Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 2500/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2004-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: Sędziowie: Asesor Protokolant: WSA Bogusław Wolas NSA Grażyna Jarmasz WSA Anna Znamiec (spr) Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2004r. sprawy ze skargi B. i W. R. na decyzję Izby Skarbowej z dnia 12 października 2001r Nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę I. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. II. Zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...] zł ([...] złotych)


UZASADNIENIE

W dniu [...].2001 r. B. i W. R. złożyli wniosek o umorzenie odsetek od zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 1998 i 1999. Podatnicy wskazali, ze wykonawca robót budowlanych, twierdził, że może wystawiać faktury VAT, wykonawca wystawił rachunki z VAT, wprowadził podatników w błąd i w konsekwencji podatnicy zmuszeni są do zapłaty zaległości podatkowej i dodatkowo odsetek za zwłokę. Czują się pokrzywdzeni koniecznością zapłaty odsetek.

Decyzją z dnia [...].2001 r. Nr [...] Urząd Skarbowy w W. odmówił podatnikom umorzenia odsetek za zwłokę. Decyzją z dnia [...].2001 r. Nr [...] Izba Skarbowa uchyliła decyzję organu l instancji i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżona decyzja nie zawierała bowiem kwoty odsetek od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych, będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Trudno zatem ocenić, czy uiszczenie odsetek zagrozi egzystencji podatników.

W dniu [...].2001 r. Urząd Skarbowy w W. wydał decyzję Nr [...] w sprawie określenia podatnikom zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych wynikającej z zeznania o wysokości osiągniętych dochodów w 1999 r. w kwocie [...] zł odsetek za zwłokę na dzień wydania decyzji w kwocie [...] zł. Oraz kolejną decyzję również datowaną [...].2001 r. Nr [...] określającą podatnikom wysokość zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. w kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę na dzień wydania decyzji w kwocie [...] zł.

W dniu [...].2001 r. Urząd Skarbowy w W. decyzją Nr [...] odmówił podatnikom umorzenia odsetek od zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. w kwocie [...] zł oraz za rok 1999 w kwocie [...] zł. Urząd Skarbowy wskazał, że decyzje wydawane na podstawie przepisu art. 67. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) mają charakter indywidualny i uznaniowy. Organ powinien badać dwie przesłanki: ważny interes podatnika lub interes publiczny. Stosowanie ulg podatkowych jest wyjątkiem, odstępstwem od zasady

sprawiedliwości podatkowej. Organ podatkowy zbadał sytuację materialną podatnika. Dochód podatników wynosi [...] zł netto miesięcznie, na ich utrzymaniu pozostaje 23 letnia córka zarejestrowana jako bezrobotna. Spłata zaległości leży w realnej możliwości spłaty bez obawy zagrożenia egzystencji podatników.

Od powyższej decyzji podatnicy złożyli odwołanie. W uzasadnieniu odwołania podatnicy podnoszą że zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r i 1999 r. powstały bez ich winy. Podatnicy zostali oszukani przez nieuczciwego wykonawcę, który twierdził, ze jest podatnikiem podatku od towarów i usług i jest uprawniony do wystawiania faktur VAT. Dokonali zatem odliczeń wydatków mieszkaniowych na podstawie otrzymanych faktur VAT, nie mając świadomości, że wystawca faktur nie był uprawniony do ich wystawiania. B. i W. R. powołują się na trudną sytuację materialna rodziny, a mianowicie niskie dochody i wysokie zobowiązania z tytułu kredytów. Ponadto podatnicy podnoszą że przed zawarciem umowy z wykonawcą zwrócili się do Urzędu Skarbowego w W. o udzielenie informacji czy jest on zarejestrowany, ale nie uzyskali odpowiedzi.

Decyzją z dnia 12.10.2001 r. Nr [...] Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję organu l instancji. Izba Skarbowa przyjęła, że w sprawie nie występują przesłanki określone w przepisie art. 67 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa uzasadniające zastosowanie ulgi podatkowej. Izba Skarbowa uwzględniła również fakt, że podatnicy spłacają zaciągnięty kredyt w banku. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wprowadzenie podatników w błąd, Izba Skarbowa pouczyła, że podatnicy mogą dochodzić swych roszczeń w drodze powództwa cywilnego.

Na powyższą decyzję Izby Skarbowej podatnicy złożyli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący zarzucają naruszenie prawa: art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji oraz art. 67 ustawy Ordynacja podatkowa, wnoszą o uchylenie powyższych decyzji w całości. Zdaniem skarżących w ich sprawie zachodzą przesłanki wymienione w przepisie art. 67 ustawy Ordynacja podatkowa uzasadniające zastosowanie ulgi w postaci umorzenia odsetek za zwłokę. Skarżący podnieśli, że do powstania zaległości podatkowej doszło bez ich winy. Dochód po odliczeniu rat kredytu wynosi [...] zł na całą rodzinę. Izba Skarbowa zdaniem skarżących nie zbadała dogłębnie sytuacji skarżących.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi. Izba Skarbowa podała, że podczas toczącego się postępowania organy

przestrzegały przepisów prawa, które zapewniały podatnikom czynny udział w postępowaniu. Ponadto nawet wystąpienie ważnego interesu podatnika lub interesu: publicznego nie zobowiązuje organu podatkowego do umorzenia odsetek. Podatnicy dokonują spłaty zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów, a zatem regulują zobowiązania .

Zgodnie z przepisem art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego i przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie decyzja organu l instancji została wydana w oparciu o przepis art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że organ podatkowy, ze względu na ważny interes podatnika lub interes publiczny na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Udzielenie ulgi podatkowej, o której mowa w cytowanym przepisie ma charakter decyzji uznaniowej. Nie oznacza to jednak, że uznanie administracyjne polega na zupełnej dowolności działania organu administracji. Zakres uznania administracyjnego jest określony przez prawo. Wystąpienie przesłanki określonej w art. 67 par. 1 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa, określonej jako ważny interes podatnika nakazuje rozważanie, czy w ogóle, a jeżeli tak to w całości czy w części zaległość podatkowa bądź odsetki za zwłokę mogą być umorzone. Uwzględnienie wniosku podatnika o umorzenie zaległości podatkowych

lub odsetek za zwłokę, co do zasady nie stwarza po stronie organu obowiązku uwzględnienia wniosku podatnika. Organ podatkowy powinien jednak przeprowadzić dokładną analizę sytuacji materialnej podatnika w celu zbadania czy zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości podatkowych bądź odsetek za zwłokę. Pogląd taki znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 24.04.2001 r., sygn. l SA/Ka 481/00).

Organy podatkowe w sposób niewystarczający rozważyły indywidualny interes podatnika, zwłaszcza w kontekście twierdzeń podatników w tym zakresie, podatnicy stwierdzili, że nie są w stan spłacić odsetek od zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. i 1999 r., gdyż dochód w ich rodzinie na jedną osobę wynosi [...] zł miesięcznie. Skarżący pozbawieni są zatem możliwości przeżycia nawet na poziomie minimum socjalnego. Organy powinny przeprowadzić zatem szczegółowe postępowanie dowodowe, zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej skarżących, a mianowicie ustalić ile osób pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, w jakiej wysokości uzyskują dochody jakie ponoszą koszty utrzymania niezbędnego dla siebie i rodziny, a następnie dokonać analizy i ustalenia w jakiej wysokości raty byłyby adekwatne do sytuacji majątkowej skarżących.

Decyzje wydane na podstawie przepisu art. 67 ust. 1 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa mają charakter uznaniowy, co oznacza, że do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola tego rodzaju decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. W ocenie Sądu uzasadnienie decyzji organu podatkowego l instancji jest bardzo schematyczne, wskazano jedynie, że biorąc pod uwagę, że dochód rodziny jest wyższy od kwoty uprawniającej do świadczeń z pomocy społecznej nie występują przesłanki do umorzenia odsetek za zwłokę ze względu na trudną sytuację materialną. Przyczyna powstania zaległości podatkowej wynikła zdaniem organu podatkowego z niewłaściwego doboru wykonawcy usług, który okazało się, że nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług. Uzasadnienie decyzji Izby Skarbowej ogranicza się do stwierdzeń, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 67 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa, które uzasadniałyby umorzenie odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych. Izba Skarbowa twierdzi, że skoro podatnicy posiadają zadłużenie o

charakterze cywilnoprawnym wobec banków, to przyznanie ulgi w żaden sposób nie zmieniłoby położenia podatników. Naprawienia szkody spowodowanej przez nieuczciwego wykonawcę podatnicy mogą dochodzić na drodze powództwa cywilnego. Z uzasadnienia decyzji Izby Skarbowej nie wynika, jakimi kryteriami kierował się ten organ utrzymując ustaloną przez organ l instancji decyzję, pomimo że skarżący w odwołaniu wyraźnie zarzucali, że nie są w stanie przy osiąganych minimalnych dochodach, wysokich zobowiązaniach spłacić odsetek za zwłokę, a ponadto podnosili, że zaległość podatkowa powstała bez ich winy, gdyż zostali oszukani przez nieuczciwego wykonawcę, który wystawiał faktury VAT nie będąc podatnikiem podatku od towarów i usług.

W ocenie Sądu organy podatkowe nie wykazały, że warunki materialne i możliwości płatnicze strony wskazują że może ona zapłacić odsetki za zwłokę. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, ze miesięczny dochód rodziny wynosi zaledwie [...] zł.

Istotną kwestią w niniejszej sprawie jest rozważenie i uwzględnienie drugiej z przesłanek określonej w art. 67 par. 1 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa, a mianowicie interesu publicznego. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego nakaz uwzględniania interesu publicznego oznacza dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.02.2003 r., sygn. III S.A. 1838/01). Użyte w powołanym przepisie określenia "ważny interes podatnika" i "interes publiczny" mają charakter nieostry, którego treść powinna być oceniana w świetle okoliczności konkretnej sprawy, bądź charakter niedookreślony, co wymaga każdorazowego dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, jakie kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego.

Oceniając okoliczności faktyczne sprawy, organy podatkowe, powinny analizować także przyczyny powstania zaległości podatkowej. Organy podatkowe skupiły swoje zainteresowanie na "ważnym interesie podatnika", tymczasem w art. 67 par. 1 ustawy Ordynacja podatkowa zawarty jest drugi człon - "interes publiczny". W ocenie Sądu tego rodzaju sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, a mianowicie zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 1998 i

1999 powstały bez winy skarżących. Niezwłocznie po powzięciu informacji skarżący złożyli korekty rocznych zeznań w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 i 1999 r. Skarżący dołożyli maksymalnej staranności przy wyborze wykonawcy robót budowlanych, który jak okazało się nie był podatnikiem podatku od towarów i usług.

Ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego (art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa), a poprzedzać je powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego (art. 187 par. 1 ustawy Ordynacja podatkowa) oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (art. 122 ustawy Ordynacja podatkowa).

Zgodnie z przepisami postępowania podatkowego, zwłaszcza art. 120, art. 187 par. 1 i art. 210 par. 4 ustawy Ordynacja podatkowa, organ podatkowy jest obowiązany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz, w aspekcie art. 67 par. 1 ustawy Ordynacja podatkowa, rozważenia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji nie ustosunkowały się w dostateczny sposób do przywołanych przez stronę okoliczności przemawiających jej zdaniem za pozytywnym dla niej rozstrzygnięciem jej wniosku i umorzeniem odsetek za zwłokę.

W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270)

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisu art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).