Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 544/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 122 w zw. z art. 126 w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 188 w zw. z art. 197 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 2 ust. 1 pkt 3 oraz art. 3 ust. 1, art. 1a ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1445
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jedn.
article: art. 3 pkt 3, art. 3 pkt 2 i pkt 5
journal: Dz.U. 2018 poz 1202
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2021 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 września 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 640/18 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 23 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 5 września 2018 r., I SA/Gl 640/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, oddalił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (obecnie A. sp. z o.o. z siedzibą w W.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 23 marca 2018 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r.

Spółka w złożonej skardze kasacyjnej zarzuciła powyższemu wyrokowi:

I. obrazę przepisów prawa procesowego, która miała istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 122 w zw. z art. 126 w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 188 w zw. z art. 197 § 1 o.p. polegające na uznaniu, że zignorowanie przez organ podatkowy wniosku spółki o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego i niewydanie w trybie procesowym formalnego postanowienia w przedmiocie przeprowadzenia lub odmowy przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność braku trwałego związania z gruntem wolnostojących tablic reklamowych nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy;

2. art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 122 w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 187 § 1 i art. 197 § 1 o.p. polegające na uznaniu, że organy podatkowe nie naruszyły przepisów prawa procesowego poprzez brak dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność sposobu związania z gruntem tablic reklamowych i przyjęcie, że w "rozpoznawanej sprawie, dla wydania prawidłowej decyzji, organy podatkowe nie potrzebowały żadnych wiadomości specjalnych", pomimo, że organy podatkowe, nie posiadając specjalistycznej wiedzy, dokonały ustaleń sprzecznych z treścią projektów budowlanych;

3. art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 122 w zw. z art. 180 § 1 o.p. polegające na uznaniu za prawidłowe ustalenia organów podatkowych, które pominęły istotne fragmenty projektów budowlanych tablic reklamowych i uznanie, że:

a) tablice reklamowe są trwale związane z gruntem, podczas gdy m.in. z "Projektu budowlanego – konstrukcji wsporniczej wolnostojącej tablicy reklamowej – "BB 18" – o wym. 6,00X3,00m – na fundamencie nietrwale związanym z gruntem – projekt powtarzalny" wprost wynika, że tablice reklamowe są posadowione na fundamentach "nietrwale związanych z gruntem";

b) brak trwałego związku z gruntem prowadziłby do tego, że tablica reklamowa mogłaby się przewrócić, co z uwagi na jej rozmiar i masę stanowiłoby istotne zagrożenie, pomimo, że z projektów budowlanych wynika, że tablica i jej fundament nie są trwale związane z gruntem, a dołączone do projektów wyliczenia statystyczne potwierdzają bezpieczeństwo konstrukcji;

c) posadowienie tablic reklamowych wymagało prac ziemnych i specjalistycznego sprzętu, pomimo że z jednoznacznego brzmienia projektów budowlanych wynika, że do posadowienia tablic reklamowych nie są potrzebne przygotowawcze prace ziemne;

II. obrazę przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 2 ust. 1 pkt 3 oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1445 ze zm. – dalej: u.p.o.l.) poprzez nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że tablice reklamowe użytkowane przez spółkę stanowią budowle, które podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości;

2. art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2018 r. poz. 1202 ze zm. – dalej: u.p.b.) w zw. z art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l., poprzez dokonanie błędnej wykładni zwrotu "trwałego związania z gruntem", a w efekcie przyjęcie, że "trwale związany z gruntem" jest obiekt, którego konstrukcja mająca oparcie w fundamencie uniemożliwia łatwe przesunięcie i opiera się podmuchom wiatru, pomimo że z najnowszego orzecznictwa sądów administracyjnych, wynika, że:

a) obiekty budowlane (np. kontenery, hale namiotowe, pawilony handlowe, garaże) posadowione na betonowych fundamentach, których konstrukcja uniemożliwia łatwe przesunięcie i opiera się podmuchom wiatru, nie są w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego "trwale związane z gruntem";

b) posiadanie fundamentu nie jest równoznaczne z trwałym związaniem z gruntem;

c) obiekt budowlany postawiony za pomocą fundamentu lub betonowej podstawy i zamocowany do nich kotew, który może zostać usunięty bez jego uszkodzenia, nie jest "trwale związany z gruntem" w rozumieniu art. 3 u.p.o.l.,

a zasadność zastosowania wykładni powołanej przez spółkę w odniesieniu do tablic reklamowych potwierdza wykładnia odwołująca się do art. 3 pkt 2 i pkt 5 u.p.b., również posługujących się pojęciem "trwałego związania z gruntem".

W oparciu o tak postawione zarzuty, które zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w decyzji z 23 marca 2018 r. oraz podzielił pogląd sądu pierwszej instancji wyrażony w zaskarżonym wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu.

Na wstępie zauważenia wymaga, że problem prawny występujący w rozpoznawanej sprawie, był już przedmiotem wypowiedzi przez Naczelny Sąd Administracyjny. Tytułem przykładu wskazać można na wyroki NSA: z 8 lutego 2019r., II FSK 464/17; z 5 czerwca 2019 r., II FSK 2119/17; z 14 października 2019 r., II FSK 3657/17; z 16 października 2019 r., II FSK 3425/17; z 15 listopada 2019 r., II FSK 3753/17; z 22 czerwca 2021 r., III FSK 46/21. Orzekający w sprawie skład Naczelnego Sądu Administracyjnego podziela stanowisko zaprezentowane w wyżej powołanych wyrokach i w dalszej części uzasadnienia wykorzysta argumentację w nich przedstawioną.

Spółka sformułowała zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. W związku z takim sformułowaniem podstaw kasacyjnych, zasadniczo rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednakże w związku z tym, że to prawidłowa wykładnia przepisów prawa materialnego determinowała możliwość ich zastosowania oraz wyznaczała kierunek procedowania w sprawie, w pierwszym rzędzie należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.

Argumentacja spółki sprowadza się w tym zakresie do eksponowania twierdzenia, że będące jej własnością tablice reklamowe nie są przedmiotem opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Opiera się ona na założeniu, że tablice te nie są trwale połączone z gruntem, w konsekwencji ich opodatkowanie odbyło się z naruszeniem art. 2 ust. 1 pkt 3 i art. 3 ust. 1 u.p.o.l. oraz art. 3 pkt 3 u.p.b. w zw. z art. 1a ust.1 pkt 2 u.p.o.l.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że przepis art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. definiuje budowlę, jako obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, a także urządzenie budowlane w rozumieniu przepisów prawa budowlanego związane z obiektem budowlanym, które zapewnia możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem. Analiza powołanego przepisu, podobnie jak analiza pozostałych przepisów ustawy, a w szczególności art. 2 ust. 1 pkt 3, pozwala przyjąć, że ustawodawca uzależnił opodatkowanie budowli podatkiem od nieruchomości jedynie od faktu wykorzystywania budowli w działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza lub leśna. Uwzględniając powyższe konstatacje wskazać należy, że definicja sformułowana w art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. jest negatywną definicją "budowli" (por. wyrok NSA z 27 maja 2009 r., II FSK 156/08). Definicja ta ma charakter "zamknięty" (wyczerpujący), to zaś oznacza, że każdy obiekt budowlany musi być zaliczony do jednej z kategorii, o jakiej mowa w tym przepisie, a więc albo do budynku, albo do budowli, albo do obiektów małej architektury. Pogląd taki wyrażono m.in. w wyroku NSA z 13 stycznia 2009 r., II FSK 1391/07, podnosząc, że definicja "obiektu budowlanego" w ustawie Prawo budowlane została utworzona przy użyciu zwrotów: "budynek", "budowla" i "obiekt małej architektury". Z art. 3 pkt 1 u.p.b. wynika, że dokonane wyliczenie ma charakter wyczerpujący, a zatem każdy obiekt budowlany można zaliczyć do którejś z trzech wymienionych kategorii. W tym sensie odrębną kategorią obiektów budowlanych nie są "tymczasowe obiekty budowlane", te bowiem są odmianą obiektów budowlanych, wyodrębnioną ze względu na pewne specyficzne cechy, wobec czego również w kategoriach "budynków", "budowli" czy też "obiektów małej architektury" mogą mieścić się takie, które spełniają te cechy i są tymczasowymi obiektami budowlanymi. Stanowisko to koresponduje z tezą uchwały 7 sędziów NSA z 3 lutego 2014 r. II FPS 11/13.

Przepis art. 3 pkt 3 u.p.b. jako budowlę wymienia "wolno stojące trwale związane z gruntem urządzenia reklamowe". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażono stanowisko, że cecha "trwałego związania z gruntem" sprowadza się do posadowienia obiektu na tyle trwale, by zapewnić mu stabilność i możliwość przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym, mogącym go zniszczyć lub spowodować przesunięcie, czy przemieszczenie na inne miejsce (por. wyrok NSA z 4 lutego 2014 r., II FSK 317/12). Niewątpliwie o tym czy dane urządzenie reklamowe jest trwale związane z gruntem, czy też nie, decyduje w danej sprawie technologia wykonania fundamentu i możliwości techniczne przeniesienia nośnika reklamowego w inne miejsce. Nie można przy tym abstrahować od konkretnej konstrukcji danego urządzenia, jego wielkości i przeznaczenia, które determinują rodzaj związania z gruntem (por. np. wyrok NSA z 4 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1361/08).

Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że okoliczność, iż nośnik reklamowy jest montowany z elementów gotowych, które mogą być rozmontowane i przeniesione w inne miejsce, nie ma istotnego znaczenia dla uznania go za trwale związany z gruntem (por. wyrok NSA z 20 czerwca 2008 r., II OSK 680/07). Pojęcia trwałości związania z gruntem nie można utożsamiać z pojęciem nierozerwalności. Zatem sama okoliczność, że określony obiekt budowlany można przestawić w inne miejsce nie oznacza, że nie jest on trwale związany z gruntem. Co istotniejsze żaden z przepisów u.p.b. nie uzależnia kwalifikacji obiektu od metody, techniki i technologii jego wykonania czy od tego, że w każdej chwili może on być rozebrany. Fundament, przekazując na podłoże gruntowe całość obciążeń budowli, ma zapewniać trwałość konstrukcji, uniemożliwić jej przesunięcie czy zniszczenie przez działanie sił przyrody.

Obiekt budowlany trwale związany z gruntem musi co do zasady posiadać prefabrykowany lub murowany fundament albo odpowiednio przygotowane podłoże wymagające wykonania stosownych robót ziemnych. Należy przez to rozumieć mocne połączenie w takim stopniu, że odłączenie spowodowałoby zasadniczą zmianę w sensie technicznym uniemożliwiającą, np. ponowne posadowienie danego obiektu w innym miejscu bez konieczności ponownego przygotowania podłoża. Sama tylko techniczna możliwość przeniesienia obiektu na inne miejsce nie ma zatem istotnego znaczenia (por. wyrok NSA z 29 lipca 2010 r., II OSK 1233/09).

Konstrukcja nośnika reklamowego, która ma uniemożliwić łatwe jej przesunięcie, przeniesienie w inne miejsce czy zniszczenie przy silnych podmuchach wiatru musi być zatem w odpowiedni techniczny sposób powiązana trwale z gruntem, co nadaje jej cechy budowli. Chodzi zatem o zapewnienie stabilności i zabezpieczenia urządzenia (np. przez upadkiem czy wyrwaniem) w sposób trwały, czyli bezpieczny dla otoczenia.

W internetowym wydaniu Słownika języka polskiego PWN "trwały" oznacza "istniejący przez dłuższy czas lub nieulegający szybkim zmianom" bądź "zdatny do użytku przez dłuższy czas". Podane znaczenia wykluczają rozumienie trwałości jako stanu niepodlegającego zmianie. Na marginesie wskazać należy, że takie znaczenie jest przyporządkowane słowu "stały" czy "nierozerwalny", którym jednak ustawodawca nie posłużył się w art. 3 pkt 3 u.p.b., określając sposób związania urządzeń reklamowych z gruntem. Prawo budowlane mówiąc o trwałym związaniu z gruntem, wskazuje na pewną charakterystykę faktyczną (techniczną) obiektu budowlanego, która determinuje stosowanie lub nie w odniesieniu do tego właśnie obiektu budowlanego poszczególnych norm prawa budowlanego. Nie można zatem zasadnie twierdzić, że warunkiem koniecznym dla uznania "trwałego połączenia z gruntem", jest posadowienie obiektu na fundamencie, który jest zagłębiony w gruncie a nie tylko na nim posadowiony. Fundament jest bowiem elementem konstrukcyjnym, którego funkcją jest przenoszenie obciążeń na grunt, a nie sposób jego związania gruntem.

Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie podziela zapatrywania przedstawionego w wyrokach tego Sądu z 22 września 2021 r., sygn. akt: III FSK 95/21; III FSK 106/21; III FSK 594/21. W konsekwencji za niezasadne uznane zostały zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.

Odnosząc powyższe ramy materialnoprawne do ustaleń faktycznych sprawy, w pełni uzasadnione jest twierdzenie, że przedmiotowe urządzenia reklamowe dla realizacji swych funkcji, przy uwzględnieniu ich gabarytów i konstrukcji, muszą być i są trwale związane z gruntem. Inaczej rzecz ujmując, wbrew argumentacji zaprezentowanej w skardze kasacyjnej, w realiach niniejszej sprawy ich konstrukcja nie pozwalałaby na korzystanie z nich jeśli nie byłyby trwale związane z gruntem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sposób związania z gruntem i rodzaj konstrukcji przedmiotowych tablic reklamowych, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, są niesporne, a analiza uzasadnienia zarzutów procesowych doprowadza do wniosku, że ich autor nie kwestionuje ustaleń faktycznych w tym zakresie lecz sposób zastosowania przepisów prawa materialnego, który jednak został zdeterminowany dokonaną przez organy podatkowe wykładnią tychże przepisów, a która to, jak wynika z wcześniejszych rozważań, zasługuje na akceptację.

W skardze kasacyjnej nie dostarczono argumentów podważających zupełność postępowania dowodowego. Spółka eksponuje, że jej zdaniem projekty budowlane tablic reklamowych potwierdzają nietrwałe związanie z gruntem, przy czym jednocześnie uważa, że ocena ta wymaga wiadomości specjalnych i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. W żadnej mierze nie podważa jednak wniosków płynących z dokumentów zgromadzonych w sprawie. W zasadzie jedyne argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, ściśle odnoszące się do tablic reklamowych będących przedmiotem opodatkowania, dotyczą wolnostojącej tablicy reklamowej "BB 18". Jak jednak wynika z wcześniejszych wywodów odnoszących się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, rację należy przyznać sądowi pierwszej instancji, że dla uznania określonego obiektu, nie jest wymagalne umiejscowienie takiej tablicy na fundamencie, który został zagłębiony w gruncie. W stosunku do pozostałych tablic reklamowych, które stanowią przedmiot opodatkowania w niniejszej sprawie, stosowna argumentacja podważająca ustalony stan faktyczny, nie została przez Spółkę przedstawiona. Nie sposób zatem stwierdzić w czym spółka upatruje błędów w ustaleniu stanu faktycznego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo sąd pierwszej instancji zaakceptował kompletność przeprowadzonego przez organy podatkowe postępowania dowodowego, jak również prawidłowość dokonanej oceny dowodów. Organy podatkowe wzięły pod uwagę zarówno dokumentację architektoniczną przedmiotowych tablic reklamowych, jak również sposób fizycznego ich posadowienia. Dokonując zaś prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego, słusznie uznały, że brak jest podstaw do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Zgodnie z art. 197 § 1 o.p., w przypadku gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ podatkowy może powołać na biegłego osobę dysponującą takimi wiadomościami, w celu wydania opinii. Okoliczności na które biegły mógłby wypowiedzieć się w niniejszej sprawie, mogły dotyczyć sposobu związania tablic reklamowych z gruntem. Rolą biegłego nie byłaby natomiast subsumcja ustalonego przez niego stanu pod stosowane w sprawie przez organy podatkowe przepisy prawa materialnego. Biegły nie mógłby wobec powyższego przesądzić, czy sposób związania tablic reklamowych z gruntem ma charakter trwały w rozumieniu przepisów pozwalających na ich opodatkowanie. W rozpatrywanej sprawie organy podatkowe dysponowały natomiast wystarczającym materiałem dowodowym, pozwalającym na ustalenie technicznego związania tablic reklamowych z gruntem. Mogły one zatem samodzielnie ocenić zgromadzony materiał dowodowy w zakresie pozwalającym na ustalenie, czy sposób związania tablic reklamowych z gruntem pozwala na ich opodatkowanie podatkiem od nieruchomości. Opinia biegłego była wobec powyższego zbędna. W tym kontekście sam brak wydania formalnego postanowienia o odmowie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, nie miał istotnego wpływu na wynik postępowania.

Z tych powodów również zarzuty naruszenia przepisów postępowania uznać należało za bezzasadne.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Dominik Gajewski sędzia del. WSA Paweł Dąbek