Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 192/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odroczono posiedzenie
Skierowano pytanie prawne do Składu Siedmiu Sędziów
Powołane przepisy: article: art. 187 par. 1, art. 219 par. 2,
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 5 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. Cz. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odrzucające skargę z dnia 11 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Bd 875/16 w sprawie ze skargi P. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 11 października 2016 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od lutego 2011 r. do grudnia 2013 r. na podstawie art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) postanawia: 1) przedstawić do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wyłaniające się na tle rozpoznawanej sprawy następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy za datę uiszczenia opłaty sądowej na rachunek bankowy sądu administracyjnego, stosownie do art. 219 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) w przypadku dokonania jej za pośrednictwem innego niż banki lub Poczta Polska S.A. podmiotu, działającego na podstawie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1572 ze zm.), można uznać dzień przekazania takiemu podmiotowi środków pieniężnych w odpowiedniej wysokości, czy też należy przyjąć, że datę taką stanowi dzień uznania rachunku bankowego prowadzonego dla danego sądu?" 2) odroczyć rozpoznanie sprawy do czasu wyjaśnienia powyższego zagadnienia prawnego.


UZASADNIENIE

Zagadnienie prawne budzące wątpliwości wyłoniło się przy rozpatrywaniu zażalenia P. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 11 kwietnia 217 r., I SA/Bd 875/16. W orzeczeniu tym WSA, na podstawie art. 220 § 3 w zw. z art. 219 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", odrzucił skargę P. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z 11 października 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od lutego 2011 r. do grudnia 2013 r.

Sąd pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu, że Przewodniczący Wydziału wezwał P. C. do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w wysokości 2.713 zł w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Przesyłka zawierająca wezwanie została Skarżącemu doręczona 27 marca 2017 r., zaś termin do realizacji wezwania upływał z dniem 3 kwietnia 2017 r. Z ustaleń WSA wynikało, że Skarżący uiścił wpis 4 kwietnia 2017 r., a zatem po wyznaczonym terminie. W związku z powyższym WSA wniesioną skargę odrzucił.

WSA odniósł się również do treści dowodu zapłaty, który został przesłany przez Skarżącego do sądu 6 kwietnia 2017 r. Z wymienionego dokumentu wynikało, że Skarżący uiścił wpis od skargi 3 kwietnia 2017 r. za pośrednictwem agencji U. F. J. D., A. R. s.c. z/s w B. WSA podkreślił jednak, że faktyczna realizacja przelewu na rachunek sądu nastąpiła dopiero dnia następnego. W ocenie WSA, Skarżący na własne ryzyko dokonał wyboru podmiotu, któremu zlecił dokonanie przelewu, w następstwie czego środki na opłacenie wpisu od skargi wpłynęły na konto sądu już po upływie terminu zakreślonego do dokonanie tej czynności. Na poparcie swojego stanowiska WSA odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynikało, że jedynie w przypadku wpłaty za pośrednictwem urzędu pocztowego lub banku można przyjąć, iż dzień jej dokonania jest wiążący z punktu widzenia dochowania terminu. Posłużenie się natomiast pośrednikiem, którym jest agencja finansowa, nie wywiera takiego skutku. Ponadto strona ponosi wszelkie konsekwencje związane z ewentualnymi uchybieniami takiego pośrednika.

Na powyższe orzeczenie Skarżący, działający przez ustanowionego pełnomocnika - doradcę podatkowego, złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Wniesiony środek odwoławczy Skarżący oparł na zarzucie naruszenia art. 220 § 3 w zw. z art. 219 § 2 Ppsa, przez wadliwe przyjęcie, że pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, co w konsekwencji spowodowało odrzucenie skargi.

W uzasadnieniu zażalenia Skarżący podkreślił, że kontrowersję budziła wykładnia art. 219 § 2 Ppsa, na tle której, wbrew wywodom WSA, pojawiła się rozbieżność w orzecznictwie. Na poparcie powyższego stwierdzenia Skarżący nawiązał do judykatów, w których NSA prezentował pogląd, że termin do uiszczenia wpisu jest zachowany również wtedy, gdy strona przed jego upływem zleciła wykonanie przelewu na rachunek sądu innej niż bank instytucji finansowej. Skarżący dodał ponadto, że uzyskał informację od pośrednika, iż jeszcze tego samego dnia środki znajdą się na rachunku Sądu. Nie bez przyczyny wybrał usługę tzw. "szybkiego przekazu", która miała to gwarantować.

NSA rozpoznając zażalenie uznał, że w niniejszym postępowaniu zastosowanie znajdzie art. 187 § 1 Ppsa, który stanowi, że jeżeli przy rozpoznaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, Naczelny Sąd Administracyjny może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu. Powołany przepis, na podstawie art. 197 § 2 Ppsa, stosuje się odpowiednio w postępowaniu zażaleniowym. Z kolei okoliczność, że w sprawie wystąpiło zagadnienie prawne wymagające rozstrzygnięcia przez skład poszerzony potwierdziła zasygnalizowana w toku postępowania rozbieżność w orzecznictwie.

Przystępując do szczegółowego przedstawienia motywów wystąpienia z zagadnieniem prawnym do składu siedmiu sędziów należy na wstępie podkreślić, że problematyka uiszczania opłat sądowych na konto bankowe sądu budziła na przestrzeni lat istotne wątpliwości. Zarówno bowiem przepisy Ppsa, jak i rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), zwanego dalej "Rozporządzeniem", nie regulują szczegółowo trybu dokonywania wpłat w ten sposób. W art. 219 § 2 Ppsa ustawodawca wskazał jedynie, że oprócz wnoszenia opłat sądowych gotówką do kasy sądu możliwe jest również ich uiszczanie na rachunek bankowy właściwego sądu administracyjnego. W przepisach wykonawczych powyższa kwestia nie została natomiast w sposób bardziej szczegółowy uregulowana.

W kontekście dochowania terminu zakreślonego dla dokonania wpłaty na rachunek bankowy powstało w związku z tym pytanie, czy data przyjęcia polecenia przelewu przez bank może być uznana za datę uiszczenia należnej opłaty. W postanowieniu z 12 maja 2005 r., FSK 1403/04 (ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 10) NSA udzielił odpowiedzi twierdzącej na tak przedstawione zagadnienie, zastrzegając jednak, że na rachunku zlecającego muszą znajdować się wystarczające środki na pokrycie opłaty sądowej. Powyższy pogląd został utrwalony w orzecznictwie NSA (zob. m. in. postanowienie NSA z 17 listopada 2006 r., I OSK 1663/06; wyrok NSA z 14 lutego 2007 r., II FSK 513/06; postanowienie NSA z 11 lipca 2007 r., I FSK 602/07; publ. CBOSA). Z kolei w postanowieniu z 3 marca 2008 r., I FSK 100/08 (publ. CBOSA) NSA uznał, że prezentowane stanowisko odnosi się również do przyjęcia zlecenia przelewu transgranicznego przez instytucję kredytową (bank) działającą na terytorium Państwa Członkowskiego Unii Europejskiej. W analogiczny sposób NSA rozstrzygnął kwestię wnoszenia opłat sądowych za pośrednictwem przekazu pocztowego przyjmując, że jego nadanie przed upływem terminu wywołuje te same skutki co uiszczenie go bezpośrednio w kasie właściwego sądu. NSA podkreślił, że dla oceny daty uiszczenia opłaty sądowej na rachunek właściwego sądu przekazem pocztowym istotny będzie moment złożenia oświadczenia woli w taki sposób, iż urząd pocztowy mógł zapoznać się z jego treścią. Natomiast, jeżeli nastąpiły opóźnienia w dokonaniu przekazu pocztowego, skutki prawne nie mogą obciążać skarżącego. Bez znaczenia dla terminu uiszczenia opłaty jest więc rzeczywista chwila wykonania przelewu przez urząd pocztowy na rachunek sądu. NSA zaznaczył, że strona nie może ponosić ujemnych skutków nienależytego wykonania zleconych zadań (np. polecenia wykonania przelewu) przez podmioty pośredniczące, tj. pocztę lub bank (zob. postanowienia NSA z 14 czerwca 2007 r., II GSK 104/07; z 6 marca 2009 r., II FSK 1825/07; publ. CBOSA).

Jak wynika jednak z ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz. U. z 2016 r., poz 1572 ze zm.), zwanej dalej "Uup", działalność w zakresie usług płatniczych wykonują również inne podmioty niż banki i Poczta Polska. W art. 4 ust. 2 Uup jako dostawców usług płatniczych ustawodawca wymienił bowiem: banki krajowe w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo bankowe; oddziały banków zagranicznych w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 20 ustawy - Prawo bankowe; instytucje kredytowe w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 17 ustawy - Prawo bankowe i odpowiednio oddział instytucji kredytowej w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 18 ustawy - Prawo bankowe; instytucje pieniądza elektronicznego; oddziały podmiotów świadczących w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim, zgodnie z prawem tego państwa, pocztowe usługi płatnicze, uprawnionego zgodnie z prawem tego państwa do świadczenia usług płatniczych oraz Pocztę Polską S.A. w zakresie, w jakim odrębne przepisy upoważniają ją do świadczenia usług płatniczych; instytucje płatnicze; Europejski Bank Centralny, Narodowy Bank Polski oraz bank centralny innego państwa członkowskiego - gdy nie działają w charakterze władz monetarnych lub organów administracji publicznej; organy administracji publicznej; spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe lub Krajową Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo-Kredytową w rozumieniu ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych w zakresie, w jakim odrębne przepisy uprawniają je do świadczenia usług płatniczych; biura usług płatniczych. Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 3 Uup krajowe instytucje płatnicze, biura usług płatniczych, krajowe instytucje pieniądza elektronicznego oraz ich oddziały i agenci tych podmiotów wykonujący działalność agencyjną w zakresie świadczenia usług płatniczych, oddziały zagranicznych instytucji pieniądza elektronicznego, a także kasy oszczędnościowo-kredytowe oraz ich oddziały podlegają wpisowi do rejestru dostawców i wydawców pieniądza elektronicznego, który zgodnie z 133 ust. 1 tej ustawy prowadzi Komisja Nadzoru Finansowego.

W niniejszej sprawie Skarżący dokonał wpłaty za pośrednictwem agenta U. F. J. D., A. R. s.c. z/s w B., działającego w imieniu i na rzecz B. S.A. z/s w K., będącego dostawcą usług płatniczych w rozumieniu przepisów Uup. Oba wymienione podmioty, zgodnie z powołanym wcześniej art. 4 ust. 3 Uup, figurują w rejestrze usług płatniczych, prowadzonym przez KNF.

Nie mniej jednak w orzecznictwie NSA, co już wcześniej zostało podniesione, nie ma jednolitego stanowiska odnośnie skutków procesowych wnoszenia opłat sądowych w zakresie ustalania terminu dokonania wpłaty za pośrednictwem innych niż banki i Poczta Polska instytucji finansowych, czy też agentów działających w imieniu i na rzecz takich instytucji. Z niektórych orzeczeń wynika bowiem, że dla uznania wydania dyspozycji przelewu za moment wniesienia opłaty nie ma znaczenia, czy zleceniobiorcą strony jest bank, czy też jakakolwiek instytucja finansowa realizująca tego typu usługi w granicach obowiązującego prawa. Funkcjonuje jednak także pogląd przeciwny, zgodnie z którym strona zlecając czynność dokonania opłat innym podmiotom niż banki i poczta, działa na własne ryzyko związane z niedokonaniem opłaty w terminie.

Pierwszy z wymienionych nurtów judykatury zapoczątkowany został w postanowieniach z 20 maja 2005 r., I OSK 34/05 i I OSK 35/15 (publ. CBOSA), w których NSA wskazał, że przy uiszczaniu opłaty przelewem o zachowaniu terminu decyduje data złożenia przez stronę zlecenia w banku lub innej instytucji uprawnionej do przyjmowania zleceń dokonania przelewu, pod warunkiem, iż w tej dacie, a przynajmniej przed upływem terminu do wniesienia opłaty, istniało pokrycie na rachunku strony. Z kolei w wyroku z 15 listopada 2005 r., FSK 2526/04 NSA uznał, że wpłata gotówki w placówce przedsiębiorcy wykonującego zgodnie z art. 6a ust. 1 pkt 1 lit. j ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz.U. z 2002 nr 72 poz. 665 ze zm.), zwanej dalej "Upb", czynności outsourcingu bankowego przed upływem terminu z art. 220 § 1 zd. 2 w zw. z art. 220 § 3 Ppsa powoduje skutek zachowania terminu do uiszczenia wpisu. Pogląd ten NSA potwierdził w postanowieniu z 2 lutego 2007 r., II FSK 248/06 (publ. CBOSA). Z kolei w postanowieniu z 31 sierpnia 2008 r., I FSK 1219/05 (publ. CBOSA) NSA wskazał, że jeśli o zachowaniu terminu zakreślonego przez sąd na dokonanie wpłaty decyduje data złożenia zlecenia przez stronę w banku, to taka sama zasada powinna dotyczyć również instytucji finansowych, działających na podstawie zawartych z bankami umów świadczenia usług pośrednictwa w czynnościach bankowych. Ponadto skoro dowodem zachowania terminu jest odcisk stempla bankowego na poleceniu przelewu, to nie ma podstaw by inaczej traktować odcisk stempla należący do właściwie umocowanej do działania w imieniu banku instytucji finansowej. W postanowieniu z 5 marca 2009 r., II OSK 313/09 (publ. CBOSA) NSA odniósł się natomiast do odpowiedzialności strony za ewentualną zwłokę w dokonaniu płatności przez podmiot, któremu zlecono tę czynność. NSA uznał, że strona nie może ponosić ujemnych skutków nienależytego wykonania zleconych zadań (np. polecenia wykonania przelewu) przez podmioty pośredniczące. Momentem mającym znaczenie dla oceny daty uiszczenia opłaty sądowej przelewem będzie moment złożenia dyspozycji przez stronę. Natomiast, jeżeli nastąpiły opóźnienia w dokonaniu obciążenia (wpłaty) wskazane w poleceniu przelewu, np. z winy awarii systemu komputerowego agencji finansowej, ujemne skutki prawne nie mogą dotykać skarżącego. Strona nie może z kolei ingerować w działania podmiotu przyjmującego wpłatę. W takiej sytuacji należy uznać, że wpis sądowy od skargi został uiszczony w terminie.

Zasadność powyższych poglądów NSA potwierdził w swoich późniejszych orzeczeniach (por. m. in. postanowienia z 6 czerwca 2012 r., I OZ 413/12; z 28 lutego 2012 r., I GSK 205/12; z 5 kwietnia 2013, II OZ 237/13; z 2 października 2013 r., II OSK 2285/13; publ. CBOSA). Przy czym w postanowieniu z 19 lutego 2015 r., II FSK 3776/14 (publ. CBOSA) NSA opowiedział się za tym stanowiskiem, zwracając zarazem uwagę na istniejącą rozbieżność w orzecznictwie. Z kolei w postanowieniach z 16 grudnia 2014 r., II GSK 2746/14 i z 24 czerwca 2015 r., II GSK 1227/15 (publ. CBOSA) NSA uznał za istotną okoliczność, że dana instytucja finansowa figuruje w Rejestrze Usług Płatniczych prowadzonym przez KNF. Składy orzekające podkreślały, że wpłata za pośrednictwem takiego podmiotu ma taki sam skutek jak wpłata w bankach lub innych instytucjach pocztowych, stąd datą uiszczenia wpisu sądowego za pomocą przelewu jest dzień złożenia dyspozycji, a nie dzień jego realizacji.

Drugi z prezentowanych w judykaturze poglądów, który podzielił WSA orzekający w tej sprawie, wskazywał, że wyręczanie się instytucją finansową - pośrednikiem, następuje na ryzyko i odpowiedzialność strony zobowiązanej do dokonania czynności w postępowaniu sądowym (por. m. in. postanowienia NSA z 25 lipca 2005 r., OSK 1895/04; z 30 listopada 2005 r., I OSK 204/05; z 16 września 2005 r., II OSK 869/05; z 16 lutego 2006 r., II OZ 156/06; z 25 sierpnia 2006 r., II OSK 784/06; z 27 czerwca 2008 r., I OZ 438/08; publ. CBOSA). Wpłata na rachunek przedsiębiorstwa, które nie jest bankiem lub urzędem pocztowym albo chociażby podmiotem z wymienionymi prawnie znacząco związanym i pozytywnie porównywalnym nie stanowi natomiast uiszczenia wpisu sądowego na rachunek właściwego sądu administracyjnego. Jedynie wpłacenie przekazem pieniężnym opłaty sądowej w urzędzie pocztowym lub w banku na konto właściwego sądu w innym banku jest równoznaczne pod względem czasowym z bezpośrednią wpłatą gotówkową do kasy tego sądu lub do banku prowadzącego rachunek bankowy sądu (por. wyrok NSA z 30 marca 2006 r., FSK 2291/04; postanowienia NSA z 30 listopada 2005 r., I FZ 617/05; z 14 września 2010 r., II FZ 472/10; z 27 stycznia 2010 r., I OSK 47/10; publ. CBOSA).

W postanowieniu z 8 grudnia 2005 r., II OZ 1190/05 (publ. CBOSA) NSA szczegółowo rozwinął tę kwestię wskazując, że art. 219 § 2 Ppsa stanowi, że opłatę sądową uiszcza się gotówką do kasy właściwego sądu administracyjnego lub na rachunek właściwego sądu, jednakże z przepisów Upb wynika, iż skutek prawny wniesienia opłaty następuje jedynie w przypadku przyjęcia tej opłaty przez uprawnioną instytucję (zezwolenie Komisji Nadzoru Bankowego uprawniające do wykonywania czynności bankowych obciążających ryzykiem środki powierzone pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym, w rozumieniu art. 2 Upb). Zlecając natomiast czynność instytucji nie będącej instytucją zaufania publicznego, jak bank, czy poczta, skarżący działa na własne ryzyko. NSA prezentował ten pogląd również w innych swoich orzeczeniach (por. m. in. postanowienia NSA z 19 listopada 2008 r., II FZ 504/08; z 30 marca 2011 r., II GSK 381/11; publ. CBOSA). W postanowieniu z 22 września 2009 r., II OSK 1379/09 (publ. CBOSA) skład orzekający wskazał natomiast, że ustawodawca nie upoważnia, aby wpłaty dokonywane w tzw. "agencjach finansowych", mogły być uznawane za równoważne w skutkach z wpłatami dokonywanymi bezpośrednio na rachunek bankowy.

Również po uchwaleniu Uup pojawiały się orzeczenia wpisujące się w powyższy nurt orzeczniczy, podzielające stanowisko, że dniem dokonania opłaty sądowej, uiszczanej za pośrednictwem instytucji finansowej niebędącej bankiem (pocztą), nie jest dzień powierzenia temu podmiotowi funduszy niezbędnych do uiszczenia opłaty sądowej (por. postanowienia z 20 kwietnia 2012 r., I OSK 792/12; z 11 czerwca 2014 r., I FSK 500/14; publ. CBOSA).

Powyższa rozbieżność stanowisk składów orzekających NSA była przedmiotem analizy przedstawicieli doktryny. J.P. Tarno skrytykował pogląd, że wyręczanie się pośrednikiem, innym niż poczta lub bank, następuje na ryzyko i odpowiedzialność strony zobowiązanej do uiszczenia opłaty sądowej. Zdaniem tego autora, nie można wymagać od strony spełnienia obowiązku, który nie ma oparcia w przepisie powszechnie obowiązującym. Ponadto, nie można postawić stronie zarzutu niedbalstwa, jeżeli wypełniła ciążącą na niej powinność za pośrednictwem instytucji dopuszczonej przez państwo do obrotu pieniędzmi, w tym do dokonywania przelewów w imieniu i na rzecz zleceniodawcy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 570). H. Knysiak-Sudyka wskazała stanowisko prezentowane przez J.P. Tarno jako dominujące w orzecznictwie. Nie mniej jednak zwróciła uwagę, że w dalszym ciągu zapadają orzeczenia prezentujące pogląd przeciwny (por. H. Knysiak-Sudyka [w:] T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 1172). Zgadzał się z nim B. Dauter, który stwierdził, że zlecając czynności dokonania opłaty innym niż poczta i banki podmiotom, niemającym statusu zaufania publicznego, strona działa na własne ryzyko związane z dokonaniem lub niedokonaniem opłaty w terminie (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2012, s. 664). W innym z opracowań pojawił się natomiast postulat o podjęcie przez NSA uchwały dotyczącej dnia, w którym zgodnie z art. 219 Ppsa dokonana jest opłata sądowa w przypadku uiszczenia jej przez stronę za pośrednictwem instytucji niebędącej bankiem lub operatorem pocztowym, dopuszczonej do obrotu w zakresie świadczenia tego typu usług na podstawie właściwych przepisów prawa. Taka uchwała ujednoliciłaby na potrzeby praktyki orzecznictwo sądów administracyjnych w powyższym zakresie, co w obecnym stanie rzeczy wydaje się wysoce pożądane (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2015, s. 830).

Podkreślenia wymaga, że analogiczny problem, na tle zbliżonych regulacji prawnych, pojawił się także w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Co istotne, również w judykaturze SN nie udało się, jak dotąd, wypracować jednolitej linii orzeczniczej. W postanowieniu z 19 września 2007 r., III UZ 12/07 (publ. OSNP 2008/21-22/334) SN wskazał, że o zachowaniu wyznaczonego przez sąd terminu do uiszczenia opłaty sądowej od apelacji decyduje data wpłacenia przez stronę brakującej opłaty na konto właściwego sądu za pośrednictwem każdej placówki legalnie przyjmującej i realizującej tego typu przelewy, a nie data transferu tej opłaty na rachunek bieżących dochodów właściwego sądu. W sposób całkowicie odmienny SN wypowiedział się natomiast w postanowieniu z 26 września 2008 r., V CZ 54/06 (publ. LEX nr 512035) wskazując, że strona, która posługuje się podmiotem pośredniczącym ponosi ryzyko korzystania z usług takiego pośrednika. SN skonstatował, że dniem uiszczenia opłaty sądowej wniesionej w wykonaniu umowy z pośrednikiem nie jest dzień powierzenia mu funduszy niezbędnych do uiszczenia opłaty, lecz dzień uznania rachunku bankowego prowadzonego dla danego sądu.

W późniejszych orzeczeniach SN powyższa rozbieżność jest w dalszym ciągu widoczna. Przykładowo w postanowieniu z 20 lutego 2015 r., V CZ 120/14 (publ. Lex nr 1652415), SN uznał, że datą uiszczenia wpisu jest data przyjęcia polecenia przelewu przez bank, która to zasada nie znajduje zastosowania wówczas, gdy opłata sądowa jest wniesiona za pośrednictwem niebankowej instytucji płatniczej. Z kolei w postanowieniu z 21 stycznia 2015 r., IV CZ 96/14 (publ. OSP 2015/12/119 z glosą aprobującą J. Bodio) SN stanął na stanowisku, że nie należy różnicować daty wniesienia przez stronę opłaty sądowej w zależności od tego, czy została ona przekazana za pośrednictwem banku, czy instytucji płatniczej, działającej na podstawie przepisów Uup.

Zdaniem NSA w składzie niniejszym, przedstawione wyżej rozbieżności w doktrynie i orzecznictwie świadczą o tym, że ustalenie daty uiszczenia opłaty sądowej za pośrednictwem działających w granicach prawa instytucji finansowych, świadczących usługi dokonywania przelewów, stanowi zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które powinno być rozstrzygnięte przez poszerzony skład tego Sądu. Następstwem przekroczenia terminu do uiszczenia tych opłat jest bowiem zazwyczaj odrzucanie środków prawnych wnoszonych przez stronę, służących zarówno uruchomieniu kontroli legalności organów administracji publicznej, jak również kontroli instancyjnej orzeczeń wydawanych w pierwszej instancji. Jest to zatem zagadnienie, które ma istotne znaczenie z punktu widzenia prawa do sądu, gwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jego rozstrzygnięcie jest przy tym kluczowe dla oceny zasadności zarzutu podniesionego w złożonym w tej sprawie zażaleniu, a także dla innych spraw, w których w przyszłości może wystąpić analogiczny problem. Z uwagi bowiem na rozwijający się rynek instytucji finansowych świadczących wykonywanie przelewów w imieniu i na rzecz zlecającego istnieje duże prawdopodobieństwo, że strony postępowania będą coraz częściej korzystać z tego typu usług. Pożądane jest zatem, aby NSA w składzie poszerzonym odniósł się do skutków procesowych wnoszenia opłat sądowych za pośrednictwem instytucji innych niż banki i poczta. Zwłaszcza w kontekście uchwalonych w 2011 r. przepisów Uup, regulujących sposób funkcjonowania tego typu instytucji oraz sprawowany nad nimi nadzór przez organy państwowe.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 187 § 1 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, postanowił jak w sentencji.