Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 251/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust 1
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 25
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniająca dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla  realizacji narodowych planów gospodarczych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Zimmermann Sędziowie WSA Piotr Głowacki WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Protokolant: Joanna Obrał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2009 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Wojewody z dnia 27 września 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania skargę oddala.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia [...] września 2007 r., znak: [...] działając na podstawie art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego( tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98 poz. 1071) - po rozpatrzeniu odwołania M.M.-D. j reprezentowanej przez J.M. i E.M. od decyzji Prezydenta Miasta K. z [...] 2005 r., nr [...] o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako l.kat [...] o pow. 0.0575 ha objęte Lwh [...] c.d. KW [...] wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w K. Wydział Społeczno Administracyjny z [...] 1957 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. z [...] 2005 r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że Prezydent Miasta K. orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako parcela l.kat [...] o pow. 0.0575 ha objęte Lwh [...] c.d. Kw [...] wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. Wydział Społeczno Administracyjny z [...] 1957 r. nr [...].

Pismem z 8 stycznia 2001 r. J.M. złożyła do Wydziału Architektury, Geodezji i Budownictwa Urzędu Miasta K. , wniosek o odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod budowę ul. [...] w K . W/w wniosek został przekazany do Wydziału Skarbu Miasta Urzędu Miasta K. 25 października 2002 r.

Pismem z 27 listopada 2002 r. zwrócono się do wnioskodawczyni o uzupełnienie wniosku m.in. o postanowienie spadkowe po S.M. w celu ustalenia następstwa prawnego i stron postępowania. W piśmie z 23 lipca 2003 r. skierowanym do pełnomocnika wnioskodawczyni E.K. ponowiono w/w prośbę. Wobec braku uzupełnienia wniosku w wyznaczonym terminie Prezydent Miasta K. decyzją z [...] lutego 2004 r. nr [...]orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za przedmiotowe nieruchomości. Decyzją z [...] kwietnia 2004 r. nr [...] podjętą w wyniku odwołania, Wojewoda orzekł o uchyleniu w/w decyzji w całości i przekazaniu do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Wskazano, że z dokumentów archiwalnych zebranych w przedmiotowej sprawie wynika, iż parcela l. kat. [...] o pow. 0.0575 ha objęta Lwh [...] c.d. Kw [...] została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. Wydział Społeczno-Administracyjny z dnia [...]1957 r. nr [...].

Właścicielką w/w parceli była S.M. , która zmarła [...] 1985 r. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. z [...]1990 r. sygn. akt [...] spadek po niej na podstawie ustawy wprost nabył E.M. w całości. E.M. zmarł [...]1998 r. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. z [...] 1998 r. sygn. akt [...] spadek po nim na podstawie ustawy wprost nabyli: J.M. , M.M.-D. i E.M. po 1/3 części.

Na podstawie dokumentacji geodezyjnej ustalono, ze wywłaszczona część parceli l. kat. [...] o pow. 0.0575 ha weszła w skład parceli l. kat. [...] o pow. 1.8285 ha objętej Kw [...] c. d. Kw [...], na podstawie planu sytuacyjnego z [...] 1954 r. L.dz.ewid. [...] i wykazu zmian gruntowych (równoważników) P-1500/02 z [...] 2000 r. nr ks. rob. [...] w/w parcela wraz z innymi weszła w skład działki nr [...] obr. [...] o pow. 2.4044 ha objętej [...]. Właścicielem działki nr [...] wpisanym w KW [...] jest Skarb Państwa. Działka nr [...] zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta K. z [...] kwietnia 2004 r. nr [...] zatwierdzającą projekt podziału z [...]lutego 2004 r. L.ks.rob [...] została podzielona na działki nr 1 o pow. 0.0139 ha i 2 o pow. 2.3905 ha, która stanowi ul. [...]. Powyższy podział nie został ujawniony w księgach wieczystych.

Część parceli l.kat. [...] o pow. 0.0575 ha została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. Wydział Społeczno-Administracyjny z [...]1957 r. nr [...].

W/w orzeczenie zostało wydane na podstawie przepisów dekretów z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. Nr 20, poz. 138 z zm.) oraz z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tekst jednolity: Dz.U z 1952 r. Nr 4, poz. 31) i ustawy z 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. nr 4 poz. 25).

Organ I instancji uznał, że "(..) przepisy zawarte w w/w dekretach znajdują zastosowanie w przedmiotowej sprawie pomimo ich uchylenia 5 kwietnia 1958 r. ustawą z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U nr 17, poz. 70 ze zm.) Art. 47 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. stanowił, iż postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze niezakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustała się według przepisów dotychczasowych".

Na podstawie zebranych w sprawie dokumentów archiwalnych, w tym również mapy katastralnej, organ I instancji ustalił, iż przedmiotowa parcela znajdowała się na terenie objętym obwieszczeniem o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z [...] 1952 r. nr [...] wydanym przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. W/w obwieszczeniem ogłoszono bowiem o "wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego na rzecz Skarbu Państwa co do następujących nieruchomości zajętych w okresie wojny 1939-1945 na cele publiczne: (...) pkt 2 pod autostradę obwodową na trenie dzielnicy [...] od mostu we D. do granicy W. (...)." Wydanie obwieszczenia z [...] 1952 r. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, wywieszonego na tablicy ogłoszeń urzędowych w dniach [...] czerwca – [...] lipca 1952 r. - wypełnia przesłankę określoną w art. 47 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. dotyczącą wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego przed dniem 1 lipca 1956 r.

Przyjęto, że w rozpatrywanej sprawie postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte [...] czerwca 1952 r., a w związku z tym organ I instancji stwierdził, iż odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości ustala się według przepisów dotychczasowych tj. uregulowań dekretu z 26 kwietnia 1949 r.

Na podstawie art. 33 niniejszego dekretu odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości następowało na wniosek każdej ze stron postępowania w osobnych, indywidualnych orzeczeniach po przeprowadzeniu odrębnego postępowania. Równocześnie art. 39 w/w dekretu stanowił, iż roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji, a w razie sporu, co do tytułu własności nieruchomości po upływie sześciu lat od dnia ostateczności decyzji o wywłaszczeniu.

Orzeczenie o wywłaszczeniu z [...] listopada 1957 r. zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń w dniach [...] listopada 1957 r. oraz zostało ogłoszone w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym nr [...] z [...] 1957 r. (poz.[...]), co zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt. 4 ustawy z 7 kwietnia 1948 r. r. zastępowało doręczenie do rąk wywłaszczonego właściciela nieruchomości.

Z dokumentów archiwalnych wynika, iż S.M. nie wniosła odwołania od w/w orzeczenia, wobec powyższego w/w orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne 12 grudnia 1957 r.

W archiwalnych aktach nie odnaleziono wniosku S.M. złożonego do Prezydium Rady Narodowej w m. K. o ustalenie odszkodowania za w/w nieruchomość.

Z tego względu, mając na uwadze dyspozycję art. 39 dekretu z 26 kwietnia 1949 r., organ I instancji przyjął, że roszczenia odszkodowawcze za nieruchomości wywłaszczone orzeczeniem z [...] listopada 1957 r. nr [...], w tym wymienioną w poz. [...] parcelę l. kat. [...] będącą przedmiotem niniejszego postępowania - przedawniły się 12 grudnia 1960 r. Równocześnie nie stwierdzono aby zaszła jakakolwiek okoliczność przerywająca bieg przedawnienia.

Decyzją z [...] listopada 2005 r. nr [...], Prezydent Miasta K. orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako l.kat [...] o pow. 0.0575 ha objęte Lwh [...] c.d. Kw [...] wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w K. Wydział Społeczno Administracyjny z [...] 1957 r. nr [...].

Zaskarżoną decyzję podjęto wobec uznania, że roszczenie odszkodowawcze wnioskodawców za nieruchomości wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z [...]1957 r. nr [...] - ostatecznym w toku instancji 12 grudnia 1957 roku - uległo przedawnieniu z 12 grudnia 1960 r.

Od powyższej decyzji złożyła odwołanie z uchybieniem terminu M.M.-D. , reprezentowana przez J.M. . Odwołująca się podnosiła, iż "Pani S.M. nie była dysponentką swojej ziemi, gdyż wraz z budynkami ziemia została wzięta pod zarząd przymusowy i użytkowanie bez odpłatności przez A. przez ok. 30 lat", a tym samym nie mogła wystąpić z wnioskiem o odszkodowanie.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r. nr [...], przywrócono M.M.-D. termin do złożenia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta K. z [...] listopada 2005 r. nr [...].

Wojewoda stwierdził, że orzeczeniem z [...] listopada 1957 r., Nr [...] Prezydium Rady Narodowej w m. K. , działając na podstawie art. 1, art. 2 ust. 1 pkt d) i f), art. 4 dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138 i Dz. U z 1949 r. Nr 65, poz. 527) oraz art. 6 ustawy z 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 35) - orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa na cele Prezydium Rady Narodowej w m. K. Zarząd Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej - dalszych nieruchomości położonych w K. - zajętych w czasie wojny na cele budowy i regulacji ulic, a szczególności pod budowę ul. [...] w gm. kat. [...] i Dz.[...] m.in. nieruchomości oznaczonej jako parcela l .kat [...] o pow. 575 m2 objętej Lwh [...] gm. kat.[...], m. K. (pozycja [...] orzeczenia).

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia podano, że przedmiotowe nieruchomości zostały zajęte w okresie od 1.09.1939 r. do 9.05.1945 r. na cele wymienione w art. 2 ust. 1 pkt. d i f dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939-1945, tj. na cele komunikacji publicznej (drogi, ulice, place) zieleńce i inne cele użyteczności publicznej i były we władaniu Gminy Miasta K. 16 kwietnia 1948 r., czyli dniu wejścia w życie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. oraz dotychczas i nadal są niezbędne dla wyżej wymienionych celów, a także zostały całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych oraz przystosowane dla celów użyteczności (komunikacji) publicznej - (urządzenie ulicy, placu i zieleńca przy ulicy).

W orzeczeniu o wywłaszczeniu z [...] listopada 1957 r., Nr [...], Prezydium Rady Narodowej w m. K. wskazało jednocześnie, że odszkodowanie za wymienione nieruchomości zostanie ustalone na wniosek stron osobnym orzeczeniem, zgodnie z postanowieniem art. 7 ustawy z 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Zgodnie z dyspozycją wymienionego przepisu postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania w sprawach prowadzonych na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939-1945, winno być prowadzone dalej na zasadach określonych w dekrecie z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zarówno co do wysokości odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania. W myśl dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939-1945 jak i dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) istniała całkowita rozdzielność orzeczenia o wywłaszczeniu od orzeczenia ustalającego odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości.

W dekrecie z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zasady dotyczące ustalania odszkodowania uregulowane zostały w rozdziałach 4 i 5. Obowiązek odszkodowawczy ciążył na tym podmiocie, na którego wniosek orzeczono wywłaszczenie. Ustalenie odszkodowania następowało odrębnym orzeczeniem zawsze na wniosek każdej ze stron.

Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 omawianego dekretu roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji.

W przypadku, gdy orzeczenie dotyczyło większej liczby właścicieli podanie do wiadomości następowało za pomocą obwieszczeń, wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych rad narodowych ( art. 24 ust. 1 dekretu).

Organ odwoławczy stwierdził, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji prawidłowo ustalił, że orzeczenie o wywłaszczeniu z [...] listopada 1957 r. Nr [...] wydane przez Prezydium Rady Narodowej w m. K. stało się ostateczne z 12 grudnia 1957 r., co wynika z odpowiedniej klauzuli poświadczającej ogłoszenie orzeczenia na tablicy urzędowej. Dzień [...] listopada 1957 r. był bowiem dniem, w którym zdjęto egzemplarz orzeczenia z urzędowej tablicy affigacyjnej, a zatem od dnia 28 listopada 1957 r. rozpoczął dopiero bieg 14 dniowy termin do składania przez strony odwołań od omawianego orzeczenia. Ostatnim dniem do wnoszenia odwołań był dzień 11 grudzień 1957 r. Zgodnie zatem z art. 39 ust. 1 omawianego dekretu, bieg terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych z tytułu wywłaszczenia wymienionym orzeczeniem, rozpoczął się więc od dnia 12 grudnia 1957 r.

Organ odwoławczy wskazał, że z analizy akt archiwalnych postępowania zakończonego orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z [...] listopada 1957 r., a znajdujących się w Archiwum Zakładowym [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. wynika, że S.M. nie złożyła - w czasie trwania ustanowionego ówczesnymi przepisami trzyletniego biegu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego - wniosku o wydanie orzeczenia ustalającego odszkodowanie. Należy zauważyć, iż również wnioskodawcy niniejszego postępowania nie przedstawili dowodów zaprzeczających tym ustaleniom.

Poprzednia właścicielka wywłaszczonej nieruchomości, tj. S.M. zmarła, a prawa do spadku zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. z [..] 1990 r. sygn. akt [...] na podstawie ustawy wprost nabył E.M. w całości.

E.M. zmarł [...] 1998 r. i zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. z [...] 1998 r. sygn. akt [...] spadek po nim na podstawie ustawy wprost nabyli: J.M. , M.M.-D. i E.M. po 1/3 części.

Spadkobierczyni po S.M. dopiero w dniu 8 stycznia 2001 r. wystąpiła do Prezydenta Miasta K. - miasta na prawach powiatu z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone omawianym orzeczeniem.

Podkreślono, że w myśl omówionych wyżej uregulowań, zawartych w dekrecie z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, roszczenia odszkodowawcze za nieruchomości wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. [...] 1957 r. Nr [...] - ostatecznym w toku instancji - przedawniły się z dniem 12 grudnia 1960 r. Brak jest zatem podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania - co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2007 r., znak: [...] złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M.M.-D. reprezentowana przez adwokata W.D. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zgodnie z treścią art. 121 pkt 4 kc bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju - przez czas trwania przeszkody. W judykaturze i piśmiennictwie polskim przyjęte jest powszechnie tzw. obiektywne pojęcie siły wyższej, w tym bezprawnego działania władzy publicznej, którym obywatel nie może się przeciwstawić. Wskazano, że w uzasadnieniu wyroku z 13 grudnia 2001 r., IV CKN 307/2001 (OSNC 10/02, poz. 124) Sąd Najwyższy wyraził trafny pogląd, że pozbawienie obywatela prawa do sądu w sprawach majątkowych narusza minimalne chociażby wymagania, którym powinno odpowiadać państwo prawne. W sytuacji, w której decyzje administracyjne dotknięte były także tak daIeko idącymi uchybieniami, że po upływie czterdziestu lat stwierdzono ich nieważność, uznać trzeba, ż w zakresie, w jakim decyzje te uniemożliwiały dochodzenie przez powodów ich roszczenia, uzasadnione jest zastosowanie w drodze analogii przepisów o wpływie stanu zawieszenia wymiaru sprawiedliwości na bieg przedawnienia. Ogólniej można powiedzieć, że bieg przedawnienia nie rozpoczął się, a rozpoczęty uległ zawieszeniu przez okres obowiązywania ostatecznie uchylonych, niezaskarżalnych do sądu decyzji władzy publicznej, uniemożliwiających - przez rozstrzygnięcie o skutkach prawnych zdarzenia będącego podstawą roszczenia - dochodzenie roszczenia przed sądem. Prowadzi to do wniosku, że bieg przedawnienia takiego nie rozpoczynał się, a rozpoczęty podlegał zawieszeniu przez okres obowiązywania niepodlegających kontroli sądowej decyzji władzy publicznej, wadliwie rozstrzygających o skutkach prawnych zdarzenia będącego podstawą tego roszczenia.

Stwierdzono, że w ostatecznym wyniku należy podzielić jednolity pogląd judykatury i doktryny, że siłą wyższą w rozumieniu art. 121 pkt 4 jest powszechna, nadzwyczajna i zewnętrzna przeszkoda o charakterze obiektywnym.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w przedmiotowej sprawie skarżąca oraz jej poprzednicy prawni nie mieli obiektywnej możliwości złożenia wniosku o odszkodowanie, a zatem ustalenia organów administracji winny zostać zweryfikowane w toku postępowania sądowoadministracyjnego.

W uzupełnieniu skargi zawartym piśmie z dnia 27 listopada 2007 r. stwierdzono, że wobec faktu, że nieruchomości E.M. od dnia 16 lutego 1950 r. znajdowały się w przymusowym zarządzie państwowym, to zarówno on, jak i jego następcy prawni nie mieli żadnej możliwości ustalenia, które konkretnie nieruchomości podlegają wywłaszczeniu oraz składania roszczeń odszkodowawczych w przedmiotowej sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wraz z jego argumentacją, odniósł się do zarzutów skargi i wniósł o jej oddalenie.

Dodatkowo wskazano, że brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, iż bieg przedawnienia roszczenia odszkodowawczego nie rozpoczął się, a rozpoczęty uległ zawieszeniu. Artykuł 121 pkt 4 Kodeksu Cywilnego odnosi się bowiem do sytuacji, gdy roszczenie uprawnionego nie może być dochodzone przed właściwym organem z powodu siły wyższej. W przedmiotowej sprawie taka przesłanka nie ma jednak miejsca. Podmiot wywłaszczony miał bowiem możliwość wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym. Artykuł 33 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych przewidywał dochodzenie roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w drodze jego ustalenia przez właściwy organ na wniosek strony. W aktach archiwalnych postępowania zakończonego orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] listopada 1957 r. Nr [...] brak jest wniosku S.M. o wydanie orzeczenia ustalającego odszkodowanie. W konsekwencji z uwagi na nieskorzystanie przez stronę z przysługującego jej uprawnienia przyjąć należy, że roszczenie to przedawniło się z upływem trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne, tj. dnia 12 grudnia 1960 r.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego tego, że nieruchomości E.M. od dnia 16 lutego 1950 r. znajdowały się w przymusowym zarządzie państwowym, a on sam i jego następcy prawni nie mieli żadnej możliwości ustalenia, które konkretnie nieruchomości podlegały wywłaszczeniu oraz wystąpienia z roszczeniami odszkodowawczymi wskazano, że zarzut ten jest chybiony. Powołane wyżej orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] listopada 1957 r. 1 (k. [...]) wyraźnie wskazywało zarówno podmiot wywłaszczany, tj. S.M. , jak i przedmiot wywłaszczenia, tj. l.kat. [...] oraz zawierało pouczenie o trybie wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym.

Podniesiono także, że powołany w skardze wyrok Sądu Najwyższego nie przystaje do stanu faktycznego i prawnego przedmiotowej sprawy. Orzeczenie to odnosi się bowiem do decyzji administracyjnych, które zostały wzruszone w trybie stwierdzenia ich nieważności, a które uniemożliwiały dochodzenie przez powodów przysługujących im roszczeń. W przedmiotowej sprawie strona miała możliwość wystąpienia do właściwego organu o ustalenie odszkodowania - o czym została pouczona w treści orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] listopada 1957 r. - a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że nie miała ona możliwości dochodzenia swych roszczeń, a tym samym że istnieją przesłanki zawieszenia biegu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego.

Na skutek śmierci skarżącej M.M.-D. postępowanie sądowoadministracyjne zostało zawieszone postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II SA/Kr 1252/07, a następnie podjęte postanowieniem z dnia 23 lutego 2009 r., sygn. akt: II SA/Kr 1251/07 z udziałem następcy prawnego skarżącej – J.M-D..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz.1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, iż sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślić należy, że w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją zostało wszczęte na wniosek J.M. z dnia 8 stycznia 2001 r., w którym domagała się ona "odszkodowania za grunt wzięty pod drogę przy budowie ul. [...] w K. Ilość gruntu ar 66 m2." (k. [..]). Z pisma fachowego pełnomocnika wnioskodowaczyni – adwokat El.K.-C. z dnia 24 września 2002 r. (k. [...]) wynika, że wniosek powyższy dotyczy ustalenia i wypłaty odszkodowania J.M. za przejęcie pod budowę drogi – ul.[...] – części parceli l. kat. [...] wchodzącej obecnie w skład działki [...] obręb [...].

Ustalenia poczynione w postępowaniu administracyjnym przez organy obydwu instancji w zakresie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy i mających zastosowanie przepisów prawa są w ocenie sądu prawidłowe. Nie zostały również zakwestionowane przez stronę skarżącą ani w toku postępowania administracyjnego, ani też w skardze do sądu administracyjnego. Kwestionowane jest przez skarżącą stanowisko organów o przedawnieniu roszczenia odszkodowawczego.

Należy wskazać, że orzeczeniem z dnia [...] listopada 1957 r., Nr [...] Prezydium Rady Narodowej w m. K. , działając na podstawie art. 1, art. 2 ust. 1 pkt d) i f), art. 4 dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138 i Dz. U z 1949 r. Nr 65, poz. 527) oraz art. 6 ustawy z 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 35) - orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa na cele Prezydium Rady Narodowej w m. K. Zarząd Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej - dalszych nieruchomości położonych w K. - zajętych w czasie wojny na cele budowy i regulacji ulic, a szczególności pod budowę ul. [...] w gm. kat. K. Dz. [...] i Dz. .[...] m.in. nieruchomości oznaczonej jako parcela l .kat [...]o pow. 575 m2 objętej Lwh [...] gm. kat. [...], m. K. (pozycja [...] orzeczenia).

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia podano, że przedmiotowe nieruchomości zostały zajęte w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 ust. 1 pkt. d i f dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939-1945, tj. na cele komunikacji publicznej (drogi, ulice, place) zieleńce i inne cele użyteczności publicznej i były we władaniu Gminy Miasta K. 16 kwietnia 1948 r., czyli dniu wejścia w życie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. oraz dotychczas i nadal są niezbędne dla wyżej wymienionych celów, a także zostały całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych oraz przystosowane dla celów użyteczności (komunikacji) publicznej - (urządzenie ulicy, placu i zieleńca przy ulicy).

Orzeczenie powyższe zawierało informację, że odszkodowanie za wymienione nieruchomości zostanie ustalone na wniosek stron osobnym orzeczeniem, zgodnie z postanowieniem art. 7 ustawy z 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Ponadto w orzeczeniu tym zawarto pouczenie o terminie i trybie złożenia od niego odwołania.

Art. 7 ust. 1 ustawy z 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., nr 4, poz. 25) stanowił, że nie zakończone ostatecznie postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania w sprawach, wymienionych w art. 5 i 6, będzie prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. R. P. Nr 27, poz. 197 i Nr 55, poz. 438) zarówno co do wysokości i trybu ustalenia odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania.

Orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] listopada 1957 r., Nr [...] wydane w oparciu o art. 6 ustawy z 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 35) dotyczyło sprawy wywłaszczenia m.in. na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz. U. R. P. z 1948 r. Nr 20, poz. 138 i z 1949 r. Nr 65, poz. 527).

Zarówno dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939-1945 jak i dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) przewidywały rozdzielność orzekania o wywłaszczeniu od orzekania w przedmiocie ustalenia odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości.

W dekrecie z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zasady dotyczące ustalania odszkodowania uregulowane zostały w rozdziałach 4 i 5 działu III. Obowiązek odszkodowawczy ciążył na tym podmiocie, na którego wniosek orzeczono wywłaszczenie. Ustalenie odszkodowania następowało odrębnym orzeczeniem zawsze na wniosek każdej ze stron (art. 33). Art. 39 ust. 1 stanowił z kolei, iż roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Regulacja ta została zawarta wśród przepisów rozdziału 5 zatytułowanego "Ustalenie odszkodowania", co oznacza, że przedawnienie roszczenia odszkodowawczego dotyczyło kwestii ustalenia przez właściwy organ odszkodowania z tytułu wywłaszczonej nieruchomości.

Konieczne zatem było zbadanie, w którym dniu orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] listopada 1957 r., Nr [...] nabrało waloru orzeczenia ostatecznego. W tej kwestii – mając na uwadze, że powyższe orzeczenie dotyczyło kilkudziesięciu wywłaszczanych osób - zasadnie organy obydwu instancji przywołały treść art. 24 ust. 1 dekret z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Zgodnie z tą regulacją, orzeczenie doręczało się wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na którego wniosek wszczęte zostało postępowanie, oraz właścicielowi nieruchomości. W przypadku jednak, gdy orzeczenie dotyczyło większej liczby właścicieli, orzeczenie mogło być im podane do wiadomości w trybie art. 18 ust. 2, tj. za pomocą obwieszczeń, wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych gminnych (miejskich) rad narodowych.

Organy obydwu instancji prawidłowo ustaliły, że orzeczenie o wywłaszczeniu z [...] listopada 1957 r. Nr [...] wydane przez Prezydium Rady Narodowej w m. K. stało się ostateczne z dniem 12 grudnia 1957 r., co wynika z odpowiedniej klauzuli poświadczającej ogłoszenie orzeczenia na tablicy urzędowej w dniu [...] listopada 1957 r. (k. [...]). Dzień [...] listopada 1957 r. był bowiem dniem, w którym zdjęto egzemplarz orzeczenia z urzędowej tablicy affigacyjnej (k. [...]), a zatem od dnia 28 listopada 1957 r. rozpoczął dopiero bieg 14 dniowy termin do składania przez strony odwołań od omawianego orzeczenia. Ostatnim dniem do wnoszenia odwołań był dzień 11 grudzień 1957 r. Zgodnie zatem z art. 39 ust. 1 z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, bieg terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych z tytułu wywłaszczenia wymienionym orzeczeniem, rozpoczął się więc od dnia 12 grudnia 1957 r. i upłynął po trzech latach licząc od tego dnia.

W tym czasie nie został złożony wniosek o odszkodowanie z tytułu wywłaszczonej nieruchomości. Okoliczność ta nie budzi wątpliwości nie tylko w świetle zebranej w sprawie dokumentacji, ale również w oparciu o wyjaśnienia skarżącej, która w pismach składanych do organu administracji podaje przyczyny, dla których wniosek o odszkodowanie nie został złożony przez poprzedniczkę prawną skarżącej, tj. przez S.M. będącą poprzednią właścicielka wywłaszczonej nieruchomości. Również w skardze strona skarżąca podaje, że "w przedmiotowej sprawie skarżąca oraz jej poprzednicy prawni nie mieli obiektywnej możliwości złożenia wniosku o odszkodowanie". Podobnie w piśmie procesowym z dnia 27 listopada 2007 r. wskazuje, że "wobec faktu, że nieruchomości E.M. od dnia 16 lutego 1950 r. znajdowały się w przymusowym zarządzie państwowym, to zarówno on, jak i jego następcy prawni nie mieli żadnej możliwości ustalenia, które konkretnie nieruchomości podlegają wywłaszczeniu oraz składania roszczeń odszkodowawczych w przedmiotowej sprawie".

Zasadny był w tym stanie rzeczy wniosek organów obydwu instancji, iż roszczenia odszkodowawcze za nieruchomości wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z [...] listopada 1957 r. Nr [...] - ostatecznym w toku instancji - przedawniły się z dniem 12 grudnia 1960 r., co skutkowało wydaniem decyzji o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Należy dodać, że również w chwili składania wniosku przez skarżącą w 2001 r., jak i w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji nie istniały podstawy prawne do orzekania o odszkodowaniu w stanie faktycznym niniejszej sprawy.

Nie można podzielić argumentacji zaprezentowanej w skardze, a dotyczącej przerwania terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego na podstawie art. 121 pkt 4 Kodeksu Cywilnego. Przepis ten odnosi się do sytuacji, gdy roszczenie uprawnionego nie może być dochodzone przed właściwym organem z powodu siły wyższej, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Okoliczności wskazywane przez skarżącą w żaden sposób nie uniemożliwiały jej wystąpienia z formalnym wnioskiem o odszkodowanie z tytułu wywłaszczonej nieruchomości, nie może być zatem mowy o przeszkodzie spowodowanej siłą wyższą. Zasadnie twierdzi organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, że chybiony jest zarzut, iż nieruchomości E.M. od dnia 16 lutego 1950 r. znajdowały się w przymusowym zarządzie państwowym, a on sam i jego następcy prawni nie mieli z tego powodu żadnej możliwości ustalenia, które konkretnie nieruchomości podlegały wywłaszczeniu oraz wystąpienia z roszczeniami odszkodowawczymi wskazano. Należy podkreślić, że powołane wyżej orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] listopada 1957 r. 1 (k. [...]) wyraźnie wskazywało zarówno podmiot wywłaszczany, tj. S.M. , jak i przedmiot wywłaszczenia, tj. l.kat. [...] oraz zawierało pouczenie o trybie wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym.

Również pogląd Sądu Najwyższego zawarty w uzasadnieniu wyroku z 13 grudnia 2001 r., IV CKN 307/2001 (OSNC 10/02, poz. 124) Sąd Najwyższy nie dotyczy stanu faktycznego i prawnego przedmiotowej sprawy. Orzeczenie to odnosi się do decyzji administracyjnych, co do których prawo nie przewidywało środków prawnych ich wzruszenia, a które następnie zostały wzruszone w trybie stwierdzenia nieważności i które uniemożliwiały dochodzenie przez powodów przysługujących im roszczeń. Tymczasem w przedmiotowej sprawie strona miała możliwość wystąpienia do właściwego organu o ustalenie odszkodowania - o czym została pouczona w treści orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] listopada 1957 r. - a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że nie miała ona możliwości dochodzenia swych roszczeń, a tym samym że istnieją przesłanki zawieszenia biegu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego.

Wobec powyższego przedmiotową skargę M.M.-D. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2007 r., znak: [...] należało oddalić mając na uwadze treść art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270), zgodnie z którym w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.