Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 660/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6240 Zmiana  kategorii zdolności do służby wojskowej
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2006r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M.R. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie zmiany kategorii do służby wojskowej, I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] [...] z dnia [...] nr [...], II. określa, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ P.Miładowski TZ/


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z [...] r. Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w P. wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 29 ust. 2 i 5 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. nr 241, poz. 2416 z 2004 r. – dalej ustawa o powszechnym obowiązku obrony), rozpoznając wniosek M.R. skierowania do terenowej wojskowej komisji lekarskiej w celu zmiany kategorii zdrowia z "D" na "A" odmówił wydania skierowania. W uzasadnieniu Komendant WKU P. [...] podnosił, że art. 28 ust. 4 ustawy, który był podstawą wniosku dotyczy poborowych, a nie żołnierzy. Tymczasem [...] r. M.R. został przeniesiony do rezerwy. Organ nie widział potrzeby skierowania wniosku do wojskowej komisji lekarskiej, gdyż zgodnie z art. 29 ust. 5 omawianej ustawy takie skierowanie może nastąpić wyłącznie w przypadku istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych, a taka potrzeba nie zaistniała. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M.R., który zarzucał zaskarżanemu rozstrzygnięciu I-instancyjnemu naruszenie art. 61 § 1 i 3, art. 156 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 28 ust. 4, art. 46 ust. 3 pkt 6, art. 99 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony. Odwołujący wskazywał, iż wyraźnie jego wniosek opierał się na art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, a mimo to wniosek zakwalifikowany został jako wniosek złożony w trybie art. 29 ust. 2 tej ustawy. Nadto odwołujący podnosił, że treść art. 28 ust. 4 wyraźnie wskazuje, że komisje wojskowe nie są właściwe do rozpoznawania wniosków o zmianę orzeczeń powiatowych komisji lekarskich. Wniosek zatem strony powinien być przekazany organowi właściwemu bez badania jego zasadności. W ocenie odwołującego nie jest żołnierzem rezerwy, gdyż nie odbywał służby wojskowej. Do rezerwy został bowiem przeniesiony w trybie art. 46 ust. 3 pkt 6 ustawy według statusu istniejącego w chwili przeniesienia tj. jako poborowy. Rozpoznając odwołanie Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. decyzją z [...] r. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy podnosił, że orzeczeniem Powiatowej Komisji Lekarskiej nr [...] w P. z dnia [...] r. odwołujący został uznany za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju i otrzymał kategorię zdrowia "D". Od orzeczenia tego M.R. nie odwołał się. Konsekwencją tego było przeniesienie strony przez Wojskowego Komendanta Wojskowej Komisji Uzupełnień P. [...] do rezerwy bez odbycia czynnej służby wojskowej (art. 46 ust. 3 pkt 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony). W tych okolicznościach wniosek słusznie został załatwiony odmownie, bowiem zgodnie z art. 29 ust. 5 omawianej ustawy rezerwistę kieruje się do komisji lekarskiej jedynie wtedy, gdy istnieją potrzeby uzupełnieniowe Sił Zbrojnych. W ocenie organu odwoławczego taka potrzeba uzupełnieniowa w stosunku do osoby odwołującego nie występuje i kolejne badanie przez komisję lekarską stało się zbędne. Wbrew twierdzeniom też strony powiatowe komisje lekarskie nie są wyłącznie władne do badań rezerwistów, gdyż kompetencje te mają również wojskowe komisje lekarskie. Wsparciem dla tego rozumowania są postanowienia, rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Obrony Narodowej z 22 grudnia 2005 r. wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 43 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.R..

Skarżący zarzucał zaskarżonemu rozstrzygnięciu rażące naruszenie przepisów o właściwości skutkujące stwierdzeniem nieważności o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, rażące naruszenie art. 107 § 3 kpa, art. 104 kpa oraz art. 4 ust. 1, art. 46 ust. 2 pkt 6 i art. 99 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. W uzasadnieniu skarżący podnosił, że rozpoznane u niego przez Powiatową Komisję Lekarską schorzenie podlegało korekcji. W tych okolicznościach wobec ujawnionej poprawy stanu zdrowia strona zdecydowała się na skorzystanie z możliwości jaką daje art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Komisja lekarska nie oznaczyła swego adresu i w tych okolicznościach strona złożyła wniosek poprzez Komendanta WKU oczekując, że ten wniosek przekaże komisji. Tymczasem Wojewódzki Komendant Uzupełnień przeinaczył treść wniosku uznając, iż podlega trybowi określonemu w art. 29 ustawy. Skarżący podnosił, że nie ma statusu żołnierza rezerwy. W tych okolicznościach skoro sprawę rozpoznał organ, do którego nie był skierowany wniosek oraz któremu nie przysługiwały kompetencje do oceny dopuszczalności bądź zasadności wniosku skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji. Nadto skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. wniósł o jej oddalenie, a w odpowiedzi na wezwanie sądu o ustosunkowanie się do wniosku strony o rozpoznanie w trybie uproszczonym, w terminie przez sąd zakreślonym wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w tym trybie (pismo z [...] r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym: po pierwsze gdy skarżony akt dotknięty jest wadą nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 kpa albo z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, a powtóre gdy strona zgłosi wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożenia wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W okolicznościach danej sprawy, zgodnie z wolą stron sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, gdyż zachodzą przesłanki, o których mowa w przywołanym wyżej przepisie.

Analizując treść skargi przyjąć należy, że zasługuje ona na uwzględnienie. Generalnie w myśl art. 26 z zastrzeżeniem zawartym w art. 29 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony określenie zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich. Wyjątek dotyczy m.in. sytuacji, w której nie urzęduje powiatowa komisja lekarska oraz w stosunku do żołnierzy rezerwy. Takie ujęcie przepisów pozwalałoby wniosek strony zmierzający do zmiany przyznanej już kategorii zdolności do służby wojskowej nadać sprawie bieg w trybie określonym w art. 29 ustawy gdyby nie uprawnienie wynikające wprost z treści art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, zgodnie z którym ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej może być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Ze sformułowania tego wynika, że komisja lekarska jest umocowana do podejmowania także z urzędu np. w trybie nadzoru w dowolnym czasie, czynności zmierzających do zmiany orzeczenia co do przyznanej kategorii zdolności do służby wojskowej. Z treści tego przepisu wynika też, że powiatowa komisja w I instancji i wojewódzka komisja w drugiej jest kompetentna do orzekania w każdym czasie, a szczególnie wtedy gdy w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Komisje te były zatem uprawnione i właściwe do rozpoznania także skierowanego wyłącznie do nich wniosku strony. Wbrew zatem wywodom organu orzekającego nie miało miejsca złożenie wniosku skarżącego do powiatowej komisji lekarskiej jako organu niewłaściwego, o którym mowa w art. 65 kpa. Jeżeli strona wyraźnie wskazuje, iż żąda rozpoznania sprawy w trybie o jakim mowa w art. 28 ust. 4 omawianej ustawy, precyzując powody, dla których wniosek złożyła w siedzibie Wojskowej Komendy Uzupełnień korzystając niejako z pośrednictwa WKU, to takiemu wnioskowi Wojewódzki Komendant Uzupełnień winien nadać żądany przez stronę bieg. Taka procedura nie pozbawia terenowych organów administracji wojskowych prawa do skutecznej ingerencji w wynik takiego postępowania. Otóż zgodnie z ust. 2 art. 28 ustawy o powszechnym obowiązku obrony od orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej przysługuje zarówno poborowemu jak i wojskowemu komendantowi uzupełnień odwołanie do wojewódzkiej komisji lekarskiej. Zresztą orzeczenie I-instancyjne może być zmienione przez wojewódzką komisję lekarską również z urzędu, jeżeli zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. Regulacje zawarte w art. 28 wprowadzają szereg mechanizmów zabezpieczających prawidłowość podejmowanych przez "cywilne" komisje lekarskie orzeczeń. Także członkom powiatowych komisji lekarskich przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu od jej orzeczeń. Przedstawiony wyżej mechanizm pozwala zatem wojskowemu komendantowi uzupełnień zgłaszać swoje poglądy i uwagi również co do zasadności wywołanego wnioskiem trybu postępowania przed powiatowymi i wojewódzkimi komisjami lekarskimi w warunkach, które w jego ocenie winny uzasadniać wyłącznie tryb określony w art. 29 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Mało tego wojskowy komendant uzupełnień jako strona postępowania administracyjnego jest uprawniony do wywiedzenia skargi do Sądu Administracyjnego na wadliwy tok procedowania względnie nie spełniające jego oczekiwań ostateczne orzeczenie wojewódzkiej komisji lekarskiej. Jak widać także i procedura przed "cywilnymi" komisjami lekarskimi podlega w konsekwencji także sądowoadministracyjnej weryfikacji.

Wsparciem dla tego rozumowania są także przepisy wykonawcze do omawianej ustawy o powszechnym obowiązku obrony w tym rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 marca 2000 r. (Dz.U. nr 16, poz. 205) w sprawie komisji lekarskich i komisji poborowych oraz wynagradzania za udział w ich pracy oraz aktualnie obowiązującego w tej materii rozporządzenia Rady Ministrów z 24 stycznia 2006 r. (Dz.U. nr 18, poz. 142). Obydwa wymienione akty normatywne przewidują możliwość działania komisji nie tylko podczas poboru a zgodnie z § 4 ust. 2 ostatniego z wymienionych rozporządzeń przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej może w uzasadnionym wypadku zarządzić posiedzenie komisji po upływie terminu określonego w § 3 (termin określony w wojewódzkim planie poboru), jeżeli zaistnieją okoliczności o których mowa w art. 28 ust. 4 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Takie samo uprawnienie w omawianych sytuacjach przysługuje zgodnie z § 5 także przewodniczącemu wojewódzkiej komisji lekarskiej. Tych ostatnich regulacji w sposób wyraźny nie zamieszczono w rozporządzeniu Rady Ministrów z 6 marca 2000 r., ale dokonując analizy i dekodując zawartą w omawianym rozporządzeniu normę prawną przyjąć należy, że nowe rozporządzenie niejako doprecyzowało poprzednią regulację. Za takim rozumowaniem przemawia także wykładnia celowościowa i systemowa.

Tymczasem wbrew czytelnym intencjom strony organ niewłaściwy w rozumieniu postanowień art. 28 ustawy o powszechnym obowiązku obrony do rozpoznania wniosku zadecydował, iż wnioskowi nada tryb określony w art. 29 ustawy. Ma rację skarżący, że w tych okolicznościach doszło do naruszenia art. 156 § 1 pkt 1 kpa, gdyż stronę rozpoznał organ, do którego nie był kierowany wniosek naruszając art. 61 § 1, 3, 4 kpa. Nadto w istocie organ podjął decyzję bez podstawy prawnej. Żaden bowiem przepis prawa nie przyznaje wojewódzkim komendantom uzupełnień uprawnień do rozstrzygania w formie decyzji o tym czy należy nadać dalszy bieg wnioskowi o zmianę orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej. Wszczęcie postępowania i nadanie mu biegu niezgodne z jego dosłowną treścią i wydanie rozstrzygnięcia w kwestii nie należącej do zakresu i przedmiotu sprawy określonych treścią wniosku o wszczęcie postępowania narusza także normy zawarte w art. 144 i 107 § 3 kpa. Naruszenia te nastąpiły niezależnie od poglądu czy skarżący jest żołnierzem rezerwy w rozumieniu art. 99, a w konsekwencji także art. 29 ust. 1 pkt 3. Takie postępowanie organu rażąco naruszając omawiane wyżej reguły skutkują z mocy art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 kpa stwierdzeniem nieważności decyzji organów obu instancji i podjęcia rozstrzygnięcia jak w pkt 1 sentencji. O wykonalności orzeczenia Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/P. Miładowski

MZ