Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 4441/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 4,  art. 10 § 1 i § 3, art. 11, art. 42 § 1 i § 2 , art. 72
journal: Dz.U. 2014 poz 164
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 6, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 829
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów.
article: § 11 pkt 4
journal: Dz.U. 1991 nr 42 poz 188
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i  organów samorządu notarialnego.
article: art. 141 § 4, art. 170
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Izby Notarialnej w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 1858/15 w sprawie ze skargi Izby Notarialnej w L. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

I

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem objętym skargą kasacyjną, oddalił skargę Izby Notarialnej w L. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2015 r. w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] maja 2014 r. na podstawie art. 10 § 1 i art. 11 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 164 ze zm., obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2291 ze zm.) powołał J. R. na stanowisko notariusza i wyznaczył siedzibę kancelarii notarialnej w J.

Pismem z dnia 16 czerwca 2014 r. Izba Notarialna w L. wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2014 r. Z kolei w piśmie z dnia 27 kwietnia 2015 r. wyraziła negatywne stanowisko w zakresie powołania J. R. na stanowisko notariusza. Izba wskazała, że wobec niezaliczenia kolokwium po drugim roku aplikacji, uczestniczka postępowania nie zrealizowała programu aplikacji notarialnej, wobec czego nie spełnia przesłanki określonej w art. 11 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie, a to uniemożliwia wydanie decyzji o powołaniu na stanowisko notariusza. Izba wskazała, że uchwała Rady Izby Notarialnej w L. z dnia [...] lipca 2012 r. o odmowie wydania J. R. zaświadczenia o odbyciu aplikacji jest ostateczna wobec wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 3 marca 2015 r. w sprawie II GSK 52/14, którym uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2013 r. w sprawie VIII SA/Wa 450/13 i oddalono skargę J. R. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] marca 2013 r. utrzymującą w mocy uchwałę Rady Izby Notarialnej w L. z dnia [...] lipca 2012 r. o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji.

Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji z dnia [...] maja 2015 r. nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z dnia [...] maja 2014 r. Zdaniem organu wnioskodawczyni spełniała wszystkie przesłanki określone w art. 11 ustawy - Prawo o notariacie, co potwierdzają załączone do wniosku dokumenty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wyrokiem objętym skargą kasacyjną wskazał, że istota zarzutów sprowadza się do stanowiska, iż uczestniczka postępowania w związku z tym, że nie otrzymała zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej nie spełnia przesłanki z art. 11 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie, niezbędnej do powołania Jej na stanowisko notariusza, co skutkowało również okolicznością niedawania przez J. R. rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, a więc brakiem kolejnej przesłanki warunkującej powołanie na stanowisko notariusza, z art. 11 pkt 2 ustawy - Prawo o notariacie.

Odnosząc się do powyższych zarzutów Sąd stwierdził, że J. R. odbywała aplikację notarialną w okresie od 2 stycznia 2010 r. do 30 czerwca 2012 r., kiedy to obowiązywało rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. Nr 258, poz. 2168 ze zm.; dalej: rozporządzenie z dnia 22 grudnia 2005 r.). Zgodnie z § 13 tego rozporządzenia - rada izby notarialnej może dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie, przeprowadzać kolokwia i sprawdziany. Powołany przepis, zdaniem Sądu, uprawniał jedynie radę izby notarialnej do przeprowadzenia kolokwiów i sprawdzianów pozostawiając jej uznaniu, czy z tego uprawnienia skorzysta. W ocenie Sądu z uprawnienia do przeprowadzenia kolokwiów i sprawdzianów, nie sposób wywieść uprawnienia do odmowy wydania zaświadczenia o ukończeniu aplikacji, a w konsekwencji stwierdzenia, że aplikant aplikacji nie odbył.

Sąd zwrócił również uwagę, że zgodnie z art. 74 § 2 ustawy – Prawo o notariacie, do egzaminu notarialnego może przystąpić osoba, która ukończyła aplikację notarialną i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu. Zgodnie natomiast z art. 74a § 3 ustawy - Prawo o notariacie, zaświadczenie to jest wymagane, jako załącznik do wniosku o dopuszczenie do egzaminu notarialnego, a nie do wniosku o powołanie na notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej. Z ustaleń organu administracji wynika, że Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości dopuścił J. R. do egzaminu notarialnego, pomimo braku zaświadczenia o ukończeniu aplikacji.

Dalej Sąd wskazał, że przedmiotem rozpoznawanej sprawy nie jest jednak egzamin notarialny, lecz powołanie na stanowisko notariusza. Egzamin notarialny w stosunku do J. R. nie został zakwestionowany, jak i nie zakwestionowano jego wyniku. Zgodnie z art. 13 ustawy – Prawo o notariacie, wniosek o powołanie na stanowisko notariusza (art. 10 § 1) powinien zawierać dane o kwalifikacjach osoby zainteresowanej, wymienionej w art. 11 lub art. 12 § 1, oraz wskazywać lokal przewidywany do prowadzenia kancelarii i termin jej uruchomienia z załącznikami wskazanymi w tym przepisie. W załącznikach tych nie wymieniono zaświadczenia o ukończeniu aplikacji notarialnej. Zasadnie zatem, zdaniem Sądu, wskazano w decyzji, że dla oceny przez Ministra Sprawiedliwości spełnienia przez uczestniczkę postępowania warunku z art. 11 pkt 4 ustawy, nie miało istotnego znaczenia to, czy wydano jej zaświadczenie o ukończeniu aplikacji notarialnej. W tym stanie rzeczy prawomocne rozstrzygnięcie kwestii odmowy wydania zaświadczenia w sprawie o sygn. akt II GSK 52/14, nieodnoszące się jednak do kwestii powołania na stanowisko notariusza, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy niniejszej.

Ponadto, zdaniem Sądu, braku zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej nie można w żaden sposób utożsamiać z pojęciem rękojmi. Na pojęcie "dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu" składają się dwa elementy, tj. cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej wykonywać zawód prawniczy.

W tych okolicznościach Sąd doszedł do wniosku, że Minister Sprawiedliwości zaskarżoną decyzją nie naruszył przepisów prawa materialnego: art. 11 pkt 2 i pkt 4 ustawy – Prawo o notariacie oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji RP.

W ocenie Sądu, nie doszło także do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6, art. 7 art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm.; dalej kpa) w zw. z art. 10 § 1 ustawy - Prawo o notariacie w zw. z § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego (Dz. U. Nr 42, poz. 188; dalej: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r.).

Sąd stwierdził, że Minister Sprawiedliwości może odmówić powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii, przede wszystkim, tylko wtedy, gdy kandydat nie spełnia wymogów z art. 11-13 ustawy. Organ nie badał przesłanek z art. 12 ustawy – Prawo o notariacie, ponieważ nie miały one zastosowania w sprawie, skoro zainteresowana spełniała przesłanki z art. 11 tej ustawy. Zdaniem Sądu, Minister Sprawiedliwości nie może odmówić powołania na stanowisko notariusza, które łączy się z wyznaczeniem siedziby kancelarii, gdy kandydat spełnia wymogi, o których mowa w art. 11–13 ustawy – Prawo o notariacie, co miało miejsce w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu Minister Sprawiedliwości rozważył ponadto słuszny interes strony, jak i interes społeczny w postaci zapewnienia zwiększonej dostępności do usług notarialnych, lepszej obsługi notarialnej obywateli wynikającej z lokalizacji kancelarii notarialnej w miejscowości, w której takiej kancelarii nie było.

W podstawie prawnej wyroku powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.; dalej: ppsa).

II

Skargę kasacyjną wniosła Izba Notarialna w L., zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (w rozumieniu art. 174 pkt 2 ppsa), tj.

- art. 153 ppsa w zw. z art. 170 ppsa w zw. z art. 151 ppsa i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa przejawiające się w pominięciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wiążącej oceny prawnej, dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w prawomocnym wyroku z dnia 3 marca 2015 r. (sygn. akt II GSK 52/14) w zakresie odbycia przez uczestniczkę postępowania aplikacji notarialnej,

- art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa poprzez wydanie rozstrzygnięcia i sporządzenie uzasadnienia niezawierającego dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w szczególności w zakresie oddalenia zarzutów skarżącej podniesionych w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, przez co zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli instancyjnej;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie (w rozumieniu art. 174 pkt 1 ppsa), tj. przepisów ustawy - Prawo o notariacie, a mianowicie:

a) art. 11 pkt 2 ustawy - Prawo o notariacie w związku z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że J. R. spełnia przesłanki powołania na notariusza, jakimi są dawanie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza oraz nieskazitelność charakteru i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji powołującej na wspomniane stanowisko osobę, co do której zachodzą uzasadnione wątpliwości w przedmiocie posiadania przymiotów warunkujących możliwość nabycia uprawnień do wykonywania zawodu notariusza,

b) art. 11 ust. 4 ustawy - Prawo o notariacie poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że spełniona została przesłanka odbycia aplikacji notarialnej, podczas gdy brak jest podstaw do stwierdzenia, że uczestniczka postępowania rzeczywiście spełniła wymagane przesłanki odbycia aplikacji i uzyskania zaświadczenia potwierdzającego tę okoliczność,

c) art. 10 § 1 ustawy - Prawo o notariacie w zw. z § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. poprzez uznanie, iż kwestia zapotrzebowania na usługi notarialne na danym terenie nie stanowi przesłanki uzasadniającej wybór miejsca wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej.

Podnosząc te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

III

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

IV

W piśmie procesowym z dnia 13 grudnia 2018 r. J. R. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie na rzecz uczestniczki kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 1858/15.

V

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, zatem zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu I instancji, w którym Sąd oddalił skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie powołania J. R. na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej, stwierdzając, że kandydatka spełniła wszystkie przesłanki określone w art. 11 ustawy Prawo o notariacie, niezbędne do powołania na stanowisko notariusza. Tym samym Sąd za niezasadne uznał stanowisko skarżącej, że brak zaświadczenia o odbyciu aplikacji jest równoznaczny z niespełnieniem przesłanki określonej w art. 11 pkt 4 tej ustawy, jaką jest odbycie aplikacji notarialnej. Sąd zauważył wprawdzie, że kwestię odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej przez kandydatkę prawomocnie rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 marca 2015 r. sygn. akt II GSK 52/14, który uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę J. R. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej w tym przedmiocie, jednakże stwierdził, że "prawomocne rozstrzygnięcie kwestii odmowy wydania zaświadczenia w sprawie o sygn. akt II GSK 52/14, nieodnoszące się jednak do kwestii powołania na stanowisko notariusza, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy niniejszej".

W związku z powyższym za usprawiedliwiony należy uznać zarzut naruszenia art. 170 ppsa, zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 marca 2015 r. sygn. akt II GSK 52/14 przesądził, że przepisy ustawy Prawo o notariacie, jak i przepis wykonawczy (§ 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej, Dz. U. Nr 258, poz. 2169 ze zm.) uprawniały organ korporacyjny do odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej w przypadku negatywnego wyniku kolokwium. Nadto w uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że "Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu, że ostatecznym kryterium przydatności do zawodu notariusza jest egzamin notarialny. Nie można bowiem mylić dwóch rzeczy: przygotowania do zawodu i sprawdzenia tego przygotowania. Tak więc, jak nie można zastąpić egzaminu notarialnego samą aplikacją notarialną, nie można aplikacji zastąpić egzaminem notarialnym."

W zaskarżonym obecnie wyroku Sąd I instancji wyraził pogląd całkowicie odmienny: po pierwsze przyjął, że negatywny wynik kolokwium nie dawał podstawy do odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, po wtóre przyjął w istocie, że fakt odbycia aplikacji notarialnej potwierdzony stosownym zaświadczeniem wydanym w oparciu o art. 72 § 2 ustawy Prawo o notariacie nie stanowi przesłanki niezbędnej do powołania na notariusza – art. 11 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie.

Zgodnie z art. 170 ppsa Sąd I instancji związany był treścią prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego co implikowało w sposób bezwzględny wzięcie tego pod uwagę w wydawanym przez niego rozstrzygnięciu. Moc wiążąca, o której mowa w art. 170 ppsa, w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, a więc w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana.

Niezasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 153 ppsa. Przepis ten odnosi się do prawomocnych wyroków uchylających, a w tej sprawie co prawda wyrokiem z dnia 4 września 2013 r. sygn. akt VIII SA/Wa 450/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wydane w sprawie uchwały, ale wyrok ten został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny, który nadto w trybie art. 188 ppsa rozpoznał skargę na uchwałę o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji oddalając ją.

Za nieusprawiedliwiony należy również uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powołany przepis określa zatem elementy, z jakich powinno składać się uzasadnienie orzeczenia. Aby zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa mógł stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1605/09; z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1479/09, publik. CBOSA). Oznacza to, że orzeczenie sądu I instancji nie będzie się poddawało takiej kontroli w przypadku braku wymaganych prawem części, a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu (por. wyroki NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 986/09; z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13, publik. CBOSA). Żadna z tych sytuacji nie zachodzi w tej sprawie. Ponadto biorąc pod uwagę uzasadnienie tego zarzutu należy stwierdzić, że jest nieczytelny, bo w istocie obejmuje naruszenie art. 7 kpa “poprzez brak odniesienia się i rozpatrzenia w postępowaniu interesu reprezentowanego przez Izbę Notarialną w L., jako strony postępowania". To zagadnienie nie mieści się w przedmiocie rozpoznania tej sprawy.

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego tj. art. 11 pkt 2 ustawy Prawo o notariacie wskazać należy, że autor skargi kasacyjnej w ramach analizy przesłanki określonej w tym przepisie, jaką jest dawanie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu odniósł się do długości okresu w jakim kandydatka odbywała aplikację notarialną oraz braku zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej ze względu na brak zaliczenia jednego z kolokwiów organizowanych przez Izbę Notarialną.

Autor skargi kasacyjnej podniósł, że kandydatka rozpoczęła odbywanie aplikacji notarialnej, kiedy to zgodnie z art. 72 ustawy Prawo o notariacie w brzmieniu wówczas obowiązującym czas trwania aplikacji wynosił 2 lata i 6 miesięcy, a powołanie na notariusza mogło nastąpić, jeżeli ubiegający się o nie odbył aplikację notarialną, złożył egzamin notarialny i pracował w charakterze asesora notarialnego co najmniej 2 lata. Dalej stwierdził, że w okresie pomiędzy ukończeniem przez kandydatkę aplikacji, a wystąpieniem o powołanie na stanowisko notariusza nastąpiła zmiana przepisów ustawy Prawo o notariacie przez art. 6 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. z 2013 r. poz. 829; dalej: ustawa zmieniająca), zgodnie z którą uchylono pkt 6 art. 11 ustawy Prawo o notariacie mówiący o pracy w charakterze asesora notarialnego, a jednocześnie wydłużono czas trwania aplikacji do 3 lat i 6 miesięcy. Na tej podstawie autor skargi kasacyjnej stwierdził, że odbycie przez J. R. aplikacji notarialnej w okresie 2 lat i 6 miesięcy (od dnia 2 stycznia 2010 r. do dnia 30 czerwca 2012 r.) przy pominięciu wymogu odbycia asesury notarialnej budzi uzasadnione wątpliwości w przedmiocie dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Jak słusznie zauważył Sąd I instancji "braku zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej nie można w żaden sposób utożsamiać z pojęciem rękojmi". Konieczność odbycia aplikacji notarialnej to odrębna przesłanka, o której mowa w art. 11 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie. Nie ulega wątpliwości, że przesłanka rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza nie może być identyfikowana z wymogiem odbycia aplikacji notarialnej.

Ponadto należy wskazać, że w ust. 1 art. 32 ustawy zmieniającej wprowadzono zasadę, że do aplikantów notarialnych, którzy rozpoczęli aplikację przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepis art. 72 § 1 ustawy zmienianej w art. 6 w brzmieniu dotyczasowym. Zatem ustawodawca przyjął, że długośc okresu aplikacji przed zmianą była wystarczająca do prawidłowego przygotowania do zawodu notraiusza. Można również zauważyć, ze rezygnując z zapisu o pracy w charakterze asesora notarialnego ustawodawca wprowadził instytucję zastępcy notarialnego, a ze stanu faktycznego sprawy wynika, że w dniu 27 stycznia 2014 r. Minister Sprawiedliwości wydał zaświadczenie o uzyskaniu przez J. R. statusu zastępcy notarialnego.

Z powyższych względów zarzut naruszenia art. 11 ust. 2 ustawy Prawo o notariacie należy uznać za nieusprawiedliwiony.

W oparciu o podstawę kasacyjną, o której mowa w art. 174 pkt 1 ppsa zaskarżonemu wyrokowi zarzucono również błąd w subsumcji art. 10 § 1 ustawy Prawo o notariacie w związku z § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. Pierwszy z powołanych przepisów stanowi, że notariusza powołuje i wyznacza siedzibę jego kancelarii Minister Sprawiedliwości, na wniosek osoby zainteresowanej, po zasięgnięciu opinii rady właściwej izby notarialnej. Natomiast zgodnie z § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. w Ministerstwie Sprawiedliwości czynności z zakresu nadzoru nad notariatem w szczególności polegają na ustaleniu planu siedzib kancelarii notarialnych. Niewłaściwe zastosowanie zacytowanych przepisów w ocenie skarżącej polegało na "uznaniu, że kwestia zapotrzebowania na usługi notarialne na danym terenie nie stanowi przesłanki uzasadniającej wybór miejsca wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej".

Niewątpliwie przepis art. 10 § 1 ustawy Prawo o notariacie określa organ uprawniony do powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii, elementy składowe decyzji pozytywnej, wnioskowy charakter postępowania, oraz tryb postępowania. Z kolei art. 10 § 3 ustawy Prawo o notariacie określa przesłanki odmowy powołania na stanowisko notariusza, stanowiąc, że Minister Sprawiedliwości może odmówić powołania na stanowisko notariusza osoby, o której mowa w § 1, tylko wtedy, gdy kandydat nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 11 - 13, a także jeżeli dotychczasowe postępowanie kandydata budzi wątpliwości co do jego rzetelności, uczciwości lub przestrzegania wartości demokratycznego państwa prawnego. Powołany przepis, w którym ustawodawca posłużył się zwrotem "tylko wtedy", określa zatem zamknięty katalog przesłanek decyzji o odmowie powołania.

Przepis art. 10 § 1 ustawy Prawo o notariacie określa elementy osnowy decyzji pozytywnej. Z kolei przepis art. 10 § 3 tej ustawy zawiera przesłanki odmowy powołania na stanowisko notariusza, przy czym żadna z nich nie wiąże się z siedzibą kancelarii. Analiza przepisów ustawy Prawo o notariacie zawartych w rozdziale 2 Powołanie i odwoływanie notariuszy wskazuje, że jedynie w art. 13 tej ustawy mowa jest, rzecz uogólniając, o lokalizacji kancelarii. W myśl tego przepisu wniosek, o którym mowa w art. 10 § 1, powinien zawierać dane o kwalifikacjach osoby zainteresowanej, wymienionej w art. 11 lub art. 12 § 1, oraz wskazywać lokal przewidywany do prowadzenia kancelarii i termin jej uruchomienia. Do wniosku osoba zainteresowana jest obowiązana dołączyć - w przypadku osoby urodzonej przed dniem 1 sierpnia 1972 r. - oświadczenie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2186 ze zm.) albo informację, o której mowa w art. 7 ust. 3a tej ustawy. Zauważyć przy tym należy że przepis art. 13 Prawa o notariacie określa dodatkowe wymagania, w rozumieniu art. 64 § 2 kpa, wniosku inicjującego postępowanie w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza. Wśród tych wymagań, co już podkreślono, jest wskazanie lokalu przewidzianego do prowadzenia kancelarii.

Zacytowany już uprzednio art. 10 § 1 ustawy Prawo o notariacie stanowi, w zakresie istotnym dla dalszych rozważań, że postępowanie w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza wszczynane jest na wniosek osoby zainteresowanej. We wniosku tym zainteresowany zobligowany jest do wskazania lokalu przewidzianego do prowadzenia kancelarii, przy czym przepisy ustawy Prawo o notariacie nie określają ani wymagań co do lokalu przyszłej kancelarii notarialnej, ani też kryteriów jego lokalizacji. Jedynym ograniczeniem ustanowionym w ustawie Prawo o notariacie jest zakaz prowadzenia więcej niż jednej kancelarii (art. 4 tej ustawy).

W analizowanej ustawie nie zawarto także regulacji stanowiącej podstawę do odmowy powołania na stanowisko notariusza z przyczyn odnoszących się do lokalizacji kancelarii. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Minister Sprawiedliwości nie może także w decyzji o powołaniu notariusza wskazać innej lokalizacji kancelarii niż ta, którą osoba zainteresowana podała we wniosku złożonym w trybie art. 13 ustawy Prawo o notariacie. Minister Sprawiedliwości powołując notariusza i wyznaczając siedzibę jego kancelarii w oparciu o przepis art. 10 § 1 ustawy Prawo o notariacie związany jest bowiem wskazaniem przez osobę zainteresowaną lokalu przewidzianego do prowadzenia kancelarii we wniosku złożonym na podstawie art.13 tej ustawy.

W żadnej mierze poglądowi temu nie sprzeciwia się treść powołanego w ocenianym zarzucie skargi kasacyjnej § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991. Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 42 § 2 ustawy Prawo o notariacie i stosownie do tego przepisu określa szczegółowo tryb wykonywania nadzoru, o którym mowa § 1. Zgodnie natomiast z art. 42 § 1 omawianej ustawy nadzór nad działalnością notariuszy i organami samorządu notarialnego sprawuje Minister Sprawiedliwości osobiście, za pośrednictwem prezesów sądów apelacyjnych lub sądów wojewódzkich albo przez wyznaczone osoby. Z zestawienia treści powołanych przepisów oraz § 11 rozporządzenia zawierającego otwarty katalog czynności z zakresu nadzoru nad notariatem jakie mogą być podejmowane w Ministerstwie Sprawiedliwości nie sposób wywieść podstawy do odmowy powołania na notariusza z uwagi na wskazaną we wniosku o powołanie siedzibę lokalu do prowadzenia kancelarii, czy też wyznaczenia w decyzji, o której mowa w art. 10 § 1 ustawy Prawo o notariacie innej siedziby niż wskazana we wniosku złożonym na podstawie art. 13 tej ustawy (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2018 r. sygn. akt II GSK 2772/16, z dnia 20 listopada 2018 r. sygn. akt II GSK 3907/16).

Z przedstawionych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 10 § 1 ustawy Prawo o notariacie w związku z § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r.

Usprawiedliwiony jest natomiast zarzut naruszenia art. 11 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie. Sąd I instancji naruszył ten przepis uznając, że w sprawie została spełniona przesłanka jaką jest odbycie aplikacji notarialnej bez uzyskania zaświadczenia o jej odbyciu. Jak już na wstępie rozważań wskazano, kwestię obowiązku uzyskania zaświadczenia o odbyciu aplikacji przez J. R. przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 marca 2015 r. sygn. akt II GSK 52/14.

Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że z dniem 10 sierpnia 2018 r. wszedł w życie art. 10 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1443) - zgodnie z którym wymóg, o którym mowa w art. 11 pkt 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2017 r. poz. 2291, z 2018 r. poz. 398 i 723) nie dotyczy osób, które przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy uzyskały pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego na aplikację notarialną, zostały wpisane na listę aplikantów notarialnych, zostały dopuszczone do egzaminu notarialnego i uzyskały pozytywny wynik z tego egzaminu.

Jednakże w związku z tym, że przepis ten wszedł w życie w dniu 10 sierpnia 2018 r., a zatem już po dacie wyrokowania przez Sąd I instancji, nie mógł zostać przez ten Sąd zastosowany. Z kolei rozstrzygnięcie na etapie postępowania kasacyjnego kwestii zasadności zastosowania tego przepisu w sprawie naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy uznał, że występują w niej szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości i w oparciu o art. 207 § 2 ppsa orzekł jak w punkcie 2 sentencji.