Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 403/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2018 r. ([...]) na podstawie art. 20 w zw. z art. 3 pkt 11, art. 17, 23, 24, 32 pkt 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2018.2096 ze zm.), art. 104, 107 kpa, a także rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach o oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U.2017.1466), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy , wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U.2018.1497) Prezydent Miasta odmówił A. J. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny K. K.

W uzasadnieniu decyzji przywołano treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazano na negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegającą na tym, że stan niepełnosprawności pani K. K. powstał po ukończeniu 25 roku życia, czyli niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 b. ww. ustawy. Niezależnie od powyższego organ I instancji stwierdził, że w obiegu prawnym znajduje się decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r., nr [...] przyznająca pani A. J. od dnia 1 lipca 2013 r. prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad panią K. K. Wskazano na art. 27 ust. 5 ustawy, który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Wskazano na wcześniej wydane decyzje w niniejszej sprawie tj. decyzję organu I instancji z dnia [...] 2018 r., nr [...] oraz decyzję Kolegium z dnia 10 września 2018 r., którą uchylono ww. decyzję oraz przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W dniu 10 października 2018 r. do organu I instancji wpłynęło oświadczenie pani A. J.: "Podtrzymuję wolę zrezygnowania z pobierania zasiłku dla opiekuna, wyrażoną przeze mnie w oświadczeniu złożonym wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 12 czerwca 2018 r., jednakże na skuteczne uchylenie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r., nr [...] o przyznaniu mi prawa do zasiłku dla opiekuna wyrażę zgodę po uzyskaniu pewności, że spełniam warunki do otrzymania wnioskowanego korzystniejszego dla mnie świadczenia pielęgnacyjnego".

Organ I instancji zrealizował wskazania SKO zawarte w postanowieniu z dnia [...] 2018 r., nr [...], aby organ I instancji wezwał Stronę do złożenia oświadczenia, czy oświadczenie z dnia 12 czerwca 2018 r. jest jednoznaczne z wnioskiem o uchylenie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r., nr [...] przyznającej Stronie prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad panią K. K. W dniu 19 listopada 2018 r. Strona przedłożyła oświadczenie, iż podtrzymuje nadal swoje stanowisko zawarte w oświadczeniu z dnia 12 czerwca 2018 r. W tej sytuacji złożone przez Stronę trzy oświadczenia: z dnia 12 czerwca 2018 r., z dnia 4 października 2018 r., z dnia 19 listopada 2018 r. warunkujące zgodę na uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna od przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie dają podstaw do uchylenia ww. decyzji. W związku z powyższym, po ponownym przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie dokumentów organ I instancji nie znalazł podstaw do wydania decyzji przyznającej pani A. J. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką panią K. K. z uwagi na istniejący stan prawny. Wobec powyższego mając na uwadze obowiązujące przepisy prawa oraz zaistniały stan faktyczny odmówiono pani A. J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny: panią K. K.

Od ww. decyzji pani A. J. złożyła odwołanie, zaskarżając ją w całości. Zdaniem odwołującej organ I instancji nie zastosował korzystnych dla niej przepisów prawa i odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Pomimo jasnej deklaracji dotyczącej chęci rezygnacji z obecnie otrzymywanego zasiłku w kwocie 620,00 zł, wola strony do zmiany tego zasiłku na korzystniejsze świadczenie pielęgnacyjnego nie została uwzględniona.

Decyzją z dnia 12 lutego 2019 r. ([...]) na podstawie art. 17, 27 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220) oraz art. 138 §1 pkt 1 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu I instancji.

Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz podał, co następuje:

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy.

W sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż w świetle akt sprawy Odwołująca się niewątpliwie znajduje się w kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – K. K.

Organ pierwszej instancji odmówił jednakże przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pani A. J. z tej przyczyny, że Jej matka – K. K. nie spełnia przesłanek wymaganych przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. K. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 26 września 2012 r., nr [...] w którym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 września 2012 r. tj. od 78 roku życia, co oznacza, iż nie została spełniona przesłanka wymieniona w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jak stanowi przepis art. 17 ust. 1 b ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 stwierdził, iż art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. l Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. l b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Niestety nasz ustawodawca do dnia wydania niniejszej decyzji nie "poprawił" w/w stanu prawnego w kierunku naszkicowanym przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na liczne orzeczenia sądów administracyjnych, które stoją zgodnie na stanowisku, że pomimo niezmienionego stanu prawnego (tj. art. 17 ust. l b ustawy o świadczeniach rodzinnych) sądy te - wprost i bezpośrednio, a organy administracji publicznej pośrednio w pełni powinny stosować się do kierunku trybunalskiej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 cyt. ustawy.

W niniejszej sprawie A. J. spełnia przesłankę z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącą posiadania przez matkę odpowiedniego stopnia niepełnosprawności, który umożliwia przyznanie jej opiekunowi świadczenia pielęgnacyjnego. A. J. posiada od dnia 1 lipca 2013 r. prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad panią K. K. przyznane decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r., nr [...]. Decyzja ta cały czas pozostaje w obrocie prawnym i kształtuje prawo Ww. do zasiłku dla opiekuna.

W aktach sprawy znajdują się trzy oświadczenia pani A. J. - z 12 czerwca 2018 r., z 4 października 2018 r. i z 19 listopada 2018 r. warunkujące zgodę na uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna od przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 19 listopada 2018 r. Strona przedłożyła oświadczenie, iż podtrzymuje nadal swoje stanowisko zawarte w oświadczeniu z dnia 12 czerwca 2018 r. dołączonym do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z treści tych oświadczeń wynika, że A. J. oczekuje wydania decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego i godzi się na to, że w obrocie prawnym będą jednocześnie funkcjonowały dwie decyzje o przyznaniu Jej konkurencyjnych świadczeń, tj. zasiłku dla opiekuna oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Dopiero wtedy deklaruje rezygnację z zasiłku dla opiekuna/.

Aktualnie obowiązujące przepisy prawa nie pozwalają na powstanie takiej sytuacji faktycznej w której Strona będzie jednocześnie adresatem dwóch decyzji, które konkretyzują i przyznają jej dwa świadczenia, których równoczesne pobieranie jest wykluczone. Wskazuje na to treść art. 17 ust. 5 pkt. 1 b. ww. ustawy.

Ponadto art. 27 ust. 5 ww. ustawy, stanowi, że: W przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4)dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W sytuacji gdy A. J. ma stosowną decyzją ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, to decyzja tut. Kolegium o przyznaniu Ww. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad panią K. K. byłaby z mocy prawa nieważna. Wskazuje na to art. 156 §1 pkt. 2 K.p.a., który stwierdza, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

W związku z powyższym w świetle obowiązujących przepisów prawa, dopóki pani A. J. nie zrezygnuje z pobierania zasiłku dla opiekuna i decyzja w tym zakresie nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Ww. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny: K. K. nie będzie możliwe.

Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego są przepisami o charakterze związanym, których istota polega na tym, że organ administracji publicznej nie ma możliwości działania uznaniowego.

Na powyższą decyzję A. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając :

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) utrzymanie w całości w mocy decyzji Prezydenta Miasta, w której zastosowano normę prawną wyrażoną w art. 17 ust 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust 1 Konstytucji RP;

b) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na błędnym rozumieniu stanowiska Strony wyrażanego w dostarczonych organowi l instancji, trzech kolejnych oświadczeniach wskazujących wolę rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 ze zm.) na rzecz korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie przyjęcie w zaskarżonej decyzji, że okoliczność pobierania przez A. J. zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że Strona chce uzyskać prawo i pobierać jednocześnie dwa świadczenia rodzinne;

c) ni zastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przez to, nie uwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń jak wynika z treści art. 27 ust. 5 ustawy;

- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, iż nawet fakt złożenia trzech oświadczeń o woli rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, skutkuje brakiem prawa A. J. do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań logicznych zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2018.2107 t.j.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treścią art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2018.1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Orzekanie - w myśl art.135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organ I i II instancji stanowiły przepisy art. 17 i art. 27 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2018. 2220), dalej u.ś.r. Przepis art. 17 ust. 1 w dacie rozstrzygania przez organ II instancji stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1)świadczenia rodzicielskiego lub 2)świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3)specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4)dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5)zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017.682). Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Z akt sprawy wynika, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką złożyła jej córka, a więc osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 26 września 2012 r. z którego wynika, że jest niepełnosprawna w stopniu znacznym na stałe, nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 sierpnia 2012 r.

Niesporna jest okoliczność, że skarżąca znajduje się w kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zakwestionował organ wskazanych we wniosku o przyznanie świadczenia okoliczności podanych przez skarżącą, tj. rezygnacji z pracy zawodowej w 2010 r. w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, które to okoliczności stanowiły podstawę przyznania skarżącej w listopadzie 2012 r. świadczenia pielęgnacyjnego a następnie zasiłku dla opiekuna (z powodu utraty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. 2013.1557).

W związku z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie uznało, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do uznania, iż skarżąca spełnia przesłankę ww. przepisu dotyczącą posiadania przez matkę stopnia niepełnosprawności uzasadniającego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło bowiem przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (tak też NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16; NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16; NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16; NSA w wyroku z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 755/16). Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W powyższym zakresie stanowisko Kolegium jest prawidłowe i zasługuje na akceptację.

W pozostałym zakresie stanowisko Kolegium jest błędne - narusza przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r., Doprowadziło to do nieuzasadnionej odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką.

Wprawdzie, na co powołało się Kolegium, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, niemniej jednak przepis ten nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem tych regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania innego świadczenia (zmiany) w przypadku spełniania warunkujących go przesłanek. Oznacza to prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego. W okolicznościach faktycznych sprawy skarżąca takiego wyboru dokonała już we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, który wpłynął do organu 12 czerwca 2018 r., natomiast działania organów faktycznie uniemożliwiły realizację owego uprawnienia. Jak wynika z zaskarżonej decyzji, przyczyną odmowy było pozostawanie w obrocie decyzji o przyznanie zasiłku dla opiekuna i zdaniem SKO dopiero jej wyeliminowanie z obrotu uzasadniać mogło przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjmując takie stanowisko organ odpowiedzialność za brak realizacji prawa wyboru świadczenia korzystniejszego nałożył na skarżącą. Zdaniem Sądu zbyt daleko idące jest oczekiwanie organu, aby wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce przyznanego zasiłku dla opiekuna, najpierw wnosił o uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna i dopiero po wydaniu takiej decyzji wnioskował o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie wiedząc czy zostanie ono przyznane. Organy nie mogły wymagać od skarżącej, aby zrezygnowała z pobierania przyznanego zasiłku dla opiekuna, stanowiącego jedyne źródło dochodu skarżącej.

Dodać też należy, co nie jest bez znaczenia w sprawie niniejszej, że przepis art. 11 ust. 3 utracił moc z dniem 16 grudnia 2013 r. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie K 27/13 jako niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Konsekwencją wyroku w sprawie K 27/13 było uchwalenie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, na mocy której umożliwiono wystąpienie z wnioskiem o przyznanie zasiłku dla opiekuna w okresie czterech miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy tj. w okresie czterech miesięcy poczynając od dnia 15 maja 2014 r. Treści i skutków ww. wyroku TK organy nie wzięły pod uwagę, jak również pominęły okoliczność wskazaną we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, iż skarżąca – jak podała - posiadała prawo do takiego świadczenia przyznane jej bezterminowo decyzją z 2012 r., która wygasła na skutek ww. niekonstytucyjnego przepisu, zaś we wniosku z dnia 12 czerwca 2018 r. wnosiła w istocie o zmianę zasiłku, który otrzymuje na świadczenie pielęgnacyjne.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. (wyrok NSA z dnia z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. I OSK 235/18, LEX nr 2531523). Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną, "przymuszając" niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne (zasiłek dla opiekuna), którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwania świadczenia poprzedniego-świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. I OSK 2758/17, LEX nr 2445696). Skarżąca miała więc prawo oczekiwać od organów, że te podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania jej korzystniejszego świadczenia, zamiast konsekwentnego, literalnego odczytywania oświadczeń skarżącej i prezentowania stanowiska, iż dopóki w obrocie pozostaje decyzja przyznająca skarżącej zasiłek dla opiekuna i skarżąca nie zrezygnuje z pobierania tego zasiłku, dopóty przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego "nie będzie możliwe".

Sąd zwraca uwagę, że kwestie dotyczące proceduralnych możliwości realizacji uprawnienia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. były już wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych. I tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 300/19 (Lex nr 2677670) wskazał : "Dla uniknięcia zbiegu świadczeń (dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń) możliwe jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna. Fakt uzyskiwania przez stronę zasiłku dla opiekuna nie może być zatem przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r.". W ocenie NSA wyrażonej w uzasadnieniu powyższego wyroku, nie zachodzi konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia objętego zbiegiem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Jakkolwiek NSA nie zakwestionował wyboru przez organ procedury polegającej na zawieszeniu postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do czasu rozstrzygnięcia kwestii uchylenia zasiłku dla opiekuna, to uznał, że nie jest to rozwiązanie ani jedyne ani najlepsze. Organ powinien przedsięwziąć takie czynności aby strona mogła skorzystać z prawa wyboru i nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Winien więc rozważyć możliwość jednoczesnego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. NSA dodał, że to ostatnie rozwiązanie zasadza się na przyjęciu, że kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość odpowiedniego załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1676/18, dostępny jw.). Nie można również pominąć możliwości stwierdzenia we właściwym trybie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Innymi słowy, po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń. Stanowisko powyższe skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w całej rozciągłości. Z tego względu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów art. 7,9, 77 i 80 kpa mającym wpływ na wynik sprawy. Nierozważenie przez organy procesowych możliwości zrealizowania przez skarżącą dokonanego wyboru świadczenia korzystniejszego, także w sytuacji, w której skarżąca posiadała już uprzednio prawo do takiego świadczenia doprowadziło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Należy przy tym mieć na uwadze, że stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W sytuacji jednak, w której obrocie prawnym na datę złożenia wniosku w niniejszej sprawie pozostaje ostateczna decyzja o przyznaniu skarżącej zasiłku dla opiekuna, organ winien dokonać rozliczenia, przez ustalenie należnej skarżącej różnicy między kwotą wypłaconą a przyznaną zaliczając na poczet przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego kwotę wypłaconego zasiłku dla opiekuna. Należy zauważyć, że z uwagi na długotrwałość postępowania skarżąca została pozbawiona możliwości otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenia odpowiadającego różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a zasiłku dla opiekuna, który otrzymywała skarżąca na mocy decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. Należy bowiem raz jeszcze podkreślić, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało skarżącej odebrane regulacją niekonstytucyjną, przymuszającą do uzyskania świadczenia mniej korzystnego, wbrew zasadzie demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej (wyrok TK z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13). Możliwość taką postuluje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Łodzi z dnia 6 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Łd 1018/17, Lex nr 2442074; z dnia 23 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Łd 422/16, Lex nr 2120151). Zauważyć nadto należy, że żaden z przepisów u.ś.r. nie przewiduje wyjątków od zasady wynikającej z art. 24 ust. 2 u.ś.r., zaś skarżąca dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. w dniu 12 czerwca 2018 r. (data wpływu wniosku do organu). Dlatego skarżąca nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku, wyłącznie na skutek nieprawidłowych działań organów.

Ponownie rozpatrując wniosek skarżącej z dnia 12 czerwca 2018 r. organy uwzględnią stanowisko Sądu w kwestii przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji pobierania przez skarżąca zasiłku dla opiekuna, dokonując wyboru procesowej formy załatwienia sprawy umożliwiającej skarżącej realizację dokonanego wyboru świadczenia, mając na względzie przepis art. 35 kpa zobowiązujący do załatwiania sprawy bez zbędnej zwłoki. Uwzględnią także w treści rozstrzygnięcia treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. w sposób wskazany wyżej.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja SKO oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta naruszają art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz art. 7, art. 9 art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.