktualne także w stosunku do treści § 4 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r., a także § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2001 r.

W związku z powyższym w ocenie organu odwoławczego decyzja o ustaleniu opłaty nie może w postępowaniu komunalizacyjnym stanowić dowodu na posiadanie prawa zarządu. A skoro skarżącemu nie przysługiwał odpowiedni tytuł prawny do nieruchomości, to nieruchomość ta należała, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r.. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74) grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej (...).

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa doszła do wniosku, w szczególności na podstawie bieżącego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, że przepisy konstytuujące przedsiębiorstwo państwowe P. takiego tytułu nie tworzą.

Komisja podkreśliła, iż żadne przepisy powojenne o Ziemiach Odzyskanych, nacjonalizacji, militaryzacji, włącznie z dekretem o majątkach opuszczonych i poniemieckich, a także o przejęciu przez Państwo Polskie mienia państwa Austro-Węgierskiego, a także rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] września 1926 r., z którego wynika, iż wszelkie nieruchomości przeznaczone do użytku [...] stają się z chwilą ich nabycia przez przedsiębiorstwo P. własnością Skarbu Państwa, przedsiębiorstwo zaś zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i powierniczym zarządzie, formułujące z natury rzeczy ogólne zasady dotyczące dysponowania mieniem, nie mogły tworzyć po stronie P. konkretnie sformułowanego, w stosunku do geodezyjnie wyodrębnionej nieruchomości, ograniczonego prawa rzeczowego w postaci prawa użytkowania, czy prawa zarządu.

A tylko tak sformułowane prawo, zdaniem Komisji może wyłączać komunalizację z mocy prawa. Faktyczne jej objęcie i władanie nie tworzy formalnoprawnego zarządzania.

Organ II instancji podkreślił, iż skarżący nie powołuje się na żadne inne źródła swego ewentualnego prawa do przedmiotowego gruntu poza przejęciem mienia przez Państwo Polskie, władaniem i decyzją o ustaleniu opłat. Także obowiązująca w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 roku o przedsiębiorstwie państwowym P. sformułowała jedynie zasadę władania gruntami przez P.

Z ogólnych zaś przepisów tej ustawy (art. 16) nie wynikały uprawnienia do konkretnie określonych działek o określonych powierzchniach i zapisach ewidencyjnych, a takie uszczegółowienie mogło się znaleźć tylko w odpowiednich decyzjach terenowych organów władzy państwowej wydawanych w przedmiocie użytkowania, czy zarządu. W ocenie Komisji wpisy hipoteczne oraz wpisy ewidencyjne "władający" oddają jedynie stan faktyczny, który nie jest oparty o podstawę prawną formalnie określającą prawo P. do określonego gruntu.

Komisja wskazała, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 września 2006 roku I OSK 1259/05 stanął na stanowisku, że P. nie uzyskało przed dniem 27 maja 1990 roku prawa zarządu mieniem pozostającym tylko w faktycznym władaniu tego przedsiębiorstwa z mocy przepisów o jego utworzeniu i funkcjonowaniu, ani takie mienie nie podlega wyłączeniu z komunalizacji następującej z mocy prawa.

W wyroku z dnia 15 października 2007 roku, Sygn. akt I OSK 1457/06 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w uzasadnieniu, że "uznaje za chybione zarzuty naruszenia przepisów aktów prawnych, regulujących status prawny przedsiębiorstwa P. oraz aktów ustawowych i wykonawczych, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, bowiem akty te mając charakter ogólnych aktów normatywnych nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości (...), lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych, dotyczących poszczególnych przedsiębiorstw lub składników mienia ogólnonarodowego".

W uzasadnieniu wyroku z dnia 15 października 2007 roku, I OSK 1456/06 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego stwierdza, że" nie może też ujść uwagi okoliczność, że decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej (wyrok: Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 23 września 1993 roku III CZP 81/93, OSNCA z 1994 r. Nr 2, poz. 27)".

W uzasadnieniu tym Naczelny Sąd Administracyjny podzielając stanowisko Sądu Wojewódzkiego stwierdził, "że prawnorzeczowy tytuł P. do przedmiotowej nieruchomości nie wynika z mających charakter ogólny aktów normatywnych, dotyczących przedsiębiorstwa państwowego P.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 stycznia 2008 roku w sprawie sygn. akt I OSK 1947/06 wyraził jednoznaczny pogląd, iż " Tytuł do zarządu nieruchomością Skarbu Państwa nie wynika z mających ogólny charakter aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa P. Stwierdzić zatem należy, że niewskazanie przez P. tytułu prawnorzeczowego do przedmiotowego gruntu sprawia, iż grunt ten objęty jest przesłanką określoną w art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej z dnia 10 maja 1990 roku i w konsekwencji podlega komunalizacji z mocy prawa." (...) "W realiach niniejszej sprawy należy przyjąć, że skoro P. w piśmie z dnia 28 marca 2008 roku przyznały, że nie miały tytułu prawnego do gruntu, to ograniczenie dalszego postępowania dowodowego przez organy obu instancji należy uznać za prawidłowe. Ograniczenie to w żadnym razie nie narusza prawa procesowego".

Organ odwoławczy zaznaczył, iż szczególnie ten ostatni cytat jest niezwykle aktualny na tle sprawy niniejszej. Otóż bowiem wobec niewskazania konkretnego tytułu prawnorzeczowego przez skarżącego, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa ma pełną podstawę uznać za uzasadnioną komunalizację przedmiotowej nieruchomości orzeczoną przez organ I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2008 roku I OSK 760/07, oddalając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2006 roku I SA/Wa 1495/06 stwierdził, iż "Przedsiębiorstwo (P.) nie legitymowało się tytułem prawnorzeczowym do przedmiotowej nieruchomości. Nie dysponowało prawem zarządu w formie przewidzianej w obowiązujących na dzień 27 maja 1990 roku przepisach (...)". Również w wyroku z dnia 18 czerwca 2008 roku w sprawie I OSK 942/07 Naczelny Sąd Administracyjny ponowił pogląd, iż " Jedynie istniejący po stronie P. tytuł prawny świadczyłby, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 roku nie należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej i z tego względu nie podlegałaby komunalizacji z mocy prawa".

Nie ma także zastosowania treść art. 11 ust 1 ustawy komunalizacyjnej, ponieważ wykonywanie funkcji transportowych nie jest wykonywaniem zadań należących do właściwości organów administracji rządowej, a zadania z zakresu obronności mogą wykonywać praktycznie wszystkie przedsiębiorstwa, (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2006 roku w sprawie I OSK 1259/05, w którym Sąd stwierdził, że Przedsiębiorstwo Państwowe P. nie uzyskało przed dniem 27 maja 1990 roku prawa zarządu mieniem pozostającym tylko w faktycznym władaniu tego przedsiębiorstwa, z mocy przepisów o jego utworzeniu i funkcjonowaniu, ani takie mienie nie podlega wyłączeniu z komunalizacji następującej z mocy prawa w oparciu o art. 11 ust 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy komunalizacyjnej z dnia 10 maja 1990 roku. W tym przedmiocie także takie stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 października 2007 roku I SA/Wa 1051/07.

Komisja wskazała, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 30 września 2010 r. I OSK 1528/09 i z dnia 22 października 2010 r. I OSK 42/10, podtrzymał stanowisko prezentowane w omówionym wyżej, wcześniejszym orzecznictwie.

Komisja podkreśliła, że okoliczność, iż na nieruchomości funkcjonuje [...] z siebie nie tworzy innej jakości w kontekście art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku. Nie istnieje przepis prawa, który wyłączałby z komunalizacji nieruchomości, na których znajdują się [...].

Reasumując, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uznała, iż skoro skarżącemu nie przysługiwał odpowiedni tytuł prawny do nieruchomości, to nieruchomość ta należała, w rozumieniu art. 5 ust 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku - przepisy wprowadzające (...) do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z dniem 27 maja 1990 roku.

Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły P. S.A. w W. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez:

1. błędną wykładnię, a w konsekwencji błędne zastosowanie przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191) w zw. z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w terminie obowiązującym w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej,

- polegające na błędnym przyjęciu, że komunalna nieruchomość należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji komunalizacyjnej, wydanej mimo braku przesłanek komunalizacji;

- w związku z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, polegające na błędnym przyjęciu, że skomunalizowana nieruchomość należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji o komunalizacji wydanej mimo braku przesłanek komunalizacji;

- polegające na błędnym przyjęciu, że komunalizacja nie następuje w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo państwowe posiadało tytuł prawny do nieruchomości w postaci decyzji administracyjnej, co oznacza, że brak dokumentu o zarządzie skutkuje komunalizacją mienia;

- polegające na błędnym przyjęciu, że podlega komunalizacji mienie przedsiębiorstwa państwowego wykonującego zadania o charakterze ogólnonarodowym, o znaczeniu ponadwojewódzkim, podległego organom administracji centralnej,

2. błędne zastosowanie przepisu art. 5 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., polegające na niezastosowaniu i błędnym przyjęciu, że nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa "należy" do terenowego organu administracji publicznej stopnia podstawowego,

3. błędne zastosowanie przepisu art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. polegające na niezastosowaniu i błędnym przyjęciu, że nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie tej ustawy nie "należała do" P. przedsiębiorstwa państwowego,

4. błędne zastosowanie polegające na niezastosowaniu przepisu art. 34 i art. 34a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P.". Przepisy te zawierają bezwzględną przesłankę wyłączającą komunalizację z mocy prawa i pomimo, iż znajdują się poza ogólnym aktem prawnym określającym przesłanki komunalizacji, to stanowią niezbędny element normy prawnej, której treść Sad powinien zrekonstruować i zastosować;

5. błędne zastosowanie art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym P., polegającym na jego niezastosowaniu i uznaniu, że jedynie konkretny dokument stwierdzający przyznanie zarządu jest podstawą do uznania, że przedmiotowy grunt był w zarządzie P., podczas gdy przepis ten stanowi generalną normę, będącą podstawą przekazania gruntów P. bez tytułu prawnego do konkretnego gruntu: "mienie P. stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy (to jest 9 grudnia 1989 r.)",

6. błędne zastosowanie art. 80 (pierwotnie 87) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. polegające na jego niezastosowaniu, gdyż przepis ten stanowił, że grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek, a tej ewentualnej podstawy nabycia przez P. prawa zarządu z mocy prawa organ w ogóle nie badał.

Skarżący zarzucił również zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 7, 77 i 107 § 3 kpa poprzez przeprowadzenie dowodów nieadekwatnych do przedmiotu sprawy indywidualnej – w szczególności zupełne pominięcie dowodu na okoliczność, czy grunty "pozostawały w dyspozycji " P. w dniu wejścia w życie ustawy o P." oraz czy były "w jego użytkowaniu" na podstawie art. 80 u.g.g. i zatrzymanie się na analizie przesłanek należenia gruntu do P. na mocy art. 6 u.g.g., co doprowadziło do sprzecznego z ustawą wymogu legitymowania się przez P. zindywidualizowanym w postaci decyzji tytułem prawnym, jak również poprzez naruszenie zasady oficjalizmu w zbieraniu dowodów i przeniesieniu ciężaru dowodu istotnych w sprawie okoliczności na stronę postępowania, co jest wyrazem prawdy formalnej, która w postępowaniu administracyjnym nie ma zastosowania;

2. art. 75 kpa w zw. z art. 80 § 1 kpa poprzez ich niezastosowanie, polegające na przyjęciu legalnej teorii dowodowej co do dowodu na okoliczność posiadania przez P. tytułu prawnego do przedmiotowego gruntu, podczas gdy na gruncie polskiej ustawy procesowej obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów, z której wynika, że daną okoliczność można udowodnić wszelkimi środkami dowodowymi.

Skarżący podniósł, iż powyższe naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] maja 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r. stwierdzającą nabycie przez gminę W. z mocy prawa, z dniem 27 maja 1999 r. własności nieruchomości, położonej w jednostce ewidencyjnej W., obręb [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, uregulowanej w księdze wieczystej Nr [...].

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, iż zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa, co w konsekwencji prowadzi do oddalenia skargi. Sad podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), zgodnie z którym mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, staje się w dniu wejścia jej w życie, z mocy prawa mieniem właściwych gmin, jeżeli dalsze przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Art. 11 ust. 1 pkt 2 tej ustawy stanowi zaś, że mienie ogólnonarodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 1-3 nie staje się mieniem komunalnym, jeżeli należy do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnonarodowym a zatem, jeżeli przedsiębiorstwo posiadało tytuł prawny, komunalizacja nie następuje.

Decydujące znaczenie mają dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy – tj. 27 maja 1990 r. oraz obowiązujące w tym dniu przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone minie należało do przedsiębiorstw państwowych, a w niniejszej sprawie do P.

Komunalizujący skutek przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy zobowiązuje do potwierdzenia właściwej gminie nabycia prawa własności danego mienia, jeśli zostały spełnione następujące warunki: uwzględniono stan faktyczny i prawny danego mienia w dniu wejścia tego przepisu w życie, mienie wnioskowane do skomunalizowania winno stanowić własność Skarbu Państwa i należeć - w ocenie tego przepisu – do jednego z podmiotów w nim wymienionych, oraz nie podlegać wyłączeniu z komunalizacji na podstawie dalszych przepisów ustawy z 10 maja 1990 r., natomiast odmowa stwierdzenia nabycia wymaga wykazania przesłanki lub przesłanek wyłączających dane mienie z komunalizacji: a w ocenie sądu prawidłowo Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, że na podstawie decyzji o ustaleniu opłat za użytkowanie, skarżący nie legitymuje się prawem użytkowania lub zarządu, który eliminowałby komunalizację przedmiotowego mienia z mocy prawa.

Skoro skarżącemu nie przysługiwał odpowiedni tytuł prawny do nieruchomości, to nieruchomość ta należała w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. Obowiązująca w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej tj. w dniu 27 maja 1990 r. ustawa z 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 26, poz. 138) sformułowała jedynie zasadę władania gruntami przez P.

Z art. 16 tej ustawy wynika, że "P. gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewnia jego ochronę". Zarówno wydzielanie jak i obejmowanie przez państwowe osoby prawne, w tym przedsiębiorstwa państwowe takie, jak m.in. przekazywanych im przez właściwy organ państwa, państwowych nieruchomości gruntowych w zarząd następowało przed 27 maja 1990 r. w trybie określonym w art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości, a wcześniej w użytkowanie na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159), które przeszło potem w zarząd bądź jeszcze wcześniej decyzjami władz państwowych wydawanymi na podstawie art. 2 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 47, poz. 354), oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 2 sierpnia 1949 r. w sprawie nabywania i przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a także rozporządzenia Rady Ministrów z 4 października 1958 r. w sprawie przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (Dz. U. Nr 67, poz. 332 ze zm.), a nie bezpośrednio z wymienionych w skardze ogólnie obowiązujących aktów normatywnych.

Z treści art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. jednoznacznie wynika, że zarząd nieruchomości był ustanawiany w drodze decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego albo za zezwoleniem tego organu na podstawie umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabyciu nieruchomości – i wszystkie państwowe jednostki miały wynikający z tego przepisu obowiązek uregulowania stanu prawnego gruntów faktycznie przez nich wówczas użytkowanych niezależnie od tego kiedy i od kogo przejętych.

Należy podkreślić, iż P. od początku istnienia miały obowiązek ewidencjonowania wydzielanych temu przedsiębiorstwu, ściśle oznaczonych nieruchomości, w trybie określonym w rozporządzeniu Prezydenta RP z dnia [...] września 1932 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości będących w zarządzie przedsiębiorstwa P. ([...]), a przed sporządzeniem wniosku o wpis mienie takie winno być zinwentaryzowane i oszacowane stosownie do art. 6 ust. 3 rozporządzenia Prezydenta RP z [...] września 1926 r.

Oznacza to, że wykazanie, iż konkretna nieruchomość należała do P. jest obowiązkiem P., czego w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał. Skład orzekający podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uzasadnieniu wyroku z 20 lutego 2008 r. I OSK 187/07 stwierdził, że P. winny wykazać że konkretna nieruchomość należała do P., jeżeli kwestionują możliwość jej komunalizacji.

Zasadnie organ stwierdził w niniejszej sprawie, że komunalizacja z mocy prawa nie jest wyłączona przez art. 11 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, ponieważ wykonywanie funkcji transportowych nie jest wykorzystaniem zadań należących do właściwości organów administracji rządowej, a ewentualne zadania z zakresu obronności mogą być praktycznie wykonywane przez wszystkie przedsiębiorstwa.

Nie było również zdaniem Sądu podstaw do stosowania art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej – przepisu wyłączającego z komunalizacji składniki mienia należące do przedsiębiorstw wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym, ponieważ określenie " należące" do przedsiębiorstw państwowych oznaczało należenie mienia do tych podmiotów w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym, czyli posiadanie określonego tytułu prawnego a ponadto przedsiębiorstwo takie winno być umieszczone w wykazie ustalonym przez Radę Ministrów zgodnie z art. 11 ust. 2 tej ustawy.

Skład orzekający podziela także stanowisko w odniesieniu do mienia pozostającego jedynie w faktycznym władaniu P., które wielokrotnie prezentował Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w wyrokach z 14 września 2006 r. I OSK 1259/05, z 15 października 2007 r. I OSK 1457/06 oraz z 16 stycznia 2008 r. I OSK 1947/06 stwierdzając, że dla P. prawnorzeczowy tytuł do nieruchomości będącej przed 27 maja 1990 r. tylko w faktycznym jego władaniu nie wynika, ani z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa państwowego P., ani z decyzji organów administracji ustalających opłaty z tytułu zarządu (użytkowania) takich nieruchomości.

Stanowisko takie było również wielokrotnie prezentowane w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie np. z 23 czerwca 2005 r. sygn. akt I SA/WA 945/05, 946/05 z 30 czerwca 2005 r. sygn. akt I SA/WA 947/05, I SA/Wa 948/05, I SA/Wa 949/05, I SA/Wa 950/05, z 24 stycznia 2007 r. sygn. akt I SA/WA 1539/06, I SA/Wa 1540/06.

Niniejszy skład orzekający nie podziela stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionego w uzasadnieniu wyroku z 6 września 2010 r. I OSK 1401/09.

Odnosząc się do przesłanki komunalizacji mienia w postaci "należenia" w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., to mieniem należącym do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego były te prawa majątkowe Skarbu Państwa, które nie znajdowały się wówczas pod zarządem innych niż państwo, państwowych osób prawnych.

Do komunalizacji mienia z mocy prawa nie mogą mieć również zastosowania nieobowiązujące w dniu 27 maja 1990 r. przepisy dotyczące uwłaszczania przedsiębiorstw państwowych mieniem, skutkujące na dzień 5 grudnia 1990 r., w tym przepisy ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP oraz przepisy ustawy 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym.

Reasumując, wskazać należy, iż podważenie komunalizacji mienia przez P. może nastąpić jedynie w przypadku wykazania, że mienie to należało do skarżącego w dniu 27 maja 1990 r. w znaczeniu prawnym, a nie faktycznym, dokumentami, o których mowa w art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z których to dokumentów wynikałby dla strony skarżącej określony tytuł prawny do skomunalizowanej nieruchomości – jednakże dokumenty takie przez stronę skarżącą nie zostały przedstawione.

Skoro skarżącemu nie przysługiwał odpowiedni tytuł prawny do nieruchomości, to nieruchomość ta należała, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. jak trafnie orzekł organ w zaskarżonej decyzji.

Postępowanie uwłaszczeniowe, prowadzone na podstawie art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego P., toczy się na podstawie przepisów, które weszły w życie po dniu 27 maja 1990 r. i dlatego Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. stwierdził, że art. 34a nie odnosi się do komunalizacji z mocy prawa określonej w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej.

Wobec tego postępowanie uwłaszczeniowe prowadzone w trybie ustawy o komercjalizacji nie może eliminować komunalizacji z mocy prawa, tym bardziej, że przesłanki postępowania uwłaszczeniowego określone w art. 34 wskazują na brak po stronie P., tytułu prawnego do uwłaszczanej nieruchomości.

Prawidłowo zatem Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podkreśliła, że żadne przepisy powojenne o ziemiach Odzyskanych, nacjonalizacji , militaryzacji, włącznie z dekretem o majątkach opuszczonych i poniemieckich, ani także rozporządzenie Prezydenta RP z [...] września 1926 r., z którego wynika, iż wszelkie nieruchomości, przeznaczone do użytku [...] stają się z chwilą ich nabycia przez przedsiębiorstwo P. własnością Skarbu Państwa, przedsiębiorstwo zaś zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i powierniczym zarządzie, formułujące z natury rzeczy ogólne zasady dotyczące dysponowania mieniem, nie mogły tworzyć po stronie P. konkretnie sformułowanego, w stosunku do geodezyjnie wyodrębnionej nieruchomości, ograniczonego prawa rzeczowego w postaci prawa użytkowania, czy prawa zarządu.

A tylko tak sformułowane prawo może wyłączać komunalizację z mocy prawa. Faktyczne jej objęcie i władanie nie tworzy formalnoprawnego zarządzania.

Zdaniem Sądu, postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane. Sąd nie doszukał się naruszenia przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.