Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 827/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Michał Niedźwiedź WSA Urszula Zięba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 13 lipca 2020 r. p.o. Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie poinformował S.M. o zawieszeniu postępowania wszczętego na jej wniosek z dnia 14 kwietnia 2020 r. o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w ramach realizacji programu "Aktywny samorząd" - Moduł I, Obszar B Zadanie 1 do czasu rozpatrzenia odwołania S.M. od orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. i dostarczenia prawomocnego orzeczenia do organu.

Zawieszenie postępowania w sprawie z wniosku strony organ uzasadnił tym, że jednym z wymogów uczestnictwa w programie dofinasowania ze środków PEFRON w ramach pilotażowego ww. programu "Aktywny samorząd" jest przedłożenie przez osobę niepełnosprawną aktualnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, którego obecnie S.M. nie posiada.

Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 4 lutego 2016 r., Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. kwalifikujące wW. do znacznego stopnia niepełnosprawności było wydane na okres do 28 lutego 2020 r. i zgodnie art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.) utraciło swoją ważność w dniu 6 kwietnia 2020 r., tj. w dniu wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które to orzeczenie zostało zaskarżone, zatem nie jest ostateczne. W ocenie organu stan ten spowodował, że aktualnie wnioskodawczyni nie jest zaliczona do żadnego stopnia niepełnosprawności, bowiem oczekuje w drodze złożonego odwołania na rozstrzygnięcie tej sprawy przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K.

Od powyższego pisma skarżąca wniosła odwołanie, wskazując, że kwestionuje w całości prawidłowość informacji o przyznaniu dofinansowania z dnia 13 lipca 2020 r., której zarzuca naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego:

- art. 15 h ustawy o COVID-19,

- art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez wprowadzenie niezgodnych z obowiązującymi przepisami zasad zawieszenia rozpatrywania wniosku o dofinansowanie w programie "Aktywny samorząd" z pominięciem przepisów ustawy o COVID-19,

- przepisów w zakresie postępowania w administracji dotyczących terminów rozpatrywania złożonych wniosków – wyjątkowa przewlekłość postępowania trwająca ponad 3 miesiące – 94 dni,

- art. 68 Konstytucji RP oraz art. 26 Karty Praw Podstawowych UE poprzez bezpodstawne zawieszenie rozpatrzenia wniosku o przyznanie dofinansowania przy spełnieniu określonych prawem kryteriów zgodnych ze stanem prawnym na dzień złożenia wniosku – kwiecień 2020,

2. prawa procesowego:

- art. 107 §1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie przejawiające się w braku pouczenia, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania;

- naruszenie zaufania obywatela do organów Państwa poprzez wydawanie kolejnych informacji stojących w rażącej sprzeczności ze sobą, niespójnych oraz ze wskazaniami zawartymi w decyzji SKO uchylającej pierwotną decyzję,

- naruszenie zaufania obywatela do organów Państwa poprzez niezachowanie ustawowych terminów rozpatrzenia wniosku zawartych w przepisach administracyjnych.

W związku z tym wniesiono o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia 13 lipca 2020 r. i przekazanie do ponownego rozpatrzenia w stanie prawnym i faktycznym w warunkach odpowiadających dacie złożenia wniosku o dofinansowanie,

- orzeczenie, że zgodnie z ustawą o COVID-19 orzeczenie, które utraciło ważność w dniu 28 lutego 2020 r. zachowuje ważność, pod warunkiem złożenia w tym terminie kolejnego wniosku o wydanie orzeczenia, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności – prawomocnego i funkcjonującego w obrocie prawnym

- orzeczenie, czy organ zawieszając rozpatrzenie wniosku naruszył przepisy k.p.a.

Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. stwierdziło niedopuszczalność odwołania, uznając, że informacja udzielona Wnioskodawczyni o zawieszeniu rozpatrzenia jej wniosku do czasu gdy przedłoży ostateczne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, co jest konieczne do spełnienia warunków formalnych do uzyskania dofinansowania ze środków PFRON w ramach pilotażowego programu "Aktywny samorząd", nie jest decyzją administracyjną.

Kolegium podkreśliło, mając na uwadze, że o charakterze danego aktu administracyjnego decyduje jego treść, a nie nazwa, że immanentną cechą decyzji administracyjnej, jako władczego i jednostronnego oświadczenia woli organu administracji publicznej, skierowanego do konkretnego zewnętrznego adresata i rozstrzygającego jego sprawę indywidualną, jest oparcie jej na powszechnie obowiązującym przepisie prawa administracyjnego. W każdym więc przypadku obowiązywania przepisu prawa administracyjnego, stwarzającego podstawy prawne dla organów do kształtowania władczego, indywidualnych praw lub obowiązków adresatów w danej sferze, takiego typu akty muszą przybrać formę decyzji administracyjnej.

W sytuacji zatem, gdy nie obowiązuje żaden przepis prawa uprawniający do wydawania decyzji administracyjnej, czyli brak jest wyraźnego przyzwolenia ustawodawcy do ukształtowania stosunku prawnego w drodze decyzji administracyjnej, nie można domniemywać, że możliwe jest wydanie tego rodzaju aktu przez organ, któremu zlecono wykonywanie funkcji administracji publicznej.

Dalej organ podał, że pilotażowy program "Aktywny samorząd’, w ramach którego skarżąca złożyła wniosek o dofinansowanie ze środków PFRON na zakup sprzętu elektronicznego lub jego elementów oraz oprogramowania, stanowi program, o którym mowa w art. 47 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.). Przepisy rozdziału 10 ustawy o rehabilitacji, wśród których zawarty został przepis art. 47 ust. 1 pkt 4 lit. a, nie przewidują, że realizacja programów oraz rozpoznawanie wniosków składanych w ramach programów, określonych w art. 47 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o rehabilitacji, następuje poprzez wydawanie sformalizowanych aktów administracyjnych. Tymczasem z analizy przepisów ustawy o rehabilitacji wynika, że tam gdzie ustawodawca uprawnia do wydawania decyzji administracyjnych Prezesa Zarządu PFRON (będącego jedynym podmiotem uprawionym do reprezentowania Funduszu i wydania decyzji administracyjnych), to czyni to wyraźnie. W przypadku modułu I programu "Aktywny samorząd", materialnoprawną podstawę działania Funduszu stanowi ww. art. 47 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o rehabilitacji oraz uchwała Zarządu PFRON z dnia 22 lutego 2013 r. Kolegium podało, że nie ulega wątpliwości, że formę prawa powszechnie obowiązującego posiada pierwszy z tych aktów. Niemniej jednak w żaden sposób nie wynika z niego, aby PFRON wyrażał ocenę składanych wniosków w formie decyzji administracyjnej, postanowienia, bądź jakiegokolwiek innego aktu lub czynności. Wprawdzie przepis art. 45 ust. 3a ustawy o rehabilitacji stanowi, że przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw przez Fundusz, w zakresie nieuregulowanym w odrębnych przepisach, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a nadto, stosownie do art. 66 ustawy o rehabilitacji, w sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się m.in. Kodeks postępowania administracyjnego, to jednak takie ogólne odesłanie do tych przepisów nie jest tożsame z koniecznością wydawania przez Prezesa PFRON sformalizowanych aktów administracyjnych w trakcie realizacji zatwierdzonych przez Radę Nadzorczą programów służących rehabilitacji zawodowej i społecznej.

W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że pismo z dnia 13 lipca 2020 r. jest pismem o charakterze technicznym, wyjaśniającym czy informującym, którego żaden przepis prawa powszechnie obowiązującego nie kwalifikuje jako sformalizowanego aktu administracyjnego w postaci decyzji administracyjnej, tu nie ma trybu administracyjnego.

Przesądzenie, że sporne pismo nie stanowi decyzji administracyjnej, uzasadnia stanowisko, że w przedmiotowej sprawie warunki do skutecznego wniesienia odwołania nie zostały zachowane z przyczyn przedmiotowych, i tym samym, że zaistniały podstawy prawne do stwierdzenia w drodze postanowienia niedopuszczalności wniesionego w sprawie odwołania na postawie art. 134 k.p.a.

W skierowanej do WSA w Krakowie skardze na postanowienie SKO w N. skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa procesowego:

- art.104 §1 k.p.a. w zakresie niesprecyzowanej i niedookreślonej przez ustawę o rehabilitacji oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia formy, w jakiej ma być podjęte rozstrzygnięcie w przedmiocie zawieszenia rozpatrywania wniosku o przyznanie dofinansowania, przez nieprzyjęcie przez SKO, że właściwą formą jest decyzja administracyjna, a zatem, że załatwienie wniosku w toku całego postępowania następuje poprzez wydanie decyzji administracyjnych.

Skarżąca podała, że niniejszą skargą kwestionuje również w całości prawidłowość rozstrzygnięcia informacji o zawieszeniu rozpoznawania wniosku o dofinansowanie z programu Aktywny Samorząd,

1) przepisów prawa materialnego:

- tj. art. 47 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy spełnione zostały wszystkie warunki konieczne do otrzymania dofinansowania,

- art. 15h ust. 1 ustawy o COVID-19, przez jego niezastosowanie, polegające na ustaleniu przez organ własnych preferencji przy rozpoznawaniu wniosków o dofinansowania, nie znajdujących oparcia w przepisach aktualnie w związku z Covid-19 obowiązujących,

- art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez wprowadzanie dyskryminujących kryteriów rozpatrywania wniosków osób niepełnosprawnych, ubiegających się o dofinansowanie i niestosowanie w związku z nastaniem stanu epidemii i zagrożenia epidemicznego przepisów specustawy o covid-19,

- art. 68 Konstytucji RP oraz art. 26 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej poprzez bezpodstawne zawieszenie postępowania i niestosowanie aktualnie obowiązujących przepisów, przy spełnianiu określonych prawem kryteriów,

2) prawa procesowego:

- art. 107 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie przejawiające się w braku pouczenia, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania.

W związku z tym skarżąca wniosła o:

- uchylenie zaskarżonego postanowienia SKO i decyzji PCPR w całości,

- orzeczenie, że forma wydanego przez PCPR w Z. pisma nosi znamiona decyzji administracyjnej i za taką winna być uznana,

- orzeczenie reformacyjne, iż zgodnie z art. 15h ust. 1 ustawy o COVID-19 skarżąca w terminie złożenia wniosku o dofinansowanie posiadała status osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, posiadała zatem wszystkie uprawnienia do występowania z wnioskiem o dofinansowanie, a tym samym nie było podstaw, aby organ wydał decyzję o zawieszeniu bezterminowym rozpoznawania wniosku o dofinasowanie,

- rozpoznanie skargi na przewlekłość postępowania złożonej za pośrednictwem SKO w N.,

- zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Rozważania w sprawie należy poprzedzić wyjaśnieniem, że będąca przedmiotem skargi sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Do takiej kategorii rozstrzygnięć należy zaliczyć zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 26 kwietnia 2022 r. w przedmiocie niedopuszczalności odwołania od pisma informującego z dnia 13 lipca 2020r.

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji czy też postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego, jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena zgodności z prawem postanowienia SKO w N., stwierdzającego niedopuszczalność odwołania od pisma z dnia 13 lipca 2020r. p.o. Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z., skierowanego do skarżącej a informującego, iż na podstawie art. 97 § 1 ust 4 i § 2 k.p.a. organ ten zawiesza postępowanie w sprawie jej wniosku o przyznanie świadczeń w ramach programu "Aktywny Samorząd" do czasu rozpatrzenia jej odwołania od orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. przez Wojewódzki Zespół w K. i dostarczenia prawomocnego orzeczenia do Centrum.

Przesłanką wydania zaskarżonego postanowienia było stwierdzenie, że przedmiotowe pismo z 13 lipca 2020r. nie było decyzją ani żadnym innym aktem o charakterze władczym gdyż wydawania takowych aktów nie przewidują przepisy na podstawie których w sprawie procedowano, co uzasadniało zastosowanie dyspozycji art. 134 k.p.a. Skoro zatem czynność organu, której weryfikacji domagała się strona nie podlegała załatwieniu przez wydanie decyzji administracyjnej, odwołanie było w tej sytuacji niedopuszczalne.

Z powyższą konstatacją – odniesioną do okoliczności faktycznych sprawy – Sąd nie może się zgodzić.

Zgodnie z treścią art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.

Jedną z przyczyn niedopuszczalności odwołania stanowi brak przedmiotu zaskarżenia, czyli sytuacja, w której nie mamy do czynienia z decyzją administracyjną w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., którą można kwestionować w trybie odwoławczym uregulowanym w k.p.a., jak również wyłączenie przez przepisy prawne możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Inaczej mówiąc, odwołanie jest niedopuszczalne w sytuacji, gdy czynność administracji publicznej nie jest decyzją administracyjną, a aktem normatywnym prawa miejscowego, czynnością cywilnoprawną bądź też czynnością materialno-techniczną.

Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. przykładowo; wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2021r. sygn. akt I GSK 1787/18) – "o tym, iż dany akt ma charakter decyzji nie decyduje jego nazwa, ale jego treść, z której wynikają uprawnienia bądź obowiązki dla strony. Decyzje występują bowiem nierzadko pod postacią pism, zaświadczeń, pozwoleń, czy tak jak miało to miejsce w tej sprawie - informacji. Stąd użycie tej czy innej nazwy nie decyduje samo przez się o charakterze prawnym danego aktu jako decyzji. Pod warunkiem, że rozstrzyga on co do istoty (merytorycznie) indywidualną sprawę, należącą do właściwości organów administracji, którego przedmiotem jest przyznanie (odmowa, cofnięcie) pewnego uprawnienia, albo nałożenie (cofnięcie) pewnego obowiązku, stwierdzenie (ustalenie) istnienia pewnego uprawnienia lub stwierdzenie (ustalenie) czy nałożenie obowiązku, bądź zakończenie sprawy w danej instancji, w inny sposób. Tak więc, w razie wątpliwości właściwą formą załatwienia danej sprawy indywidualna powinna być decyzja. Podobnie należy postąpić w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego jest akt, który potencjalnie mógłby być decyzją. W takim przypadku, sąd powinien każdorazowo, o ile pozwala mu na to stan sprawy, w pierwszej kolejności skontrolować akt pod kątem, czy zawiera on pewne niezbędne minimum składników pozwalających zakwalifikować go jako decyzję".

Przedstawiając powyższą kwestię pod rozwagę organu odwoławczemu, należy jednak w pierwszej kolejności poddać analizie charakter czynności, którą uosabiało zaskarżone odwołaniem pismo z dnia 13 lipca 2022r. W ocenie Sądu, pismo to stanowiło w istocie klasyczne postanowienie o zawieszeniu prowadzonego postępowania. Zawierało bowiem rozstrzygnięcie; Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Z. – zawiesza postępowanie oraz wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia; art. 97 § 1 ust 4 i § 2 k.p.a. a pozostała treść pisma była uzasadnieniem podjętego rozstrzygnięcia. Zabrakło jedynie nazwy "postanowienie" i pouczenia dla strony postępowania.

Organ I instancji w przesłanym stanowisku a następnie także organ odwoławczy wywodziły, że przepisy ustaw dotyczących stosowanej procedury nie zawierają nakazu wydawania w tego typu sprawach decyzji. Zapomniały jednak te organy, iż pilotażowy program "Aktywny samorząd", w ramach którego S.M. złożyła wniosek o dofinansowanie ze środków PFRON na zakup sprzętu elektronicznego lub jego elementów oraz oprogramowania, stanowi program, o którym mowa w art. 47 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o rehabilitacji. Przepisy natomiast rozdziału 10 ustawy o rehabilitacji, wśród których zawarty został przepis art. 47 ust. 1 pkt 4 lit. a, wskazują nadto w przepisie art. 45 ust. 3a, że przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw przez Fundusz, w zakresie nieuregulowanym w odrębnych przepisach, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a nadto, stosownie do art. 66 ustawy o rehabilitacji, w sprawach nieunormowanych przepisami

ustawy stosuje się m.in. Kodeks postępowania administracyjnego.

W konsekwencji, nawet nie posiadając wyraźnie określonych w stosowanych aktach prawnych formy wydawanych rozstrzygnięć organ, prowadząc postepowanie winien stosować procedurę/zasady postępowania określone w Kodeksie postepowania administracyjnego. Kiedy więc organ dostrzega konieczność zawieszenia prowadzonego postępowania winien wydać stosowne postanowienie. Takie postanowienie – mimo nie nadania mu właściwej formy – zostało w ocenie Sądu wydane w dniu 13 lipca 2020r. Strona postępowania winna być jednak pouczona o przysługującym jej prawie zaskarżenia tego rozstrzygnięcia zażaleniem.

Organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę musi wziąć pod uwagę powyższe wskazania Sądu a nadto rozważyć czy w istocie zasadne było zastosowanie regulacji art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., zwanej dalej k.p.a.) stosownie do którego, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przy czym pod pojęciem "zagadnienia wstępnego" judykatura rozumie sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, którego organ nie może rozstrzygnąć w ramach własnych kompetencji.

Zobowiązany też będzie zbadać, czy powyższe stanowisko nie pomija regulacji art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.). Mianowicie w myśl przepisu art. 15h ust. 1 pkt 2 przywołanej ustawy, z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność: upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Art. 15h został dodany przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568) zmieniającej cytowaną ustawę z dniem 31 marca 2020 r., z tym że w zakresie art. 15h ust. 1 pkt 1 wszedł w życie z dniem 9 grudnia 2019 r. natomiast w zakresie art. 15 ust. 1 pkt 2 - z dniem 8 marca 2020 r. W tym zakresie zasadne pozostają zarzuty skargi, bowiem przepis ten wprowadził szczególne unormowanie w zakresie ważności orzeczeń o stopniu niepełnosprawności w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, a zatem w tym zakresie brak jest podstaw do powoływania się na orzecznictwo, które nie uwzględnia tej szczególnej regulacji.

Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19 przewiduje dwie zasadnicze sytuacje, w których może dojść do przedłużenia ważności orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanych na czas określony.

W przypadku pierwszej z nich wydłużeniu ulegają terminy ważności orzeczeń o niepełnosprawności oraz o stopniu niepełnosprawności, których ważność upłynęła maksymalnie na 90 dni przed dniem wejścia w życie ustawy. Orzeczenia, które utraciły ważność między 9 grudnia 2019 r. a 8 marca 2020 r. zachowują zatem swoją ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wprowadzona regulacja obejmuje zatem sprawy wszczęte a niezakończone wydaniem orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność wyłącznie z powodu wprowadzonego stanu epidemicznego, jak i stanu epidemii (art. 15h ust. 1 pkt 1). Z kolei druga sytuacja zakłada wydłużenie terminu ważności orzeczeń o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności, których termin ważności upłynął po 8 marca 2020 r. Wydłużenie ważności tej grupy orzeczeń nie jest już warunkowane złożeniem wniosku o wydanie ponownych orzeczeń ustalających niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności z powodu wystąpienia sytuacji zagrożenia rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem SARS-CoV-2. Ustawodawca przewidział, że maksymalny termin ważności wydłużonych orzeczeń upływa w terminie do 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności" (art. 15h ust. 1 pkt 2).

Wątpliwości interpretacyjne może budzić także zwrot "jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności", czy oznacza wydanie orzeczenia ostatecznego czy też wystarczy, aby w tym zakresie orzekł jedynie organ I instancji. W tym względzie należy mieć na uwadze art. 16 k.p.a., w którym wskazuje się, że decyzje od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Co za tym idzie decyzje, od które służy odwołanie nie można uznać za ostateczne. Decyzja nieostateczna nie wywołuje zaś skutków prawnych w niej wyrażonych do czasu uzyskania waloru ostateczności, co w razie uruchomienia kontroli w administracyjnym toku instancji następuje z chwilą utrzymania w mocy decyzji I instancji przez organ II instancji. Dopiero ostateczna decyzje podlegają wykonaniu i mają moc wiążącą wobec stron postępowania. W niniejszym przypadku dopiero orzeczenie wydane przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jest orzeczeniem ostatecznym na podstawie art. 16 k.p.a. w zw. z art. 108 k.p.a. w zw. z art. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 t.j.). Do czasu zakończenia postępowania odwoławczego i wydania orzeczenia przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, zgodnie z regulacją art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19, nie traci zatem ważności poprzednie orzeczenie.

Rozpoznając ponownie sprawę organ musi rozważyć i wyważyć zastosowanie w realiach istniejącego stanu faktycznego – takie rozstrzygnięcie sprawy aby nie naruszało ono regulacji art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19.

Przede wszystkim jednak organ powinien dążyć do szybkiego załatwienia sprawy osoby niepełnosprawnej i w tym celu w szczególności wyjaśnić czy w przypadku skarżącej nie doszło już do wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w instancji odwoławczej skoro od wydania orzeczenia w pierwszej instancji upłynęło już ponad 2 lata (6 kwietnia 2020r.). Być może zatem, czynione w spornym zakresie rozważania są już bezprzedmiotowe a wydane orzeczenie nie zostało przedłożone przez skarżącą.

Biorąc wszystkie wskazane wyżej okoliczności pod uwagę Sąd stwierdzając naruszenie przepisu art. 134 k.p.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie, orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. O kosztach postępowania nie orzeczono ponieważ skarżąca nie wykazała poniesienia takich kosztów a od wpisu sądowego była z mocy ustawy zwolniona.