Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 427/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-08-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant specjalista Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2021 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z [...] marca 2021 r. znak [...], którą odmówiono J. T. umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych przez Wójta Gminy R. na rzecz trojga dzieci strony w kwocie wynoszącej na dzień wydania decyzji 24 410,69 zł.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Postępowanie o umorzenie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego toczyło się na wniosek J. T. z [...] lutego 2021 r., który wskazał, że jego sytuacja spełnia przesłanki uwzględnienia wniosku wynikające z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej: u.p.u.a.). Jest on bowiem osobą niepełnosprawną z orzeczoną sądownie niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Utrzymuje się z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Ma zdiagnozowane nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową, cukrzycę insulino zależną, przeszedł udar mózgu oraz trzykrotnie zawał serca, wymaga stałej kontroli lekarskiej, przyjmowania leków oraz stosowania diety. Zajęcie komornicze renty powoduje, że pozostające środki finansowe nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb, na leki i rehabilitację. Oświadczył, że płaci dzieciom alimenty bieżące.

W postępowaniu przeprowadzono [...] marca 2021 r. wywiad środowiskowy (na żądanie strony – telefonicznie).

Decyzją z [...] marca 2021 r. Wójt Gminy R. odmówił wnioskowanego umorzenia na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 u.p.u.a. Organ ustalił, że wyrokami Sądu Rejonowego w S. wydanymi w latach 2008 i 2014 strona została zobowiązana do płacenia alimentów na troje dzieci. W okresie od [...] lipca 2010 r. Komornik Sądowy w S. prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne i w związku z bezskuteczną egzekucją, od [...] października 2010 r. do [...] maja 2017 r. Wójt Gminy R. wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Zaległość z tego tytułu na dzień złożenia wniosku o umorzenie wynosi 24 410,69 zł i wzrasta każdego dnia o odsetki ustawowe za opóźnienie. Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że J. T. ma 61 lat, jest kawalerem, zamieszkuje w domu jednorodzinnym należącym w połowie do niego a w drugiej połowie do zamieszkującej w tym samym domu jego byłej konkubiny, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dłużnik utrzymuje się z renty chorobowej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym z ZUS, których wysokość do wypłaty, po potrąceniu komorniczym w kwocie 872,74 zł, wynosi 797,30 zł. Strona w styczniu 2021 r. otrzymała wyrównanie świadczeń za okres 1 grudnia 2019 r. - 31 grudnia 2020 r. w kwocie 4 124,57 zł (zaświadczenie z ZUS z [...] marca 2021 r.). Dłużnik korzysta ze świadczeń pomocy socjalnej, w tym w październiku 2020 r. oraz w styczniu 2021 r. otrzymał zasiłek specjalny celowy na opał w wysokości po 400 zł każdy. Strona oświadczyła, że miesięczne wydatki wynoszą: zakup leków - 100 zł miesięcznie, zakup rozpałki i drzewa - 400 zł (w styczniu 2021 r. kwota ta pokryta została z zasiłku na zakup opału), zakup żywności (nie był w stanie określić kwoty). Nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem domu, gdyż wszystkie opłaty reguluje współwłaścicielka. Nie był w stanie udokumentować kwot alimentów bieżących, które płaci dzieciom, a oświadczenia trojga dzieci tego faktu nie potwierdzają. Dzieci dłużnika to osoby dorosłe (dwie córki w wieku po 28 lat, syn 25 lat- wszyscy od wielu lat pracujący, na własnym utrzymaniu). Ustalono, że dłużnik ma duże problemy zdrowotne, jest niezdolny do samodzielnej egzystencji od 30 listopada 2019 r. na okres dwóch lat, leczy się z powodu chorób kardiologicznych, cukrzycy, przeszedł trzykrotnie zawał serca oraz udar mózgu.

Zdaniem organu pierwszej instancji, nie wystąpiły podstawy do umorzenia zaległych należności alimentacyjnych ani w części, ani w całości. Nie zostały spełnione przesłanki umorzenia częściowego z art. 30 ust. 1, bowiem – co ustalono na podstawie informacji z [...] marca 2021 r. od Komornika Sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne – w okresie od 25 października 2011 r. do 12 lutego 2021 r. wyegzekwował on od dłużnika 72 648,34 zł, jednak nawet w najkrótszym wymaganym przez art. 30 ust. 1 u.p.u.a. okresie trwającej od prawie 10 lat egzekucji dłużnik nie wpłacił komornikowi pełnej kwoty alimentów zasądzonych wyrokiem sądowym (od 1 czerwca 2010 r. do 7 lutego 2013 r. miesięczna wysokość alimentów wynosiła 750 zł, natomiast od 8 lutego 2013 r. do 31 maja 2017 r. – 1 050 zł miesięcznie). Przesłanką samodzielną bądź dodatkową do umorzenia częściowego na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.u.a. nie jest natomiast, jak wskazał organ, nawet trudna sytuacja finansowa lub zdrowotna dłużnika. Zobowiązania alimentacyjne rodziców wobec dzieci mają charakter obligatoryjny, o umorzeniu można mówić tylko w zupełnie wyjątkowych przypadkach, tj. gdy brak możliwości zwrotu wypłaconych świadczeń ma charakter obiektywny, niezależny od dłużnika, zaś w przedmiotowej sprawie taka wyjątkowa sytuacja nie zachodzi. Dłużnik alimentacyjny utrzymuje się z renty chorobowej, korzysta z pomocy społecznej, nie ponosi żadnych wydatków związanych z utrzymaniem domu, a trwająca egzekucja komornicza prowadząca do częściowego zajmowania dochodów nie stanowi uzasadnionego argumentu dla umorzenia spłaty pozostałej części zadłużenia. Strona ma z czego zaspokoić potrzeby bytowe oraz wykupić leki, gdyż po potrąceniu komorniczym pozostaje jej część dochodu. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci przez wiele lat. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z rodziców na podatników. Rozważając przesłanki umorzenia organ ma obowiązek rozważyć nie tylko interes strony ale i interes społeczny, a także uwzględnić, że to na rodzicach ciąży podstawowy obowiązek zapewnienia opieki i utrzymania dziecka, a pomoc państwa ma charakter dodatkowy. Dłużnik alimentacyjny powinien mieć też świadomość dochodzenia przez państwo zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Zdaniem organu pierwszej instancji, sytuacja zdrowotna dłużnika jest trudna, jednak dysponuje on środkami finansowymi, aby kontynuować leczenie wobec czego organ nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie zobowiązania.

Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji złożył J. T.. Podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, niezdolną do samodzielnej egzystencji i nie jest w stanie wygenerować jakichkolwiek oszczędności. Wyjaśnił, że z art. 30 u.p.u.a. wynika, iż nie każdy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych należności, a decyzja w tym względzie ma charakter uznaniowy, choć nie dowolny. Organ powołał się tylko na fakty z wywiadu środowiskowego oraz z oświadczenia skarżącego, natomiast jego obowiązkiem było zbadanie rzeczywistych potrzeb skarżącego i ocena możliwości spłaty zadłużenia. Odwołujący się wskazał na treść preambuły do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wniósł o uwzględnienie okoliczności, które – w jego ocenie - przez organ zostały zupełnie pominięte. Wskazał, że nie uchyla się od realizacji ciążących na nim zobowiązań alimentacyjnych. Nie uwzględniono również do końca stanu faktycznego rodziny, tzn. tego, że pomimo niepełnosprawności (trzy zawały serca, nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, cukrzyca insulino zależna, przebyty udar mózgu) przez wszystkie lata niemal samodzielnie utrzymywał cały dom, tj. konkubinę i dzieci. Mimo tego wystąpiła ona o zasądzenie świadczeń alimentacyjnych, a on na takie postępowanie nie zareagował, choć nie poinformowała organu o dochodach uzyskiwanych z pracy za granicą. Cała sytuacja małżeńska (ślub wyznaniowy) wyczerpała go psychicznie do tego stopnia, że jego stan zdrowia bardzo się pogorszył i stale się pogarsza, jest obecnie niezdolny do samodzielnej egzystencji, wymaga rehabilitacji by nie doszło do kolejnego udaru lub zawału serca. Nie uwzględniono jego wysiłków do "unormowania sytuacji rodzinnej". Także organ wskazał, że sytuacja skarżącego jest bardzo trudna, a odmówił nawet rozłożenia zaległości na raty, podczas gdy zaległości będą rosły. Organ dokonał niepełnej analizy sytuacji życiowej skarżącego. Uzasadnienie decyzji oparte jest na niepełnych i częściowo błędnych przesłankach.

Zaskarżoną decyzją SKO w S. utrzymało rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w mocy. Ustaliło stan faktyczny sprawy identycznie jak organ pierwszej instancji i dokonało jego tożsamej oceny prawnej w świetle przesłanek z art. 30 u.p.u.a., które objaśniło, podkreślając uznaniowy (nie dowolny) charakter decyzji wydawanej na podstawie ust. 2 tego przepisu. Wskazało, że materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wystąpiły okoliczności pozwalające na zastosowanie ulgi. Wedle zaświadczenia Komornika Sądowego z [...] marca 2021 r. nie zostały spełnione przesłanki z art. 30 ust. 1, bowiem nawet w najkrótszym wymaganym okresie trwającej od prawie 10 lat egzekucji dłużnik nie wpłacił Komornikowi ani razu pełnej kwoty alimentów zasądzonych wyrokiem sądowym (od 1 czerwca 2010 r. do 7 listopada 2013 r. miesięczna wysokość alimentów wynosiła 750 zł, natomiast od 1 listopada 2013 r. do 31 maja 2017 r. wynosiły 1 050,00 zł miesięcznie). Egzekwowane kwoty oscylują w granicach około 500 zł do 2016 r. i około 700 zł lub 800 zł od 2017 r. do chwili obecnej. Odnośnie normy z art. 30 ust. 2 u.p.u.a. Kolegium wyjaśniło, że sytuacja skarżącego nie wyróżnia go na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, bowiem jest trudna ale nie wyjątkowa. W orzecznictwie wypracowano stanowisko, zgodnie z którym za wyjątkową sytuację nie może zostać uznana taka, która jest efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Nadto, zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W sprawie zaległość wraz z odsetkami na dzień złożenia wniosku o umorzenie wynosi 24 410,69 zł. Wnioskodawca utrzymuje się ze stałej renty z tytułu niezdolności do pracy, która w styczniu 2021 r. wyniosła 1 405,35 zł. Dokonywane są z niej potrącenia komornicze na kwotę 872,74 zł tytułem zaległych świadczeń alimentacyjnych i do wypłaty pozostaje kwota 797,30 zł. Zdaniem Kolegium, zgodnie z art. 2 pkt 4 u.p.u.a. oraz art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), a także po analizie przepisów art. 128, art. 130 i następne Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stwierdzić należy, że alimenty egzekwowane przez komornika z dochodu strony, a nie wpłacane dobrowolnie przez stronę, nie mogą pomniejszać dochodu. Należało więc przyjąć, że dochód J. T. to kwota 1 405,35 zł, a nie jak przyjął organ pierwszej instancji 797,30 zł. Nadto, w styczniu 2021 r. organ rentowy wypłacił stronie wyrównanie w wysokości około 4 000 zł, a dzieci strony wskazały że nie ponosi on żadnych alimentów na ich rzecz, ponieważ są osobami dorosłymi i pracującymi. Strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada nikogo na utrzymaniu. Koszty utrzymania domu, w którym zamieszkuje i jest współwłaścicielem, ponosi była konkubina będąca współwłaścicielką domu. Zadeklarowane wydatki strony zostały przez organ pierwszej instancji ustalone prawidłowo, a nadto strona korzysta z pomocy społecznej. Wnioskodawca nie określił miesięcznych wydatków na zakup żywności i innych potrzebnych artykułów, nie wskazał jaka kwota jest potrzebna na rehabilitację, a oświadczył jedynie, iż oczekuje w kolejce na rehabilitację. Został uznany za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji od 30 listopada 2019 r. do 30 listopada 2021 r. i z tego tytułu wraz z rentą z tytułu niezdolności do pracy wypłacany jest mu dodatek pielęgnacyjny. Sytuacja zdrowotna wnioskodawcy niewątpliwie jest trudna z uwagi na szereg schorzeń, a kwota 24 410,69 zł należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu wypłaconych przez Wójta jest stosunkowo duża i jej spłata jednorazowa jest w sytuacji odwołującego niemożliwa do spełnienia, jednakże nie jest to powodem do jej umorzenia. Do powstania zadłużenia przyczynił się odwołujący nie płacąc zasądzonych alimentów, a zaległości w spłacie powstawały wcześniej przez szereg lat. Wnioskodawca pomimo trudnej sytuacji zdrowotnej ma stałe źródło utrzymania, a zaległości są regularnie egzekwowane przez Komornika. Pozostająca po egzekucji kwota renty oraz wypłacone wyrównanie powinny również zaspokoić potrzeby skarżącego odnośnie jego rehabilitacji. Niesłuszny jest zarzut, iż twierdzenia organu zawarte w uzasadnieniu decyzji są zbyt ogólne i nieprzekonujące.

Skargę na decyzję Kolegium złożył do sądu administracyjnego J. T., który zarzucił naruszenie: art. 7 K.p.a. oraz art. 30 ust. 2 u.p.u.a. przez ustalenie, że nie zaistniały przesłanki określone w tych przepisach, wskutek czego odmówiono mu umorzenia zaległości, co jest decyzją nieprawidłową. Skarżący powtórzył argumenty odwołania, dodając że obecnie płaci zaległe alimenty i nie uchyla się od obowiązku w tym zakresie. Wskazał, iż rozstrzygnięcie na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.u.a. ma charakter uznaniowy, a warunkiem wydania decyzji na tej podstawie jest szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Decyzja nie może mieć charakteru dowolnego. Skarżący dopatrzył się nieścisłości w stanowisku organów, które z jednej strony wskazały, iż jego sytuacja jest bardzo trudna i powinna wyróżniać się na tle innych dłużników alimentacyjnych, a z drugiej odmówiły umorzenia twierdząc, że ta sama sytuacja umożliwia regulowanie zobowiązań. Doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ jako przyczynę odmowy umorzenia wskazał niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci ustanowionego wyrokiem sądu, gdy tymczasem skarżący z tego obowiązku zawsze się wywiązywał zarówno przez dostarczanie środków utrzymania jak i osobistą pieczę nad małoletnimi dziećmi. Organ powołał się tylko na fakty z wywiadu środowiskowego oraz z oświadczenia skarżącego, natomiast jego obowiązkiem było zbadanie rzeczywistych potrzeb skarżącego w oparciu o ustawę o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz ocenę możliwości spłaty zadłużenia. Organ nie podjął czynności wyjaśniających w tym kierunku. Tymczasem trudna sytuacja dochodowa dłużnika alimentacyjnego jest aktualnie stanem niezależnym od niego. Faktem jest, że skarżący legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. zaliczającym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jego stan zdrowia jest zły oraz z powodu ciągłego stresu stale się pogarsza. Należy też uwzględnić wiek skarżącego, stwierdzoną niezdolność do pracy stanowiącą podstawę uzyskania renty, wykazane schorzenia oraz to, że jego umiejętności zawodowe wiążą się z wykonywaniem ciężkiej pracy fizycznej, dlatego jego możliwości zarobkowania są znikome. Sugerowana przez organ pierwszej instancji możliwość poprawy finansów przez podjęcie zatrudnienia wydaje się mało prawdopodobna. Również sytuacja rodzinna skarżącego przemawia za uznaniem, że powoduje ona znaczne pogorszenie możliwości spłaty zadłużenia. Wprawdzie posiada stały dochód w postaci renty w wysokości około 1 400,00 zł brutto, jednakże po wszystkich potrąceniach otrzymuje z tej kwoty około 800 zł, co nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb, w tym utrzymanie siebie i domu. Skarżący powinien przyjmować leki, których koszt to około 190 zł miesięcznie, jednak zrezygnował z tego w związku z brakiem środków finansowych na ich zakup. Ponosi koszty energii elektrycznej około 150 zł i wody około 100 zł miesięcznie. Sytuacja w jakiej znalazł się skarżący nie jest więc typową i nieodbiegającą od sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Oprócz niskich dochodów, co jak wskazuje organ dotyczy większości dłużników, w przypadku strony pozostaje jeszcze konieczność utrzymania dzieci wspólnie z nim zamieszkujących, jak też konieczność ponoszenia kosztów leczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji dodając, że w skardze podniesiono okoliczności wcześniej niewskazane, w tym ponoszenie opłat eksploatacyjnych za dom.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie umorzenia wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego. W rozstrzygnięciu decyzji wskazano jako jej podstawę art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. w sprawie pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808 ze zm.), dalej: u.p.u.a. W uzasadnieniu decyzji rozważono też przesłanki z art. 30 ust. 1 u.p.u.a. Organ pierwszej instancji jako podstawę decyzji wskazał art. 30 ust. 1 i 2 u.p.u.a.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Jak wynika z treści wniosku z [...] lutego 2021 r., skarżący wyraźnie wniósł o umorzenie (a nie rozłożenie na raty) należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Rozstrzygając w sprawie niniejszej należy mieć na uwadze kilka okoliczności.

Przede wszystkim tę, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest się w stanie utrzymać samodzielnie. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny, a wszelkie zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego są wyjątkiem i powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. Każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W konsekwencji, ściśle a nie rozszerzająco powinien być interpretowany przepis art. 30 ust. 2 u.p.u.a.

Po wtóre, wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje, gdy egzekucja wobec osoby, od której alimenty zasądzono, okazała się bezskuteczna w rozumieniu art. 2 pkt 2 u.p.u.a., tzn. gdy dłużnik alimentacyjny nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych alimentów. To zaś oznacza, że każdy dłużnik alimentacyjny znajduje się w sytuacji uzyskiwania niskich bądź nieuzyskiwania dochodów. A zatem zła sytuacja materialna jest cechą większości zobowiązanych, za których fundusz alimentacyjny wypłacał należności. Umarzanie należności tylko z powodu niskich bądź braku dochodów powodowałoby, że w ogóle nie można by zrealizować obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Instytucja zwrotu byłaby zatem instytucją martwą. Trafnie więc organy podkreśliły, że aby uzyskać umorzenie sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. W konsekwencji umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja ta nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego z powodu czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu.

Po trzecie, decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.u.a. ma charakter uznaniowy. Oznacza to rodzaj swobody decyzyjnej co do wyboru sposobu rozstrzygnięcia. Swoboda ta wyraża się w możliwości odmowy przyznania wnioskowanej ulgi nawet wówczas, gdy istnieją okoliczności obiektywne wskazujące na złą sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Sąd kontrolujący decyzję uznaniową jest zobowiązany sprawdzić, czy przed jej wydaniem organ dysponował niezbędnym i wystarczającym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. Innymi słowy, sąd kontroluje czy organ prawidłowo zrealizował reguły procesowe sformułowane w: art. 7 K.p.a. (zasada prawdy obiektywnej), zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; art. 77 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz art. 80 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Kontrola sądowa obejmuje również ocenę, czy organ odniósł się do zgromadzonego materiału dowodowego oraz przekonująco wyjaśnił przyczyny rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. Nie każde przy tym naruszenie przepisów procesowych powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji ale wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: P.p.s.a.

Po czwarte, zakres postępowania wyjaśniającego jest zdeterminowany przepisami prawa materialnego, te bowiem przesądzają o zakresie potrzebnych w sprawie ustaleń. To przepisy prawa materialnego określają przedmiot sprawy, a tym samym okoliczności mające znaczenie z punktu widzenia jej rozpoznania. W niniejszym przypadku takim przepisem jest art. 30 ust. 2 u.p.u.a.

Uwzględniając powyższe zasady należy wskazać, że zdaniem sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy okazał się wystarczający i niebudzący wątpliwości. Sprawę rozstrzygnięto dostatecznie i rozpatrzono wszystkie okoliczności, o których organ posiadał wiedzę na datę orzekania, a jednocześnie – wbrew zarzutom skargi – nie istniały podstawy do dalszego uzupełniania materiału dowodowego. Nie doszło do naruszenia zasad prowadzenia postępowania wyjaśniającego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Trafna jest konkluzja organu o braku podstaw do udzielenia skarżącemu wnioskowanej ulgi.

W szczególności ustalono wysokość zobowiązań skarżącego, jego aktualne dochody, stan zdrowia, ogólną sytuację finansową i życiową. Brak jest podstaw do kwestionowania rzetelności postępowania dowodowego i prawidłowości ustaleń stanowiących podstawę wydanych decyzji odmownych.

Zadłużenie na dzień złożenia wniosku ([...] lutego 2021 r.) wynosiło 24 410, 69 zł, a narastało co najmniej od 2011 r. (vide informacja Komornika z [...] marca 2021 r.), przy czym zobowiązanie do alimentacji wynikało z wyroków sądowych wydanych w latach 2008 i 2014. W żadnym miesiącu egzekucji komorniczej trwającej przez 10 lat nie wyegzekwowano pełnej kwoty alimentów, co generowało zadłużenie. Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu oględzin lekarskich do sprawy [...] wynika, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolności skarżącego do samodzielnej egzystencji zostało wydane w 2016 r. na trzy lata, a następnie przedłużone na dwa lata od 30 listopada 2019 r., czyli do 30 listopada 2021 r. (k. 3 i 4 akt adm.). Oznacza to, że w czasie co najmniej 2011-2016 (okres objęty zaświadczeniem Komornika o wyegzekwowanych wpłatach do momentu orzeczenia niezdolności do samodzielnej egzystencji) dłużnik alimentacyjny (skarżący) nie podejmował czynności, aby swoją sytuację zmienić. Nie wynika z akt, w szczególności z informacji Komornika, aby skarżący dobrowolnie dokonywał wpłat na fundusz alimentacyjny. Wobec tego zadłużenie wobec funduszu rosło, czego konsekwencją było powstanie obowiązku spłaty należności. Skarżący powyższych okoliczności nie podważył. Wskazał co prawda, że dbał o rodzinę, w szczególności dzieci, łożył na ich utrzymanie i przyczyniał się osobistym wysiłkiem do ich wychowania, a także oświadczył, że płaci bieżące alimenty, jednak w szczególności twierdzenia o dobrowolnym świadczeniu alimentów zasądzonych wyrokami nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Dobrowolnemu płaceniu alimentów zaprzecza informacja od Komornika (od 2011 r. egzekwującego należności wypłacone z funduszu) oraz oświadczenia trojga dorosłych dzieci skarżącego (syn-25 lat, córki – po 28 lat), które wskazały, że od dawna utrzymują się same (k. 24-26 akt adm.). Zaznaczyć też należy – co istotne w tej sprawie – że skoro dzieci skarżącego od dawna utrzymują się same, to należność główna przestała rosnąć, a to daje możliwość stopniowej spłaty zadłużenia. Z kolei przyczynianie się osobistym wysiłkiem do wychowania dzieci, czego organy ani sąd nie kwestionują, nie ma znaczenia w sprawie niniejszej jako okoliczność historyczna i wobec faktu, że dzieci skarżącego od co najmniej kilku lat są dorosłe, a także wobec istnienia w obrocie prawnym wyroków sądowych zasądzających alimenty (skarżący tego nie kwestionuje) oraz bezspornie wykazanego zadłużenia powstałego na skutek wypłat z funduszu alimentacyjnego.

Jak wskazano wyżej, trudna czy też wręcz zła sytuacja dochodowa dłużnika alimentacyjnego nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.u.a. Tym bardziej, że akurat w przypadku skarżącego w sprawie niniejszej zarówno w okresie orzekania przez organy administracyjne, jak i obecnie (orzeczenie niezdolności do samodzielnej egzystencji do 30 listopada 2021 r.) skarżący otrzymuje stały, choć niewysoki dochód w postaci renty i dodatku pielęgnacyjnego. Nie ulega wątpliwości, że rodzaj orzeczenia o niepełnosprawności wskazuje na poważne problemy zdrowotne strony, z powodu których pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy, a od 1 lutego 2017 r. także z uwagi na niezdolność do samodzielnej egzystencji (k. 15 akt adm.). Sąd tych okoliczności nie kwestionuje, podobnie jak i nie uczyniły tego organy. Nie może jednak ujść uwadze, że orzeczenie to ma charakter czasowy, zaś uzyskiwany od kilku lat stały dochód pozwala na comiesięczne, niewielkie ale jednak regulowanie zadłużenia, które – co należy przypomnieć – nie rośnie co do kwoty głównej.

Istotnie rację ma Kolegium stwierdzając, iż ustalając dochód skarżącego na potrzeby orzeczenia w przedmiocie umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego – wedle reguł ustawowych nie powinno się uwzględniać należności regulowanych tytułem zwrotu świadczeń wypłacanych z tego funduszu. Innymi słowy, nie mogą one pomniejszać dochodu. Wynika to z art. 2 pkt 4 u.p.u.a., który traktując o dochodzie na potrzeby tej ustawy odsyła do rozumienia dochodu wedle ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a w tej ustawie za dochód rozumie się dochód uzyskany ze źródeł wymienionych w art. 3 pkt 1 "po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób". W orzecznictwie zaś wskazuje się, że wszystkie inne należności niż świadczone przez osobę zobowiązaną na rzecz uprawnionego wedle ustawy K.r.o. (alimenty) nie mogą pomniejszać dochodu (tak np. II SA/Rz 449/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z drugiej strony ustawodawca nie wskazał jednak precyzyjnie, ani jakiego okresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, ani jak dokładnie ta analiza ma wyglądać pozostawiając pewną swobodę w tym zakresie organowi. Oznacza to, że należy również kierować się ogólnymi zasadami postępowania, a organ obowiązany jest uwzględnić i przeanalizować stan bieżący, aktualny. Co z kolei nie wyklucza uwzględnienia w ogólnej ocenie sytuacji dochodowej skarżącego faktu egzekucji komorniczej, wskutek której do dyspozycji pozostaje stronie miesięcznie kwota około 797 zł, ale i tego, że w styczniu 2021 r. wypłacono skarżącemu wyrównanie świadczeń rentowych w kwocie około 4 000 zł. To zaś prowadzi do wniosku, że żądanie umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jako złożone w lutym 2021 r. nie znajduje uzasadnienia także w sytuacji dochodowej skarżącego. Stałość dochodu (co najmniej do końca listopada 2021 r.), comiesięczna jego regularność i możliwość egzekwowania części należności a także dodatkowy dochód uzyskany w styczniu 2021 r. świadczą o tym, iż sytuacja dochodowa skarżącego nie jest na tyle zła, aby w chwili obecnej wymagała umorzenia spornych zaległości w jakimkolwiek zakresie (skarżący wnioskował o umorzenie w całości).

Skarżący nie wskazał również konkretnie wydatków, które uniemożliwiałyby mu zaspokojenie przynajmniej podstawowych potrzeb z kwoty 797 zł, która co miesiąc faktycznie pozostaje do jego dyspozycji. Na etapie orzekania przed organem pierwszej instancji oraz przed Kolegium deklarował (wywiad środowiskowy), że nie ponosi kosztów utrzymania domu (opłat eksploatacyjnych), którego jest współwłaścicielem, wydatkuje co miesiąc 100 zł na leki i 400 zł na zakup rozpałki i drewna, ponosi wydatki na żywność (bez wskazania kwoty) oraz nie starcza mu na finansowanie rehabilitacji. Należy jednak zauważyć, co trafnie podkreśliły organy, że skarżący korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, w tym ostatnio w styczniu 2021 r. otrzymał 400 zł na zakup drewna. Z kolei w wywiadzie wskazał, że oczekuje w kolejce na rehabilitację, a zatem – w ocenie sądu – będzie mogła być ona sfinansowana ze środków NFZ. Potrzeb związanych z dodatkowymi świadczeniami nie określił.

Niezasadnie, zdaniem sądu, skarżący zarzuca, że organ nie podjął wszelkich możliwych czynności aby jego sytuację wyjaśnić, co przyczyniło się do wydania błędnej i krzywdzącej go decyzji. Niezbędne wydatki bieżące oraz wydatki, które miałyby np. przyczynić się do poprawy jego sytuacji zdrowotnej, a których nie może ponieść, precyzyjnie powinien określić sam skarżący, bowiem to on sam zna najlepiej swoje potrzeby. Skarżący miał ku temu możliwość we wniosku o umorzenie zaległości, w wywiadzie środowiskowym, będąc zawiadomionym w trybie art. 10 § 1 K.p.a. (k. 38 akt adm.) czy nawet w odwołaniu, które zostało sporządzone już po zapoznaniu się z argumentacją decyzji odmownej organu pierwszej instancji. Natomiast okoliczności podniesione po raz pierwszy dopiero w skardze, przy – jak wyżej wskazano – istnieniu możliwości ich wcześniejszego wskazania, nie mogą mieć wpływu na ocenę legalności decyzji. Sąd kontroluje legalność decyzji na datę jej wydania. W sytuacji, gdy procedura administracyjna przed organami została przeprowadzona z zachowaniem uprawnień strony do czynnego udziału, a taka sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej, w szczególności gdy strona miała możliwość wypowiedzi, nie ma podstaw do podważania oceny organów uwzględniającej całą wiedzę posiadaną na etapie orzekania, w tym okoliczności wskazane przez samą stronę. Po raz pierwszy w skardze podniesiono fakt zakupu leków na kwotę 190 zł (wcześniej deklarowana kwota to 100 zł), z czego z powodu braku środków finansowych strona zrezygnowała, a także ponoszenie opłat eksploatacyjnych w związku z zamieszkiwaniem w domu, tj. 150 zł energia elektryczna i 100 zł woda. Jednak uwzględniając nawet i te kwoty w całości sąd zwraca uwagę, że ich suma nie przekracza kwoty 797 zł pozostającej po potrąceniu komorniczym (797 zł – (150+100+190 zł)=350 zł). Poza tym skarżący jest współwłaścicielem domu, zatem jest zobowiązany do partycypowania w opłatach eksploatacyjnych w części.

W odwołaniu podkreślono, że organ odmawia skarżącemu rozłożenia zaległości na raty. Należy jednak zwrócić uwagę, że przed rozpoznaniem odwołania do jego treści ustosunkował się organ pierwszej instancji wyjaśniając, że skarżący wcześnie wnosił kilkukrotnie o umorzenie zaległości, rozłożenie jej na raty, zaś obecnie procedowany wniosek o umorzenie jest szóstym z kolei. Większość wydawanych decyzji miała charakter odmowny, w tym jedna z nich była kontrolowana przez WSA w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 752/17 – sąd oddalił wówczas skargę od decyzji odmawiającej rozłożenia zaległości na raty. W polu widzenia sądu pozostaje również i to, że w 2018 r. rozłożono skarżącemu spłatę na raty – po 700 zł miesięcznie, jednak dłużnik zaprzestał ich regulowania. Poza tym w sprawie niniejszej wniosek z [...] lutego 2021 r. został wyraźnie sformułowany jako żądanie umorzenia należności w całości a nie rozłożenia należności na raty.

Należy też zwrócić uwagę na podstawę prawną wydanych orzeczeń: Wójta – art. 30 ust. 1 i 2 u.p.u.a. oraz SKO, które w rozstrzygnięciu wskazało art. 30 ust. 2 tej ustawy, zaś w rozważaniach zacytowało również art. 30 ust. 1 u.p.u.a. Jest to istotne, gdyż inne są przesłanki orzekania na tych dwóch podstawach: zgodnie z art. 30 ust. 1 u.p.u.a., organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 (należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia) ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.u.a. - organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Organy obydwu instancji bezsprzecznie ustaliły, że nie zachodzą przesłanki do orzeczenia tak na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.u.a. (rozważania jak wyżej), jak i na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.u.a., bowiem egzekucja wobec dłużnika nie była skuteczna nawet w najkrótszym okresie trzyletnim w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (vide informacja od Komornika Sądowego i ocena oraz ustalenia organów zawarte w uzasadnieniach wydanych decyzji, które sąd w całości podziela). Co prawda też obydwie podstawy prawne wskazują na właściwość różnych organów orzekających, bowiem ust. 1 stanowi o "organie właściwym dłużnika", co oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego (art. 2 pkt 9 u.p.u.a.), a ust. 2 stanowi o "organie właściwym wierzyciela", co oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (art. 2 pkt 10 u.p.u.a.), jednak w sprawie niniejszej organem tym w pierwszej instancji dla obydwu podstaw prawnych jest Wójt Gminy R. Dłużnik alimentacyjny posiada bowiem miejsce zamieszkania w R., a uprawnione osoby posiadały miejsce zamieszkania również w R. (vide k. 19 akt adm.) . Jak wskazał NSA w sprawie I OW 168/11 (orzeczenia.nsa.gov.pl), następcza zmiana miejsca zamieszkania przez wierzyciela nie ma wpływu na właściwość organu.

Reasumując, nie kwestionując trudnego położenia skarżącego, zarówno pod względem materialnym jak i zdrowotnym, wskazać trzeba, iż zaskarżone decyzje są prawidłowe. W rozpoznawanej sprawie w chwili obecnej nie występują okoliczności uzasadniające rozstrzygnięcie zgodne z oczekiwaniami skarżącego. Jeśli sytuacja skarżącego ulegnie zmianie w zakresie któregoś z ww. elementów, istnieje możliwość ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.