Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 79/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Markiewicz (spr.), Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor WSA Ewa Cisowska - Sakrajda, Protokolant Agnieszka Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2006 roku sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przeniesienia nieodpłatnego własności działki gruntu - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 28 maja 1979 roku J. P. ojciec skarżącej A. R. wystąpił do Urzędu Gminy w M. z wnioskiem o przejęcie na własność Skarbu Państwa, będącego jego własnością gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,06 ha położonego we wsi S. w zamian za rentę.

Decyzją z dnia [...] Naczelnik Gminy M. na podstawie art. 45 w związku z art. 51 ustawy z dnia 27 października 1977 roku o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) zgodnie z wnioskiem J. P. przejął na rzecz Skarbu Państwa z wyłączeniem budynków należące do niego gospodarstwo rolne w zamian za emeryturę.

W dniu 26 czerwca 1979 roku z podaniem o sprzedaż przejętego na własność Skarbu Państwa i znajdującego się we władaniu Państwowego Funduszu Ziemi gospodarstwa po J. P. wystąpił jego sąsiad W. W.

Decyzją z dnia [..] wydaną na podstawie art. 6 ustęp 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. (Dz. U. Nr 17, poz.71 ze zm.) W. W. został ustalony kandydatem na nabywcę gruntów, bez budynków, Państwowego Funduszu Ziemi pochodzących z byłego gospodarstwa rolnego J. P. położonego we wsi S. - działek o nr ewidencyjnych: [..],[...],[...],[...],[...] Aktem notarialnym z dnia 18 października 1979 roku zawarta została umowa sprzedaży, mocą której na rzecz M. i W. W., na prawach wspólności ustawowej przeniesiona została własność nieruchomości rolnej, w skład której wchodziły działki ewidencyjne nr[...],[...],[...],[...],[...] , dla której w państwowym biurze notarialnym w O. urządzona została księga wieczysta Kw nr[...] , określonej jako niezabudowana.

Postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] spadek po zmarłych M. i J. P., w skład którego weszło prawo własności stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności budynków gospodarczych i mieszkalnego, nabyły po 1/3 części każda: A. R., I. T. i J. S.

Pismem z dnia 31 lipca 1989 roku spadkobierczyni M. i J. P. – A. R. zwróciła się do Urzędu Gminy w M z prośbą o zwrot działki gruntu znajdującej się pod budynkami gospodarczymi i domem mieszkalnym, wchodzącymi w skład gospodarstwa rolnego przekazanego na rzecz Skarbu Państwa przez rodziców wnioskodawczyni.

Decyzją z dnia [...] Naczelnik Gminy M. przeniósł na rzecz A. R., I. T. oraz J. S. nieodpłatnie w stanie wolnym od obciążeń własność działki gruntu oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] o powierzchni 0,07 ha położonej we wsi S., a stanowiącej własność Skarbu Państwa.

Pismem z dnia 20 września 2004 roku A. R. wystąpiła do Urzędu Gminy w M. o zwrot działki gruntu nr [...] (stary numer ewidencyjny[...]) pod budynkami gospodarczymi oraz częściowo budynkiem mieszkalnym, stanowiącej pozostałą części siedliska, będącego przedmiotem odrębnej własności jej rodziców z przekazanego na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego, która to nieruchomość została aktem notarialnym 18 października 1979 roku sprzedana małżonkom W. Wskazała, iż powyższa działka gruntu jest wraz z działką o nr ewid. [...](stary nr[...]) w całości użytkowana do dnia dzisiejszego przez spadkobierców M. i J. P.

Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy M. na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 roku o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53 ze zm.) odmówił nieodpłatnego przeniesienia na rzecz A. R. własności działki gruntu Nr [...] (poprzedni Nr[...]) o pow. 0,09 ha położonej we wsi S. gmina M. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż stosownie do przepisu art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53 ze zm.) właściciele budynków wyłączonych od przekazania na rzecz Skarbu Państwa - przed dniem 1 stycznia1983 r. mogą domagać się nieodpłatnego przeniesienia na nich własności gruntu pod takimi budynkami jedynie w odniesieniu do gruntów, które w chwili wejścia w życie ustawy stanowią własność Państwa. Jeżeli zatem przed tą datą terenowy organ administracji państwowej zbył grunt pod tym budynkiem - w trybie przepisów ustawy z 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych - na rzecz osoby trzeciej, to wówczas uprawnienie z art. 6 tejże ustawy nie przysługuje.

Od powyższej decyzji A. R. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazała, iż w jej ocenie zaskarżona decyzja narusza przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Podkreśliła, iż przepis art. 6 ustanowił prawo nabycia własności gruntu o charakterze bezwzględnym. Podkreśliła, że dostrzega, iż w chwili obecnej działka gruntu Nr [...] (poprzedni[...]) nie stanowi własności Skarbu Państwa, jednak nie można w jej ocenie pominąć okoliczności w jakich doszło do sprzedaży spornej działki na rzecz jej obecnych właścicieli państwa W. Wójt Gminy M. przyznał, iż działka Nr [...] została zbyta na rzecz małżeństwa W. na skutek błędu polegającego na uznaniu działki za grunt niezabudowany. Potwierdza to także treść aktu notarialnego umowy sprzedaży gruntów wchodzących w skład przekazanego za emeryturę gospodarstwa rolnego J. i M. P. dnia 18 października 1979 roku w którym zarówno sprzedający Skarb Państwa jak i nabywcy zgodnie oświadczyli, iż nieruchomość będąca przedmiotem sprzedaży składająca się m.in. z działki nr [...] jest niezabudowana. Obydwie strony transakcji sprzedaży posiadały zatem błędne wyobrażenie o rzeczywistym stanie rzeczy, ponieważ obejmowały one zamiarem sprzedaży działkę gruntu bez zabudowań podczas, gdy w rzeczywistości była ona zabudowana. Powzięty wobec powyższego na mocy aktu notarialnego, akt woli jest wadliwy. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, iż na mocy umowy sprzedaży doszło do przeniesienia własności działki, na której znajdowały się budynki stanowiące przedmiot odrębnej własności, bez jakiejkolwiek wiedzy i zgody właścicieli budynków. Z tych wszystkich względów zdaniem skarżącej zawarta umowa sprzedaży przynajmniej w części dotyczącej działki Nr [...] (poprzedni[...]) jest nieważna, a organ administracji, który swoim działaniem doprowadził do powstania zaistniałej sytuacji winien przed wydaniem zaskarżonej decyzji podjąć wszelkie działania prawne zmierzające do stwierdzenia częściowej nieważności umowy sprzedaży w celu zadośćuczynienia wnioskowi skarżącej.

Wydaną w następstwie rozpoznania powyższego odwołania decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż stosownie do art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym - właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem l stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. A. R. jako spadkobierczyni byłych właścicieli gospodarstwa przekazanego na rzecz Skarbu Państwa, decyzją Wójta Gminy M. z dnia [...] uzyskała prawo własności 1/3 części działki siedliskowej oznaczonej w ewidencji gruntów numerem 309/3, o pow.0,07 ha położonej we wsi S., stanowiącej własność Skarbu Państwa, wchodzącej w skład byłego gospodarstwa rolnego. Obecnie strona domaga się przeniesienia prawa własności działki Nr [...] (dawniej Nr[...]), wchodzącej także w granice odziedziczonego po rodzicach siedliska, na której znajduje się część budynków gospodarstwa rolnego, wyłączonych z przekazania na rzecz Skarbu Państwa, która została sprzedana osobie trzeciej umową w formie aktu notarialnego z dnia 18 października1979 r. jako nieruchomość niezabudowana. W uchwale z dnia 26 czerwca 2002r. w sprawie sygn. akt III CZP 37/02 (opubl. w OSNC 2003/7-8/96) Sąd Najwyższy dokonał wykładni art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. Uchwała ta wyraża tezę, że "umowa sprzedaży działki gruntu, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem l sierpnia 1983 r., na której wzniesiono budynki, zawarta z naruszeniem, przewidzianego w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, póz. 53), prawa właścicieli budynków do nieodpłatnego nabycia własności działki, jest nieważna." Ten stanowczy skutek ma miejsce w razie naruszenia wymienionego wyżej przepisu art. 6 ustawy, a więc dotyczy sytuacji, gdy sprzedaż nieruchomości na rzecz osoby trzeciej nastąpiła po wejściu w życie omawianej ustawy. Już wcześniej Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 marca 1990 r. sygn. akt II SA 77/90 wyraził pogląd, że organ administracji może w trybie art. 6 omawianej ustawy przenieść nieodpłatnie własność działki siedliskowej na właścicieli znajdujących się na niej budynków tylko wtedy, gdy ta działka stanowi własność Skarbu Państwa ("Samorząd Terytorialny", 1992/1-2/104). W piśmiennictwie prawniczym wyraża się pogląd, że obowiązek zwrotu takiej nieruchomości następuje także wówczas, gdy stanowi ona własność gminy (M. Szewczyk: Glosa do wyroku NSA z dnia 13 marca 1990 r., II SA 71/90, opubl. także w miesięczniku "Samorząd Terytorialny", 1992/1 2/104). Nie ulega wątpliwości, że w rozpatrywanym przypadku sprzedaż działki Nr [...] (wg nowej numeracji[...]) nastąpiła z naruszeniem prawa, ze względu na przyjęcie wadliwego stanu faktycznego co do własności znajdujących się na niej budynków. Sprzedaż nastąpiła jednak ponad 10 lat przed wejściem w życie ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. Naprawienie tego błędu może nastąpić tylko na drodze postępowania przed sądem cywilnym, nie zaś w drodze postępowania administracyjnego.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w dniu 23 grudnia 2005 roku wniosła A. R. domagając się jej uchylenie jako wydanej z naruszeniem art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, ale również wynikającej z art. 8 kpa zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. W uzasadnieniu skargi powtórzyła argumentację podnoszoną uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji opierającą się na twierdzeniu, iż umowa sprzedaży spornej nieruchomości jej obecnym właścicielom, jako zawarta pod wpływem błędu o rzeczywistym stanie przedmiotu transakcji jest nieważna. Strony umowy sprzedaży jak jednoznacznie wynika z treści aktu notarialnego z 18 października 1979 roku obejmowały swoim zamiarem sprzedaż działki gruntu bez zabudowań podczas, gdy w rzeczywistości była ona zabudowana. Powzięty wobec powyższego na mocy tego aktu notarialnego sprzedaży akt woli jest wadliwy, co w ocenie skarżącej daje pełne podstawy do podjęcia działań mających na celu naprawienie zaistniałych błędów. Zdaniem skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze sugerując podjęcie stosownych kroków na drodze postępowania przed sądem cywilnym dostrzega wadliwość działań podjętych przez organy administracji jednak ciężar stosownych działań prawnych stara się przerzucić na barki skarżącej. Wydając zaskarżoną decyzję organ jednoznacznie wskazał, iż konieczność naprawienia wyżej wymienionych błędów obciąża skarżącą. Stanowisko takie nie może zostać przez nią zaakceptowane, gdyż ograniczenie się organu odwoławczego jedynie do utrzymania w mocy odmownej decyzji organu I instancji narusza zasadę sprawiedliwości. W jej ocenie, jeżeli organy administracji swoim działaniem doprowadziły do powstania zaistniałej sytuacji, winny przed wydaniem zaskarżonej decyzji podjąć wszelkie działania prawne, zmierzające do stwierdzenia częściowej nieważności wadliwej umowy sprzedaży w celu zadośćuczynienia jej wnioskowi znajdującemu oparcie w przepisie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Zarzuciła ponadto, iż działanie organu II instancji narusza również wynikającą z art. 8 kpa zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, bowiem to błędne działanie organów administracji państwowej doprowadziło do powstania okoliczności, które w efekcie spowodowały aktualnie wydanie odmownej decyzji w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia na jej rzecz własności działki gruntu. W chwili obecnej skutki błędów w działaniu organów administracji nie powinny obciążać strony skarżącej. Tylko takie postępowanie może pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowaną w toku dotychczasowego postępowania.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w dniu 23 maja 2006 roku pełnomocnik skarżącej oświadczył, iż skarżąca ma świadomość, że w obecnym stanie faktycznym i prawnym przeniesienie własności spornej działki nie wydaje się możliwe, jednakże oczekuje, że to organ administracji w imieniu Skarbu Państwa wystąpi na drogę postępowania cywilnego w celu wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej umowy sprzedaży z 18 października 1979 roku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. l § l ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. l § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § l sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art. 145 § l p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

l/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozstrzyganej sprawie była ocena zgodności z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], którą utrzymało ono w mocy decyzję Wójta Gminy M. z [...] odmawiającą nieodpłatnego przeniesienia na rzecz skarżącej własności działki gruntu o nr ewid. [...] położonej we wsi S. gmina M.

Badając zaskarżoną decyzję pod względem jej legalności tj. zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz przepisami prawa materialnego, na podstawie których została wydana Sąd w stanie faktycznym oraz prawnym występującym w sprawie niniejszej nie dopatrzył się naruszenia przez organy administracyjne obu instancji przepisów prawa materialnego bądź prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Stan faktyczny sprawy nie jest sporny między stronami, skarżąca w oparciu o przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53 ze zm.) domaga się od organów administracji przeniesienia na własność działki gruntu oznaczonej nr 479 (według starej numeracji 803) jako spadkobierczyni właścicieli budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu w zamian za emeryturę na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem l stycznia 1983 r. Sporna działka Nr [...] została sprzedana w dniu 18 października 1979 r. przez Skarb Państwa osobie trzeciej- małżeństwu M. i W. W., umową w formie aktu notarialnego (PBN w O. Rep.[...]) jako nieruchomość niezabudowana. Istotą sporu jest natomiast możliwość nieodpłatnego uzyskania przez skarżącą na podstawie decyzji administracyjnej wydanej w oparciu o przepis art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, spornej nieruchomości wobec faktu iż przenosząca jej własność na osoby trzecie umowa sprzedaży zawarta została pod wpływem błędu.

Jak wynika z akt sprawy przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu przez spadkodawców skarżącej nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Zgodnie z art. 51 ust. 1 tej ustawy, z gospodarstwa przekazanego Państwu rolnik mógł wyłączyć budynki lub niektóre z nich. Budynki te stanowiły odrębny przedmiot własności, z którą związana była służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z nich. Ustawa ta, przewidywała więc wyjątek od zasady superficies solo cedit, sformułowanej w art. 46 § 1 k.c. Taki stan prawny istniał do dnia 1 stycznia 1983 r., tj. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268), która w art. 76 uchyliła poprzednio obowiązującą ustawę i powróciła do zasady superficies solo cedit, stanowiąc w art. 51, że z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu rolnik może wyłączyć i zachować własność działki gruntu, na której wzniesione są budynki lub ich części. Po wejściu w życie tej ustawy nastąpiło zatem zróżnicowanie sytuacji prawnej rolników w zależności od tego, w jakiej dacie wydano decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa; jeżeli nastąpiło to przed dniem 1 stycznia 1983 r., mogli zachować jedynie własność budynków, jeżeli po tej dacie - własność działki wraz z wzniesionymi na niej budynkami. W celu uporządkowania stosunków własnościowych przez zrównanie sytuacji prawnej rolników przekazujących gospodarstwo rolne Państwu przed dniem 1 stycznia 1983 r. i po tej dacie, a także odejście od oderwania własności budynków od własności działki gruntu, na której je wzniesiono w ustawie z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53 ze zm.) wprowadzono przepis art. 6, który stał się materialno-prawną podstawą rozstrzygnięcia organów administracyjnych w sprawie niniejszej. Stosownie do treści tego przepisu właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego.

W powołanej przez organ administracji uchwale z dnia 26 czerwca 2002 roku w sprawie sygn. akt III CZP 37/02 (OSNC 2003/7-8/96) Sąd Najwyższy wskazał , iż przepis art. 6 powołanej ustawy jest normę o charakterze iuris cogentis, zawierającą bezwzględny zakaz rozporządzania przez Skarb Państwa działką na rzecz innych osób niż właściciel budynków. W konsekwencji w tezie swojego orzeczenia Sąd Najwyższy wskazał, iż umowa sprzedaży działki gruntu, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 sierpnia 1983 r., na której wzniesiono budynki, zawarta z naruszeniem, przewidzianego w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, prawa właścicieli budynków do nieodpłatnego nabycia własności działki, jest nieważna. Ten kategorycznie sformowany pogląd dotyczy jednak tylko umów zawartych po dniu wejściu w życie powołanej ustawy z 1989 roku. W sytuacji, w której Skarb Państwa przed dniem 1 stycznia 1989 roku zbył własność działki gruntu znajdującej się pod budynkami wchodzącymi w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. brak jest możliwości wydania decyzji o nieodpłatnym przeniesieniu ich własności na właścicieli tych budynków.

Przedstawiony powyżej pogląd Sądu Najwyższego uznać należy za utrwalony także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i doktrynie. W wyroku z dnia 13 marca 1990 roku w sprawie sygn. akt II SA 77/90 (opubl. w Sam. Teryt. 1992/1-2/104) Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym odnosi się zarówno do rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne państwu, jak i do ich następców prawnych. Organ administracji może jednak w tym trybie przenieść nieodpłatnie własność działki siedliskowej na właścicieli znajdujących się na niej budynków tylko wtedy, gdy ta działka stanowi własność Skarbu Państwa. (por. także wyrok z dnia 21 kwietnia 1992 r., SA/Gd 1180/91, ONSA 1994, nr 1 poz. 3) Właściciele zachowanych na odrębną własność budynków, znajdujących się w chwili wejścia w życie ustawy z 1989 r. na gruncie stanowiącym własność innego niż państwo podmiotu, nie mogą żądać od terenowego organu administracji państwowej wydania decyzji o nieodpłatnym przeniesieniu na nich własności tego gruntu (por. M. Szewczyk – Nabycie własności działki gruntu pod budynkami wyłączonymi od przekazania na własność państwa przed 1 stycznia 1983 roku , opubl. w Nowym Prawie 1990/10-12/18).

Powyższe poglądy w całości podziela także skład Sądu rozpoznający sprawę niniejszą. W dniu 18 października 1979 roku, tj. dniu zawarcia w formie aktu notarialnego umowy sprzedaży na rzecz W. W. gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu przez ojca skarżącej, nie istniał przepis prawa zabraniający przeniesienia własności należącej do Państwa działki gruntu znajdującej się pod budynkami wyłączonymi z przekazanego Państwu za emeryturę gospodarstwa rolnego na rzecz osób trzecich, wobec powyższego umowa zawarta z M. i W. W. nie może być traktowana jako nieważna z mocy samego prawa. Bezwzględnie nieważna byłaby taka umowa zawarta po dniu wejścia w życie ustawy z 1989 roku

Jak słusznie w uzasadnieniu swojej decyzji wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. jeżeli przed dniem 1 stycznia 1989 r. - tak jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie - terenowy organ administracji państwowej zbył grunt pod budynkiem w trybie przepisów ustawy z 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych na rzecz osoby trzeciej, to wówczas uprawnienie z art. 6 ustawy nie przysługuje ani właścicielom budynków, ani ich następcom prawnym.

Sąd administracyjny nie jest natomiast uprawniony ani zobowiązany do oceny ważności zawartej w formie aktu notarialnego cywilno-prawnej umowy sprzedaży przenoszącej własność spornej nieruchomości w kontekście wad czynności woli, na które powołuje się skarżąca, gdyż ocena ta należy do kognicji sądów cywilnych. Podobnie stwierdzenie nieważności powodujące brak skuteczności umowy cywilno-prawnej w żadnym wypadku nie należy do zakresu właściwości organów administracji publicznej, które są uprawnione jedynie do stwierdzenia nieważności aktów administracyjnych na podstawie art. 156 k.p.a. Dokonana w formie aktu notarialnego umowa sprzedaży nieruchomości w skład której wchodzi sporna działka gruntu, jest w pełni samodzielną czynnością prawną z zakresu prawa cywilnego i podlega - od chwili jej zawarcia - pod względem ważności wyłącznie sankcjom prawa cywilnego i do jej oceny wyłącznie właściwy jest sąd powszechny. Ostatecznie można zgodzić się z poglądem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. o tym, iż to skarżąca, jako osoba zainteresowana powinna na drodze procesu cywilnego kwestionować ważność zawartej umowy sprzedaży spornej nieruchomości. To skarżąca bowiem dla uzasadnienia swojego roszczenia powołuje się na skutek nieważności umowy z 1979 roku, jako na okoliczność uzasadniającą jej roszczenie. Czynność cywilno-prawna dotknięta błędem, dotknięta jest tylko nieważnością względną tzn. pozostaje ważna i skuteczna do czasu wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W przepisach obowiązującego prawa brak jest możliwości ustalenia obowiązku organu administracji publicznej do wystąpienia z akcją przeciwko wskazanej umowie przenoszącej własność. Organ ma bowiem także obowiązek stania na straży konstytucyjnie chronionego prawa własności nabytego przez małżonków W., które nadal im przysługuje do czasu wzruszenia wadliwej umowy. Jak długo w obrocie prawnym istnieje umowa z 18 października 1979 roku przenosząca własność spornej działki na małżonków W., tak długo organ administracji nie jest uprawniony do orzeczenia zgodnie z wnioskiem skarżącej.

Reasumując, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia [...] wydane zostały w zgodzie z obowiązującym prawem i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę jako nieuzasadnioną.