Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 803/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2014-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 35 ust. 3 art. i  ust. 4
journal: Dz.U. 1989 nr 25 poz 137
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 21 kwietnia 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 października 2014 r. sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

1. Wnioskiem z dnia 25 sierpnia 2013 r. pan M. Ż. (dalej przywoływany jako: "Skarżący"), zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek powstałych w latach 1994-1995. Jako uzasadnienie wskazał, iż przedawnienie przedmiotowych należności nastąpiło po 10 latach. Skarżący powołał się jednocześnie na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygn. V SA/Wa 662/08.

2. Decyzją z dnia 23 października 2013 r. [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników z uwagi na brak całkowitej nieściągalności w myśl art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.).

3. Wnioskiem z dnia 13 listopada 2013 r. Skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwagi na to, że przedmiotowe należności uległy przedawnieniu.

W związku z art.10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267.) zawiadomieniem z dnia 25.11.2013r (doręczonym w dniu 29.11.2013r) Zakład poinformował o przysługującym prawie czynnego udziału w postępowaniu i możliwości wypowiedzenia się co do kompletności zebranego materiału dowodowego oraz zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. W uzasadnieniu

4. W dniu 20 grudnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję Nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż analizie zostały poddane dokumenty zgromadzone w sprawie, w tym przedłożone w dniu 29 sierpnia 2013 r. oraz 19 listopada 2013 r. zaświadczenie o pomocy de minimis z dnia 5 sierpnia 2013 r., zajęcie wierzytelności z dnia 24 lutego 2011 r., postanowienie z dnia 9 grudnia 2002 r. w trybie zarządzenia tymczasowego zasądzające alimenty na rzecz syna Skarżącego.

Organ wskazał, że od nieopłaconych w terminie składek zgodnie z art. 23 ust. 1 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należne są odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r.- Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012r, poz.749).

Organ przywołał także treść art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek, w tym odsetki za zwłokę, mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Organ podniósł, iż przepis art. 28 ust. 3 powołanej ustawy wymienia enumeratywne okoliczności, w których zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia. Należą do nich: śmierć dłużnika, który nie pozostawił żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji, oddalenie przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenie postępowania, zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, nie zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nieznaczna kość kwoty zaległych składek, nie przekraczająca kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sadowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, oczywisty brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie Organu analizy zgromadzonych w sprawie akt wynika, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem figurujące zadłużenie zostało objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym obecnie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. P. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych 29 czerwca 2001 r. i dotychczas organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Ponadto w dniu 18 października 2013 r. została przekazana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. P. wpłata egzekucyjna w kwocie [...] zł. Zgromadzony materiał dowodowy w ocenie Organu potwierdza również, że w dniu 13 sierpnia 2013 r. na rachunek egzekucyjny Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. P. zostały przekazane środki finansowe przez dłużnika zajętej wierzytelności -Bank Spółdzielczy w W. w kwocie [...] zł tytułem realizacji zajęcia. W związku z powyższym Organ uznał, że na obecnym etapie postępowania brak jest możliwości stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Odnosząc się do podnoszonych zarzutów przedawnienia przedmiotowych należności Organ wskazał, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, Skarżący występował w charakterze pracodawcy, zatrudniając pracowników, zgodnie z art. 4 ust. 1 i 3 obowiązującej w okresie prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 89 nr 25 poz.137) ubezpieczeniu społecznemu podlegali wszyscy pracownicy, a obowiązek ubezpieczenia pracownika powstawał z dniem nawiązania stosunku pracy, natomiast wygasał z dniem jego ustania. Obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ciążył na zakładzie pracy, który czynił to z własnych środków za okres trwania ubezpieczenia społecznego każdego pracownika - art. 33 wspomnianej ustawy. W przypadku nieopłacenia w terminie składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, zgodnie z dyspozycją wyrażoną w art. 35 ust. 1 w/w ustawy podlegały one wraz z odsetkami za zwłokę ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Ten sam artykuł regulował również kwestię przedawnienia należności. W myśl ust. 3 należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Przedmiotowa ustawa obowiązywała do 31 grudnia 1998 r.

Od 1 stycznia 1999 r. zasady przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przy czym od 1 stycznia 2003 r. weszły w życie zmiany, wprowadzające wyraźny okres 10 letniego okresu przedawnienia. Zmiana przepisów, która nastąpiła od 1 stycznia 2003 r. nie dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek, które wygasły przed tą datą. Dotyczy natomiast wszystkich należności, które nie uległy przedawnieniu do 31 grudnia 2002 r. Należności te są więc w ocenie Organu wymagalne.

Przedawnienie należności powinno być ocenianie według stanu prawnego obowiązującego momencie faktycznego upływu terminu przedawnienia. Wynika to wprost z zasady legalizmu wymagającej, aby podstawą działania organów władzy publicznej był przepis prawny obowiązujący momencie podejmowania czynności przez te organy, tj. w tym przypadku, w momencie ustalenia upływu terminu przedawnienia.

Tym samym w ocenie Organu, na mocy obecnie obowiązujących przepisów Zakład był i jest uprawniony do dochodzenia zaległości z tytułu składek, za okres od lipca 1994 r. do sierpnia 1994 r., od grudnia 1994 r. do maja 1995 r., jeżeli spełniają one warunki określone w obowiązujących przepisach.

Organ podniósł także, iż powyższe znajduje swoje potwierdzenie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r. (sygn. akt IIUZP 5/08) oraz z dnia 8 lipca 2008 r. (sygn. akt IUZP 4/08), gdzie Sąd uznał, że do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( Dz. U. z 2002r. nr 241 poz. 2074).

Organ podniósł także, iż wprawdzie od 1 stycznia 2012 r. okres przedawnienia należności z tytułu składek został skrócony do lat 5, ale dotyczy to przedawnienia należności, którego bieg rozpoczął się w dniu 1 stycznia 2012 r. lub później. Należy nadmienić, że ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), wprowadza przepisy przejściowe regulujące przedawnienie w przypadku, gdy jego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. Zgodnie z art. 27 w/w ustawy przedawnienie należności z tytułu składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej.

Organ zaznaczył, iż od 1994 r. Zakład podejmował czynności mające na celu realizację zaległości, przerywające jednocześnie bieg przedawnienia należności. Przedmiotowe zadłużenie dochodzone było w trybie egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z 1994 r. i 1995 r. Ponadto w tej sprawie przerwanie 5 letniego okresu przedawnienia nastąpiło w związku z zawartym układem ratalnym w dniu 19 sierpnia 1996 r. Po raz kolejny zadłużenie objęto postępowaniem egzekucyjnym w 1999 r. kierując tytuły wykonawcze do Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w L.. Przedmiotowe należności ponownie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych z 29 czerwca 2001 r., które nadal pozostają w realizacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. P.

Ponadto w dniu 15 listopada 2002 r., jak wskazał Organ, Skarżący złożył wniosek o restrukturyzację należności. Decyzja o wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego została wydana w dniu 31 stycznia 2003 r. przez Oddział ZUS w S. i objęła swym zakresem również należności za okres do 31 grudnia 1998 r. Zgodnie z art. 145 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz.1287) wszczęte postępowania egzekucyjne podlegają zawieszeniu do dnia wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji, a bieg terminu przedawnienia należności objętych restrukturyzacją ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego, do dnia wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji. W dniu 30 kwietnia 2004 r. została wydana decyzja o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego, a następnie zostało wznowione postępowanie egzekucyjne (uprzednio zawieszone z uwagi na wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego).

W/w czynności w ocenie Organu skutecznie przerwały 5 letni, a następnie 10 letni bieg przedawnienia należności, co uzasadnia dalsze ich dochodzenie.

Organ zauważył także, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (sygn. akt. V SA/Wa 662/08) został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 marca 2009 r. (sygn. akt II GSK 835/08), a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2009 r. (sygn. akt V SA/Wa 675/09) oddalił Pana skargę w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

W kwestii dopuszczalności wydłużenia terminu przedawnienia wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 lipca 2007r (I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18 poz. 266 w którym wyraził stanowisko, iż do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie.

W związku z powyższym do oceny przedawnienia należności z tytułu składek figurujących na koncie Skarżącego przyjęto przepisy aktualnie obowiązujące.

W obecnym stanie prawnym stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, w tym odsetki za zwłokę, koszty upomnienia i opłata dodatkowa mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a, który stanowi że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku całkowitej nieściągalności. Z uwagi na fakt, iż należności których dotyczy niniejsze postępowanie nie są należnościami z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, Organ wskazał, iż nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem wniosek o umorzenie należności z tytułu składek został rozpoznany w świetle przesłanek całkowitej nieściągalności, wyszczególnionych w art.28 ust.3 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

5. Nie zgadzając się w powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wywiódł skargę do tutejszego Sądu podnosząc, że najdłuższy okres przedawnienia wynosi 10 lat a w tej sprawie zbliża się do 20 lat. Skarżący podniósł, że składki zostały przedawnione w roku 2006, co potwierdził w wyroku WSA w Warszawie.

6. W odpowiedzi na zarzuty zawarte w skardze Organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

7. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola sądowa zaskarżonych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ten wynik, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze. zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.").

Wyjaśnić również należy, że zgodnie z art. 145 §1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję, może decyzję w całości lub części uchylić, stwierdzić jej nieważność w całości lub części lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Sąd nie ma natomiast możliwości umorzenia zadłużenia Skarżącego, ponieważ uprawnienie to jest zastrzeżone do kompetencji ZUS.

Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że winna ona zostać uchylona.

8. Na wstępie należy nakreślić ramy prawne sprawy.

Jest w sprawie niesporne, że należności będące przedmiotem postępowania dotyczą okresu 07-1994 r. - 08.1994 r. i 12.1994 r. - 05.1995 r. A zatem zaległości powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 1989r. Nr 25, poz.137 ze zm., dalej przywoływana jako "u.o.f.u.s.").

Zgodnie z art. 35 ust. 3 u.o.f.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

Ustawodawca przewidział w tej ustawie sytuacje, w których dochodzi do przerwania biegu przedawnienia i postanowił, że wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczyna biec na nowo, wydłuża się więc okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania całkowicie instytucji przedawnienia, ustawa określiła maksymalny okres przedawnienia.

Zgodnie z art. 35 ust. 4 zd. 2, u.o.f.u.s., składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne.

Ustawa powyższa została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej przywoływana jako: " u.s.u.s."), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r.

Ustaleniem wpływu zmian stanu prawnego na bieg terminu i inne cechy przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w sytuacji, gdy wymagalność i terminy płatności składek przypadały pod rządami ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, zajął się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 marca 2009 r. (sygn. II GSK 835/08). Uzasadniając orzeczenie w analogicznej sprawie Sąd wskazał: "Sąd I instancji stanął na stanowisku, że w opisanej sytuacji zastosowanie znajdują przepisy u.o.f.u.s., mimo uchylenia, z dniem 25 listopada 1998 r., art. 35 ust. 3 i ust. 4 tego aktu normatywnego przez art. 122 ust. 1 pkt 1 i art. 127 pkt 1 u.s.u.s.. Podstaw takiego poglądu Sąd I instancji upatruje w unormowaniu zawartym w art. 109 u.s.u.s." W konkluzji NSA uznał, iż "WSA dokonał błędnej wykładni art. 109 u.s.u.s., przyjmując, że odnosi się on do instytucji przedawnienia".

NSA podniósł, iż, regulacje ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązujące do 31 grudnia 2002 r. dotyczące przedawnienia nie odbiegały od tych, jakie zawierała ustawa o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 35 ust. ust. 3 i 4 tej ostatnio powołanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna a bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik, przy czym składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat.

Według pierwotnego brzmienia art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

W przytoczonym orzeczeniu NSA stanął na stanowisku, że uznanie, iż należności z tytułu składek uległy przedawnieniu najpóźniej w czerwcu 2006 r., gdyż upłynął 10-letni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 35 ust. 4 zdanie 2, ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, który to przepis miał zastosowanie do składek dochodzonych od dłużnika za okres lipiec – sierpień 1994 i grudzień 1994 – maj 1995, jest konsekwencją pominięcia w rozważaniach zmian stanu prawnego, jakie nastąpiły z dniem 1 stycznia 2003 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241 , poz. 2074 ze zm.). Po wprowadzonych powołaną ustawą zmianach art. 24 ust. 4 – 6 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu od dnia zawarcia umowy o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

Bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Bieg terminu przedawnienia przerywało ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczynał się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następowało po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.

Bieg przedawnienia terminu ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. Jak wynika z przytoczonych unormowań termin przedawnienia uległ wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia, w którym należności stały się wymagalne.

Bieg terminu przedawnienia uzyskał nowe cechy w zakresie podstaw przerwania i zawieszenia. Ustało również ograniczenie skutków przerwania terminu przedawnienia związane z upływem czasu od daty płatności składek i niemożnością dochodzenia należności.

NSA uznał także, iż należności, które nie uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. włącznie, podlegają nowym regułom przedawnienia obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. W uzasadnieniu swojego stanowiska NSA wskazał na kompetencję ustawodawcy do dowolnego regulowania kwestii przedawnienia roszczeń, w tym wydłużania terminu przedawnienia. Podniósł przy tym, iż nie wpływa to w żaden sposób na wysokość zobowiązania, która jest stała oraz że nie ma też podstaw do przyjęcia, że istnieje "prawo do przedawniania", które jako prawo nabyte dłużnika podlegałoby ochronie. Skoro w trakcie biegu terminu przedawnienia następuje jego wydłużenie przez ustawodawcę, należy stosować nowe przepisy, to jest nowy termin przedawnienia. Nie dochodzi tu do działania prawa wstecz, albowiem jak już zaznaczono zobowiązanie jest nadal to samo. Ustawodawca nie możne jedynie wydłużyć terminu przedawnienia roszczenia, który już upłynął. W takim wypadku dochodziłoby do działania prawa wstecz, albowiem wygasłe roszczenie "odżyłoby" na nowo.

W tym miejscu wskazać należy, iż w kwestii dopuszczalności wydłużania terminu przedawnienia wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 12 lipca 2007 r. (I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266), który zauważył że "prawo zmiany terminów przedawnienia jest, więc domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego". Do przytoczonego poglądu nawiązał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r. I UZP 4/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 17), w której przyjęto, iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074)". Z kolei w uchwale Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 r. II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), również uznano, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z 12 listopada 2007 r. I UK 147/07 (LEX nr 359577), w którym stwierdził, że "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione (tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia) w dniu 1 stycznia 2003 r.". Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 listopada 2006 r. III SA/Wa 2425/06 (LEX nr 328643) zauważył, że "z dniem 1 stycznia 2003 r., ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), wprowadzony został dziesięcioletni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej oznacza, że przedawnienie należności winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Okoliczność, że należność powstała przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie ma tu znaczenia. Z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymaga wyraźnego ustawowego odesłania.".

Konsekwencją przyjęcia powyżej przedstawionego stanowiska jest uznanie argumentacji Organu, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia.

9. W sprawie tej jednak zaskarżoną decyzję poddać należy kontroli nie tylko pod kątem zmian stanu prawnego, które następowały po dacie wymagalności składek. Istotne jest także rozważenie, czy i ewentualnie które należności z tytułu składek uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. Oznacza to konieczność odniesienia się do stanowiska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do przerwania biegu przedawnienia zgodnie z przepisami obowiązującymi do tej daty.

W tym miejscu Sąd zauważa, że zaskarżona decyzja nie poddaje się kontroli i ocenie czy zaszły okoliczności powodujące przerwanie względnie zawieszenie terminu przedawnienia, co jest niezbędne dla pełnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Akta sprawy bowiem nie zawierają żadnych dokumentów pozwalających na ustalenie przerwania, ew. zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W decyzji przywołano szereg środków, które Organy zastosowały, brak jest jednak dokumentacji w tym zakresie pozwalającej ocenić skuteczność podjętych czynności i zastosowanych środków, w konsekwencji zaś ich wpływ na bieg terminu przedawnienia należności za lata 1994-1995.

W zaskarżonej decyzji podniesiono, iż od 1994 r. Zakład podejmował czynności mające na celu realizację zaległości, przerywające jednocześnie bieg przedawnienia należności. Przedmiotowe zadłużenie dochodzone było w trybie egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z 1994 r. i 1995 r. Wskazać jednak należy, iż w aktach sprawy brak jest przedmiotowych tytułów wykonawczych.

Organ podniósł ponadto, że w tej sprawie przerwanie 5 letniego okresu przedawnienia nastąpiło w związku z zawartym układem ratalnym w dniu 19 sierpnia 1996 r. Brak jest jednak dokumentacji potwierdzającej zawarcie układu ratalnego, jak też wskazania na jaki okres układ ten zawarto, co czyni niemożliwym ustalenie czy i kiedy nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia.

W aktach brak jest także tytułów wykonawczych z roku 1999, jak też dokumentacji ilustrującej postępowanie restrukturyzacyjne.

Nie są jasne wywody Organu w zakresie zawieszenie biegu terminu przedawnienia w związku z decyzją o zakończeniu restrukturyzacji podczas gdy decyzji tej nie ma w aktach sprawy. Z uzasadnienia decyzji wynika jedynie, że w dniu 30 kwietnia 2004 r. w stosunku do Skarżącego została wydana decyzja o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego, jednak brak jest uzasadnienia wskazującego, że decyzja ta jest decyzją o zakończeniu restrukturyzacji, o której mowa w art. 145 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz.1287), tylko taka bowiem skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia.

10. Konkludując, wbrew twierdzeniom Organu nie sposób w oparciu o zgromadzony materiał ocenić czy i jakie czynności podejmowane w sprawie skutecznie przerwały 5 letni, a następnie 10 letni bieg przedawnienia należności, co uzasadniałoby dalsze ich dochodzenie.

Rozpoznając ponownie sprawę Organ winien zatem zgromadzić i ocenić cały materiał dowodowy pozwalający na zweryfikowanie kwestii przedawnienia.

11. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził w niniejszej sprawie naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy skutkując wadliwością rozstrzygnięcia, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.