Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1197/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 3, art. 39, art. 41
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2013r. ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...]października 2012r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego oraz zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu, 1. Oddala skargę, 2. Przyznaje na rzecz adwokata A. D. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższone o kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) zł stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]czerwca 2012 r. Prezydent Miasta P., działając na podstawie art.2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 7 pkt 2-15, art. 8 ust. 1 pkt 2, ust. 3 i ust. 4, art. 12, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2, art.41 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.u. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), art. 104 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej "Kpa"), §1 pkt 1 ppkt b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r Nr 127 poz. 1055) oraz § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 25, poz. 186 z późn. zm.), art. 3 pkt 1 lit. c, art. 5 ust. 1, art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 z późn. zm.) odmówił H. P. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego, zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku na zakup żywności w wysokości 351 zł w miesiącu maju 2012 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono następujące fakty. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz 17-letnią wnuczką. Pod wskazanym adresem zamieszkuje również D. P. oraz A. P., którzy prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Dalej organ wyjaśnił, że M. P.jest osobą nie pracującą zarobkowo, w trakcie wywiadu środowiskowego nie deklarował posiadania dochodów własnych. H. P. posiada uprawnienia do świadczenia emerytalnego z ZUS w wysokości [...] zł. Dochód umniejszony jest o kwotę [...] zł z powodu egzekucji sądowej (potrącenia niealimentacyjne). Wnuczka, nad którą skarżący z żoną sprawują opiekę w ramach rodziny zastępczej, M. P. jest uczennicą I klasy Liceum Ogólnokształcącego nr [...] w P.. Na dochód rodziny, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku składały się: świadczenie emerytalne z ZUS w wysokości [...] zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł, pomoc na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej w wysokości [...] zł.

Dalej organ wskazał, iż w trakcie wywiadu państwo P. zadeklarowali, że wszystkie opłaty stałe związane z zamieszkaniem są pokrywane samodzielnie przez nich. W dalszej części uzasadnienia organ opisał łączną wysokość wydatków oraz wyjaśnił, że biorąc pod uwagę dochód gospodarstwa domowego, państwo P. są w stanie, w oparciu o posiadane środki finansowe zaspokoić niezbędne potrzeby życiowe w zakresie zakupu żywności.

Organ przywołał następnie regulację art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 8 ust. 3 pkt 1-3, art. 8 ust. 4 pkt 1-5 ustawy o pomocy społecznej i stwierdził, że biorąc pod uwagę strukturę rodziny, kryterium dochodowe dla trzy osobowej rodziny to kwota 1053 zł. Dochód osiągnięty przez gospodarstwo domowe skarżąceej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku był wyższy od kwoty 1053 zł i wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 727,02 zł. Przekracza on zatem kryterium dochodowe wskazane w ustawie o pomocy społecznej i nie kwalifikuje do objęcia pomocą społeczną w formie zasiłku celowego zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

Organ jednocześnie wskazał, że w przedmiotowej sprawie rozważono również możliwość przyznania pomocy na podstawie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Wskazano jednak, że wysokość dochodu uprawniającego gospodarstwo domowe skarżącego do powyższej pomocy nie powinna przekraczać kwoty [...] zł. Tymczasem dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi [...] zł, czyli również przekracza wskazane kryterium dochodowe.

Organ wskazał również, że po wnikliwej analizie sytuacji życiowej rodziny nie stwierdził zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku umożliwiającego udzielenie skarżącej specjalnego zasiłku celowego na ten cel.

Organ wyjaśnił, że warunkiem niezbędnym do przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego jest zaistnienie szczególnie uzasadnionego przypadku, a więc w sytuacji zupełnie wyjątkowej, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w jakiej się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe (wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006r., sygn. akt I OSK 777/05 LEX nr 194414). Szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41, muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują (Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008r., sygn. akt IV SA/G1 155/07, LEX 509368).

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. P. wskazując m. in., że decyzja jest niekompletna i nierzetelna. Odwołujący podniósł, że A. P. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ma niski dochód co po opłaceniu czesnego nie pozwala mu na opłacenie opłat za mieszkanie. D. P. nie ma środków na opłacenie mediów oraz czynszu. W ocenie odwołującego organy bezprawnie nie odliczają od dochodu kwot potrącanych przez ZUS z tytułu egzekucji.

Decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż M. P. z żoną H. i wnuczką prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe, które nie spełnia kryterium dochodowego. Na dochód rodziny w/wymienionego składają się: emerytura z ZUS H. P. w wysokości [...] zł, dodatek mieszkaniowy przyznany M. P. w kwocie [...] zł, pomoc na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej w wysokości [...]zł, co daje łączny dochód - [...] zł miesięcznie. Dochodu rodziny nie można umniejszyć o niealimentacyjne zajęcie komornicze na kwotę [...] zł, które potrącane jest z emerytury H. P..

Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje rodzinie w której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (351 zł) zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny", przy jednoczesnym spełnieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielnie pomocy. Kryterium dochodowe dla trzyosobowej rodziny skarżącego wynosi 1053 zł. Zatem w przedmiotowej sprawie kryterium dochodowe zostało przekroczone o kwotę 1128,07 zł.

Dalej organ wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że "szczególne przypadki" o jakich mowa w art. 41, muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują [por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r., IV SA/GL 155/07, por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 listopada 2009 r., IV SA/Po 470/09].

Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek. Organ I instancji zbadał wysokość wydatków m. in. na leki, przy czym wskazał, iż nie wszystkie z leków znajdujących się na przedłożonych przez strony fakturach należy uznać za ratujące życie, tj. niezbędne, a rodzina posiada środki niezbędne do samodzielnego uiszczania kosztów zakupu leków. Co jest istotne, ustawodawca w treści powołanych przepisów art. 39 i 41 ustawy o pomocy społecznej używa sformułowania, iż omawiane świadczenie "może być przyznane". Oznacza, to, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Jak wynika z orzecznictwa sądowego "orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela."

Organ odwoławczy wyjaśnił również, że z uwagi na wysokość przekroczenia kryterium dochodowego przez rodzinę, nie kwalifikuje się ona również do przyznania pomocy w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" bowiem o tę formę pomocy mogą ubiegać się osoby lub rodziny, których dochód nie przekracza 150% kryterium dochodowego. W oparciu o art. 8 ust. 4 w/w ustawy do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; zasiłku celowego; pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; wartości świadczenia w naturze; świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych.

W związku z powyższym brak jest podstaw prawnych do umniejszenia dochodu rodziny o inne rodzaje należności niż wymienione w zacytowanych powyżej przepisach (np. komornicze zajęcie niealimentacyjne, wydatki na edukację, itd.).

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnieśli M. P. i H. P. podnosząc, że z powodu bezprawnego działania SKO, WSA oraz NSA pozbawiono go uprawnień do emerytury. Ponadto skarżący wskazał, że bezprawnie wlicza się do dochodu dodatek mieszkaniowy samodzielnego gospodarstwa domowego D. P. oraz odrębnego gospodarstwa domowego A. P.. Skarżący podniósł, że przestępstwem jest sugerowanie sprzedaży lub wynajmu mieszkania zajmowanego przez D. P..

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2013 r. Sąd odrzucił skargę H. P..

Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej tj. wydanie decyzji bez prawidłowego ustalenia możliwości organu pomocy społecznej w zakresie udzielania świadczeń,

- art. 7, 77 § 1 i art. 80 Kpa poprzez niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności, a w szczególności sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącego i jego małżonki,

- art. 107 § 3 Kpa poprzez wadliwe uzasadnienie decyzji w zakresie powołania się na ograniczone możliwości finansowe,

- art. 41 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego wadliwe zastosowanie, co wyrażało się w przekroczeniu granic uznania administracyjnego.

Na rozprawie w dniu 8 maja 2013 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej "Ppsa") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta P. o odmowie przyznania pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego, zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku na zakup żywności w wysokości 351 zł w miesiącu maju 2012 r.

Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Ponadto zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).

Natomiast w myśl art. 41 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 04 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1910/07, lex nr 569575).

Podstawową przesłanką przyznania świadczenia z pomocy społecznej jest osiąganie dochodu nieprzekraczającego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o kwoty pieniężne wskazane w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zarówno w dniu rozpoznawania podania skarżącego przez organy obu instancji, jak i obecnie kryterium dochodowe stosownie do §1 ust. 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2009 r., nr 127, poz. 1055 ze zm.) wynosi 351,00 zł dla osoby w rodzinie.

Jednym z podstawowych warunków przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest spełnienie kryterium dochodowego, które w przypadku osoby w rodzinie wynosi 351 zł miesięcznie na osobę (art. 8 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy o pomocy społecznej w związku z §1 ust. 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej.

Powołane wyżej przepisy w sposób jednoznaczny określają przesłanki, jakie muszą zostać spełnione przez osobę ubiegającą się o tę formę pomocy społecznej.

Odnosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu wnioskowanej pomocy z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Należy wskazać, że wniosek o zasiłek skarżący złożył w dniu [...] maja 2012 r. Wobec powyższego co do zasady, zgodnie z art. 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej sytuację materialną wnioskodawcy należało ocenić z uwzględnieniem wszystkich przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku tj. miesiąca kwietnia 2012 r.

W świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że organy obu instancji trafnie uznały, że rodzina skarżącego nie spełnia powyższego kryterium, dokonując w tym zakresie wykładni poszczególnych ustępów art. 8 ustawy o pomocy społecznej oraz obliczenia dochodów osiąganych miesięcznie przez skarżącego oraz pozostałe osoby pozostające z nim w jednym gospodarstwie rodzinnym.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych,

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach,

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Natomiast w myśl ust. 4 ww. przepisu do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, 2) zasiłku celowego, 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, 4) wartości świadczenia w naturze, 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych.

W niniejszej sprawie organ zasadnie uznał, iż na dochód rodziny składa się świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł, pomoc na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej w wysokości [...] zł. Zatem łączny dochód rodziny wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinę składającą się z trzech osób, wynosi [...] zł.

Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że organy obu instancji ustalając sytuację dochodową rodziny skarżącego zasadnie uwzględniły również dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł. Tego rodzaju świadczenia nie zostały wyłączone przez ustawodawcę w art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej z dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Należy dodać, że katalog ten ma charakter zamknięty. Wobec tego nie można w sposób uznaniowy poszerzać jego zakresu o innego rodzaju otrzymywane świadczenia, które nie zostały w nim wyraźnie wymienione (wyroki WSA w Kielcach z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt II SA/Ke 595/10 i II SA/Ke 596/10, baza orzeczeń NSA).

Ponadto zasadnie organ nie odliczył od dochodu rodziny skarżącego potrąceń niealimentacyjnych dokonywanych z świadczenie emerytalnych H. P.. Jak wynika wprost z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej tylko kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób pomniejszają dochód. Jak wynika, ż oświadczenia skarżącej (k. 3 akt administracyjnych) kwota [...] zł potrącana jest z tytułu zobowiązań niealimentacyjnych.

Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, dochód rodziny skarżącego został ustalony prawidłowo, a co za tym idzie wnioskodawczyni nie przysługiwał zasiłek o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

W tym miejscu wskazać również należy, że organ zasadnie odmówił przyznania pomocy na podstawie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Stosownie do art. 5 ust. 1 tej ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę powyższe kryterium wysokość dochodu rodziny uprawniającego do otrzymania powyższej pomocy nie powinien być wyższy niż 526,50 zł na osobę w rodzinie (łącznie 1.579,50 zł).

Tymczasem dochód rodziny skarżącego wynoszący 2181,07 zł przekracza wskazane kryterium dochodowe, co skutkowało niemożliwością przyznania świadczeń pomocowych na podstawie ustawy z 2005 r.

Organy obu instancji nie znajdując podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego w sposób prawidłowy rozważyły możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, o którym stanowi art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

W tym miejscu wskazać należy, iż specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem niezależnym od kryterium dochodowego. Może on zostać przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jego uznaniowy charakter powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (wyrok NSA z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1789/10, lex nr 950874). Szczególne przypadki muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonej w przepisie przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.

W orzeczeniu z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1623/11 ( LEX nr 1113249) Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż brak jest uzasadnionych podstaw do wydania decyzji pozytywnej w sprawie wniosku o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, jeżeli wskazywane przez stronę okoliczności - choroba czy też duże koszty utrzymania, zadłużenie - mają charakter ogólny niewskazujący na istnienie wyjątkowych okoliczności, których strona nie byłaby w stanie przezwyciężyć.

Ponadto w orzecznictwie wskazuje się, że osoby, które zwracają się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku winny zdawać sobie sprawę, ze w stosunku do nich "uznanie administracyjne" oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorem niż wobec osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Nie może w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej spotkają się z odmową przyznawania świadczenia z uwagi, na rozdysponowanie środków finansowych, na rzecz osób, które przekraczają kryterium bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej jest jego wyjątkowość o czym świadczy brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie tegoż zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1911/10, LEX nr 896581).

W ocenie składu orzekającego organy obu instancji trafnie uznały, że w odniesieniu do skarżącego nie zachodzi tego rodzaju sytuacja przemawiająca za przyznaniem zasiłku o charakterze specjalnym. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły, iż skarżący prowadzący wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką i wnuczką zobowiązani są do regulowania 3/5 wartości stałych opłat, skoro w zamieszkiwanym przez nich lokalu zamieszkuje także A. P. i D. P., którzy prowadzą jednoosobowe gospodarstwa domowe. W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 6881 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny ( Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) za zapłatę czynszu i innych należnych opłat odpowiadają solidarnie z najemcą stale zamieszkujące z nim osoby pełnoletnie. Wobec trafnie uznał organ, że to indywidualną decyzją skarżącego jest kwestia czy powyższe opłaty będzie regulował on całkowicie czy też zgodnie z przywołaną regulacją zobowiąże osoby stale zamieszkujące w lokalu do partycypowania w kosztach jego utrzymania. Z punktu widzenia pomocy społecznej niezasadnym wydaje się przenoszenia na państwo kosztów utrzymania obywatela, który nie wykorzystując swoich możliwości prawnych ponosi w całości koszty utrzymania lokalu zajmowanego również przez osoby nieprowadzące z nim wspólnego gospodarstwa domowego.

Z powyższych względów zarzutu naruszenia art. 3 ust. 4, art. 41 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa nie mógł zostać uwzględniony.

Również zarzut naruszenia art. 107 § 3 Kpa nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu decyzji organ w sposób prawidłowy wskazał jakie okoliczności i dowody przemawiały za wydaniem negatywnej dla strony decyzji. Ponadto organ w uzasadnieniu wskazał podstawę prawną decyzji.

Jedyną nieprawidłowości, która nie miała jednak wpływu na wynik sprawy jest okoliczność przeoczenia przez organ, że z wnioskiem o przyznanie pomocy materialnej de facto wystąpił M. P.. Powyższe uchybienie jednakże w całokształcie sprawy, a w szczególności podtrzymania przez H. P. w trakcie wywiadu środowiskowego wniosku męża, nie mogło stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd dokonując powyższej oceny miał również na względzie, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust 1 ustawy o pomocy społecznej). Powyższe oznacza, że w przypadku ubiegania się przez jednego z członka rodziny pomoc przyznawana jest całej rodzinie przy uwzględnieniu dochodów i koniecznych wydatków całej rodziny, a nie jedynie członka rodziny wnioskującego o przyznanie pomocy. Z tych tez względów powyższe uchybienie należy traktować w kategoriach naruszenia przepisów postępowania nie mających wpływu na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 Ppsa w zw. z § 2 ust. 1-3, § 3 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

MZ