Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1054/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakład Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 347/20 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej z dnia 16 kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 15 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 347/20po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej z 16 kwietnia 2020 r. nr UP-286/2020 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w pkt 1 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z 31 stycznia 2020r. nr [...]. W pkt 2 zasądził od organu na rzecz strony 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) I Oddział w Łodzi decyzją z 31 stycznia 2020 r. odmówił [...] – dalej: strona lub zobowiązany – umorzenia należności z tytułu składek.

Orzekając na skutek odwołania strony ZUS decyzją z 16 kwietnia 2020 r. – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266), dalej: u.s.u.s.) - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s oraz z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Zobowiązany otrzymuje świadczenie emerytalne mogące stanowić przedmiot skutecznej egzekucji. Świadczenie wynosi po potrąceniach dokonywanych przez komornika sądowego 935 zł netto. Jest on również zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze ¼ etatu, a podstawa wymiaru składek za luty 2020 r. wyniosła 650 zł. Żona zobowiązanego nie posiada tytułu do ubezpieczenia społecznego. Zobowiązany nie jest właścicielem czy współwłaścicielem nieruchomości, nie jest również właścicielem ani współwłaścicielem pojazdu. W dniu 11 grudnia 2019 r. została rozwiązana umowa o spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Stałe miesięczne wydatki na utrzymanie zobowiązanego wynoszą ok. 872 zł bez uwzględnienia podstawowych wydatków dotyczących zakupu żywności, ubrań itd. Inne miesięczne zobowiązania strony wynoszą 150 zł. Zobowiązany prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną, otrzymuje on pomoc od dzieci na zakup opału raz na trzy miesiące w kwocie 1.000 zł i na utrzymanie w kwocie ok. 500 - 800 zł. Od 1 lipca 2019 r. przysługuje stronie prawo do świadczenia rodzinnego "500+" na nieletnią córkę. Zobowiązany nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej.

Uzasadniając uchylenie decyzji obu instancji WSA w Poznaniu podkreślił, że w sprawie nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając w sposób niedopuszczalny prymat interesowi publicznemu. Organ nie wykazał, że w sytuacji, w jakiej znajduje się strona, twierdzenie o możliwościach spłacenia zadłużenia jest realne i oparte na zasadzie logiki i doświadczenia życiowego. Decyzja jest w tym zakresie dowolna i narusza art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. W tym stanie rzeczy przedwczesne było stwierdzanie, czy organ naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 dalej: rozporządzenie).

Sąd I instancji podkreślił, że zobowiązany otrzymuje świadczenie emerytalne mogące stanowić przedmiot skutecznej egzekucji. Świadczenie wynosi po potrąceniach dokonywanych przez komornika sądowego 935 zł netto. Jest on również zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze ¼ etatu, a podstawa wymiaru składek za luty 2020 r. wyniosła 650 zł. Żona zobowiązanego nie posiada tytułu do ubezpieczenia. Strona nie jest właścicielem czy współwłaścicielem nieruchomości, nie jest również właścicielem ani współwłaścicielem pojazdu. W dniu 11 grudnia 2019 r. została rozwiązana umowa o spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Stałe miesięczne wydatki na utrzymanie zobowiązanego wynoszą ok. 872 zł bez uwzględnienia podstawowych wydatków dotyczących zakupu żywności, ubrań itd. Inne miesięczne zobowiązania strony wynoszą ok. 150 zł. Zobowiązany prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną, otrzymuje on pomoc od dzieci na zakup opału raz na trzy miesiące w kwocie 1.000 zł i na utrzymanie w kwocie ok. 500 - 800 zł. Od 1 lipca 2019 r. przysługuje skarżącemu prawo do świadczenia rodzinnego "500+" na małoletnią córkę w kwocie 500 zł. Strona nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej.

WSA stwierdził, że decyzja wydawana w zakresie umorzenia należności wobec ZUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ winien uzasadnić wnikliwie i obszernie swoje stanowisko. W świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych ZUS prawidłowo uznał, że w przypadku strony nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Zobowiązany pobiera emeryturę mogącą stanowić przedmiot postępowania egzekucyjnego.

Sąd podał, że odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dokonana przez ZUS ocena sprawy jest zbyt lakoniczna, nie została też uzasadniona w odpowiedni sposób. Twierdzenia ZUS w zakresie oceny sytuacji majątkowej, finansowej oraz rodzinnej zobowiązanego są zbyt arbitralne. Organ nie ustosunkował się do twierdzeń strony podnoszonych w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, jak też nie dokonał ich merytorycznej oceny. Zobowiązany wskazał, że z uwagi na wiek (urodził się w 1951 r.), jak i stan zdrowia nie będzie - od kwietnia 2020 r. - świadczył pracy. W konsekwencji powyższego jego stan majątkowy i finansowy ulegnie pogorszeniu. Dopiero wyczerpujące aktualne ustalenia dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej strony pozwolą na stwierdzenie, czy jest on w stanie dokonać spłaty zadłużenia bez uszczerbku zarówno dla siebie, jak i pozostałych domowników.

Zdaniem WSA wprawdzie ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia zaległości wobec ZUS spoczywa, co do zasady na zobowiązanym, ale okoliczności ustalone w sprawie, na podstawie materiału dowodowego, którym dysponował organ nie pozwalają bez uszczerbku dla wynikających z zasad prowadzenia postępowania uznać, że strona nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Sąd podał, że zobowiązany prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe (ma dwie osoby na utrzymaniu), nie posiada aktualnie praktycznie żadnego majątku. Korzysta z finansowej pomocy dorosłych dzieci. Te okoliczności wskazują, że spłacanie należności wobec ZUS może być w przypadku strony utrudnione czy wręcz niemożliwe.

Zdaniem WSA organ był zobowiązany zbadać możliwość umorzenia należności, a więc ustalić, czy zachodzi wymieniona w § 3 rozporządzenia przesłanka, a jeśli tak - rozważyć zasadność umorzenia należności, kierując się nie tylko stanem swoich finansów, ale także słusznym interesem strony. Organ poczynił te ustalenia jednakże w sytuacji, w jakiej znajduje się strona - nie wykazał, aby nie zostały spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ nie wziął pod uwagę, że zobowiązany urodził się w 1951 r., stąd w roku wydania decyzji (tj. w 2020 r.) ukończył 69 rok życia. Już sam ten fakt zasadniczo przemawia przeciwko uznaniu, że może on podjąć działalność skutkującą uzyskaniem dochodu. Niezależnie od powyższego organ nie przedstawił jasnej kalkulacji dochodów i wydatków strony.

Sąd I instancji podniósł, że odnośnie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia organ nie uzasadnił wystarczająco, z czego wywodzi okoliczność, że zobowiązany w przyszłości może spłacić zadłużenie. W 2020 roku źródłem dochodu strony była emerytura w wysokości 935 zł netto miesięcznie oraz świadczona praca, (która przynosiła dochód w wysokości 650 zł, ale która w kwietniu 2020 roku miała zostać zakończona), przy zadeklarowanych miesięcznych wydatkach wskazanych w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym. Już samo zestawienie przychodów i wydatków oznacza, że zobowiązany jest alimentowany przez najbliższą rodzinę (dzieci). Okoliczność tę wskazała sama strona. Niemniej jednak alimentacja tego rodzaju za życia strony nie obejmuje spłacania zadłużenia zobowiązanego, a jedynie jest to pomoc w bieżącym utrzymaniu. Niepobieranie zasiłków z pomocy społecznej nie przesądza zaś samo w sobie o stabilnej i dającej pomyślne rokowania na przyszłość sytuacji.

WSA zauważył, że skoro ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności sprawy nie uzasadniają potraktowania strony w sposób szczególny. Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada, bowiem na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Ponownie rozpatrując sprawę organ ustali stan faktyczny biorąc pod uwagę aktualne dochody i wydatki gospodarstwa domowego strony w kontekście zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, uwzględniając jego wiek i stan zdrowia w kontekście uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jak również sytuację rodzinną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. Przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 145 § 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 dalej: p.p.s.a,) poprzez uchylenie decyzji z 16 kwietnia 2020 roku nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Łodzi z 31 stycznia 2020 roku nr [...] na skutek błędnego stwierdzenia, iż organ nie ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, czym przekroczył granicę uznania administracyjnego

b) art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, iż organ wydając zaskarżoną decyzję z 16 kwietnia 2020 roku oraz poprzedzającą ja decyzję z 31 stycznia 2020 roku nie wyjaśnił dostatecznie sprawy, co doprowadziło do uchylenia decyzji zamiast oddalenia skargi, jako niezasadnej

II. Przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), poprzez uchylenie decyzji z 16 kwietnia 2020 roku oraz poprzedzającej ją decyzji z 31 stycznia 2020 roku w sytuacji, gdy całokształt ocenionych i uwzględnionych przez organ okoliczności sprawy wskazuje, iż zaskarżone decyzje są prawidłowe, nie zachodzą, bowiem przesłanki do umorzenia wobec skarżącego

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku oraz przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.

W myśl art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego przepisu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez WSA w Poznaniu.

Z tego względu kontrola zaskarżonego wyroku przeprowadzona została w granicach skargi kasacyjnej, przy uwzględnieniu zarzutów podniesionych w odniesieniu do rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.

W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść, bowiem dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony. W sytuacji jednak, gdy skuteczność zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego determinuje zakres wyjaśnienia sprawy, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności należy ocenić zasadność zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego.

Za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty. Przypomnieć należy, że w myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia – zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). W sprawie

W sprawie, okolicznością bezsporną jest istotne dla dopuszczalności umorzenia składek, w trybie art. 28 cytowanej ustawy, ustalenie dokonane przez ZUS i zaakceptowane przez Sąd I instancji, dotyczące braku przesłanki całkowitej nieściągalności składek w świetle przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. Wobec tego należy ocenić czy w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zgodnie, bowiem z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W tej kwestii organ, aby nie przekroczyć swobodnego uznania, powinien dokonać analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego oraz jego rodziny, prawidłowo wyważając interes społeczny i interes strony, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji. Innymi słowy organ powinien odnieść się do wszystkich przesłanek umorzenia należności wymienionych zarówno w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w rozporządzeniu. Nadto zgodnie z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Z postanowień § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Zatem w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3 a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11), gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r. sygn. II GSK 149/11).

Warto również zaznaczyć, że decyzja w sprawie umorzenia należności składkowych posiada charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi, nawet w przypadku spełnienia przez podatnika przesłanek, o czym świadczy użycie w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia terminu "może". Nawet, zatem w przypadku wystąpienia okoliczności unormowanych w ww. przepisach ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna.

Przedstawiona wyżej konstrukcja przepisu prawa materialnego, który miał zastosowanie w tej sprawie nie wyklucza ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego zdecydowanie aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia.

Uwzględniając powyższe nie można czynić organom administracyjnym zarzutów, jakie przedstawił Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. To, bowiem strona powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia.

Odnosząc się do realiów tej sprawy należy podkreślić, że strona została pouczona o konieczności złożenia stosownego oświadczenia o sytuacji materialnej (ekonomicznej). Niemniej zobowiązany we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji organu I instancji nie uzupełnił swojego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek o dodatkowe dokumenty dotyczące jego trudnej sytuacji materialnej. Co za tym idzie ZUS dokonywał oceny w oparciu o dokumenty przedłożone w aktach sprawy i na ich podstawie wydał zaskarżoną decyzję. Na podstawie ww. oświadczenia organ ustalił stan faktyczny sprawy, który co należy podkreślić wiązał się z osobistą sytuacją materialną (ekonomiczną) strony. Skoro strona o pewnych rodzajowo wydatków nie wskazała, to mając na uwadze wskazane wyżej przepisy prawa materialnego, nie można czynić zarzutów organowi administracyjnemu, że nie poczynił w tym zakresie ustaleń i w konsekwencji nie uzupełnił oświadczenia strony złożonego na okoliczność jej sytuacji ekonomicznej.

Mając na uwadze powyższe zarzut naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia okazał się być uzasadniony. Organ dokonał oceny sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego i jego rodziny, wywarzył interes społeczny i interes strony na podstawie wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz wyważył interes społeczny i interes strony, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

W tym kontekście Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, ze Sąd I instancji uchylił się od oceny zaskarżonej decyzji, czy zobowiązany wykazał spełnienie przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, mając na uwadze, że to na skarżącym ciąży udowodnienie ich istnienia, a nie na organie administracji.

Podsumowując należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia. Zaś w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji niedokonał oceny czy przedstawiona przez skarżącego jego sytuacja materialna i rodzinna pozwala na systematyczne regulowanie należności z tytułu składek. W tym miejscu należy również wskazać, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej oraz spłaca swoje zobowiązania cywilnoprawne.

Wobec błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, iż to ZUS ma wykazać zaistnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, zaskarżony wyrok należało uchylić na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji dokona oceny czy skarżący udowodnili, że względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny. W tym kontekście zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s okazał się zasadny.

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Stosowanie tych przepisów, będących wyjątkiem od zasady finansowej odpowiedzialności za wynik postępowania, zależy od uznania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dlatego też odstąpiono w całości od zasądzenia zwrot kosztów postępowania kasacyjnego uznając, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie 207 pkt 2 p.p.s.a.