Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 192/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14, art. 3 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 2 pkt 2 i 4
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 25 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Grosińska - Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 maja 2021 roku sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak: [...]. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania B.G., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. znak: [...] w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z [...] r. Prezydent Miasta Ł. odmówił B.G. przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz A.G. od 1 października 2020 r., argumentując że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, iż zachodzi dwumiesięczna bezskuteczność egzekucji, bowiem bieżące i zaległe zobowiązania alimentacyjne na rzecz A.G. zostały przez dłużnika zaspokojone w całości.

W odwołaniu od powyższej decyzji B.G. zakwestionowała ustalenia organu I instancji w zakresie bezskuteczności egzekucji, w sytuacji gdy od grudnia 2019 r. dłużnik W.G. nie dokonał żadnej wpłaty tytułem bieżących alimentów. Odwołująca wskazała, że egzekucja komornicza alimentów od dłużnika W.G. została rozpoczęta w 2014 r., ale z powodu niemożności wyegzekwowania bieżących i zaległych alimentów przez kancelarię, na jej wniosek egzekucja została przeniesiona (i jest kontynuowana) do Kancelarii Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.-Ś. (...), M.S. pod sygnaturą [...], ponieważ ta zajęła Księgę Wieczystą lokalu mieszkalnego dłużnika alimentacyjnego W.G. W ten sposób kwota zaległych alimentów została przyłączona do licytacji w/w lokalu. Odwołująca podniosła, że do grudnia 2018 r. pracowała w firmie A i jej dochody nie pozwalały na ubieganie się o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Do 2018 r. zadłużenie alimentacyjne urosło do kwoty 37.539,20 zł. Od grudnia 2018 r. decyzją Sądu, odwołująca pełni funkcję zawodowej specjalistycznej rodziny zastępczej i pobiera alimenty z Funduszu Alimentacyjnego. W tym samym roku doszło do drugiej - przybitej licytacji lokalu dłużnika alimentacyjnego, a we wrześniu 2019 r. do podziału pieniędzy z licytacji dla wierzycieli dłużnika W.G.. W wyniku tego podziału otrzymała w grudniu 2019 r. zwrot zaległych alimentów z ustawowymi odsetkami w wysokości 38.383,03 zł. Była to kwota, która narosła do grudnia 2018 r. od czasu rozpoczęcia egzekucji. Fundusz Alimentacyjny również w wyniku tego podziału otrzymał zwrot pieniędzy na poczet świadczeń wypłaconych dzieciom: J. i A. G., do września 2019 r. Po otrzymaniu od komornika przelewu zaległych alimentów odwołująca udała się do Kancelarii M.S. celem upewnienia się, że egzekucja nadal będzie kontynuowana i zapewnienie takie otrzymała. Od grudnia 2019 r. dłużnik W.G. nie dokonał żadnej wpłaty tytułem bieżących alimentów (przez ten okres fundusz alimentacyjny wypłacał świadczenie dla dzieci, więc należności wierzyciela alimentacyjnego - A.G., były w całości zaspokojone, ale nie przez dłużnika - tylko przez państwo polskie), tym bardziej więc dziwi uzasadnienie odmowy wypłaty świadczenia, które opiera się na piśmie wystawionym przez Kancelarię 20 października 2020 r. W związku z zaistniałą sytuacją odwołująca złożyła w Kancelarii Komorniczej prowadzącej egzekucję alimentów, pismo z prośbą o zajęcie stanowiska w tej sprawie, poprosiła o przedstawienie przez Kancelarię potwierdzenia jakiejkolwiek wpłaty bieżących alimentów przez W.G. będącej dowodem zaspokojenia wierzycieli - dzieci A. i J. G.

Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm. – dalej w skrócie "k.p.a."), art. 2 pkt 2 i 11, art. 9 ust. 1 - 4b oraz art. 15 i art. 18 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 808 z późn.zm. – dalej w skrócie "ustawa"), art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn.zm. – dalej w skrócie "u.ś.r."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 9, art. 2 pkt 2 i pkt 11 ustawy, a następnie wyjaśnił, że nie jest dopuszczalne zastosowanie w przypadku świadczenia z funduszu alimentacyjnego wyjątku określonego dla potrzeb konkretnej osoby. Aby ubiegać się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz zachować do nich prawo, należy posiadać status osoby uprawnionej, tj. osoby na rzecz, której prowadzona jest egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentowania ma zastosowanie wówczas, gdy podmiot uprawniony do uzyskiwania tych środków, nie otrzymuje ich od zobowiązanego. Z wnioskiem o świadczenie z funduszu alimentacyjnego uprawniony ma prawo wystąpić w sytuacji dwumiesięcznej bezskutecznej egzekucji alimentów. Bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Kolegium zauważyło, że wnioskiem z 25 sierpnia 2020 r. B.G. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A.G. na okres świadczeniowy 2020/2021, do wniosku załączając m. in. zaświadczenie Komornika Sądu przy Sądzie Rejonowym dla Ł. – Ś. w Ł. z 25 sierpnia 2020 r. o bezskuteczności egzekucji alimentów od W.G. na rzecz A.G.. Organ I instancji w związku z faktem, iż z zaświadczenia komornika załączonego do wniosku wynikały niejasne informacje: egzekucja bezskuteczna "tak", a jednocześnie wskazano, iż na rzecz wierzyciela alimentacyjnego w roku 2019 wyegzekwowano kwotę 38.932,69zł i wskazano stan zadłużenia na rzecz wierzyciela 0,00zł, wystąpił do tego Komornika o nadesłanie jednoznacznego zaświadczenia o bezskuteczności. Odpowiadając na w/w wezwanie zaświadczeniem z 20 października 2020 r. Komornik Sądowy dla Ł.-Ś. w Ł. potwierdził, iż egzekucja bezskuteczna jest od stycznia 2020 r. Rozpatrując powyższy wniosek organ I instancji uznał jednak, iż egzekucja jest skuteczna i decyzją z [...] r. będącą przedmiotem niniejszego postępowania - odmówił B.G. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz A.G. na okres od 1 października 2020 r.

Zdaniem Kolegium ze stanowiskiem organu I instancji, co do braku w niniejszym przypadku bezskuteczności egzekucji nie można w pełni się zgodzić, ponieważ z przedstawionego zaświadczenia Komornika z 20 października 2020 r. wprost wynika, iż egzekucja jest bezskuteczna od stycznia 2020 r. (spłata przez dłużnika alimentacyjnego zaległości określonych na daną datę (na grudzień 2019 r.) nie oznacza zaprzestania prowadzenia postępowania egzekucyjnego alimentów bieżących.

Kolegium nadmieniło, że o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie przyznania B.G. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2020 r. przesądza fakt, iż nie spełnia ona przesłanki do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem dochód na osobę w jej rodzinie wyliczony na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przekracza kryterium dochodowe wynikające z art. 9 ust. 2 ustawy. Przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, a uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w tejże ustawie. Ustawodawca wyraźnie określił warunki przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz zasady jego wypłaty. Przywołując w następnej kolejności regulacje art. 2 pkt 4, 5, 5a ustawy i art. 3 pkt 1 u.ś.r. organ odwoławczy podkreślił, że rodzina B.G. składa się z 3 osób. W roku bazowym 2019 B.G. (wnioskodawca) uzyskała dochód opodatkowany w wysokości 17.490,45zł (dochód pomniejszony o należny podatek i składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne zweryfikowany na podstawie danych o dochodach z Ministerstwa Finansów oraz danych z ZUS) oraz dochód nieopodatkowany z tytułu wyegzekwowanych alimentów na dzieci J.G. i A.G. w wysokości 38.932,69zł (oświadczenie wnioskodawcy z 25 sierpnia 2020 r., zaświadczenie Komornika o wyegzekwowanych kwotach, wydruk potwierdzenia dokonania 5 grudnia 2019 r. przelewu od Komornika Sądowego dla Ł. –Ś. w Ł. na kwotę 38.383,03 zł). Dochodów powyższych nie można uznać jako dochodów utraconych, bowiem nie spełniają definicji dochodu utraconego, a wprost z definicji stanowią dochód. Z treści przepisów dotyczących dochodu zarówno wynikających z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jak i ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że do dochodu zalicza się wyłącznie składniki tego dochodu osiągnięte, a więc rzeczywiste, co oznacza wyłącznie dochody, w tym alimenty, faktycznie otrzymane. Tym samym rodzina uzyskała dochód w wysokości 56.423,14zł, co czyni miesięczny dochód w wysokości 4.701,93 zł, a to czyni dochód na osobę w wysokości 1.567,31 zł. W niniejszej sprawie nie ma możliwości zastosowania normy art. 9 ust. 2a ustawy i przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości proporcjonalnej do przekroczenia kryterium dochodowego, bowiem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza 900,00 zł o kwotę wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym. W sytuacji jaka ma miejsce w tej sprawie, gdy warunki do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie są spełnione należało odmówić B.G. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A.G.. W tym przypadku stosowanie przepisów nie oznacza ani bezduszności organów ani braku zrozumienia, ale wynika z obowiązującego porządku prawnego i działania w granicach prawa, do czego organy zobowiązane są w myśl art. 6 i 7 k.p.a. Wobec powyższego Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B.G. wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, podnosząc zarzuty naruszenia:

1) przepisów prawa materialnego - art. 2 pkt 11, art. 9 ust. 1, 2a, 2b, 3 w zw. z art. 20 ust. 1 i 2, art. 2 ust. 2, 11 i ust. 18 pkt. a-i ustawy w zw. z art. 3 ust. 1 pkt c u.ś.r., przez niewłaściwe niezastosowanie i nieuprawnione zrównanie alimentów bieżących z alimentami zaległymi stanowiącymi dług alimentacyjny.

2) przepisów postępowania - art. 7, 7a § 1, 15, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie i dwukrotne rozpoznanie sprawy przy innych ustaleniach faktycznych i podstawie prawnej, co narusza zasadę dwuinstancyjności.

W uzasadnieniu skargi jej autorka przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania i wskazała, że wśród ustawowo zdefiniowanych przesłanek brak jest odzyskania długu alimentacyjnego w postaci - jak je za ustawą zdefiniował Sąd Rejonowy - zaległych alimentów, co musi oznaczać, że ich wypłata nie była uzyskaniem dochodu, co pozbawia wywody SKO legalności, czyli zgodności z ustawą. Podobnie - idąc tropem art. 2 ustawy- sprawa przedstawia się na gruncie art. 3 u.ś.r., gdzie w ust. 3 wskazuje się "inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych" w tym alimenty. SKO odwołuje się tu do orzeczeń sądów, ale nie dostrzega logiki przywołanego zapisu, która w oczywisty sposób dotyczy świadczeń okresowych (w rozumieniu ustawy o Funduszu - bieżących), które służą w zgodzie z art. 128 i 133 k.r.i.o. zaspokajaniu bieżących potrzeb uprawnionego. Wypłacone kwoty po licytacyjne w oczywisty sposób nie są alimentami wpłaconymi przez zobowiązanego, stanowią dług za lata 2014-2019, co wydaje się być nieodparcie logicznym, nie są zatem świadczeniami bieżącymi. SKO nie wyjaśniło jaką to podwójną pomoc uzyskałam - w jakim i za jaki okres, nadto jakie były uzasadnione potrzeby córki w rozumieniu przepisów o alimentach z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W sytuacji, gdy bezsporne jest, że ojciec nie świadczył nigdy alimentów na rzecz dzieci J. i A., gdy przez to musiały znosić niedostatek a organ nawet nie badał - jakie niespełnione potrzeby z przeszłości zaspokoiło przyznanie zaległych alimentów, gdy w istocie dzieci karane są za próby odzyskania należności, zaskarżona decyzja jawi się jako niesłuszna i wadliwa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

W związku z zarządzeniem Sędziego z 13 kwietnia 2021 r., pismem z 21 kwietnia 2021 r. organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Pismem z 28 kwietnia 2021 r. skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. - w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Sąd kontrolując w zakreślonych wyżej granicach legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. stwierdził, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym ich usunięcie z obrotu prawnego.

W rozpatrywanej sprawie analogicznie, jak w sprawie zakończonej wyrokiem tutejszego Sądu z 7 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 193/21, mocą którego uwzględniono skargę J.G. (syna skarżącej w niniejszej sprawie) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. w przedmiocie odmowy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest rozumienie bezskuteczności egzekucji alimentów na rzecz córki skarżącej A.G. oraz zaliczenie wyegzekwowanych alimentów do dochodów w roku bazowym.

Co do oceny przesłanki bezskuteczności egzekucji skład orzekający w niniejszej sprawie przychyla się do poglądu zaprezentowanego w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Zgodnie z obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 2 pkt 2 ustawy gdy mowa o bezskuteczności egzekucji oznacza to w szczególności egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Bezskuteczność egzekucji jako przesłanka przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznacza sytuację, w której dłużnik nie uiszcza alimentów, jak i nie ma prawnej możliwości wyegzekwowania od niego takich należności. Chodzi więc o taki stan, kiedy nie jest możliwe uzyskanie w żaden prawnie dopuszczalny sposób należności z majątku dłużnika (co istotne w niniejszej sprawie: zarówno do zaległych jak i bieżących zobowiązań alimentacyjnych) i w związku z tym konieczna jest pomoc finansowa państwa osobom uprawnionym.

Z akt sprawy wynika, że egzekucja alimentów na rzecz córki skarżącej jest ponownie bezskuteczna od stycznia 2020 r. (zaświadczenie Komornika z 20 października 2020 r.). Prawidłowo Kolegium przyjęło, że spłata przez dłużnika alimentacyjnego zaległości określonych na daną datę (na grudzień 2019 r.), nie oznacza zaprzestania prowadzenia postępowania egzekucyjnego alimentów bieżących, co w przypadku skarżącego i jego dłużnika alimentacyjnego ma właśnie miejsce.

Odnosząc się zaś do sposobu zaliczenia kwoty wpłaconej w grudniu 2019 r. na rzecz córki skarżącej i syna J.G. (z tytułu egzekucji zaległych należności alimentacyjnych) skład orzekający zwraca uwagę, iż jest świadomy występowania w orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżnych poglądów na ten temat i jednocześnie przyjmuje jako własne stanowisko przedstawione w uzasadnieniu wyroku Naczelnego sądu Administracyjnego z 21 lipca 2020 r., I OSK 3225/19.

W kwestii dochodu i jego obliczania ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w art. 2 pkt 4 odsyła do przepisów ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111). Stosownie do art. 3 pkt 1 litera c) tiret 14 u.ś.r., za dochód uważa się, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym alimenty na rzecz dzieci.

Ustawodawca uwzględniając w definicji dochodu zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych również środki uzyskane z tytułu alimentów na rzecz dzieci nie dokonał jakiejkolwiek ich dywersyfikacji z uwagi na okres, za jaki zostały wypłacone. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w punkcie V podpunkcie 9 uzasadnienia wyroku z 10 grudnia 2002 r., P 6/02 (OTK-A 2002/7/91), normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. Należy zatem sięgnąć do zasad wykładni, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele, funkcje regulacji prawnej. Sądy winny stosować Konstytucję wprost - kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe - wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją; w pierwszym rzędzie, spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją - zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (uzasadnienie wyroku TK z 8 listopada 2000 r., SK 18/99, OTK 7/00, s.1273).

Zatem w tak rozumianym kontekście systemowym należy dokonać analizy roli i charakteru świadczeń alimentacyjnych, zasądzonych od jednego z rodziców na rzecz dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Przepis art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, sformułował treść obowiązku alimentacyjnego, którym jest dostarczanie uprawnionemu przez zobowiązanego środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Stosownie zaś do art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba, że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie jego kosztów utrzymania i wychowania. Przeznaczeniem środków utrzymania jest zapewnienie uprawnionemu mieszkania, ogrzewania, oświetlenia, wyżywienia, odzieży, itp., a także opieki lekarskiej, lekarstw, pielęgnacji w chorobie (por. wyrok SN z 19 maja 1975 r., III CRN 55/75, OSN 1976, nr 6, poz.133). Natomiast treść obowiązku alimentacyjnego względem dziecka jest szersza, ponieważ obejmuje dostarczanie mu tego wszystkiego, co jest potrzebne do jego fizycznego i umysłowego rozwoju (uchwała SN z 6 lutego 1969 r., III CZP 129/68, OSN 1969, Nr 10, poz.170), a więc zapewnienie pielęgnacji i pieczy, odpowiedniego wykształcenia, przygotowania do życia w społeczeństwie, rozwijania zainteresowań kulturalnych i uzdolnień (zob. K. Pietrzykowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Komentarz, Warszawa 2015, s. 775). Jak stanowi art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Oznacza to, że świadczenia alimentacyjne służą zaspokajaniu usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, a ich wysokość uwarunkowana jest kosztami utrzymania (wyżywienie, mieszkanie, odzież, leczenie) i wychowania, a w odniesieniu do dzieci również kosztami pielęgnacji, opieki, dbałości o fizyczny i intelektualny rozwój.

Świadczenia alimentacyjne służą zaspokajaniu głównie potrzeb bieżących, których wysokość może być określana w wyroku sądu powszechnego, w ugodzie zawieranej przed tym sądem lub w drodze dobrowolnej umowy stron. Świadczenia alimentacyjne w swej istocie stanowią świadczenia cykliczne, wypłacane regularnie co miesiąc celem zaspokojenia bieżących potrzeb dzieci, kosztów ich utrzymania. Taki też charakter tych świadczeń należy mieć na uwadze, analizując treść art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 14 u.ś.r. Oznacza to, że w skład dochodu wchodzą alimenty na rzecz dzieci we wskazanym rozumieniu, otrzymywane w roku bazowym, a nie alimenty rozumiane jako spłata długu alimentacyjnego za poprzednie lata, jako że w tym ostatnim wypadku przyjęte rozumienie przedmiotowego elementu dochodu pozostawałoby nie do pogodzenia z konstytucyjnie chronioną zasadą sprawiedliwości społecznej i równości wobec prawa. Przy czym kwota otrzymana z tytułu jednorazowej spłaty długu alimentacyjnego niejednokrotnie może nie być wcale przeznaczona na zaspokojenie bieżących potrzeb dzieci i kosztów ich utrzymania, lecz na pokrycie długów powstałych w okresie, w którym dłużnik alimentacyjny nie wywiązywał się ze swojego obowiązku alimentacyjnego. Wobec tego do dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 14 u.ś.r. w zw. z art. 2 pkt 4 tej ustawy, wlicza się uzyskane w danym roku kalendarzowym kwoty tytułem alimentów, będące wynikiem bieżącego regulowania zobowiązań alimentacyjnych, czy też skapitalizowanej formy wypłaty rat alimentacyjnych za bieżący (dany) rok. Zatem kwota wyegzekwowanych zaległych alimentów za poprzednie lata nie może być w całości doliczona do dochodu w roku, w którym zostały one wyegzekwowane. Przy ustalaniu dochodu może być uwzględniona tylko ta część alimentów, która - zgodnie z tytułem wykonawczym - przypada na dany rok.

Odmienna wykładnia art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14 w zw. z art. 3 pkt 2 u.ś.r. pozostawałaby w sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) i zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Jeżeli bowiem wierzyciel alimentacyjny wystąpił w obronie swych praw na drogę legalnego postępowania sądowego, a następnie egzekucyjnego, nie mając wpływu na możliwość zaspokojenia swej wierzytelności na bieżąco ani też na czas, w którym dojdzie do wyegzekwowania zaległych alimentów, to nie może być dotknięty sankcją w postaci pozbawienia prawa do wnioskowanych świadczeń (w przedmiotowej sprawie świadczenia wychowawczego).

Wobec powyższego uwzględnienie całej kwoty alimentów otrzymanych przez skarżącą i jej rodzinę w grudniu 2019 r. przy obliczaniu przeciętnego dochodu tej rodziny w roku bazowym, stanowiło naruszenie prawa materialnego (art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14 w zw. z art. 3 pkt 2 u.ś.r.) oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.)., a w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, organy zobligowane będą przyjąć jako dochód kwotę faktycznie otrzymanych w 2019 r. alimentów, z wyłączeniem kwot zaległych. Dopiero tak ustalona kwota pozwoli na ustalenie i ocenę, czy spełnione jest kryterium dochodowe przewidziane w analizowanej ustawie.

Dodatkowo zauważyć należy, iż w toku postępowania nie wyjaśniono jaką kwotę otrzymali wierzyciele alimentacyjni w grudniu 2019 r: czy to było 38.383,03 zł (jak wynika z przelewu) czy jednak 38.932,69 zł (jak wynika z oświadczenia strony i pisma komornika).

Niezależnie od wyżej wskazanego uchybienia organy dopuściły się również innych, równie istotnych naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.).

Przy obliczaniu dochodu rodziny w roku bazowym pomniejszono dochód skarżącego o składki zdrowotne tylko z jednego źródła, a pominięto w tym zakresie kwotę składek zdrowotnych 234,99 zł, uiszczoną w związku z zatrudnieniem u poprzedniego pracodawcy. Kwota ta jest ujęta w rozliczeniu w 2019 r., chociaż prawdopodobnie wiąże się ze stosunkiem pracy, który ustał w 2018 roku. Zatem zamiast pomijać ją milczeniem organ powinien wyjaśnić czy można ją uwzględnić w roku bazowym.

Następnie, z treści odwołania wynika, że rodzina skarżącej składa się z 4 osób: skarżąca, jej córka A., jej syn J. oraz dziecko A., dla którego skarżąca jest rodziną zastępczą. Tymczasem organy obu instancji przyjmowały, że rodzina skarżącej składa się z 3 osób. Kwestia ta wymaga bezwzględnie wyjaśnienia, bowiem ma decydujący wpływ na wyliczenie przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny skarżącej osiągniętego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Ponadto, nie ustalono czy z tytułu sprawowania pieczy zastępczej skarżąca otrzymuje wynagrodzenie i ewentualnie jaka jest jego wysokość, co także ma znaczenie dla prawidłowego obliczenia dochodu rodziny.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane na skutek nieprawidłowej wykładni art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 14 w zw. z art. 3 pkt 2 u.ś.r., a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio determinowało treść obu decyzji z naruszeniem prawa procesowego, co też przełożyło się na niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy uwzględnią przedstawioną wykładnię prawa materialnego oraz przeprowadzą postępowanie administracyjne odpowiadające wszystkim wymogom procedury administracyjnej z poszanowaniem praw strony.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

dc