Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1976/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 154
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.), sędzia WSA Piotr Korzeniowski, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Przesław, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2015 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] sierpnia 2014 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), dalej również jako "k.p.a." oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2014 r. poz. 1001), utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lipca 2014 r. w przedmiocie odmowy uchylenia własnej decyzji z [...] sierpnia 2011 r. Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymanej decyzją z dnia [...] października 2011 r.

Decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] sierpnia 2011 r. utrzymaną w mocy własną decyzją z [...] października 2011 r. orzekł o odmowie przyznania A. M. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w powyższej ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

A. M., w dniu 18 marca 2014 r. złożył wniosek o uchylenie ww. decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Do wniosku dołączył opinię Stowarzyszenia [...] sporządzoną w dniu 12 lutego 2014 r., kopię aktów urodzenia dzieci L.– W. i H., którzy mieszkali w gospodarstwie rodziny M. Ponadto A. M. złożył oświadczenie D. J. oraz siostry – J. M. na potwierdzenie okoliczności, że jego rodzina była deportowana.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] lipca 2014 r. odmówił uchylenia decyzji z [...] października 2011 r. i wskazał, iż za jej uchyleniem nie przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony.

Na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy złożonego przez A. M., Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lipca 2014 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że decyzją z [...] sierpnia 2014 r. orzeczono, iż A. M. nie przysługują uprawnienia do świadczenia pieniężnego w oparciu o przepisy ww. ustawy.

Rodzina A. M. nie została bowiem poddana deportacji do pracy przymusowej, a wysiedlenie z domu rodzinnego nie miało na celu skierowania członków rodziny do pracy przymusowej, której celem było wykorzystywanie przez władze okupacyjne ludności państw podbitych do realizacji polityki III Rzeszy. Powodem wysiedlenia członków rodziny A. M. było zasiedlenie na ich rodzinnym gospodarstwie osadników niemieckich. Organ nie kwestionował faktu znacznego pogorszenia warunków życiowych rodziny strony oraz pozbawienie jej źródła utrzymania, jakie stanowiło gospodarstwo. Jednocześnie organ podkreślił, iż nie każde wysiedlenie jest tożsame z deportacją.

Działania władz okupacyjnych – w ocenie organu - nie miały charakteru deportacyjnego. Wysiedlenie rodziny nastąpiło w listopadzie 1941 r. a matka wnioskodawcy - jak wynika z zeznań świadków - podjęła pracę dopiero wiosną 1942 r. Charakter pracy matki wnioskodawcy (praca na roli) - zdaniem organu wskazuje, iż praca służyła zapewnieniu bytu rodzinie. Z kolei opisane przez siostrę strony J. M. okoliczności związane z wysiedleniem (możliwość zabrania rzeczy codziennego użytku, mebli, sprzętów domowych) oraz przydzielenie miejsca zamieszkania u polskiej rodziny przesądzają, że do strony nie ma zastosowania przepis art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym.

W konsekwencji organ stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego w oparciu o przepis art. 154 k.p.a. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, iż prowadzone w oparciu o ten przepis postępowanie nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (która przecież została już rozstrzygnięta co do istoty w postępowaniu administracyjnym głównym - rozpoznawczym), lecz służy ocenie (weryfikacji) wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriami interesu społecznego lub słusznego interesu strony. W ocenie organu kryteria te nie znajdują podstaw w niniejszej sprawie.

Skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] sierpnia 2014 r. wywiódł A. M. Jednocześnie wniósł o przyznanie mu świadczenia pieniężnego.

W ocenie skarżącego Szef Urzędu do Spraw Kombatantowi i Osób Represjonowanych w ogóle nie wziął pod uwagę pozytywnej opinii Zarządu Głównego Stowarzyszenia [...]. Tymczasem zarówno powyższa opinia, jak i dokumentacja zebrana w sprawie bezspornie wskazują na słuszny interes strony.

Skarżący w dalszych wywodach skargi przedstawił warunki życia jego rodziny w okresie wysiedlenia i wyraźnie zaakcentował, że nie zgadza się z dokonaną przez organ oceną tej sytuacji.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 3 lutego 2015 r. skarżący oświadczył, że jego siostry maja takie świadczenia, ale same o te świadczenia nie występowały, występowali o nie ich mężowie, którzy zmarli i siostry korzystają ze świadczeń, które zostały przyznane ich mężom.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowo-administracyjna kontrola legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym dokonywana jest z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego obowiązującymi w dacie jego wydania. Podkreślenia przy tym wymaga, iż zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja z [...] sierpnia 2014 r. Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie odmowy zmiany decyzji w sprawie odmowy przyznania A. M. świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Zaskarżona decyzja została wydana w trybie nadzwyczajnym, uregulowanym w przepisie art. 154 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Stosownie do przywołanego przepisu, decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Posłużenie się przez ustawodawcę spójnikiem "lub" oznacza, że za zmianą decyzji może przemawiać tylko interes społeczny bądź też tylko interes strony, choć nie można wykluczyć sytuacji, gdy za zmianą decyzji ostatecznej będzie przemawiał wzgląd na oba te interesy. Przesłanki te mają charakter równoważny, a nieziszczenie się którejkolwiek z nich nie daje podstaw do wydania decyzji o zmianie lub uchyleniu decyzji w tym trybie.

Istnienie interesu społecznego czy słusznego interesu strony musi być wykazane jako inne istotne dla rozstrzygnięcia każdej sprawy okoliczności faktyczne. Ponadto interes społeczny lub słuszny interes strony nie może prowadzić do wydania decyzji pozostającej w sprzeczności z obowiązującym w chwili wydania weryfikowanej decyzji prawem. Słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 k.p.a., zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa (por. wyrok Naczelny Sąd Administracyjny z 18 października 2007 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 1406/06, te orzeczenie oraz orzeczenia powołane poniżej dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Podkreślenia wymaga, że przedmiotem postępowania, o którym mowa w art. 154 k.p.a. nie jest ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy ostatecznie zakończonej. W postępowaniu tym niedopuszczalna jest weryfikacja ostatecznej decyzji z uwagi na wadliwość merytorycznego rozstrzygnięcia. W przeciwnym wypadku postępowanie takie służyłoby do ponownego rozpoznania sprawy już zakończonej ostateczną decyzją administracyjną niejako "w kolejnej instancji". Prowadziłoby to do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania wyrażonej w art. 15 k.p.a. Organ administracji nie jest zatem uprawniony do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, lecz winien dokonać jej analizy jedynie pod kątem zbadania dwóch przesłanek jakimi są interes społeczny lub słuszny interes strony. W związku z czym podnoszenie przez stronę zarzuty i wątpliwości natury merytorycznej pozostają bez istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w takim postępowaniu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 24 października 2012 r. w sprawie o sygn. akt I GSK 913/11, z 16 czerwca 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 1081/10, z 25 lutego 2011 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 607/10).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd podziela stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zawarte w zaskarżonej decyzji.

Ustalając istnienie przesłanek wzruszenia decyzji z przyczyn wskazanych treścią przepisu art. 154 k.p.a. za bezsporne Sąd uznał, że decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] października 2011 r. jest decyzją ostateczną. Decyzja ta zapadła na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z [...] sierpnia 2011 r.

Decyzją z [...] października 2011 r. odmówiono A. M. przyznania świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, co oznacza, że strona nie nabyła na jej podstawie praw.

Istotą niniejszej sprawy jest natomiast kwestia czy słuszny interes strony lub interes społeczny przemawia za uchyleniem decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] października 2011 r. W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie budzi wątpliwości, że przesłanka ta nie została spełniona, a stanowisko organu w tym zakresie jest prawidłowe.

A. M. złożył wniosek o zmianę decyzji z [...] października 2011 r. i powołał się na opinie, dokumenty i świadków, które w jego ocenie wskazują na zasadność uchylenia powyższej decyzji. Przedstawione przez stronę okoliczności oraz przeprowadzone dowody (przesłuchanie świadków) słusznie przez organ zostały ocenione jako okoliczności, które nie przemawiają za zmianą ostatecznej decyzji z [...] października 2011 r. Okoliczności te w żaden sposób nie wskazywały na interes społeczny lub słuszny interes strony, tylko były tożsamymi argumentami podniesionym w postępowaniu zakończonym decyzją z [...] października 2011 r. Przesłuchane w charakterze świadków J. M. i D. J. nie przedstawiły nowych okoliczności odnośnie wysiedlenia rodziny M. w listopadzie 1941 r. z gospodarstwa rolnego położonego pomiędzy miejscowościami D. i C., poza tymi, które były organowi znane w toku postępowania zwykłego – rozstrzygającego sprawę co do istoty. Niedopuszczalne jest natomiast uchylenie decyzji w omawianym trybie wyłącznie z uwagi na subiektywne przekonanie strony, że decyzja jest krzywdząca dla strony. Takie stanowisko strony w istocie zmierza do ponownej oceny merytorycznej sprawy, która została zakończona ostateczną decyzją.

Ponadto od czasu wydania decyzji w zwykłym trybie do czasu wydania decyzji odmawiającej jej uchylenie nie miała miejsca zmiana, obowiązujących w tej materii, przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

W świetle powyższego Sąd w składzie orzekającym uznał, za uprawnione rozstrzygnięcie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o odmowie uchylenie decyzji ostatecznej z [...] października 2011 r., gdyż słuszny interes w rozumieniu powołanego przepisu musi mieć oparcie w przepisach prawa i wynikać ze stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Odnosząc się do powołanych w skardze orzeczeń sadów administracyjnych wskazać należy, że stany faktyczne opisane w powołanych wyrokach odnoszą się do decyzji wydanych w trybie zwykłym (przyznania lub nie świadczenia pieniężnego), a nie do decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnym (np. uchylenie decyzji na podstawie art. 154 k.p.a.) i nie potwierdzają zasadności złożonej skargi.

Z kolei podniesiony na rozprawie zarzut, że rodzeństwu skarżącego przyznane zostały takie świadczenia, Sąd uznał za chybiony. Zarówno z oświadczenia skarżącego, jak i przedłożonych przez organ akt sprawy wynika, że siostrom skarżącego M. N. i J. M. przyznano uprawnienia, ale przysługujące wdowie po kombatancie, a nie uprawnienia jakich domaga się skarżący. Tym samym nie sposób uznać, że organ w identycznych stanach faktycznych wydał odmienne rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy, Sąd uznał, iż przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia prawa i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.