Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1683/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 106  par. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 ust. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędzia NSA Ludwik Żukowski (spr.) Protokolant Andżelika Borek po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Ke 798/05 w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (zwany dalej WSA, Sądem pierwszej instancji lub Sądem) wyrokiem z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Ke 798/05 oddalił skargę J. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwanego dalej Kierownikiem Urzędu) z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że orzekający w sprawie organ właściwie ustalił, iż wobec J. N. zachodzi określona w art. 25 ust. 1 pkt 2 (powinno być: "art. 25 ust. 2 pkt 2") ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U . z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm., zwanej dalej ustawą o kombatantach) przesłanka pozbawienia uprawnień kombatanckich. Zgodnie z tym przepisem, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały takie uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. J. N. korzystał dotychczas z uprawnień kombatanckich wyłącznie z tytułu uczestnictwa w walkach o utrwalenie władzy ludowej w okresie od maja 1949 r. do października 1951 r. Równocześnie uprawnienia kombatanckie nie przysługują mu na podstawie art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach. Zgodnie z oceną prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 lutego 2004 r., sygn. akt II SA/Kr 2235/00, którym uchylono poprzednie decyzje Kierownika Urzędu pozbawiające J. N. uprawnień kombatanckich, wynik sprawy zależał od ustalenia, czy [...] Pułk Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (zwanego dalej KBW), do którego wcielono skarżącego, walczył w okresie jego służby, a więc przed [...] października 1951 r., z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii (zwanej dalej UPA), a więc czy spełnione zostały warunki korzystania z uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, w części dotyczącej walk z oddziałami UPA. W ocenie WSA, Kierownik Urzędu właściwie zrealizował ocenę prawną zawartą w prawomocnym wyroku sądu i przekonująco wykazał, że J. N. w okresie pełnienia służby wojskowej nie uczestniczył w walkach z oddziałami UPA. Ustalono, że J. N. pełnił służbę w [...] Pułku KBW, co wynika z wpisów w książeczce wojskowej. Na podstawie danych zgromadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej – Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ustalono, że ta zmilitaryzowana formacja toczyła walki z oddziałami UPA wyłącznie w 1951 r., walki te doprowadziły do ujęcia członka UPA o pseudonimie "[...]", w dniu [...] 1951 r. Udokumentowane walki odbywały się więc po zakończeniu przez J. N. służby wojskowej. Zasadnie więc Kierownik Urzędu odmówił wiarygodności zeznaniu świadka, M. Z.. Sam skarżący przyznał bowiem, że w okresie pełnienia służby nie był w stanie zidentyfikować nazw oddziałów, z którymi rozkazywano mu walczyć. Każdorazowo był przekonany, że walczy z oddziałem UPA, podczas gdy [...] Pułk KBW – jak wynika ze sprawozdań operacyjnych KBW – walczył z wieloma oddziałami nienależącymi do UPA.

Opisany wyrok WSA zaskarżony został skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez pełnomocnika skarżącego. Skargę kasacyjną oparto na zarzucie naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu prawa materialnego w postaci art. 1 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz na zarzucie naruszenia przepisu postępowania w postaci art. 106 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U . Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a .). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że Sąd z naruszeniem art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach ustalił, iż J. N. nie brał udziału w walkach zbrojnych z oddziałami UPA. Błędnie bowiem Sąd przyjął, że z dwóch bezspornych faktów, tj.: z udziału [...] Pułku KBW w walkach z oddziałami UPA oraz z pełnienia służby przez J. N. w tym Pułku, nie wynika trzeci, mający znaczenie prawne – udział J. N. z walkach z oddziałami UPA. Pełnomocnik skarżącego uważa, że udokumentowana działalność [...] Pułku KBW w zakresie walk z UPA przypadających na grudzień 1951 r., nie obejmuje wszystkich działań zbrojnych tej zmilitaryzowanej jednostki. Ponadto z zeznania świadka wynika, że M. Z. wraz ze skarżącym pełnili służbę w [...] Pułku KBW i brali udział w walkach z oddziałami UPA. Kierownik Urzędu, a następnie WSA nie uwzględnili tego zeznania, pomimo braku wyraźnych podstaw do odmowy udzielenia mu wiarygodności. Wiarygodność zeznania świadka wzmacnia to, iż nie łączą go ze skarżącym stosunki towarzyskie. Naruszenie przez Sąd art. 106 § 4 p.p.s.a . polegało na tym, iż Sąd wbrew temu przepisowi nie uwzględnił faktu powszechnie znanego, jakim jest powołanie KBW do walk z oddziałami UPA. Skoro ze stosownego aktu normatywnego wynika, że celem KBW była walka zbrojna z oddziałami UPA, to już sam fakt wcielenia żołnierza do tej jednostki rodzi tytuł do uprawnień kombatanckich. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U . Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a .) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Skarga kasacyjna została sporządzona i wniesiona przez należycie umocowanego pełnomocnika skarżącego w rozumieniu art. 175 § 1 p.p.s.a ., nie ma zatem przeszkód formalnych do jej rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Nie może zostać uwzględniony zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U . z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm., zwanej dalej ustawą o kombatantach). Przepisy art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o kombatantach, a także jej preambuła, ustanawiają zasadę, że status kombatanta oraz związane z nim uprawnienia przysługują tylko osobom, względem których w stosownym postępowaniu stwierdzono, że walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny. Walka ta powinna przyjmować postać rzeczywistego udziału w określonych działaniach zbrojnych (art. 1 ust. 1) i uczestniczenia w nich w ramach oznaczonych zmilitaryzowanych formacji zbrojnych (art. 1 ust. 2). Trafnie podniósł Sąd w motywach w zaskarżonego wyroku, że wobec J. N. ustalono, iż nie brał on udziału w określonych w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Kierownik Urzędu przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające, w kierunku zgodnym z wiążącą oceną prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 lutego 2004 r., sygn. akt II SA/Kr 2235/00. Związanie ową oceną wynikało jednoznacznie z dyspozycji art.152 p.p.s.a . Niesporny pozostaje fakt, że służba wojskowa J. N. zakończyła się z dniem [...] października 1951 r. (k. nr 2, 12 i 14 akt administracyjnych) oraz, że [...] Pułk KBW, w którym skarżący pełnił służbę, toczył walki z oddziałami UPA w grudniu 1951 r. Powinnością Kierownika Urzędu, było wyłącznie uzupełnienie postępowania wyjaśniającego poprzez dokładne ustalenie, czy [...] Pułk KBW nie toczył również walk z oddziałami UPA we wcześniejszych miesiącach, przypadających na okres służby wojskowej skarżącego, a więc zgromadzenie dodatkowych dowodów potwierdzających okoliczność wykazaną za pomocą informacji zawartej w piśmie Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia [...] sierpnia 1995 r. (k. nr 20-22 akt administracyjnych). W celu realizacji tej oceny Sądu, Kierownik Urzędu na podstawie pism Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] lipca

i [...] września 2004 r., a także badań zasobów archiwalnych tego Instytutu przeprowadzonych w dniu [...] września 2004 r. (k. nr 43, 45 i 46 akt administracyjnych) potwierdził stan faktyczny ustalony wcześniej w oparciu o dane pochodzące z Centralnego Archiwum Wojskowego. Wykazał na podstawie wyciągów z księgi ewidencji szeregowych [...] Pułku KBW (k. nr 38 i 39 akt administracyjnych), że J. N. pełnił służbę w tej jednostce, jednakże został zwolniony ze służby wojskowej przed podjęciem przez nią walk z oddziałami UPA. Na podstawie jawnych akt wojskowych zawierających kwartalne sprawozdania i opisy akcji [...] Pułku KBW z okresu 1948-1953, udostępnionych przez Instytut Pamięci Narodowej, Kierownik Urzędu ustalił, że [...] Pułk KBW walczył z oddziałami UPA wyłącznie w grudniu 1951 r., a efektem tych działań zbrojnych było ujęcie członka UPA o pseudonimie "[...]" (pkt 4 notatki urzędowej z dnia [...] września 2004 r.; k. nr 46 akt administracyjnych). W świetle tak szczegółowych ustaleń faktycznych Kierownika Urzędu dokonanych na podstawie wszelkich dostępnych dokumentów urzędowych nie można mieć wątpliwości, że w okresie służby wojskowej pełnionej przez J. N. w [...] Pułku KBW, jednostka ta nie brała udziału w żadnej walce z oddziałem UPA. Walki takie [...] Pułk KBW toczył wyłącznie w grudniu 1951 r., a więc już po wydaniu rozkazu przenoszącego J. N. do rezerwy ([...] października 1951 r.). Natomiast walki, w których skarżący uczestniczył jako żołnierz [...] Pułku KBW toczyły się z innymi, nienależącymi do UPA oddziałami głównie grupami zbrojnymi o nazwach: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" i "[...]". Te jednak walki nie odpowiadały wymogom stawianych w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach.

Nie zasługują na aprobatę argumenty pełnomocnika skarżącego, że zarówno organ, jak i Sąd pierwszej instancji powinny udzielić wiarygodności zeznaniu świadka wskazanego przez skarżącego. Dowodowi temu nie można było przypisać doniosłej wartości. Twierdzenia skarżącego oraz świadka dotyczące walk z oddziałami UPA, jak wykazał to Sąd mogły wynikać z mylnego przeświadczenia samych żołnierzy co do tożsamości wroga. Sam skarżący przyznał bowiem, że przy każdej interwencji zbrojnej "mówiono im, że jadą walczyć z UPA"; on sam nie rozumiał nazw wielu band napadających na gospodarstwa i inne obiekty. Przekonywująca była ocena Sądu Pierwszej instancji, że w przypadku odmiennych faktów wynikających z dokumentów urzędowych (książeczka wojskowa, akta osobowe, akta organów wojskowych) oraz oświadczeń strony i zeznania świadka – pierwszeństwo należy udzielić dokumentom urzędowym. Wniosek ten jest tym bardziej trafny, że wiele dokumentów urzędowych sporządzanych w różnym czasie przez różne organy administracji publicznej stwierdzało te same zdarzenia; treść oświadczeń i zeznań oparta wyłącznie na pamięci uczestników walk o wydarzeniach z połowy ubiegłego wieku, wykazywać może szereg sprzeczności.

Nie może zostać uwzględniony także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 106 § 4 p.p.s.a . Pełnomocnik skarżącego oparł się na twierdzeniu, że skoro faktem znanym powszechnie było to, iż KBW został powołany do walk z oddziałami UPA, to skarżący, jako żołnierz wcielony do tej jednostki powinien korzystać ze statusu kombatanta. Sam pełnomocnik dostrzegł niedostatki tego argumentu, skoro dodał, że KBW walczył "z UPA i innymi bandami" (k. nr 78 akt sądowych pierwszej instancji) oraz że dane uzyskane z Instytutu Pamięci Narodowej pozwalają stwierdzić, iż [...] Pułk KBW "walczył między innymi z bandami UPA" (k. nr 77 akt sądowych pierwszej instancji). Jak już wcześniej wykazano, Kierownik Urzędu drobiazgowo ustalił z jakimi oddziałami walczyła jednostka, w której pełnił służbę skarżący oraz że w okresie jego służby nie toczyły się jakiekolwiek walki z oddziałami UPA. Brak jest przepisu prawa, który zakładałby domniemanie, zgodnie z którym już sama przynależność do jednostki wojskowej walczącej z UPA gwarantuje status kombatanta. W art. 1 ustawy o kombatantach skonstruowano odmienną zasadę. Tylko ten może być uznany za kombatanta, kto faktycznie uczestniczył w działaniach zbrojnych i realnie zasłużył się w walce o niepodległość i suwerenność Ojczyzny.

Z wyłożonych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie

art. 184 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a ., wobec nieustalenia żadnego z przypadków określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a ., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.