Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 575/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23, art. 24 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska – spr. Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi E. R.-K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiot zaskarżenia stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 czerwca 2011 r. nr [...], wydana na podstawie art.138 § 1 pkt 2 K.p.a. po rozpatrzeniu odwołania E. R.-K. od decyzji, działającego z upoważnienia Burmistrza Nysy – Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, z dnia 10 stycznia 2011 r., nr [...], w sprawie uchylenia decyzji własnej z dnia 16 października 2009 r. nr [...], dotyczącej przyznania osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2009/2010.

Kwestionowaną decyzją organ odwoławczy uchylił decyzję zaskarżoną w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że E. R.-K. wniosła o ustalenie dla siebie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podając, że rodzina jej składa się z dwóch osób: jej samej oraz matki - E. K.

Decyzją z dnia 16 października 2009 r., nr [...], Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie przyznał E. R.-K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 420 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r.

W dniu 17 grudnia 2009 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie wpłynęło pismo Komornika Sądowego A. U., w którym wniósł o zaprzestanie wypłaty E. R.-K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego od grudnia 2009 r., w związku ze skutecznością postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko W. K. Komornik przedłożył zaświadczenie z dnia 16 grudnia 2009 r., z którego wynika, że w okresie dwóch ostatnich miesięcy egzekucja alimentów należnych E. K. od W. K. w kwocie po 420 zł miesięcznie oraz E. K. w kwocie po 150 zł miesięcznie, okazała się skuteczna.

W takim stanie faktycznym sprawy decyzją z dnia 5 stycznia 2010 r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działając na podstawie art. 24, art. 9 ust. 1 i art. 2 pkt 2 i pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uchylił decyzję własną z dnia 16 października 2009 r. nr [...], dotyczącą przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej – E. R.-K.

W wyniku rozpatrzenia odwołania od wyżej wskazanej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 2 września 2010 r. uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji z uwagi na niepoinformowanie strony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie, co stanowiło naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, wyrażonej w art. 10 § 1 K.p.a.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z 10 stycznia 2011 r., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie uchylił decyzję własną z 16 października 2009 r., przyznającą osobie uprawnionej – E. R.-K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2009/2010.

W uzasadnieniu organ I instancji przytoczył przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, mające zastosowanie w sprawie oraz wskazał, że z uwagi na skuteczność egzekucji od dłużnika alimentacyjnego, E. R.-K. utraciła status osoby uprawnionej i tym samym nie przysługują jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Powyższa decyzja została doręczona stronie - do rąk dorosłego domownika.

W odwołaniu od decyzji z 10 stycznia 2011 r. E. R.-K. zarzuciła, że komornik nigdy nie ściągał i nie ściąga alimentów i wystawił niezgodne z prawem zaświadczenie o nieskuteczności egzekucji, bo wiedział, że strona wystąpi o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Następnie przedstawiła wysokość zadłużenia dłużnika alimentacyjnego od 2005 r. Kwestionowała powoływanie się przez organ na oświadczenie komornika sądowego, które jej zdaniem, jest niezgodne z prawem, co wykazywała już we wcześniejszym odwołaniu. Nadto zarzuciła organowi pierwszej instancji, iż wydał decyzję, pomimo tego, że zawiadomieniu o wszczęciu postępowania nie zostało doręczone jej osobiście. Podkreśliła, że z kserokopii 11 przelewów bankowych niezbicie wynika, iż komornik sądowy w 2009 r. przelał na konto wierzycielki kwotę 2.420,54 zł, a tymczasem komornik w swoim zaświadczeniu z dnia 11 października 2010 r. podaje kwotę 9.147,57 zł. Strona zarzuciła organowi I instancji niewzięcie pod uwagę przy wydawaniu decyzji przedłożonych przelewów bankowych, albowiem kwestia ich przedłożenia została przemilczana.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu uznało, że odwołanie strony zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w nim podniesiono i jedynie w kierunku uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i umorzenia postępowania pierwszej instancji.

Kolegium wywodziło, że art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. daje organowi odwoławczemu możliwość wydania decyzji o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości albo w części i umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości albo w części. Przepis ten nie określa jednak przesłanek umorzenia postępowania, wobec czego Kolegium uznało, że należy ich poszukiwać w treści art. 105 § 1 K.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie ma podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, ale zawsze oznacza brak przedmiotu postępowania. Na poparcie tego stanowiska organ przywołał wyrok NSA z 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt III SA 2225/01, Biuletyn Skarbowy 2003, nr 6, s.25.

W dalszym ciągu swoich wywodów organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z art. 162 K.p.a. organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne. W przedmiotowej sprawie takim przepisem szczególnym jest przepis art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o osobom uprawnionym do alimentacji (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), zwanej ustawą.

Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie.

W ocenie organu odwoławczego, decyzja pierwszoinstancyjna wydana została z naruszeniem art. 24 ust. 1 przywołanej ustawy. Kolegium podkreśliło, że z treści art. 24 ust. 1 ustawy wynika, że decyzja zmieniająca lub uchylająca uprzednio wydaną decyzję o przyznaniu świadczeń posiada walor decyzji konstytucyjnej i skutkuje zmianą lub rozwiązaniem stosunku administracyjnoprawnego ex nunc, tj. z chwila wejścia tej decyzji do obrotu prawnego, czyli z momentem jej doręczenia lub ogłoszenia stronie postępowania i wywołuje zastrzeżony w niej skutek prawny na przyszłość.

Kolegium zaakcentowało, że przepis art. 24 ust. 1 ustawy wskazuje, iż istotą decyzji uchylającej ostateczną decyzję administracyjną jest wyeliminowanie z obrotu prawnego rozstrzygnięcia administracyjnego tworzącego określony stan prawny w przypadku wystąpienia okoliczności wskazanych w tym przepisie. Przewidziane w art. 24 ust. 1 ustawy postępowanie w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego może być prowadzone jedynie w stosunku do aktu administracyjnego będącego w obrocie prawnym.

Zatem, uchylenie przez organ I instancji decyzji własnej z 16 października 2009 r., która przyznawała E. R.-K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. jest niezgodne z regulacją przepisu art. 24 ust. 1 ustawy, który mógł być podstawą wydania takiego rozstrzygnięcia.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, organ I instancji nie mógł uchylić decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej w styczniu 2011 r., w sytuacji, gdy decyzja przyznająca te świadczenia była realizowana do dnia 30 września 2010 r. Z tego powodu, z uwagi na upływ okresu świadczeniowego, nie było możliwe uchylenie decyzji ustalającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w trybie art. 24 ust. 1 ustawy w związku z art. 163 K.p.a.

Wobec powyższego Kolegium uznało, że postępowanie w sprawie uchylenia decyzji z dnia 16 października 2009 r. przyznającej E. R.-K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego stało się bezprzedmiotowe i jako takie podlegało umorzeniu stosownie do art. 105 ust. 1 K.p.a., bowiem nie istnieje już przedmiot postępowania, decyzja nie jest już realizowana.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. R.-K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, podnosząc, że rozstrzygnięcie SKO jest dla niej krzywdzące. Nie zgodziła się z umorzeniem postępowania, ponieważ należne alimenty z funduszu alimentacyjnego za okres 2009/2010 nie były wypłacone.

Zarzuciła, że organy oparły się na zaświadczeniu komornika potwierdzającego nieprawdę, komornik nie ściągał alimentów ani odsetek, tak jak powinien. Komornik zawsze dbał o dobro dłużnika a wierzycielce jedynie szkodził. Skarżąca wywodziła, że wskutek uchylenia decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu pozostała bez świadczeń. Zwróciła uwagę, że postępowanie przed organami administracji publicznej trwało ponad dwa lata, doprowadziło do umorzenia postępowania w przedmiocie przyznania świadczeń alimentacyjnych, mimo że jej, zdaniem egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego, była bezskuteczna.

Jednocześnie w skardze zawarła wniosek o przyznanie zaległych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami za okres 2009/2010, zgodnie z decyzją [...] z dnia 16 października 2009 r. Równocześnie przedstawiła własne wyliczenie niektórych zadłużeń, jakie ma wobec niej dłużnik, z tytułu nieregulowanych alimentów. Dodała, że także nie otrzymała alimentów w 2011 roku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, prezentując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Nadto wyjaśniło, że nie zasługują na uwzględnienie argumenty skargi, jakoby postępowanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego doprowadziło do pozbawienia strony do świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres 2009/2010. SKO zwróciło uwagę, że podjęte przez organ odwoławczy rozstrzygnięcie o uchyleniu decyzji organu I instancji z dnia 10 stycznia 2011 r. uchylające własną decyzję z dnia 16 października 2009 r., przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego, doprowadziło do sytuacji, w której w obrocie prawnym wciąż funkcjonuje decyzja przyznająca E. R.-K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna a zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Zgodnie z art. 1 § 1ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W ramach tej kontroli Sąd ocenia, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawne.

W związku z zarzutami skargi, na wstępie stwierdzić przyjdzie, że zgłoszone w skardze żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznanie zaległych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zasługiwało na uwzględnienie, gdyż, jak wyżej powiedziano, sąd administracyjny w zakresie swojej kompetencji sprawuje jedynie kontrolę decyzji administracyjnych pod względem jej zgodności z prawem, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Oznacza to, że rozpoznając skargę na konkretną decyzję administracyjną sąd ocenia, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone określone przepisy prawa. Jeżeli takie naruszenie miało miejsce, to w określonych prawem sytuacjach wadliwą decyzję eliminuje z obrotu prawnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie może wyręczać organów administracji i wydawać orzeczenia o charakterze decyzji administracyjnej.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 29 czerwca 2011 r., uchylająca decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Nysy przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, podjętą w trybie art. 163 K.p.a. i umarzająca postępowanie pierwszej instancji.

Z uwagi na wskazane rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji przedmiotem rozważań Sądu w niniejszej sprawie będą jedynie kwestie proceduralne, dotyczące uchylenia decyzji przyznającej, osobie uprawnionej świadczenia alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego oraz wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania przed organem I instancji. W konsekwencji, poza rozważaniami Sądu w niniejszej sprawie, pozostają kwestie związane z prawem skarżącej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Podkreślenia bowiem wymaga, że podjęte przez Kolegium rozstrzygnięcie o uchyleniu decyzji organu I instancji z 10 stycznia 2011 r. uchylającej własną decyzję z 16 października 2009 r. przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego doprowadziło do sytuacji, w której w obrocie prawnym wciąż funkcjonuje decyzja o przyznaniu E. R.-K. wnioskowanego świadczenia na okres przez nią wskazany.

Zgodzić się należy z Kolegium, że zgodnie z art. 163 K.p.a. organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w przepisach art. 154 - 162 K.p.a., o ile przewidują to przepisy szczególne. Stosownie do treści powołanego przepisu stwierdzić przyjdzie, iż tworzy on normę odsyłającą i nie stanowi samodzielnej podstawy prawnej wzruszenia decyzji. Wynikające z niego uprawnienia organów administracji publicznej uwarunkowane są istnieniem przepisów odrębnych, które określają przesłanki dokonania zmiany bądź uchylenia rozstrzygnięcia. Jednocześnie wynikające z art. 163 K.p.a. uprawnienie organów do wzruszenia decyzji w odrębnym niż kodeksowy trybie dotyczy jedynie decyzji tworzącej dla strony prawa nabyte. Przyjąć w związku z tym należy, iż zmiana bądź uchylenie decyzji w tym trybie dopuszczalne jest jedynie w odniesieniu do decyzji konstytutywnej tj. takiej, która kształtuje sytuację prawną podmiotu w sferze prawa materialnego, poprzez przyznanie mu nowego prawa lub nałożenia nowego obowiązku. Nabycie prawa na mocy decyzji możliwe jest jedynie w sytuacji, gdy decyzja kształtuje stosunek prawny, następuje ono dopiero z chwilą, gdy decyzja staje się ostateczna. Dopiero bowiem na podstawie ostatecznej decyzji stronie przysługuje prawo do żądania realizacji przyznanego uprawnienia. Jako negatywną przesłankę zmiany decyzji w trybie art. 163 K.p.a. uznać przy tym należy wygaśnięcie decyzji, bądź faktyczne jej wykonanie, tj. zrealizowanie przyznanych decyzją uprawnień.

Słusznie również zauważyło Kolegium, że decyzja konstytutywna ustala uprawnienia i obowiązki od chwili jej wydania, tj. na przyszłość. Jeżeli decyzja wydawana na podstawie art. 163 K.p.a. tworzy nową sytuację prawną podmiotu w zakresie nabytego przez niego na podstawie decyzji konstytutywnej uprawnienia, również jest ona decyzją konstytutywną, stąd może zmienić przyznane stronie uprawnienie tylko na przyszłość. Przeto może być wydana w odniesieniu do aktu, który w chwili dokonywania zmiany bądź uchylenia oddziałuje w jakimkolwiek zakresie na sferę prawną podmiotu uprawnionego, w zakresie przyznanych na jego mocy uprawnień, czyli będącego w obiegu prawnym. Zaakcentować bowiem trzeba, iż realizacja uprawnienia nabytego na mocy decyzji, jak też upływ czasu, na jaki została wydana powoduje jej wygaśnięcie, które jako skutek materialnoprawny określonego zdarzenia, powoduje z kolei wygaśnięcie stosunku administracyjnoprawnego, obejmującego to uprawnienie. Stąd brak stosunku administracyjnoprawnego, powstałego na mocy decyzji konstytutywnej, powoduje brak podstaw prawnych do dokonania zmiany bądź uchylenia decyzji, która stosunek ten kształtowała, na podstawie art. 163 K.p.a., a w konsekwencji skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w tym trybie.

Zgodnie z art. 23 i 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Z 2009 r. Nr 1, poz. 7) zwanej dalej ustawą, osoba, która pobrała nienależne świadczenie, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu. Ponadto organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia.

Z treści powyższych unormowań nie wynika, aby decyzja w przedmiocie zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego mogła określać sytuację prawną jej adresata w okresie poprzedzającym wydanie takiej decyzji. Decyzja tego rodzaju posiada walor decyzji konstytutywnej i skutkuje zmianą lub rozwiązaniem stosunku administracyjnego ex nunc tj. z chwilą wejścia decyzji do obrotu prawnego.

W tym stanie rzeczy, w ocenie tut. Sądu przyjdzie stwierdzić, że organ pierwszej instancji w sposób nieuprawniony przyjął o istnieniu podstaw do uchylenia z urzędu z mocą wsteczną decyzji własnej z dnia 16 października 2009 r., dotyczącej przyznania osobie uprawnionej – E. R.-K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2009/2010, stąd rozstrzygnięcie umarzające postępowanie organu pierwszej instancji ze wszech miar zasługuje na akceptację. Zaakcentować przyjdzie, iż przewidziane w art. 24 ust. 1 ustawy postępowanie w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia może być prowadzone jedynie w stosunku do aktu administracyjnego będącego w obrocie prawnym. Celem tego przepisu jest wyeliminowanie decyzji (lub jej części) wywołującej określone skutki prawne (tworzącej określony stan prawny), a nie o usunięcie konsekwencji prawnych wywołanych przez nieobowiązujące już rozstrzygnięcie. Przewidziana zatem w przepisie art. 24 ust. 1 ustawy decyzja weryfikująca jest aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania lub od momentu wskazanego w jego rozstrzygnięciu co do uzyskanego przez stronę prawa do świadczenia rodzinnego w okresie, gdy strona z tego prawa korzysta. Decyzja taka wpływa na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Ze względu na ten konstytutywny charakter decyzji, może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc (od chwili obecnej). Brak jest zatem podstaw, by w trybie art. 24 ust. 1 ustawy uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną zważywszy, że skutki uchylenia decyzji administracyjnej wstecz doktryna i ustawodawca wiąże wyłącznie z decyzjami o charakterze deklaratoryjnym. Oznacza to także, że ujawnienie przesłanek wymienionych w art. 24 ust. 1 ustawy, uprawnia właściwy organ do wydania decyzji zmieniającej lub uchylającej (np. o utracie lub zmianie wysokości świadczenia, czy też okresu, na jaki świadczenie zostało przyznane), jednakże takie działanie możliwe jest tylko i wyłącznie ze skutkiem na przyszłość. Przeto wydanie przez organ rozstrzygnięcia na podstawie cyt. przepisu ustawy możliwe jest jedynie wówczas, gdy decyzja w przedmiocie przyznanego świadczenia alimentacyjnego pozostaje w obrocie prawnym.

Powyższe stanowisko potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2009 r., sygn. akt l OSK 535/08, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 89/09, oraz w Szczecinie z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1312/09 - opubl. na stronie Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W przedmiotowej sprawie świadczenie, którego dotyczy postępowanie zostało skarżącej przyznane decyzją z dnia 16 października 2009 r. na okres świadczeniowy od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Wobec tego, powyższa decyzja przyznająca skarżącej świadczenie na określony okres wygasła z dniem 1 października 2010 r., z uwagi na upływ czasu na jaki zostało ono przyznane. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy decyzji przyznającej świadczenie. W takim przypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Mając na względzie przedstawione rozważania Sąd uznał, iż organ odwoławczy zasadnie umorzył postępowanie pierwszej instancji, ponieważ na dzień rozstrzygania sprawy przez Kolegium decyzja organu pierwszej instancji z dnia 16 października 2009 r. nie była wiążąca, albowiem wygasła. Zatem w chwili załatwiania przez Kolegium sprawy nie istniał już przedmiot postępowania, a decyzja nie była już realizowana. Po myśli art. 105 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Powyższy przepis ma zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Instytucję umorzenia postępowania wiąże się w piśmiennictwie z powstaniem trwałej i nieusuwalnej przeszkody w kontynuacji postępowania (A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne, 1996, s. 160). W kontrolowanej sprawie właśnie taka sytuacja wystąpiła, zatem rozstrzygnięcie Kolegium i w tym zakresie uznać trzeba za zgodne z prawem.

Uznając zatem, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.