Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 203/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 26 ust.3 art. 29 ust. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1230
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury - tekst jednolity.
article: § 7 ust. 2
journal: Dz.U. 2011 nr 217 poz 1292
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 października 2011 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej
article: art. 1 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 6
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 7
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Chromicka po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1146/13 ze skargi S. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na aplikację prokuratorską oraz aplikację sędziowską oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 11 października 2013 r., II SA/Wa 1146/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia S. F. na aplikację sędziowską i aplikację prokuratorską oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że kwestię odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej reguluje ustawa z 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1230 ze zm., zwanej dalej "KSSiP") oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 6 października 2011 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej (Dz. U. Nr 217, poz. 1292). W myśl art. 16 ust. 2 ustawy Minister Sprawiedliwości zarządza, w zależności od potrzeb kadrowych sądów i prokuratury, nabór na aplikację ogólną, sędziowską oraz prokuratorską i jednocześnie wyznacza limity miejsc na te aplikacje. Zgodnie zaś z art. 26 ust. 1 KSSiP, warunkiem ukończenia aplikacji ogólnej jest uzyskanie pozytywnych ocen ze wszystkich sprawdzianów i praktyk objętych programem nauczania. Dyrektor Krajowej Szkoły, stosownie do art. 26 ust. 2 KSSiP, w terminie 14 dni od dnia zakończenia aplikacji ogólnej, ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej listę klasyfikacyjną aplikantów. Lista zawiera imiona, nazwiska aplikantów, z podaniem liczby punktów uzyskanych przez każdego aplikanta w trakcie aplikacji ogólnej oraz liczby porządkowej, wskazującej jego miejsce na liście. W ust. 3 tego przepisu postanowiono, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów stanowiących sumę ocen uzyskanych przez aplikanta z zaliczonych sprawdzianów oraz łącznej oceny przebiegu praktyk. W przypadku równej liczby punktów uzyskanych przez aplikantów o kolejności decyduje suma punktów stanowiąca sumę ocen uzyskanych przez aplikanta ze sprawdzianów. Przepis art. 18 ust. 2 stosuje się odpowiednio. Na tej podstawie następnie Dyrektor Krajowej Szkoły, zgodnie z art. 29 ust. 2 KSSiP, wydaje decyzję w sprawie przyjęcia na aplikację sędziowską albo prokuratorską według kolejności umieszczenia kandydata na liście klasyfikacyjnej aplikantów, do wyczerpania limitu przyjęć na te aplikacje.

W dniu 12 października 2011 r. weszło w życie rozporządzenie z 6 października 2011 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej. Prawodawca nie zawarł w nim przepisów przejściowych nakazujących stosować dotychczasowe przepisy do spraw wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie nowej regulacji prawnej, lecz wprost w § 12 tego rozporządzenia określił, iż wchodzi ono w życie od 12 października 2011 r. Zatem, organ prawidłowo zastosował te przepisy jako obowiązujące w dacie orzekania. Stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia, cykl szkoleniowy zamyka sprawdzian wiedzy i umiejętności jej praktycznego wykorzystania z zakresu problematyki objętej danym cyklem szkoleniowym. Sprawdzian przeprowadza komisja sprawdzianowa w składzie od 3 do 5 osób, powoływana przez Dyrektora Krajowej Szkoły spośród wykładowców prowadzących zajęcia dla aplikantów (ust. 2). Do oceny sprawdzianu stosuje się odpowiednio § 5 ust. 1, 4 i 5 (ust. 1 - Oceny przebiegu praktyki dokonuje się w systemie punktowym w skali od 0 do 5 punktów, przy czym ocena stanowi wielokrotność 0,5 punktu. Do oceny dołącza się zwięzłe pisemne uzasadnienie; ust. 4 - Za uzyskanie pozytywnej oceny z praktyki uważa się uzyskanie co najmniej 2 punktów. Uzyskanie pozytywnej oceny jest równoznaczne z zaliczeniem praktyki; ust. 5 - Od dokonanej przez patrona praktyki oceny praktyki odwołanie nie przysługuje). Przepis § 6 ust. 5 określa, że przy ocenie sprawdzianu należy uwzględniać w szczególności: 1) prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i ich wykładni; 2) prawidłowość dokonanych ustaleń faktycznych; 3) prawidłowość konstrukcji projektu pisma procesowego lub decyzji i jej uzasadnienia; 4) poprawność argumentacji i zachowanie reguł językowych.

Aplikant, który nie zaliczył sprawdzianu, może przystąpić do sprawdzianu ponownie tylko raz, w terminie wyznaczonym przez Dyrektora Krajowej Szkoły (§ 7 ust. 2 rozporządzenia). W takim przypadku do sumy punktów uzyskanych ze wszystkich sprawdzianów, o której mowa w art. 26 ust. 3 KSSiP oraz § 8 ust. 4, wlicza się średnią arytmetyczną liczby punktów uzyskanych przez aplikanta ze sprawdzianu w obu terminach.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 26 ust. 3 KSSiP w zw. z § 7 ust. 2 rozporządzenia zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej bowiem sprawie podstawowe znaczenie ma sposób liczenia punktów, jakie uzyskał aplikant po zakończeniu aplikacji ogólnej, determinujący określenie jego miejsca na liście klasyfikacyjnej, a w szczególności ustalający liczbę zdobytych punktów ze sprawdzianu poprawkowego. Treść art. 26 ust. 3 zd. 1 ustawy na gruncie wykładni językowej nie budzi wątpliwości, bowiem o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta jedynie z zaliczonych sprawdzianów. Analiza § 6 ust. 4 w zw. z § 5 ust. 4 rozporządzenia prowadzi także do jednoznacznego wniosku, iż oceną zaliczającą jest ocena odpowiadająca co najmniej 2 punktom. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "z zaliczonych sprawdzianów" wskazuje, że do sumowania ocen należy brać pod uwagę tylko liczbę punktów zaliczających sprawdzian. Zatem, zastosowanie wobec skarżącego metody wyliczania średniej arytmetycznej liczby punktów uzyskanych przez aplikanta ze sprawdzianu wiedzy i umiejętności z jednego modułu tematycznego w obu terminach (z egzaminu niezaliczającego z 16 kwietnia marca 2012 r. i zaliczającego z 22 września 2012 r.) pozostaje w sprzeczności z powołanym przepisem ustawowym. Spowodowało to zaniżenie łącznej oceny punktowej i wadliwe umieszczenie skarżącego na liście klasyfikacyjnej aplikantów.

Wprawdzie postępowanie organu posiada oparcie w § 7 ust. 2 rozporządzenia, niemniej jednak przepis ten pozostaje w jawnej opozycji do art. 26 ust. 3 zd. 1. Naczelny Sąd Administracyjny w licznych wyrokach (przykładowo z 10 stycznia 2012 r., I OSK 2010/11, z 2 marca 2012 r., I OSK 1843/11, I OSK 2011/11 i I OSK 2092/11) podkreślał, że cyt. "przepisy rozporządzenia nie mogą zmieniać znaczenia przepisów ustawowych, co nie budzi najmniejszych wątpliwości zarówno w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto (...) za taką metodą ustalania ocen nie może przemawiać treść art. 52 pkt 2 KSSiP. Przepis ten stanowi delegację ustawową dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia wykonawczego. Zakres oraz szczegółowa treść upoważnienia dla Ministra, w szczególności konieczność jednolitej i obiektywnej oceny wiedzy i kwalifikacji aplikantów, nie oznacza, że Minister miał obowiązek określić taki system umieszczania aplikantów na liście klasyfikacyjnej, jaki został wywiedziony przez organ (...). Rozwiązania normatywne ustanowione przez Ministra nie mogą pozostawać w sprzeczności z rozwiązaniami przyjętymi w ustawie, gdyż godziłoby to w podstawowe zasady stanowienia aktów wykonawczych". NSA podkreślał także, iż "W praworządnym (art. 7 Konstytucji RP) i demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) nałożenie na stronę obowiązku lub ograniczenia przysługującego jej uprawnienia może nastąpić tylko na podstawie przepisu powszechnie obowiązującego. Jednocześnie, w orzecznictwie NSA od samego początku jego istnienia podkreślano, że obowiązku obciążającego stronę lub ograniczenia przysługującego jej uprawnienia nie można domniemywać, gdyż godzi to w bezpieczeństwo obrotu prawnego. System obowiązujących przepisów prawnych winien być czytelny dla jednostki, tak aby mogła ona racjonalnie pokierować swym postępowaniem. W szczególności nie można obciążać jej sankcją za niedopełnienie domniemywanego obowiązku, jeżeli obowiązek wprost wypływający z przepisu prawa – w tym wypadku z art. 26 ust. 3 KSSiP – został sformułowany inaczej. Organy władzy, w tym organy administracji publicznej nie mogą bowiem obarczać jednostki skutkami popełnionych przez siebie błędów, np. w procesie legislacyjnym".

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości przez Ministra Sprawiedliwości w drodze skargi kasacyjnej. Wyrokowi temu zarzucono obrazę prawa materialnego, tj.:

art. 26 ust. 3 KSSiP w zw. z § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 6 października 2011 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej poprzez błędną ich wykładnię polegającą na uznaniu, że do "sumy ocen uzyskanych przez aplikanta z zaliczonych sprawdzianów" nie można wliczać średniej arytmetycznej liczby punktów uzyskanych przez aplikanta ze sprawdzianu w terminie zwykłym i terminie poprawkowym,

art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. w zw. z art. 26 ust. 3 KSSiP w zw. z § 7 ust. 2 rozporządzenia oraz w zw. z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.; obecnie Dz. U. z 2014 r. poz. 1647, zwanej dalej p.u.s.a.), poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że organy administracyjne nie są zobowiązane do działania na podstawie i w granicach przepisów prawa; oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 26 ust. 3 i art. 29 ust. 2 KSSiP oraz w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez bezpodstawne przyjęcie, że sposób obliczenia sumy punktów uzyskanych przez S. F. miał wpływ na wynik sprawy przyjęcia go na aplikację sędziowską albo aplikację prokuratorską w sytuacji, kiedy taki sam sposób obliczenia sumy punktów stosowany był do wszystkich innych aplikantów aplikacji ogólnej.

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu tej skargi podniesiono, że zgodnie z art. 26 ust. 3 KSSIP "O kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów stanowiąca sumę ocen uzyskanych przez aplikanta z zaliczonych sprawdzianów oraz łącznej oceny przebiegu praktyk. W przypadku równej liczby punktów uzyskanych przez aplikantów o kolejności decyduje suma punktów stanowiąca sumę ocen uzyskanych przez aplikanta ze sprawdzianów. Przepis art. 18 ust. 2 stosuje się odpowiednio". Przepis § 7 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego stanowi natomiast, że "Aplikant, który nie zaliczył sprawdzianu, może przystąpić do sprawdzianu ponownie tylko raz, w terminie wyznaczonym przez Dyrektora Krajowej Szkoły. W takim przypadku do sumy punktów uzyskanych ze wszystkich sprawdzianów, o której mowa w art. 26 ust. 4 KSSiP oraz § 8 ust. 4, wlicza się średniej arytmetyczną liczby punktów uzyskanych przez aplikanta ze sprawdzianu w obu terminach". W ocenie Sądu I instancji między przytoczonymi przepisami istnieje jawna sprzeczność, ponieważ z art. 26 ust. 3 KSSiP wynika, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta "z zaliczonych sprawdzianów", a co za tym idzie, "do sumowania ocen należy brać pod uwagę tylko liczbę punktów zaliczających sprawdzian" (s. 8 uzasadnienia wyroku). Zdaniem organu z poglądem tym nie można się zgodzić, ponieważ pojęcie "sumy ocen uzyskanych przez aplikanta z zaliczonych sprawdzianem" nie jest tożsame z "liczbą punktów zaliczających sprawdzian". Sprawdzian zaliczony to sprawdzian: 1) zdany przez aplikanta w pierwszym terminie na co najmniej dwa punkty, 2) zdany przez aplikanta w drugim terminie na co najmniej dwa punkty, przy czym do określenia ostatecznej punktacji wyciąga się średnią arytmetyczną z liczby punktów uzyskanych w dwóch terminach. W ocenie Ministra Sprawiedliwości § 7 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego nie stoi w opozycji do art. 26 ust. 3 KSSIP, lecz uszczegóławiając sposób postępowania w przypadku zdawania przez aplikanta sprawdzianu w terminie poprawkowym, stanowi jedynie funkcjonalne uzupełnienie regulacji ustawowej. Rozstrzygnięcie pojawiających się różnych interpretacji oparte jest na określeniu zakresu znaczenia zwrotu "zaliczonych sprawdzianów". Niektórzy bowiem rozumieją go jako sprawdziany, na podstawie których aplikant został oceniony pozytywnie; inni zaś - jako wszystkie egzaminy, do których podchodził aplikant i niezależnie od oceny, jaką na ich podstawie uzyskał. Słowo "zaliczony" jest imiesłowem biernym od słowa "zaliczyć" bądź "zaliczać". Słownik języka polskiego, pod red. prof. M. Szymczaka, PWN, Warszawa 1995 (t. III, s. 922) przytacza kilka znaczeń słowa "zaliczyć": 1) stwierdzić, że ktoś, coś należy do jakiejś grupy (...), przyporządkować, zaklasyfikować coś do pewnej kategorii (...); 2) uznać coś za częściowe wykonanie czyichś zobowiązań, wliczyć coś w poczet czegoś (...) - w tym znaczeniu używa się określeń: "oskarżonemu zaliczono na poczet kary pozbawienia wolności areszt tymczasowy", "do czasu zatrudnienia zalicza się okres nauki". Słownik podaje także znaczenie środowiskowe, czyli: 3) uzyskać potwierdzenie dopełnienia obowiązków wymaganych podczas studiów w ciągu semestru, roku; także: potwierdzić dopełnienie tych obowiązków (...); W znaczeniu potocznym słowo to równoważne jest słowom: "odbyć", "odfajkować".

Analiza przywołanych znaczeń słownikowych wskazuje, że podstawowe określenie "zaliczonych sprawdzianów" obejmuje zatem wszystkie odbyte sprawdziany, bo one spełniają kryteria klasyfikacji, przyporządkowania lub częściowe wykonania zobowiązań - w tym wypadku obliczenia pozycji kandydata na liście klasyfikacyjnej. Oznacza to, że sformułowanie z ww. ustawy: "suma punktów stanowiąca sumę ocen uzyskanych przez aplikanta z zaliczonych sprawdzianów" obejmuje wszystkie sprawdziany do których aplikant przystąpił, a nie tylko zakończone pozytywnym wynikiem. Zauważyć należy, że pierwszy egzamin, zakończony negatywną oceną, jest tylko częściowym wykonaniem zobowiązania, jakim jest przystąpienie do sprawdzianu. Istniejące znaczenie potoczne - czyli oznaczające wyłącznie pozytywnie zakończone egzaminu - jest używane w znaczeniu środowiskowym przez studentów, ale powinno być stosowane wyłącznie w języku potocznym.

Ewentualne pojawiające się wątpliwości językowe - mimo braku takowych po stronie Ministra Sprawiedliwości, o czym świadczy treść § 7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej (Dz. U. Nr 107, poz. 895) - prowadziłyby do konieczności użycia wykładni celowościowej co do sposobu wyliczania liczby punktów uzyskanych przez aplikanta w przypadku przystąpienia do sprawdzianu poprawkowego. Cel regulacji zawartej w ustawie jest jednoznaczny, bowiem zakłada się, że lepszym kandydatem jest osoba, która zdaje egzamin w pierwszym terminie. Pominięcie wyniku negatywnego z pierwszego terminu niesprawiedliwie promowałoby osoby, które uzyskały równorzędną lub wyższą ocenę w drugim terminie, w porównaniu do kandydatów zdających sprawdzian pozytywnie już za pierwszym razem. Do wyrażonego w tym zakresie przez Ministra Sprawiedliwości stanowiska Wojewódzki Sąd Administracyjny zupełnie się nie ustosunkował poprzestając na niemal automatycznym powoływaniu się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, które argumentów zaprezentowanych na gruncie wykładni językowej dotychczas nie rozważało.

Treść art. 26 ust. 3 KSSIP należy zatem dekodować w powiązaniu z § 7 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, jako przepisem komplementarnym. Wykładnia art. 26 ust. 3 KSSIP uwzględniająca regulację wynikającą z § 7 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego daje asumpt do twierdzenia, że do "sumy ocen uzyskanych przez aplikanta z zaliczonych sprawdzianów" wlicza się średnią arytmetyczną liczby punktów uzyskanych przez aplikanta ze sprawdzianu w zwykłym i poprawkowym terminie, stąd też pogląd Sądu I instancji o naruszeniu przez organ odwoławczy omawianych przepisów nie jest trafny.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 p.u.s.a. sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość procedury. Oznacza to, że punktem odniesienia dla sądu administracyjnego jest obiektywny porządek prawny i on ma być brany pod uwagę przy ocenie zaskarżonych aktów (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 447). Kontrola sądów administracyjnych polega zatem na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać w trzech płaszczyznach: a) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji innego aktu) lub działania z prawem materialnym, b) dochowania wymaganej prawem procedury, c) respektowania reguł kompetencji (wyrok NSA z 26 stycznia 2006 r., I GSK 1421/05). Sąd administracyjny badając legalność decyzji administracyjnych, wydanych na podstawie obowiązujących w momencie ich wydawania regulacji normatywnych, pod kątem ważności tych rozstrzygnięć, nie może kierować się oceną regulacji normatywnych z punktu widzenia standardów legislacyjnych. Ocena, że zastosowane rozwiązania legislacyjne są wadliwe z punktu widzenia standardów stanowienia prawa, nie powinno prowadzić w praworządnym państwie do kwestionowania wynikających z nich skutków prawnych, gdyż naruszałoby to inne fundamenty państwa praworządnego, między innymi zasadę pewności prawa (por. wyrok WSA w Warszawie z 20 października 2005 r., IV SA/Wa 1187/05). Dyrektor Krajowej Szkoły i Minister Sprawiedliwości, jako organy administracyjne zobowiązane są w myśl art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. do działania na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego i w jego granicach. Organy administracyjne związane są zatem obowiązującymi przepisami rangi konstytucyjnej, ustawowej, jak i podustawowej i nie mają kompetencji do orzekania o zgodności stosowanego przepisu prawa z przepisami regulującymi zasady i tryb stanowienia prawa i do odmowy zastosowania obowiązującego przepisu, który znajduje zastosowanie w konkretnej sprawie. Zatem, na gruncie przedmiotowej sprawy musiały znaleźć zastosowanie przepisy art. 26 ust. 3 w zw. z art. 29 ust. 2 KSSIP oraz przepisy rozporządzenia wykonawczego, w tym § 7 ust. 2, stanowiący o liczeniu średniej arytmetycznej punktów uzyskanych w pierwszych terminach i terminach poprawkowych.

Uchylając zaskarżone decyzje Sąd I instancji przyjął, że zastosowanie wobec skarżącego metody wyliczenia średniej arytmetycznej liczby punktów uzyskanych w terminach zwykłym i poprawkowym spowodowało zaniżenie łącznej oceny punktowej i wadliwe umieszczenie go na liście klasyfikacyjnej aplikantów. Zauważenia wobec tego wymaga, że podstawą zastosowania przez sąd administracyjny art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. jest tylko takie stwierdzenie naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Ustawodawca nie precyzuje, co należy rozumieć przez naruszenie prawa "mające wpływ na wynik sprawy". Przyjmuje się, że brak takiego wpływu wystąpi wtedy, gdy nawet w wypadku prawidłowego zastosowania prawa materialnego treść rozstrzygnięcia byłaby taka sama (por. A. Kabat, Komentarz do art. 145 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2011 r., I FSK 44/11). Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, dlaczego nawet ewentualne zaniżenie łącznej oceny punktowej i wadliwe umieszczenie S. F. na liście klasyfikacyjnej aplikantów miałoby mieć wpływ na wynik sprawy przyjęcia go na aplikację sędziowską albo aplikację prokuratorską tym bardziej, że taki sam sposób liczenia punktacji stosowany był wobec wszystkich innych aplikantów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 p.p.s.a.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie są trafne.

Przede wszystkim należy podnieść, że w praworządnym (art. 7 Konstytucji RP) i demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) nałożenie na stronę obowiązku lub ograniczenie jej uprawnienia może nastąpić tylko na podstawie przepisu powszechnie obowiązującego. Z przepisów tych wypływa bowiem zasada ogólna, w myśl której wszelkie ograniczenia obywateli w zachowaniach zgodnych z ich wolą mogą wynikać wyłącznie z przepisów prawa.

Jednocześnie, co silnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego – por. wyrok NSA z 17 listopada 1982 r., II SA 1474/82 (ONSA 1982, nr 2 poz. 107), od samego początku jego istnienia, obowiązku obciążającego stronę nie można domniemywać, gdyż to godzi w bezpieczeństwo obrotu prawnego. System obowiązujących przepisów prawnych powinien być czytelny dla jednostki, tak aby mogła ona racjonalnie pokierować swym postępowaniem. W szczególności nie można obciążać jej sankcją za niedopełnienie domniemywanego obowiązku. W konsekwencji, organy władzy, w tym organy administracji publicznej nie mogą obarczać jednostki skutkami popełnionych przez siebie błędów, np. w procesie legislacyjnym. Organ administracji zatem, wydając decyzję, nie może ani nałożyć na obywatela obowiązku, ani odmówić mu przyznania uprawnienia, jeżeli nie wykaże, że upoważniają go do tego konkretne przepisy prawa. Są to podstawowe zasady działania aparatu administracji państwowej w praworządnym państwie.

Prawidłowo Sąd I instancji zinterpretował przepis art. 26 ust. 3 KSSiP, który stanowi, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów stanowiąca sumę ocen uzyskanych przez aplikanta z zaliczonych sprawdzianów oraz łącznej oceny przebiegu praktyk. Posłużenie się przez ustawodawcę kwantyfikatorem "zaliczonych" oznacza, że przy ustalaniu listy klasyfikacyjnej aplikantów bierze się pod uwagę nie wszystkie sprawdziany, a jedynie te, które zostały przez aplikanta zdane, albowiem sprawdzian zaliczony to taki, na którym aplikant uzyskał pozytywną ocenę, a więc przynajmniej 2 punkty.

Nie ulega więc najmniejszej wątpliwości, że Minister Sprawiedliwości ustanawiając przepis § 7 ust. 2 rozporządzenia z 6 października 2011 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej w jego obecnym brzmieniu wykroczył poza zakres delegacji ustawowej wyrażonej art. 52 pkt 2 KSSiP. Zatem, wskazany przepis rozporządzenia, jako niemający umocowania w ustawie, nie mógł mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

Nie może się również ostać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 26 ust. 3 i art. 29 ust. 2 KSSiP oraz w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez bezpodstawne przyjęcie, że sposób obliczenia sumy punktów uzyskanych przez S. F. miał wpływ na wynik sprawy przyjęcia go na aplikację sędziowską albo aplikację prokuratorską w sytuacji, kiedy taki sam sposób obliczenia sumy punktów stosowany był do wszystkich innych aplikantów aplikacji ogólnej. Nie ulega wszak wątpliwości, że zastosowanie przez organy administracji niedozwolonej przez prawo metody obliczenia sumy ocen uzyskanych przez aplikanta z zaliczonych sprawdzianów spowodowało obniżenie należnej mu liczby punktów, a tym samym przypisanie mu niższej lokaty na liście klasyfikacyjnej aplikantów.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.