Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 508/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 35
journal: Dz.U. 2017 poz 657
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant spec. Iwona Hoga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2018 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] grudnia 2017r. Nr [...] Wojewoda [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) w zw. z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017 r. poz. 657) po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] września 2017 r., nr [...] orzekającą o jego wymeldowaniu z pobytu stałego w budynku nr [...] przy ul. [...] w [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie w sprawie było prowadzone na wniosek [...]. Po przeprowadzeniu postępowania Burmistrz Miasta doszedł bowiem do wniosku, że [...] opuścił trwale i dobrowolnie dotychczasowe miejsce stałego zameldowania, czym wypełnił ustawową przesłankę wymeldowania, wynikającą z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (dalej: ustawa o ewidencji ludności).

W odwołaniu od decyzji organu I instancji Pan [...], zarzucił naruszenie przepisów ustawy o ewidencji ludności oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). Podkreślił, że nie opuścił miejsca stałego zameldowania dobrowolnie, a został z niego siłą usunięty.

Po zapoznaniu się z aktami postępowania oraz treścią odwołania, Wojewoda [...] uznał, że nie stwierdzam podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji administracyjnej. Wyjaśnił, że przepisy prawa procesowego stanowiące podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, to przepisy k.p.a. w brzmieniu obowiązującym do 1 czerwca 2017 r. Zgodnie bowiem z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw, do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym.

Podstawą materialooprawną rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie był natomiast przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności, w myśl którego, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (właściwy ze względu na położenie lokalu), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 (posiadających tytuł prawny do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie zaś z art. 25 ust. 1 powołanej ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.

W niniejszej sprawie ustalono , że właścicielką budynku nr [...] przy ul. [...] w [...] jest [...]. Składając 20 lutego 2017 r. wniosek o wymeldowanie syna, wskazała, że [...] wyprowadził się z przedmiotowego domu w marcu 2013 r. Od tego czasu nie ma z nim żadnego kontaktu i nie wie, gdzie aktualnie przebywa. Wyprowadzając się wymieniony zabrał ze sobą wszystkie swoje rzeczy. Nie ma też kluczy do domu.

Pismem z 7 marca 2017 r. organ I instancji wystąpił z prośbą do Komisariatu Policji w [...] o sprawdzenie, czy [...] mieszka w domu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Z pisma policji z [...] marca 2017 r. wynika, że wymieniony nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania od 4 lat. Nie ustalono jednak jego aktualnego miejsca pobytu. Burmistrz Miasta [...] zwrócił się więc do Sądu Rejonowego w [...] o ustanowienie kuratora dla [...] nieznanego z miejsca pobytu. Sąd ustalił jednak jego obecne miejsce pobytu,

.: ul. [...] m. [...] w [...]. W wyniku powyższych ustaleń postępowanie sądowe zostało umorzone, a [...] pismem z 5 lipca 2017 r. - poinformowany o toczącym się postępowaniu administracyjnym. Dnia 17 lipca 2017 r. [...] złożył do niniejszej sprawy pisemne wyjaśnienia.

Oświadczył, że zaciągnął [...] marca 2012 r. kredyt hipoteczny na rozbudowę i remont domu nr [...] przy ul. [...] w [...] w zamian za otrzymanie udziału w jego własności. Jednak kwota kredytu okazała się niewystarczająca i za ostatnią transzę kredytu postanowił skupić się na pracach w swojej części domu. Od tego momentu zaczęło pomiędzy nim a wnioskodawczynią dochodzić do sporów i nieporozumień. Napięcie wzrosło do tego stopnia, że na początku 2013 r. [...] (jego brat) będąc w stanie nietrzeźwym, zmusił go do opuszczenia domu. [...] początkowo zamieszkał u przyjaciela, a później wynajął mieszkanie w [...]. Od tamtej pory wielokrotnie bezskutecznie próbował się porozumieć z matką. Zadeklarował, że jest gotowy ponownie wprowadzić się do przedmiotowego budynku, po umożliwieniu mu tego przez [...]. Podniósł, że nie zaciągałby kredytu hipotecznego na 30 lat, gdyby nie chciał mieszkać tam na stałe. Dodał też, w domu tym w dalszym ciągu znajdują się jego rzeczy, które nie zostały mu zwrócone. Z podanych wyżej przyczyn uznał, że nie ma podstaw do jego wymeldowania. Podniósł dodatkowo, że matka wprowadziła organ I instancji w błąd i naraziła na koszty, nie informując o jego miejscu pobytu, które znała Powinna być więc, jego zdaniem, obciążona kosztami postępowania. Na potwierdzenie swoich słów załączył do akt sprawy kserokopię umowy kredytu hipotecznego, postanowienia komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] oraz wyciąg z księgi wieczystej.

Pismami z 21 lipca 2017 r. i 7 września 2017 r. organ I instancji zwrócił się do [...] z prośbą o wyjaśnienie, czy podejmował kroki prawne w celu zamieszkania w budynku nr [...] przy ul. [...] w [...], a jeśli tak to jakie, czy posiada klucze do budynku i ma do niego swobodny dostęp oraz czy zamierza wrócić do miejsca zameldowania na pobyt stały, a jeśli tak, to kiedy i czy taki powrót uważa za możliwy. Z otrzymanej 31 sierpnia 2017 r. odpowiedzi wynika, że odwołujący nie posiada kluczy do domu i nie ma do niego swobodnego dostępu, lecz jest gotowy wrócić do miejsca zameldowania. Podkreślił, że został pozbawiony zamieszkania wbrew własnej woli. Jednak nie przedstawił żadnego dowodu na to, że podejmował kroki prawne mające na celu powrót do miejsca stałego zameldowania. Wniósł tylko o przesłuchanie swojej matki na powyższą okoliczność.

Wskazano także, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego do Urzędu Miasta [...] z własnej inicjatywy stawiły się i zostały przesłuchane w charakterze świadków, bez udziału stron postępowania, [...] (sąsiadka) oraz [...] (siostra [...]). Dodatkowo do organu I instancji wpłynęły pisemne oświadczenia [...] oraz [...] (sąsiadów), którzy wskazali, że [...] nie mieszka w miejscu stałego zameldowania od 3-4 lat. Dowody te zostały sporządzone z naruszeniem art. 79 k.p.a. i Wojewoda [...] nie uwzględnił ich przy podjęciu rozstrzygnięcia w sprawie.

Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i dyspozycję art. 80 k.p.a., Wojewoda [...] uznał, że [...] trwale i dobrowolnie opuścił budynek nr [...] przy ul. [...] w [...]. Tym samym spełnione zostały przesłanki wymeldowania wskazane w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Jak wynika z wyjaśnień stron postępowania oraz ustaleń policji, wymieniony opuścił ww. lokal na początku 2013 r. i nie powrócił do niego. Przedmiotowy dom nie jest już miejscem jego pobytu stałego, w którym skoncentrowane miałby sprawy rodzinne, osobiste i majątkowe. Zebrany przez organ I instancji materiał dowodowy jest spójny i tworzy logiczną całość, tym samym Wojewoda [...] dał mu wiarę i uznał za wystarczający do wydania rozstrzygnięcia. Sam odwołujący wskazał podczas postępowania wyjaśniającego, że mieszka aktualnie w [...] ze względu na rodzinne nieporozumienia. Nie ma też kluczy do domu matki i swobodnego do niego dostępu. Wprawdzie [...] kwestionuje dobrowolność opuszczenia miejsca stałego zameldowania, to jednak nie podjął żadnego skutecznego kroku prawnego i nie wykazał, że [...] uniemożliwiła mu zamieszkiwanie w spornym budynku. Tym samym należy uznać, w świetle przytoczonego wcześniej orzecznictwa sądowego, że odwołujący opuścił dobrowolnie miejsce stałego zameldowania. Biorąc zaś pod uwagę, że uczynił to na początku 2013 r., opuszczenie to nabrało trwałego charakteru.

Odnosząc się natomiast do zawartych w odwołaniu uwag [...], dotyczących odrzucenia przez Burmistrza Miasta [...] jego wniosku dowodowego o przesłuchanie [...] na okoliczność umożliwienia mu powrotu do budynku nr [...] przy ul. [...] w [...], organ wskazał, że odwołujący zwrócił się o ten dowód do organu I instancji w odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia, czy podejmował kroki prawne w celu powrotu do miejsca stałego zameldowania. Jednak to wymieniony powinien wskazać, czy takie kroki podejmował i że matka uniemożliwia mu powrót do budynku nr [...] przy ul. [...] w [...], czego nie uczynił. Niesłuszne są również zarzuty odwołującego co do uniemożliwienia mu zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, na mocy art. 10 k.p.a. Z akt sprawy bezspornie wynika, że organ I instancji taką możliwość mu zapewnił, wysyłając zawiadomienie z dnia 22 sierpnia 2017 r., które [...] odebrał 25 sierpnia 2017 r. osobiście. Ustosunkowując się natomiast do uwag dotyczących wniosku o obciążenie [...] kosztami postępowania cywilnego o ustanowienie dla niego jako osoby nieznanej z miejsca pobytu kuratora, zauważyć należy że kwestie te regulują przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i nie mają wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie.

Organ wyjaśnił dodatkowo, że instytucja zameldowania ma charakter wyłącznie ewidencyjny. Ewidencja ludności polega zaś na rejestracji danych o rzeczywistym miejscu pobytu osób, czyli służy jedynie zbieraniu informacji o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Oznacza to, że powinna odzwierciedlać istniejący stan faktyczny poprzez wskazanie aktualnego miejsca pobytu danej osoby. Dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a wpisem z ewidencji ludności niezbędne jest więc, aby organy meldunkowe mogły poprzez własne rozstrzygnięcia zastępować czynności, których nie podjął obywatel (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2003 r., sygn. akt V SA 3657/02). Nieodłącznym elementem systemu ewidencji ludności jest mechanizm wymeldowania, tj. formalnego usuwania informacji o zameldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan faktyczny. Instytucja zameldowania nie może służyć podtrzymywaniu fikcji przebywania w określonym lokalu. Posiadanie aktualnych informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia bowiem racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Obowiązek meldunkowy służy zarówno prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, jak i ochronie interesów samych zainteresowanych meldunkiem oraz ochronie praw osób trzecich.

Przeprowadzone postępowanie administracyjne wykazało jednoznacznie, że [...] nie zamieszkuje w miejscu zameldowania na pobyt stały i nie wykonał dotąd obowiązku meldunkowego, dlatego decyzję orzekającą o jego wymeldowaniu, jako słuszną i zasadną, należało utrzymać w mocy. Natomiast, na mocy art. 27 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, odwołujący ma obowiązek zameldować się w miejscu, w którym obecnie przebywa na pobyt stały lub czasowy, w zależności od charakteru pobytu. Jeśli zaś wróci i ponownie zamieszka w budynku nr [...] przy ul. [...] w [...], to będzie zobowiązany tam wykonać obowiązek meldunkowy. Zgodnie bowiem z powyższym przepisem, obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Pan [...], zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 35 ustawy o ewidencji ludności,

2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegającą na naruszeniu art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego zmierzającego do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy;

3. naruszeniu art. 10 kpa poprzez uniemożliwienie czynnego udziału w sprawie;

4. naruszenie art. 262 kpa poprzez brak jego zastosowania w sprawie.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Wojewody [...] i skierowanie sprawy do organu I instancji w celu właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego wg. norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że jego zdaniem, organ I instancji w sposób niedostateczny przeprowadził postępowanie dowodowe, czym organ naruszył art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Fakt, iż osoba nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana na pobyt stały nie zawsze oznacza jego opuszczenie w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności, z którym ustawodawca łączy obowiązek wymeldowania. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił dokładnie okoliczności podniesionych przez Skarżącego zwłaszcza, że były ku temu przesłanki ponieważ skarżący zainwestował kwotę 200 tyś zł w remont domu, biorąc na ten cel kredyt hipoteczny na 30 lat z zamiarem zamieszkiwania w przedmiotowej nieruchomości. Sygnalizował także, że z domu został usunięty siłą oraz znajdują się tam jego rzeczy, których do tej pory nie odebrał. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji nie wyjaśnił dostatecznie ww. okoliczności, które mają istotny wpływ na wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia, co jest wynikiem naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a oraz błędnej wykładni art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Pozostawienie swoich rzeczy wartych kilka tysięcy złotych świadczy o tym, że skarżący nie miał zamiaru opuszczenia lokalu, co podkreślał w korespondencji z organem I stopnia. W niniejszej sprawie nie można mówić o dobrowolnym opuszczeniu przez skarżącego lokalu, z którego został następnie wymeldowany. Okoliczność, iż opuszczenie lokalu nastąpiło wskutek konfliktów rodzinnych jest niesporna w sprawie, gdyż także organ II stopnia przyjął, iż skarżący został usunięty siłą z domu, dlatego opuszczenie lokalu nie może nosić cech dobrowolności tylko pod przymusem. Zatem rolą postępowania powinno być udowodnienie, że okoliczności sprawy wskazują na zamiar trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania, natomiast stan faktyczny wskazuje, iż skarżący gotowy jest zamieszkać jeśli zostanie mu udostępniony lokal.

Dodatkowo skarżący wskazał, że przed organem I instancji w piśmie z dnia 29 sierpnia 2017 r. zgłosił wniosek dowodowy w przedmiocie przesłuchania wnioskodawczyni [...] na okoliczność możliwości udostępnienia mu domu, z którego jest wymeldowywany m. in. z ww. względów. W konsekwencji organ odrzucił wniosek na podstawie art. 78 kpa. Tutaj należy zaznaczyć, że art. 78 § 1 kpa stanowi, że żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przesłuchanie [...] wydłużyłoby postępowanie. W tym kontekście należy wskazać na art. 78 § 2 kpa z którego wynika, że organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. Z powyższego wynika, iż przesłuchanie [...] mogłoby dostarczyć organowi I stopnia wielu informacji dot. sprawy, które pozwoliłoby na wykluczenie wszelkich wątpliwości w zakresie trwałego opuszczenia domu. Podkreślił także, że organ nie poinformował go o nieuwzględnieniu złożonego wniosku dowodowego, co przełożyło się na uniemożliwienie złożenia kolejnych wniosków dowodowych. W rezultacie organ naruszył art. 10 kpa, ograniczając w ten sposób czynny udział skarżącego w sprawie.

Ponadto skarżący podkreślił, że wskazał, że organy I i II instancji w uzasadnieniu swoich decyzji podkreślały, że z akt sprawy wynika, że skarżący nie występował do sądu powszechnego z powództwem posesoryjnym, co zostało potwierdzone przez samego skarżącego podczas prowadzonego postępowania administracyjnego. Taka interpretacja organów prowadziłaby w istocie do tego, iż organ administracji nie mógłby orzekać o wymeldowaniu przed upływem rocznego terminu określonego wart. 344 § 2 kc pomimo, iż zameldowany faktycznie mógł opuścić lokal trwale. Analogicznie byłoby w sytuacji gdy w wyniku wyroku posesoryjnego przywrócono posiadanie osobie, natomiast mogą bowiem zajść okoliczności świadczące o tym, iż dana osoba, przedmiotowy lokal opuściła dobrowolnie i opuszczenie to miało charakter trwały (por. wyrok NSA z dnia 9.05.2012 r., sygn. " OSK 299/11). Argumentacja taka była zastosowana przez NSA w wyroku z dnia 16 października 2013 r., sygn.: " OSK 1163/12.

Skarżący zwrócił również uwagę, że przy piśmie z dnia 17 lipca 2017 r. jak również w skardze na decyzję organu I stopnia podniósł, iż [...] powinna być obciążona kosztami postępowania sądowego prowadzonego przed Sądem Rejonowym w [...] o sygn.: "[...] RNs [...] w sprawie o ustalenie jego miejsca zamieszkania, ponieważ miejsce to było jej dobrze znane, gdyż jest ona stroną postępowania egzekucyjnego, w której obie strony uczestniczą. Na tę okoliczność został przedstawiony dowód z którego wynika, że jest jej znany adres zamieszkania skarżącego. Niestety organy nie uwzględniły argumentacji skarżącego w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd w toku kontroli zaskarżonej decyzji oraz - rozszerzając na podstawie art. 135 p.p.s.a. granice rozpoznania skargi - poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby ingerencję w moc obowiązującą kwestionowanych rozstrzygnięć na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. W tym zakresie kontrolowane decyzje w przedmiocie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego odpowiadają prawu. Nie stwierdzono zatem istnienia wad nieważności i wad wznowienia postępowania, jak również takich naruszeń prawa materialnego lub prawa procesowego, które miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia sprawy o stwierdzenie nieważności.

W pierwszej kolejności Sąd stwierdził bezzasadność zarzutów naruszenia prawa procesowego w zakresie wyjaśniania i ustalania stanu faktycznego sprawy o wymeldowanie z pobytu stałego.

Strona skarżąca sformułowała zarzuty naruszenia art. 7, art. 10 § 1, art. 77, 78 i 107§3 k.p.a. na tle przesłanek materialnoprawnych sformułowanych w art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (u.e.l.). Zarzuty te koncentrują się wokół wadliwego ograniczenia bazy dowodowej ustalania stanu faktycznego sprawy oraz błędnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie.

W ocenie Sądu kontrolowane organy ustaliły na podstawie prawidłowo zebranych i ocenionych dowodów w sposób pełny i wyczerpujący stan faktyczny w zakresie wszystkich przesłanek wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. A skarżący został prawidłowo pouczony o możliwości możliwość zapoznania się z aktami i składania dodatkowych wyjaśnień. Z akt sprawy bezspornie bowiem wynika, że organ I instancji taką możliwość mu zapewnił, wysyłając zawiadomienie z dnia 22 sierpnia 2017 r., które [...] odebrał 25 sierpnia 2017 r. osobiście.

Jeżeli chodzi o twierdzenie skarżącego, że organy poprzez pominięcie przeprowadzenia na jego wniosek dowodu z zeznań [...] zaniechały ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem wnioskowany świadek "posiadał informacje" na temat dobrowolnego, trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego przez skarżącego, to należy zauważyć, że fakt nieprzebywania w dotychczasowym miejscu pobytu, okoliczność konfliktu rodzinnego, która legła u podstaw opuszczenia domu, jak również fakt deklaracji skarżącego, że zamierza on powrócić do domu nie budzą wątpliwości. Powyższe wynika bowiem z wyjaśnień samego skarżącego.

Powyższe zarzuty procesowe zostały ściśle powiązane z zarzutami błędnej wykładni i błędnego zastosowania art. 35 u.e.l., które - na tle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy - okazały się również bezzasadne.

Zgodnie z treścią art. 35 u.e.l. właściwy organ wydaje decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się, zgodnie z art. 33 ust. 1 u.e.l. Z powyższego przepisu wynika, że warunkami decyzyjnego wymeldowania danej osoby są następujące przesłanki: 1) opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego; 2) trwałość opuszczenia miejsca pobytu stałego, rozumiana jako względnie utrwalony czasowo stan nieprzebywania w dotychczasowym miejscu pobytu; 3) dobrowolność opuszczenia, rozumiana jako zasadniczy brak nielegalnego przymusu fizycznego lub psychicznego; wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu może zostać także zamanifestowana w sposób dorozumiany (m.in. poprzez brak podejmowania działań zmierzających do przywrócenia dotychczasowego stanu rzeczy); 4) aktualność stanu nieprzebywania osoby wymeldowanej w dotychczasowym miejscu stałego pobytu w momencie orzekania organów ewidencyjnych; 5) brak podjęcia realnych i konkretnych czynności zmierzających do przywrócenia naruszonych praw własności lub posiadania (np. w trybach ochrony petytoryjnej lub posesoryjnej lub w trybie ochrony prawnokarnej), jeżeli opuszczenie miejsca pobytu było następstwem działań naruszających te prawa.

Jeżeli chodzi o zasadniczą przesłankę opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, to w tym zakresie należy wskazać, że fakt opuszczenia powyższego miejsca ma w zasadzie charakter obiektywny. W przedmiotowej sprawie kontrolowane organy bezspornie ustaliły, że skarżący opuścił miejsce pobytu stałego w 2013 r.,. Z akt sprawy wynika również, że opuszczenie to ma charakter trwały i aktualny, gdyż do momentu wydania kontrolowanego rozstrzygnięcia ([...] grudnia 2017 r.) pobyt w miejscu, z którego nastąpiło wymeldowanie, nie został przywrócony. Aktualnie skarżący wynajmuje mieszkanie w [...]. W takiej sytuacji przesłanka trwałości jest spełniona, nawet jeśli osoba wymeldowana deklaruje zamiar powrotu do miejsca, z którego została wymeldowania (por. np. wyrok NSA z dnia 10 maja 2007 r., II OSK 722/06; wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2013 r., II OSK 1713/11; wyrok NSA z dnia 5 lutego 2014 r., II OSK 2145/12).

Sąd nie ma również wątpliwości co do realizacji przesłanki dobrowolności opuszczenia mieszkania. Jakkolwiek przepis art. 35 u.e.l. nie ustanawia expressis verbis odrębnej przesłanki "dobrowolności" opuszczenia miejsca pobytu, to jednak mając na względzie dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych (w znacznej mierze ukształtowane na gruncie poprzedniego stanu prawnego) w przedmiotowej sprawie uwzględniono również tę przesłankę, uznając, że w świetle treści zeznań skarżącego, opuszczenie miejsca pobytu stałego w warunkach konfliktu rodzinnego i nagannych zachowań brata skarżącego miało de facto charakter dobrowolny. Dobrowolność ta została bowiem następczo potwierdzona poprzez brak działań prawnych, które miałyby odwrócić skutki rzekomego przymusu, który doprowadził do niedobrowolnego opuszczenia mieszkania.

W tym miejscu trzeba przypomnieć, że przesłanka dobrowolności ma wprawdzie charakter subiektywny (wolicjonalny), jednak jest ustalana w sposób zobiektywizowany i weryfikowana także poprzez ocenę działań, zaniechań lub zdarzeń, które są nastąpiły już po opuszczeniu miejsca dotychczasowego pobytu. Oznacza to po pierwsze, że przesłanka istnienia woli opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu może zostać uznana za spełnioną, jeśli osoba wymeldowana nie manifestuje następczo i wyraźnie, że opuszczenie miejsca pobytu nastąpiło wbrew jej woli, oraz nie podejmuje formalnych działań prawnych zmierzających do przywrócenia swojego pobytu w dotychczasowym miejscu. W takich sytuacjach brak powyższych działań należy traktować jako dorozumianą i następczą akceptację stanu trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu. Nie bez racji w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że nawet brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia w przedmiocie wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego czy fizycznego, to następcze trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania działań prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, albowiem osoba ta w sensie obiektywnym nie zamieszkuje już pod wskazanym adresem, a zatem stan faktyczny w zakresie miejsca pobytu jest sprzeczny ze stanem ujawnionym w ewidencji ludności (zob. np. wyrok NSA z dnia 20 maja 2016 r., II OSK 2065/14). Utrzymywanie stanu zameldowania w lokalu, w którym skarżący faktycznie nie przebywa, stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową, która jest sprzeczna z celem instytucji zameldowania, a przede wszystkim z jej rejestrowym (ewidencyjnym) charakterem (por. np. wyrok NSA z dnia 28 września 2016 r., II OSK 439/15; wyrok NSA z dnia 7 maja 2013 r., II OSK 2672/11; wyrok NSA z dnia 22 lutego 2013 r., II OSK 1996/11). Trzeba mieć zatem na uwadze, że jeżeli rzeczywistym zamiarem danej osoby jest stałe zamieszkiwanie w danym lokalu, który został przez nią opuszczony - choćby niedobrowolnie - to powinna ona podjąć we właściwym czasie określone środki prawne w celu przywrócenia stanu zgodnego z prawem w zakresie naruszonego prawa własności lub prawa posiadania (np. w postępowaniu cywilnym z zakresu ochrony posesoryjnej lub petytoryjnej lub w postępowaniu karnym). Rezygnacja z możliwości uruchomienia odpowiednich środków prawnych albo ich bezskuteczne wyczerpanie powoduje, że stan przymusu opuszczenia lokalu jako okoliczność negatywna dla wydania decyzji o wymeldowaniu zostaje "zneutralizowany", a przesłanka dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu - poprzez zaniechania osoby wymeldowanej oraz dorozumianą akceptację faktów dokonanych - zostaje następczo uznana za spełnioną. Ponieważ w przedmiotowej sprawie skarżący nie podejmował żadnych działań prawnych (w tym na drodze postępowania cywilnego lub karnego), dlatego należy przyjąć, że następczo i dobrowolnie zaakceptował stan nieprzebywania w lokalu, z którego został wymeldowany.

Nie można również zapominać, że przepis art. 35 u.e.l. musi być interpretowany w łączności z treścią art. 28 ust. 4 tej ustawy. Ten ostatni przepis stanowi, że zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Interpretacja oraz stosowanie przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu nie mogą zatem służyć kreowaniu stanu sprzecznego z rzeczywistym stanem faktycznym w zakresie istnienia i trwania faktu pobytu stałego lub czasowego danej osoby w określonym miejscu. Jeżeli zatem stan braku pobytu osoby wymeldowanej jest długotrwały (trwa np. - jak w niniejszej sprawie - ponad pięć lat), to - pomimo woli tej osoby w zakresie powrotu do miejsca byłego zameldowania - ustalenia w zakresie okoliczności związanych ze stanem wolicjonalnym wymeldowanego w momencie opuszczania mieszkania nie mogą prowadzić do podważania legalności decyzji, która prawidłowo deklaruje i ewidencjonuje fakt nieprzebywania danej osoby w miejscu dotychczasowego zameldowania. Decyzja o wymeldowaniu - mająca charakter ewidencyjny - nie niweczy ponadto prawa osoby wymeldowanej do ponownego zameldowania (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2016 r., II OSK 439/15).

Ustosunkowując się natomiast do uwag dotyczących wniosku o obciążenie [...] kosztami postępowania cywilnego o ustanowienie dla niego jako osoby nieznanej z miejsca pobytu kuratora, zauważyć należy, że kwestie te regulują bowiem przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych a zatem nie mają one wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy administracyjnej.

Mając na względzie wskazane wyżej argumenty i przesłanki, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a