Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 785/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-04-17 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego
Powołane przepisy: article: Art. 245, art. 246, art. 260
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak - Sudyka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 kwietnia 2018 r. sprzeciwu R. A. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 lutego 2018 r. w sprawie ze skargi R. A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 31 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego.


UZASADNIENIE

R. A. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2017 r. oddalającego jego skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 31 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu skarżący w dniu 15 stycznia 2018 r. wypełnił, podpisał i złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na stosownym formularzu, w którym domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną zakreślił rubrykę 6, czyniąc w niej adnotację o treści: "Nie dotyczy, (rozdzielność majątkowa), dorosłe dzieci utrzymujące się samodzielnie". Opisując swój majątek zadeklarował brak nieruchomości, zasobów, przedmiotów wartościowych. W rubryce 8 przewidzianej na opisanie stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym poczynił adnotację o treści: "Nie dotyczy, między wnioskodawcą a jego małżonką istnieje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej (w załączeniu); dzieci wnioskodawcy są dorosłe i utrzymują się samodzielnie". Swoje dochody określił na kwotę 5921,50 zł (4855,50 zł netto) tytułem jednorazowego zasiłku chorobowego, częściowo zajętego w toku postępowania egzekucyjnego w administracji.

Uzasadniając swój wniosek skarżący podniósł, że z uwagi na mnogość postępowań przed sądem administracyjnym i na wyczerpanie się możliwości finansowych nie posiada środków umożliwiających kontynuowanie wszczętych postępowań. Podał, że nie ma żadnego majątku; utrzymuje się wyłącznie z okresowo wypłacanego zasiłku chorobowego, który podlega częściowemu zajęciu w toku postępowania egzekucyjnego, a dochód z tego tytułu i w wykazanej wysokości nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania w całości ani w części, gdyż koszty wpisów sądowych znacząco przewyższają środki pieniężne, którymi dysponuje. Wykorzystując część pozostających mu środków łoży bowiem na utrzymanie rodziny, przy czym wydatki te kształtują się w różnych wysokościach w stosunku miesięcznym i są związane z okolicznościową pomocą finansową na rzecz utrzymujących się i mieszkających osobno dzieci. Wyjaśnił, że mieszkanie przy os. W w J wynajmuje. Natomiast zasiłek chorobowy uległ częściowemu zajęciu w toku egzekucji, tak że tylko w sierpniu 2017 r. skarżący otrzymał jednorazową wypłatę w wykazanej wysokości, a później ZUS wstrzymał wypłatę tego zasiłku, od czego skarżący się odwołał.

Opisując zobowiązania i stałe wydatki skarżący podniósł, że jego stałe, miesięczne wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (jedzenie, ubrania, środki czystości, inne koszty związane z utrzymaniem mieszkania) wynoszą ok. 600 zł.

Równocześnie skarżący zaakcentował, że ponosi koszty związane z prowadzoną przez siebie działalnością, takie jak koszty obsługi księgowej, koszty związane z eksploatacją urządzeń telekomunikacyjnych, koszty związane z pokryciem kosztów ubezpieczeń pracowników oraz ich wynagrodzeń. Nadto w ramach prowadzonej działalności posiada zobowiązania kredytowe w wysokości 730000 zł, przy czym stan jego zadłużenia na dzień składania wniosku wynosił ogółem 829126,68 zł. Jego rachunki bankowe i firmowe i prywatne zostały zajęte.

Postanowieniem z dnia 12 lutego 2018 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek R. A. o zwolnienie od kosztów sądowych.

Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw zarzucając, że orzeczenie to narusza przepisy art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez dokonanie oceny przeprowadzonych dowodów z zasadami logicznego rozumowania, niezachowanie obiektywizmu przy ocenie znaczenia przedstawionych dowodów poprzez ustalenie w sposób całkowicie dowolny, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a co za tym idzie, iż nie przysługuje mu prawo pomocy w rozumieniu art. 245 § 3 p.p.s.a. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest wykazania, dlaczego dokumentom i oświadczeniom skarżącego odmówiono mocy dowodowej, a w szczególności, że przywołano jedynie formularz PPF, PIT-36L, VAT-7, potwierdzenie przelewu należności z tytułu składek do ZUS oraz faktury wystawione na firmę skarżącego, a nie powołano pozostałych dokumentów, m.in. decyzji ZUS o odmowie prawa do zasiłku chorobowego za okres od 28 sierpnia 2017 r. do 27 września 2017 r. oraz dokumentów przedstawiających zestawienie rachunków bankowych skarżącego i wynikającego z nich stanu zadłużenia, a także uzasadnienia dla którego referendarz odmówił im mocy dowodowej, co wykazuje istnienie wewnętrznej sprzeczności w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i co może stanowić o niedokładnym zbadaniu sprawy przez referendarza przy orzekaniu.

Zdaniem skarżącego błędne jest przyjęcie w zaskarżonym postanowieniu stanowiska, jakoby skarżący winien gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż prowadzi działalność gospodarczą, gdyż przepisy prawa w żaden sposób nie nakładają na osoby fizyczne prowadzące taką działalność obowiązku gromadzenia środków pieniężnych na poczet ewentualnych kosztów związanych z postępowaniami administracyjnymi lub sądowymi. Ponadto okoliczność, iż skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, składa deklaracje VAT-7 oraz zatrudnia pracowników w żaden sposób nie uzasadnia twierdzenia, iż skarżący posiada wystarczające środki na ponoszenie kosztów sądowych. Nadto, zdaniem skarżącego, w związku z okolicznością, że koszty sądowe postępowania wynikają z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, nienależącej do majątku wspólnego małżonków, to nie można oczekiwać, że w sytuacji pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, żona skarżącego jest zobowiązana do pokrycia kosztów tego postępowania, albowiem takie uiszczenie kosztów sądowych nie służy zaspokajaniu potrzeb rodziny.

Skarżący podkreślił, że na chwilę obecną jest stroną ponad stu postępowań sądowych, w których regularnie opłacał wszystkie koszty sądowe, pomimo braku takiego obowiązku wynikającego z przepisów prawa, gromadził środki pieniężne przeznaczone na ponoszenie kosztów sądowych w tych postępowaniach, jednak na bieżąco je wpłacał na poczet dokonania opłat związanych z kosztami sądowymi. Ze względu na ilość spraw suma, którą skarżący poniósł w związku z opłaceniem kosztów sądowych w tych postępowaniach, przekracza 300000,00 zł. Ponadto odmowa przyznania prawa pomocy skarżącemu narusza prawo do sądu. Z uwagi na wielość postępowań sądowych, multiplikującą wysokość związanych z nimi kosztów, skarżący nie jest w stanie w sposób prawidłowy skorzystać ze swojego prawa.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).

Sprzeciw wniesiony w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie.

Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego przyznanie.

Zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.

Trafnie referendarz zwrócił uwagę, że skarżący nie wyjaśnił jednoznacznie, czy żona będzie w stanie udzielić skarżącemu pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych. Sąd w pełni podzielił stanowisko i rozważania referendarza co do konieczności udzielenia przez skarżącego, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, także informacji o sytuacji finansowej małżonka, nawet gdy w związku obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że również w takim przypadku wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka, a wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia bowiem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy tylko majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt l OZ 1349/15).

Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącego, że liczba ponad stu postępowań sądowych, w których skarżący był zobowiązany uiścić koszty sądowe, a także brak obowiązku gromadzenia środków na pokrycie ewentualnych kosztów, wynikającego z przepisów prawa, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Słusznie referendarz sądowy wskazał, że okoliczność, iż skarżący skarży obecnie szereg niekorzystnych dla siebie decyzji, nie jest argumentem, który powinien decydować o zwolnieniu strony skarżącej od kosztów sądowych i przerzuceniu tego ciężaru na Skarb Państwa. Skarżący prowadząc określoną działalność gospodarczą mógł bowiem i powinien był liczyć się z możliwością interwencji organów administracji, a także niekorzystnymi dla siebie decyzjami. W tym celu powinien był gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych. Tak by uczynił bowiem racjonalny przedsiębiorca, mimo braku takiego obowiązku, wynikającego z przepisów prawa, zwłaszcza przy takiej skali działalności gospodarczej, jaką prowadzi skarżący i na jej rozmiary, na jakie wskazuje wykazany w 2016 r. przychód.

Sąd podzielił także w całości stanowisko referendarza sądowego co do oceny kondycji majątkowej skarżącego w odniesieniu do osiąganych przychodów, straty, wydatków i kosztów utrzymania, oceny zadłużenia i w tym kontekście pozytywnej oceny tzw. zdolności kredytowej skarżącego, wszystkie wywody w tym zakresie przyjmując za własne. W zaskarżonym postanowieniu wymienione zostały wszystkie dokumenty przedłożone z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które były przedmiotem analizy i oceny, i nie wynika z uzasadnienia tego postanowienia, by decyzji ZUS o odmowie prawa do zasiłku czy zestawieniu rachunków bankowych i wynikającego z nich zadłużenia referendarz odmówił mocy dowodowej.

Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Z przedstawionych powodów Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a.