Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3116/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-12-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 grudnia 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: AWSA Janusz Kasprzycki AWSA Kazimierz Bandarzewski ( spr.) Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 grudnia 2005r. sprawy ze skargi B.T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 26 września 2001 r. Nr [....] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia 12 kwietnia 2000r. Nr [....] II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącej B.T. kwotę 10 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu [....] lutego 2000r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wysłał do J.T. zawiadomienie o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w celu wydania decyzji w sprawie prawa do świadczeń określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze zm.).

W aktach sprawy nie ma dowodu doręczenia tego zawiadomienia, znajduje się jednak odpowiedź na to zawiadomienie, kopia dowodu osobistego, kopia książeczki wojskowej oraz oświadczenie Prezesa Gminnego Koła Związku Kombatantów i Byłych Więźniów Politycznych. Z oświadczenia Prezesa Gminnego Koła Związku Kombatantów i Byłych Więźniów Politycznych wynika, że J.T. był [....] w oddziale BCH w okresie od [....] grudnia 1943r. do [....] stycznia 1945r, dowódcą placówki był jego [....].

Po przeprowadzeniu postępowania weryfikacyjnego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 12 kwietnia 2000r. pozbawił J.T. uprawnień kombatanckich. Rozstrzygnięcie to uzasadniono przyznaniem w 1977r. uprawnień kombatanckich przez Związek Bojowników o Wolność i Demokracje tylko z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od [....] maja 1949r. do [....] listopada 1951 r. W uzasadnieniu wyjaśniono, że służąc w Wojsku Polskim, J.T. nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W ocenie organu l instancji, obowiązujące przepisy nie nakładają obowiązku wyjaśniania ewentualnego istnienia innych jeszcze przesłanek, uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich.

Decyzję tą otrzymał J.T. w dniu 17 kwietnia 2000r. i w dniu [....] maja 2000r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku, dołączając zaświadczenia lekarskie. W uzasadnieniu zarzucono, że wydana decyzja jest krzywdząca i dokonuje wadliwej kwalifikacji składającego wniosek do grona utrwalaczy władzy ludowej. [....] Brygada KBW - w której służył J.T. - brała w okresie od 1949r. do 1951 r. udział w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią i innymi bandami zbrojnego podziemia, w związku z tym zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie jest uzasadnione. Ponadto zarzucono organowi l instancji, iż nie uwzględnił istnienia podstaw prawnych do uzyskania uprawnień kombatanckich z innych tytułów, a także wskazano na trudną sytuację osobistą i materialną składającego wniosek.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w decyzji z dnia 26 września 2001 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich. Jednocześnie w tej decyzji przywrócono J.T. termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazano na dowód w postaci zaświadczenia Centralnego Archiwum Wojskowego z [....] czerwca 2000r. z którego wynika, że w okresie od maja 1949 do listopada 1951 r. [....] Brygada KBW zwalczała poakowskie podziemie, Narodowe Siły Zbrojne i bandy rabunkowe, a jedynie w 1950r. walczyła również z Ukraińską Powstańczą Armią. Organ administracyjny nie ustalił osobistego udziału składającego wniosek w walkach z UPA i żadnych na to dowodów nie przedstawiła sama strona. Podniesiono również, iż opisywane przez stronę w życiorysie walki w rejonie K. i J. były prowadzone jedynie przeciwko oddziałom zbrojnego podziemia niepodległościowego i w tym okresie nie było tam oddziałów UPA.

Na tą decyzję J.T. wniósł w dniu 15 października 2001 r. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego -Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie.

W skardze zażądano uchylenia decyzji i przekazania sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia z zaleceniem przywrócenia uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów proceduralnych-(art. 7-9 k.p.a.,' art. 11-12 k.p.a., art. 75, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a.), a także przepisu prawa materialnego - art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w ten sposób, że bezpodstawnie przyjęto jakoby J.T. był "utrwalaczem władzy ludowej". Wskazano na okoliczność odbycia służby z poboru w Ludowym Wojsku Polskim w okresie od 1949 do 1951 r. w [....] Brygadzie KWB i brania udziału w walkach z UPA, Wehrwolfem i innymi bandami zbrojnego podziemia. Okoliczność tą ma uzasadniać Centralne Archiwum Wojskowe i wykaz MON w póz. 153. Wyrażono w skardze pogląd, zgodnie z którym w tej sprawie uprawnienia kombatanckie winny wynikać z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W dniu [....] marca 2004r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęło postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 marca 2004r. o zawieszeniu postępowania w sprawie przyznania B.T. (wdowie po zmarłym J.T. ) uprawnień przysługujących wdowie po zmarłym kombatancie, a to z powodu uzależnienia przyznania tych uprawnień od rozstrzygnięcia tej sprawy przez Sąd.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarżący J.T. wniósł skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu 15 października 2001 r. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.

Wojewódzkie sądy administracyjne w ramach kontroli nad działalnością organów administracji publicznej, uprawnione są do badania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zobowiązany jest do zbadania, czy w trakcie prowadzenia postępowania administracyjnego bądź w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia obowiązujących wówczas przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Sąd te-nie jest przy tym związany granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.).

Należy stwierdzić, że po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego a przed terminem rozprawy skarżący zmarł. W aktach sprawy znajduje się postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 marca 2004r, z którego wynika, że zmarły J.T. pozostawił małżonkę B.T. (postanowienie, karta nr 16). Wprawdzie zarówno status kombatanta jak i uprawnienia kombatanckie mają charakter osobisty i nie można przypisać im cechy zbywalności bądź dziedziczności, tym niemniej wynik postępowania w sprawie pozbawienia bądź przyznania uprawnień kombatanckim dotyczy interesu prawnego pozostającego przy życiu małżonka. Uprawnienia bowiem wdowy (wdowca) po kombatancie zależą przede wszystkim od tego, czy zmarły małżonek zachowałby status kombatanta w świetle przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ustawą o kombatantach". Stąd w tej sprawie uprawnienie do popierania skargi wniesionej przez J.T. przechodzi na rzecz B.T. . Podstawa do popierania skargi jest art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd nie może umorzyć postępowania w razie śmierci strony, nawet jeśli przedmiot postępowania dotyczy wyłącznie praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, jeżeli w sprawie zgłasza udział osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Zajęte w tej kwestii stanowisko znalazło potwierdzenie w orzecznictwie sądowym (wyrok NSA z 1 grudnia 1995r., sygn. akt SA/Gd 2197/95, opub. w OSP 1997r., nr 2, poz. 29). Stąd też jako skarżącą należy uznać B.T.

Przechodząc do rozpatrzenia sprawy należy wskazać, iż bezspornym jest okoliczność wszczęcia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwanego dalej w skrócie Kierownikiem Urzędu) postępowania weryfikacyjnego, w ramach którego wydano decyzje pozbawiające J.T. uprawnień kombatanckich.

Z akt zgromadzonych w sprawie wynika, że J.T. otrzymał uprawnienia kombatanckie jedynie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od [....] maja 1949r. do [....] listopada 1951 r. (zaświadczenie ZBoWiD nr....., karta nr 6). Z zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień z [....] maja 1976r. wynika, że mąż skarżącej w ww. okresie pełnił służbę wojskową w jednostce, która brała udział w walkach z bandami (zaświadczenie WKU, karta nr 4).

Okoliczność służby w KBW w okresie od [....] maja 1949r. do [....] listopada 1951 r. i uzyskanie przez męża skarżącej z tego tytułu uprawnień kombatanckich (jako działalność w charakterze uczestnika walk o utrwalenie władzy ludowej) stanowiła jedyną podstawę odebrania uprawnień kombatanckich.

Kierownik Urzędu prowadząc postępowanie administracyjne zarówno I-instancyjne jak i wszczęte na skutek złożenia wniosku o ponowne załatwienie sprawy nie ustalił w należyty sposób stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku każdego postępowania administracyjnego organ je prowadzący ma obowiązek podjąć wszelkie czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy pozwala na jej załatwienie zgodnie z obowiązującym prawem. Specyfika postępowań obejmujących sprawy w zakresie weryfikacji dotychczasowych uprawnień kombatanckich polega, między innymi, na rozłożeniu ciężaru dowodu co do okoliczności (dowodów) mających w tego typu sprawa znaczenie. Obowiązkiem organu prowadzącego tą sprawę (Kierownika Urzędu) było zebrania całego materiału dowodowego, a przy tym również strona była zobowiązana do przedłożenia wszystkich dowodów, mających znaczenie w zakresie ustalenia statusu kombatanta bądź zakresu świadczeń kombatanckich (§ 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. z 1997r. Nr 116, poz. 745)).

W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wziął pod uwagę żadnych okoliczności i dowodów przedstawionych przez męża skarżącej, a dotyczących jego służby bądź uczestnictwa w Batalionach Chłopskich w okresie od [....] grudnia 1943r. do [....] stycznia 1945r.

Wbrew stanowisku Kierownika Urzędu, informacje o służbie w BCH skarżącego znajdują się w aktach zgromadzonych przez organ administracji. Już w deklaracji członkowskiego do ZBoWiD z [....] sierpnia 1976r. J.T. wskazywał na przynależność do BCh w charakterze [....] do [....] (deklaracja członkowska, karta nr 4).

W postępowaniu l-instancyjnym mąż skarżącej przekazał Kierownikowi Urzędu oświadczenie Prezesa Gminnego Koła Związku Kombatantów i Byłych Więźniów Politycznych informujące o przynależności skarżącego do oddziału BCH w okresie od [....] grudnia 1943r. do [....] stycznia 1945r. jako [....] , co miało być podyktowane okolicznością pełnienia funkcji dowódcy tego oddziału BCH przez jego [....] .

Mając na uwadze tak zebrany materiał dowodowy, Kierownik Urzędu w ogóle pominął prowadzenie postępowania w zakresie wyjaśnienia uczestnictwa J.T. w Batalionach Chłopskich w okresie II wojny światowej. Okoliczność ta może mieć istotne znaczenie w sprawie. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, pełnienie służby w BCh jako polskiej podziemnej organizacji zostało uznane przez ustawodawcę za działalność kombatancką. Podnoszone bądź przedkładane przez uczestnika postępowania w sprawie potwierdzenia bądź cofnięcia wcześniej przyznanych uprawnień kombatanckich okoliczności i dowody, wskazujące na członkostwo w organizacjach walczących z niepodległość Polski, rodzi po stronie organu administracji obowiązek ustalenia, czy okoliczności podnoszone przez stronę mogą stanowić podstawę przyznania uprawnień kombatanckich z innych tytułów.

Należy zaznaczyć, że w takich sprawach stronie przysługuje jedno prawo podmiotowe, przyznające samej stronie możliwość dochodzenia uprawnień kombatanckich opartych na różnych tytułach stanowiących podstawę faktyczną prawa podmiotowego (tak NSA w wyroku z 18 grudnia 2001 r., sygn. akt V SA 1477/01, opub. w LEX nr 121930). Stąd już w ramach jednego postępowania administracyjnego należało rozważyć przyznanie danej osobie statusu kombatanta na podstawie również innych tytułów niż "utrwalanie władzy ludowej".

Zaniechanie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie stanowi w tej sprawie naruszenie przepisu art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4 k.p.a. oraz art. 78 § 1 k.p.a., które - jak już wyżej wskazano - mogło mieć wpływ na wynik sprawy administracyjnej, czyli na treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ administracyjny zbyt lakonicznie ustosunkował się do ewentualnego faktu nie brania osobistego udziału przez męża skarżącej w walkach z oddziałami UPA. Zaświadczenie z Centralnego Archiwum Wojskowego z [....] czerwca 2000r. wskazuje, że jednostka, w której służył J.T. (.... Brygada KBW) w 1950 r. brała udział w walkach z UPA (zaświadczenie CAW, karta nr 24), tym niemniej w ocenie organu administracyjnego mąż skarżącej nie mógł brać udziału w walkach tej brygady KBW z UPA, ponieważ sam podał, że walczył w okolicach K. i J. , a w latach 1949-1951 w okolicach tych miast nie było już oddziałów UPA. Kierownik Urzędu negując fakt uczestniczenia skarżącego w walkach z UPA powinien wykazać, iż rzeczywiście - mimo treści zaświadczenia CAW - on sam nie brał udziału w walkach z UPA. Jednym ze sposobów udowodnienia tej okoliczności mogło być uzyskanie informacji o uczestnictwie w walkach z UPA poszczególnych jednostek wchodzących w skład [....] Brygady KBW. Ponadto Kierownik Urzędu uznał, że w okresie 1949-1951 w rejonach walk, na które wskazuje J.T nie było oddziałów UPA nie udowadniając tej okoliczności żadnym dowodem. Przyjęcie założenia, że istotne w tej sprawie okoliczności organ administracyjny ustala bez wykazania w zaskarżonej decyzji dowodu (dowodów), które potwierdzają daną okoliczność, stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. nakazującego wskazanie dowodów na podstawie których organ oparł się w ustalaniu stanu faktycznego sprawy.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, iż organ administracyjny dokonał oceny w przedmiotowej sprawie nie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, ale jedynie części tego materiału, czym naruszono art. 80 k.p.a., obligujący każdy organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne do oceny udowodnienia danej okoliczności właśnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Należy również wyjaśnić, iż zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003r., sygn. akt SK 4/02 (opub. w OTK-A 2003, nr 4, póz. 31) art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach określający maksymalny termin składania wniosków w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich został uznany za niezgody z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej i utracił moc z dniem 29 kwietnia 2003r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny informuje również, iż wniosek o przywrócenie terminu podlega rozstrzygnięciu - zgodnie z art. 59 § 2 k.p.a. - w drodze postanowienia po zbadaniu istnienia przesłanek wynikający z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. W niniejszej sprawie przywrócenie terminu nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej z której treści nie wynika, aby organ administracyjny badał spełnienie ustawowych przesłanek co do jego przywrócenia. Stanowi to również naruszenie powołanego art. 58 i 59 k.p.a.

Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. ponownie rozpatrując sprawę, Kierownik Urzędu powinien wyjaśnić okoliczności dotyczące ewentualnego członkostwa męża skarżącej w BCH, a także uczestnictwa w walkach w ramach KBW z oddziałami UPA. Treść decyzji rozstrzygającej sprawę winna uwzględniać wymóg wynikający z art. 107 § 3 k.p.a., to znaczy zawierać uzasadnienie stanu faktycznego i prawnego w oparciu o całokształt zebranych dowodów w sprawie, wraz z wyjaśnieniem ewentualnego nie przyznania waloru wiarogodności niektórym dowodom.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ stwierdzono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącej od organu, który wydał zaskarżoną decyzję, zwrot kosztów postępowania.