Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1394/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2015 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 9 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j: Dz. U. z 2014 r., poz. 1090), po rozpatrzeniu odwołania T. M. od decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2015 r. nr [...] odmawiającej potwierdzenia T. M. prawa do rekompensaty, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2015 r., nr [...] odmówił T. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. K. z d. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości M., tj. działki gruntu o powierzchni [...] ha, z podziału majątku.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła T. M.

Minister wskazał, że pismem z 22 grudnia 2008 r. T. M. zwróciła się do Wojewody [...] z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. K. z d. S., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nieruchomości gruntowych stanowiących część majątku M., gmina [...], powiat [...], województwo [...] (obecnie [...]).

Do wniosku załączyła m.in. wypis postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] stycznia 1999 r., o sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po E. K. z d. S., zmarłej [...] grudnia 1998 r., w całości na mocy testamentu własnoręcznego nabyła siostrzenica T. M. Ponadto, wnioskodawczyni przedłożyła uwierzytelnioną umowę darowizny sporządzoną [...] czerwca 1939 r. w K., przed notariuszem A. K. Z treści tego dokumentu wynika, że [...] czerwca 1939 r. została zawarta umowa darowizny, na mocy której Z. S. ze swojego majątku ziemskiego pod nazwą O. wydzieliła [...] ha gruntu, który podarowała na wspólną własność córkom: W.B. i E. S. Strony umowy darowizny, osobiście znane notariuszowi, obywatelki polskie stawiły się w Kancelarii Notarialnej w K. przy ul. [...] i oświadczyły, że akt darowizny akceptują. W treści sporządzonego aktu notariusz wymienił miejsca zamieszkania stron umowy: Z.S. zamieszkała w K. przy ul. [...], W.B. zamieszkała w W. przy ul. [...], E.S. zamieszkała w W. przy ul. [...].

Zgodnie z treścią § 3 umowy darowizny podarowane parcele gruntu przeszły na własność i w posiadanie obdarowanych od dnia podpisania aktu notarialnego.

Z uwagi na fakt, że wniosek wymagał uzupełnienia T. M. zwróciła się w do Wojewody [...] o zawieszenie prowadzonego postępowania.

Postanowieniem z [...] czerwca 2010 r. Wojewoda [...] zawiesił postępowanie.

W dniu 5 marca 2012 r. wpłynął wniosek o podjęcie postępowania. Do wniosku załączono:

- życiorys E. K. sporządzony [...] listopada 2011 r. przez T. M.,

- odpis decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2011 r., z której wynika, że E. K. z d. S.w dniu 1 września 1939 r. posiadała obywatelstwo polskie,

- oświadczenie T. M. z [...] listopada 2011 r., z którego wynika, że jej ciotka E. K. po przybyciu do Polski w pierwszych dniach września 1939 r. mieszkała w W., a w 1945 r. wróciła z obozu jenieckiego do O.,

- uwierzytelnione kserokopie oświadczeń K. W. z [...] marca 1967 r. i N. P. z [...] grudnia 1972 r. (zeznania te nie spełniają wymogów ustawowych i dotyczą losów E. K. w okresie okupacji).

Z treści życiorysu E. K. sporządzonego przez wnioskodawczynię wynika jedynie, że wojna zastała ją w majątku rodowym w O., skąd już w pierwszych dniach września 1939 r. przyjechała do W. W W. wynajęła mieszkanie przy ul. [...] i podjęła pracę urzędniczki.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2012 r., nr [...] Wojewoda [...] podjął zawieszone postępowanie, a następnie skierował pismo do: Archiwum Państwowego [...] i Archiwum Akt Nowych z pytaniem czy w zasobach archiwalnych zachowały się dokumenty potwierdzające zamieszkiwanie przez E. K. w 1939 r. pod adresem [...] w W., jak również inne dokumenty dotyczące tej osoby.

Wojewoda [...] skierował również pismo do Konsulatu Generalnego RP w B., w którym zwrócił się o ustalenie, czy w dostępnych zasobach archiwalnych na B. znajdują się dokumenty na podstawie których można ustalić czy E.S. mieszkała w majątku M. do 1939 r.

Wojewoda [...] w piśmie z [...] kwietnia 2012 r. poinformował wnioskodawczynię, że życiorys E. K. sporządzony przez T. M. nie jest wystarczającym dowodem potwierdzającym okoliczność opuszczenia byłego terytorium Polski.

W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik wnioskodawczyni pismem z [...] czerwca 2012 r. wskazał, że pomimo podjętych poszukiwań nie udało się odnaleźć dowodów w postaci dokumentów, które mogłyby potwierdzić, że E. K. w dniu 1 września 1939 r. mieszkała w pozostawionym majątku. Na tę okoliczność przedłożył kolejne oświadczenie wnioskodawczyni z [...] czerwca 2012 r.

Z odpowiedzi przekazanych do organu wynika, że w Archiwum Akt Nowych, jak również w Archiwum Państwowym [...] nie odnaleziono dokumentów dotyczących E. K. Także z treści zaświadczeń uzyskanych przez Konsulat Generalny RP w B., w wyniku kwerendy w archiwach białoruskich, nie uzyskano dowodów wskazujących, że E. K. z d. S. mieszkała w majątku M. do 1939 r.

Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2015 r. odmówił T. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. K. z d. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości M. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w toku postępowania bezsprzecznie ustalono, że w 1939 r. E. K. była właścicielką gruntu o powierzchni [...] ha, natomiast jej miejscem zamieszkania była W.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] złożyła T. M. Zarzuciła, że obecne brzmienie art. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, nie różnicuje grup potencjalnych uprawnionych do rekompensaty tj. mających tylko jedno miejsce zamieszkania (na byłym terytorium RP) oraz kilka miejsc zamieszkania (na byłym oraz obecnym terytorium RP), obu grupom przyznając tożsame uprawnienia. Wnioskodawczyni podniosła, że właścicielka nieruchomości miała dwa miejsca zamieszkania: jedno w W., a drugie w M. Z aktu notarialnego umowy darowizny wynika, iż został on sporządzony w K. w kancelarii notarialnej notariusza A. K. E. S. stawiła się tam osobiście, tzn. że w danym okresie przebywała na byłym terytorium RP. Fakt, iż w akcie tym zawarto informację o zamieszkiwaniu właścicielki w W. przy ulicy [...], miał charakter wyłącznie administracyjny. E.K. (z domu S.) została właścicielką nieruchomości dopiero od dnia darowizny, jej miejsce zamieszkania przed dniem nabycia własności nieruchomości nie ma zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Rozpoznając sprawę Minister Skarbu Państwa wskazał, że zgodnie z art. 7 ustawy z 8 lipca 2005 r. Wojewoda, po wszczęciu postępowania, dokonuje oceny spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy, na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6 ustawy. Pozytywna ocena przesłanek następuje w drodze postanowienia. W przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, Wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Minister wyjaśnił, że 27 lutego 2014 r. weszła w życie ustawa z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 195) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. sygn. akt SK 11/12. W wyroku tym Trybunał stwierdził niezgodność art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

W związku z powyższym ustawodawca dokonał ustawą z 12 grudnia 2013 r. nowelizacji art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., w wyniku czego przepis ten otrzymał nowe brzmienie. Organ przytoczył treść znowelizowanego przepisu.

Minister, mając na uwadze treść oświadczenia wnioskodawczyni w zakresie okoliczności opuszczenia byłego terytorium RP wskazał, że w niniejszej sprawie istotnym, w zakresie badania spełnienia przesłanki zamieszkiwania na byłym terytorium RP E. K., jest udowodnienie przez stronę, że jej poprzedniczka prawna miała dwa miejsca zamieszkania: jedno w W. a drugie w M., tj. na obecnym oraz byłym terytorium RP.

Organ II instancji wyjaśnił, że stosownie do art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580), miejscem zamieszkania jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania, - właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności. Zgodnie z art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), "miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli pozwany ma zamieszkanie w kilku miejscach, powód może wytoczyć powództwo według któregokolwiek z tych miejsc."

Z kolei w myśl § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55 o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489, dalej: rozporządzenie z 23 maja 1934 r.), "przez zamieszkanie w gminie rozumie się fakt zajmowania w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych". Zaś zgodnie z § 9 rozporządzenia z 23 maja 1934 r. "za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania. Minister podkreślił, że od tak rozumianego zamieszkania odróżnić należy pojęcie czasowego pobytu, które zgodnie z § 3 pkt 3 rozporządzenia obejmuje stan przebywania w jakimkolwiek domu bez zamiaru obrania sobie tam miejsca zamieszkania. Natomiast stosownie do treści § 5 lit. c) rozporządzenia do czasowo nieobecnych w miejscu swego zamieszkania zalicza się m.in. osoby, przebywające w innej gminie dla wypoczynku, kuracji itp., albo w szpitalach i innych tym podobnych zakładach publicznych lub prywatnych dla poprawy zdrowia.

Uwzględniając powyższe Minister stwierdził, iż w rozumieniu przedwojennych przepisów, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, możliwa była sytuacja, w której dana osoba posiadała więcej niż jedno miejsce zamieszkania. Tym samym fakt, iż właściciel nieruchomości pozostawionej zamieszkiwał przez wybuchem drugiej wojny światowej na obecnym terytorium RP nie wyklucza, że właściciel taki posiadał "dodatkowe" miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Niezależnie jednak od liczby posiadanych miejsc zamieszkania każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z ww. przepisów, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał z zamiarem stałego pobytu (art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) lub miejscowością, w której pozwany przebywał z zamiarem stałego pobytu (art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934) lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia z 23 maja 1934 r.).

Minister wskazał, że z treści oświadczeń T. M. dotyczących miejsca zamieszkania właścicielki mienia pozostawionego wynika, że jej ciotka – E. K. część roku mieszkała w W., a w okresie od późnej wiosny do wczesnej jesieni w rodowym majątku. Ponadto, wnioskodawczyni oświadczyła, że E. K. w pierwszych dniach września 1939 r. przybyła do W. właśnie z miejscowości O. Jednakże organ odwoławczy powziął poważne wątpliwości dotyczące wiarygodności oświadczeń złożonych przez stronę, ponieważ T. M. urodziła się [...] października 1938 r., zatem w dniu wybuchu wojny nie miała nawet roku. Nie może zatem mieć bezpośredniej wiedzy na temat miejsca/miejsc zamieszkania jej ciotki. Ponadto, z uwagi na upływ czasu strona nie jest w stanie poprzeć swoich twierdzeń dokumentami czy zeznaniami świadków, na co zwrócił uwagę jej pełnomocnik w piśmie z 22 czerwca 2012 r.

W ocenie Ministra Skarbu Państwa inne zgromadzone w sprawie dowody nie pozwalają uznać oświadczeń strony za wiarygodne, gdyż z treści umowy darowizny sporządzonej [...] czerwca 1939 r. wynika wprost, że obdarowana zamieszkuje w W. przy ul. [...]. W ocenie Ministra było to jej centrum życiowe również w okresie okupacji, na co wskazują zeznania K. W. i N. P.

Zdaniem organu odwoławczego w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów mogących świadczyć o posiadaniu we wrześniu 1939 r. przez E. K. poza miejscem zamieszkania w W. "dodatkowych" miejsc zamieszkania, o których mowa w przepisach wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Wskazana w oświadczeniu wnioskodawczyni (przywołana także w treści odwołania) okoliczność, iż cyt. "(...) ciotka część roku mieszkała w W. a w okresie od późnej wiosny do jesieni w rodowym majątku" nie może być, zdaniem organu, uznana za dowód "dodatkowego" miejsca zamieszkania, lecz zgodnie z § 5 lit. c) rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r. za czasową nieobecność w miejscu zamieszkania.

Wobec powyższego Minister uznał, że E. K., jesienią 1939 r. jak i w okresie wcześniejszym nie miała miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, lecz jej jedynym miejscem zamieszkania była W. W tej sytuacji organ II instancji uznał przesłuchanie strony na okoliczność dwóch miejsc zamieszkania E. K. za niezasadne. Organ wskazał, że strona pomimo wezwań do uzupełnienia materiału dowodowego oświadczyła, że nie jest w stanie przedstawić dokumentów, czy powołać nowych świadków na okoliczność, że E. K. z d. S. miała dwa miejsca zamieszkania. Ponadto, wskutek kwerendy archiwalnej przeprowadzonej przez Wojewodę [...] w kraju i na terenie B. nie uzyskano dowodów potwierdzających spełnienie przesłanki zamieszkiwania na byłym terytorium R.P.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] lipca 2015 r. skargę wniosła T.M. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, iż właścicielka pozostawionej nieruchomości nie posiadała miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 kpa w zw. z art. 7 ust. 2 ustawy, poprzez nieprawidłową sentencję decyzji, co powoduje wątpliwości co do jej treści, na skutek czego decyzja jest wadliwa oraz art. 7, 77 § 1 oraz 80 kpa, poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, nie przeprowadzenie pełnego postępowania wyjaśniającego, odnośnie miejsca zamieszkania właścicielki nieruchomości na byłym terytorium R.P., a w konsekwencji ustalenie błędnego stanu faktycznego sprawy, polegającego na uznaniu, że właścicielka pozostawionej nieruchomości miała miejsce zamieszkania tylko w W.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że obecne brzmienie art. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, nie różnicuje grup potencjalnych uprawnionych do rekompensaty tj. mających tylko jedno miejsce zamieszkania (na byłym terytorium RP) oraz kilka miejsc zamieszkania (na byłym oraz obecnym terytorium RP), obu grupom przyznając tożsame uprawnienia.

W ocenie skarżącej, z przedstawionych przez nią dowodów wynika bezsprzecznie, iż właścicielka nieruchomości miała miejsce zamieszkania w dwóch miejscach: jedno w W., a drugie w M. Z aktu notarialnego umowy darowizny wynika nie tylko to, iż zawarto tam dane miejsca zamieszkania w W., lecz także iż został on sporządzony w K., w kancelarii notarialnej notariusza A. K. E.S. zjawiła się tam osobiście, tzn. że w danym okresie przebywała na byłym terytorium RP. Powyższy fakt potwierdza oświadczenia wnioskodawczyni w zakresie, w jakim wskazała iż jej ciotka, część roku mieszkała w W. a w okresie od późnej wiosny do wczesnej jesieni w rodowym majątku. Fakt, iż w akcie tym zawarto informację o zamieszkiwaniu właścicielki w W. miał charakter wyłącznie administracyjny. Skarżąca podkreśliła, że E. K. została właścicielką nieruchomości dopiero od dnia darowizny, jej miejsce zamieszkania przed dniem nabycia własności nieruchomości nie ma zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Organy administracji powinny poczynić ustalenia, jakie było miejsce zamieszkania w okresie od czerwca do początku września 1939 r. Faktem jest, iż od dnia nabycia nieruchomości do czasu ewakuacji we wrześniu 1939 r. przebywała ona w M. Okoliczności opuszczenia byłego terytorium RP również wskazano w oświadczeniach wnioskodawczyni. Wszystkie dokumenty w tym zakresie są spójne i nie zaprzeczają sobie.

Skarżąca podkreśliła, że posiada wiedzę o życiu ciotki bezpośrednio od niej. Właścicielka nieruchomości zmarła w 1993 r. Z uwagi na fakt, iż rodzina przybyła do Polski była nieliczna, skarżąca pozostawała w bliskiej relacji z ciotką, zajmowała się nią i zapewniała opiekę do samej śmierci. Pierwsze oświadczenie o miejscu zamieszkania ciotki skarżąca złożyła wraz z wnioskiem już w 2008 r., już wtedy bowiem posiadała wiedzę o sposobie życia i okolicznościach przebywania przez ciotkę w majątku rodowym. Złożone przez nią oświadczenie zostało potwierdzone wraz ze złożeniem marcu 2012 r. do akt sprawy kopii umowy darowizny. Skarżąca wskazała, że posiadanie kilku miejsc zamieszkania wśród osób pochodzenia szlacheckiego, majętnych i wykształconych nie było niczym szczególnym. Mieszkanie na zimę w mieście i wyjazdy na lato na wieś (zjazd do majątku rodzinnego) stanowiły normalne zachowanie młodych ludzi. Częstotliwość i rytm powtarzających się corocznie przeprowadzek, nie świadczył bynajmniej o "czasowej nieobecności w miejscu swojego zamieszkania". Tym bardziej, iż owa "czasowa nieobecność" zwykle trwała ok. 6 miesięcy w roku i nie była wykonywana dla wypoczynku, kuracji, leczenia itp.

Skarżąca wskazała na treść § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu, zgodnie z którym; "za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność (...)". Zgodnie z tą definicją, kryterium decydującym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy powinien mieć fakt, iż główny majątek stanowiący od czerwca 1939 r. współwłasność E.K. znajdował się poza obecnym terytorium RP. Innego majątku osobistego nie posiadała.

W ocenie skarżącej dla niniejszej sprawy nie ma także znaczenia fakt, iż kierunkiem ewakuacji ciotki była W. oraz że mieszkała tam w czasie działań wojennych.

Skarżąca zarzuciła, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, żeby organ podjął jakiekolwiek czynności analizujące materiał dowodowy pod kątem posiadania przez właścicielkę miejsca zamieszkania w M. po otrzymaniu darowizny, a przed ewakuacją do W.

Skarżąca podniosła, że przesłanka zamieszkiwania przez właścicieli nieruchomości zabużańskich na byłym terytorium Państwa Polskiego była przedmiotem rozpoznania Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12, stwierdził niekonstytucyjność art. 2 pkt 1 ustawy w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Skarżąca wskazała, że prawo do rekompensaty, zgodnie z ustalonym orzecznictwem sądowym i Trybunału Konstytucyjnego, pierwotnie zostało uznane za publicznoprawne prawo majątkowe o charakterze przede wszystkim socjalnym (a nie czysto odszkodowawczym), i jako takie podlegało ochronie na podstawie art. 64 Konstytucji (por. Wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2002 r., sygn. akt K 33/02 i z dnia 15 grudnia 2004, sygn. akt K 2/04, dotyczących wcześniejszych form rozliczeń za mienie zabużańskie). Aktualna linia orzecznicza wyraża pogląd: "że świadczenie przyznawane na podstawie ustawy rekompensacyjnej ma charakter mieszany: zdecydowanie dominuje w nim element socjalny (udzielenie "pomocy na zagospodarowanie" osobom, które przesiedlały się do państwa w obecnych granicach), a mniejsze znaczenie ma element odszkodowawczy, przy czym funkcje te należy oceniać uwzględniając upływ czasu, jaki upłynął od pozbawienia zabużan własności. Skarżąca podkreśliła, że E. K. została właścicielką nieruchomości na trzy miesiące przed wybuchem wojny, przedmiotem własności była działka gruntu (w części rolna i leśna), stąd też niewątpliwie pozostawiona nieruchomość nie zaspokajała osobistych potrzeb mieszkaniowych właścicielki. W okresie pobytu na Kresach mieszkała w domu rodzinnym majątku M. Był to jedyny majątek nieruchomy, jaki posiadała. W W. wszystkie mieszkania, które zajmowała zarówno przed wojną jak i w jej trakcie, były przez nią wynajmowane lub też mieszkała u znajomych.

Skarżąca wskazała, że organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do podnoszonych przez nią zarzutów dotyczących prawidłowości sformułowania decyzji Wojewody [...]. W treści decyzji, po przywołaniu podstawy prawnej znalazło się sformułowanie: "(...) po rozpoznaniu wniosku z dnia 22 grudnia 2008 r. Pani T. M. odmawiam Pani T.M. z tytułu pozostawienia przez E.K. z d. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości M., tj. działki gruntu o powierzchni [...] ha z podziału majątku". Z powyższego wynika, że brakuje części składowej zdania - podmiotu, odnoszącego się do przedmiotu postępowania. W ocenie skarżącej, powyższy brak świadczy o wadliwości decyzji.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z 22 października 2015 r. uzupełniającym skargę, skarżąca poparła skargę i załączyła oświadczenia dwóch świadków na okoliczność posiadania przez E. K. dwóch miejsc zamieszkania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Organy obydwu instancji uznały oświadczenia skarżącej za niewiarygodne, gdyż jak wskazały, z treści aktu notarialnego – umowy darowizny wynika, że E. K. (wówczas S.) zamieszkuje w W. Organy również wskazały na kierunek ewakuacji byłej właścicielki i fakt zamieszkiwania jej w czasie wojny w W. Podnieść jednakże należy, że E. K. stała się właścicielką dopiero [...] czerwca 1939 r., wobec tego fakt zamieszkiwania przed tą datą nie ma dla sprawy żadnego znaczenia. Również ewakuacja do W. i zamieszkiwanie w stolicy w czasie wojny nie mają dla sprawy żadnego znaczenia. Organy nie poczyniły żadnych ustaleń odnośnie miejsca zamieszkania byłej właścicielki po dniu [...] czerwca 1939 r. - do chwili rozpoczęcia wojny, czym naruszyły przepis art. 7, 8, 75 § 1, 77§1, 80 kpa, a organ II instancji także przepis art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Otóż właściwe przeprowadzenie postępowania mogłoby skutkować wydaniem decyzji uwzględniającej wniosek skarżącej.

Organy uznały za niewiarygodne oświadczenia skarżącej, gdyż przyjęły, że jako osoba urodzona w 1938 r. nie może mieć wiedzy na temat miejsca zamieszkania E.K. we wrześniu 1939 r. Z tych też przyczyn uznały za zbędne przesłuchanie skarżącej. Jednakże E. K. żyła do 1993 r., a skarżąca była jej jedyną krewną i opiekunką. Logicznym jest więc, że wiedzę na temat losów E.K. skarżąca mogła czerpać bezpośrednio od niej. Kwestii tej organy w ogóle nie badały.

Ponadto skarżąca we wszystkich swoich oświadczeniach konsekwentnie podnosiła, że ciotka w dniu wybuchu wojny zamieszkiwała w rodowym majątku, którym w części została obdarowana (majątek ten wcześniej należał do jej rodziców- pozostawał w rodzinie od setek lat.). Podnosiła również, że ciotka miała dwa miejsca zamieszkania, bowiem od wiosny do jesieni przebywała w majątku, a zimę spędzała w W. Oświadczenia skarżącej w tej kwestii są spójne i konsekwentne.

Odnosząc się do powołanych przez organ przepisów odnośnie miejsca zamieszkania na były terytorium RP wskazać należy, że wprawdzie organ przytoczył treść znowelizowanego art. 2 pkt 1 ustawy, jednakże nie odniósł tej treści do stanu faktycznego sprawy. Otóż zgodnie z § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. – wymienionego w art. 2 pkt 1 lit. c) ustawy - za miejsce zamieszkania osoby zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach będzie uważana jedna z tych miejscowości a mianowicie ta (....) gdzie znajduje się jej majętność. Zgodnie z tą definicją kryterium decydującym jest fakt, że majątek stanowiący współwłasność E.K. znajdował się poza obecnym terytorium RP. Z akt sprawy nie wynika, aby posiadała ona jeszcze inny majątek.

Podnieść należy, że w wyroku z 23 października 2012 r., w sprawie o sygn. akt SK 11/12 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że restrykcyjność badanej przesłanki z art. 2 pkt. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. musi być uznana za nadmierną również dlatego, że żadna osoba opuszczająca terytoria zabużańskie na skutek wojny rozpoczętej w 1939 r. nie mogła racjonalnie przewidywać, że rekompensaty za utracone nieruchomości (jeżeli w ogóle kiedykolwiek zostaną wypłacone) będą uzależnione od miejsca zamieszkania ich właściciela dokładnie 1 września 1939 r. Również postanowienia umów republikańskich nie przewidywały expressis verbis takiego warunku w odniesieniu do rozliczeń za pozostawione mienie. Wskazano tam wprawdzie, że repatriacji mają podlegać osoby "zamieszkałe" na byłym terytorium państwa polskiego, lecz słowu temu nadawano znaczenie potoczne, a nie prawne. Trybunał podniósł, że w Polsce międzywojennej zakres ochrony własności nieruchomości nie był w żaden sposób uzależniony od miejsca zamieszkania. Przepisy międzywojenne (obowiązujące do lat sześćdziesiątych XX wieku) dopuszczały posiadanie przez obywateli kilku miejsc zamieszkania. Sam fakt pozytywnego unormowania tego typu sytuacji mógł więc budzić u mieszkańców kresów wschodnich przekonanie, że są one prawnie akceptowalne i nie łączą się z żadnymi negatywnymi konsekwencjami (a zwłaszcza w sferze praw majątkowych).

Dodatkowo, oceniając art. 2 pkt 1 ustawy rekompensacyjnej w zaskarżonym zakresie, Trybunał polecił uwzględnić także wymogi racjonalności i doświadczenia życiowego. Nakazują one uznać, że w większości wypadków zmiana miejsca zamieszkania nie połączona ze sprzedażą nieruchomości w dotychczasowym miejscu zamieszkania była wyrazem przekonania, że dana osoba (lub jej rodzina) mają zamiar powrotu na kresy wschodnie. Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wskazało jak należy interpretować miejsce zamieszkania właścicieli pozostawionych nieruchomości. Z przyczyn wyżej omówionych organy naruszyły przepis art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy uzależniając przyznanie prawa do rekompensaty od wyłącznego zamieszkiwania byłej właścicielki na byłym terytorium RP.

Trafny jest zarzut skargi odnośnie wadliwej redakcji komparycji decyzji organu I instancji. Z treści komparycji nie wynika, czego dotyczyła odmowa. Pominięte bowiem zostały słowa " potwierdzenia prawa do rekompensaty". Czyni to nieczytelnym rozstrzygnięcie decyzji organu I instancji oraz narusza przepis art. 107 § 1 kpa w zw. z art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w wyroku z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) ppsa.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.