Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1488/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 79 ust. 2, art. 58 pkt 12 lit. b,
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art.7, art. 77 par.1, art. 80, art. 107 par. 3,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją uchwały: Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2008 r. oraz Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] października 2007 r.; 2. stwierdza, że decyzja i uchwały opisane w pkt 1 nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego D. S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 79 ust. 3 w związku z art. 68 ust. 6a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1068 ze zm.) oraz w zw. z art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy — Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 37, poz. 228) utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2008 r., utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] października 2007 r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich D. S..

Do wydania niniejszej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Okręgowa Rada Adwokacka w/w uchwałą podjętą na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z § 8 i 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej uchwalonego przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu 3 września 2005 r. skreśliła skarżącego z listy aplikantów adwokackich tej Izby z dniem [...] października 2007 r. Podstawą faktyczną podjętej uchwały było otrzymanie przez skarżącego dwukrotnie negatywnych ocen z kolokwium rocznego (w "podstawowym" i poprawkowym terminie).

W odwołaniu zainteresowany wskazał naruszenie art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, w zw. z § 8 i § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że niezaliczone przez niego kolokwium było kolokwium rocznym, a nie częściowym oraz naruszenie zasady proporcjonalności wynikającej z art. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej po rozpoznaniu niniejszego odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę.

W wyniku rozpoznania odwołania od powyższej uchwały Minister Sprawiedliwości wydał decyzję z dnia [...] lipca 2008 r., w której uchylił w całości zaskarżoną uchwałę i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu niniejszej decyzji organ stwierdził, że przy wydawaniu zaskarżonej uchwały naruszone zostały podstawowe zasady postępowania administracyjnego, bowiem przy podejmowaniu uchwał przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej oraz Okręgowej Rady Adwokackiej w K. w sprawie niniejszej brała udział ta sama osoba. Nadto organ II instancji ocenił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający do podjęcia uchwały. Tym samym został naruszony przepis art. 77 § 1 k.p.a. Jednocześnie organ stwierdził, że odwołujący się nie został wezwany do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, czym naruszono art. 10 § 1 k.p.a.

Mając na uwadze podjętą przez Ministra Sprawiedliwości decyzję, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej ponownie rozpoznało odwołanie skarżącego od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich. Wynikiem podjętych przez organ czynności było utrzymanie w mocy zaskarżonej uchwały. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uznało za niezasadne podniesione przez odwołującego się zarzuty, przedstawiając argumentację, jak w podjętej uprzednio uchwale z dnia [...] lutego 2008 r. Organ ten uznał za wystarczające wyjaśnienia Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w K. co do formy stwierdzenia niezaliczenia kolokwium i wskazało, że na podstawie załączonych do akt testów kolokwiów wraz z zaznaczoną na nich punktacją, należy uznać za udowodnione, że zdający otrzymał ocenę negatywną. Prezydium podniosło ponadto, że z Regulaminu aplikacji adwokackiej nie wynika, by przeprowadzenie kolokwium pisemnego wymagało sporządzenia odrębnego protokołu, zaś wynik testu odzwierciedlony jest zapisem ustalającym ilość uzyskanych punktów i podpisanym przez 2 członków Komisji Egzaminacyjnej. Uzyskanie danej ilości punktów determinuje zdanie lub niezaliczenie kolokwium według jego regulaminu i obowiązującej punktacji, podanej do wiadomości wszystkich aplikantów przed rozpoczęciem kolokwium. W ocenie organu, z § 18 ust. 5 Regulaminu nr 22/2005 wynika, że negatywna ocena z któregokolwiek z przedmiotów w ramach kolokwium rocznego oznacza negatywny wynik całego kolokwium. Organ podkreślił, że przesłanka negatywnego wyniku kolokwium rocznego stanowi samoistną i wystarczającą przyczynę stwierdzenia nieprzydatności do zawodu.

Prezydium nie znalazło również podstaw do uznania zarzutu naruszenia Konstytucji RP, w szczególności zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu. W ocenie organu, wolność wyboru zawodu nie oznacza, że zawód adwokata może wykonywać każdy, bez względu na zdobyte uprawnienia, posiadane kwalifikacje i wiedzę. Wolność ta doznaje ustawowych ograniczeń, które - w przypadku zainteresowanego - mają charakter proporcjonalny wobec potrzeby ochrony innych dóbr np. interesu społecznego rozumianego jako interes osób, którym adwokat udziela pomocy prawnej. Dla oceny stopnia predyspozycji danej osoby do wykonywania zawodu adwokata konieczne jest przyjęcie pewnej jednoznacznej granicy. W przypadku testu granicę tę stanowi wymóg wykazania się znajomością tematu na poziomie 60% i stąd Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie podzieliło poglądu skarżącego uznania za wystarczające uzyskanie wyniku zbliżonego do tej granicy (tj. 59%).

Następnie na powyższą uchwałę, zainteresowany złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym wniósł o jej uchylenie w całości, podnosząc te same, co uprzednio zarzuty. M. in. wskazał, że ww. uchwały naruszają przepisy obowiązującego prawa. W szczególności zarzucił Naczelnej Radzie Adwokackiej przekroczenie ram delegacji zawartej w ustawie - Prawo o adwokaturze wskazując, że art. 58 pkt 12 lit. b tej ustawy upoważnia Naczelną Radę Adwokacką do uchwalenia regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, co nie oznacza upoważnienia do regulowania innych okoliczności, w tym przesłanek skreślenia z listy aplikantów. Z uwagi na wagę zagadnienia, kwestia wpisu na listę aplikantów, bądź skreślenia z niej, nie może być dokonana aktem niższego rzędu, niż ustawa.

Zarzucił również, że zarówno Okręgowa Rada Adwokacka w K. jak i Naczelna Rada Adwokacka odniosły się wyłącznie do kwestii uzyskania przez niego negatywnego wyniku kolokwium częściowego (semestralnego) niesłusznie określanego rocznym, a całkowicie pominęły fakt, że zaliczył on pierwsze kolokwium częściowe, uzyskał pozytywną opinię patrona z przebiegu odbywanej aplikacji, a także pozytywne opinie (w sumie 7) z praktyk, na jakie był kierowany przez Okręgową Radę Adwokacką w K. w trakcie aplikacji. Podniósł też, że fakt uzyskania negatywnego wyniku z kolokwium częściowego (semestralnego) nie może stanowić wyłącznej (jedynej) podstawy do stwierdzenia nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu adwokata.

W wyniku rozpoznania odwołania, Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Organ odwoławczy wskazał na zapis art. 79 ustawy Prawo o adwokaturze oraz wydany na podstawie tej ustawy Regulamin aplikacji adwokackiej. Podniósł, iż § 19, stanowi, że negatywny wynik kolokwium, negatywna opinia patrona lub negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej stanowią podstawę do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, chybiony jest zarzut odwołującego w ocenie, którego podstawą skreślenia z listy aplikantów jest Regulamin, albowiem zagadnienie to jest uregulowane w art. 79 ust. 2 ustawy Prawa o adwokaturze. Regulamin aplikacji adwokackiej nie reguluje kwestii związanych ze skreśleniem z listy aplikantów, określa jedynie przesłanki stwierdzenia nieprzydatności aplikantów do wykonywania zawodu adwokata. W ocenie organu odwoławczego, negatywny wynik kolokwium rocznego jest samodzielną przesłanką stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata i skreślenia z listy aplikantów na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego przekroczenia przez Naczelną Radę Adwokacką ram delegacji ustawowej, zawartej w art. 58 pkt 12 lit. b ustawy — Prawo o adwokaturze, organ odwoławczy wskazał, że regulamin aplikacji adwokackiej został uchwalony przez Naczelną Radę Adwokacką w ramach ustawowego upoważnienia zawartego w tym przepisie. Jest on obowiązującym dla aplikantów aktem prawnym o charakterze wewnętrznym, co nie narusza porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej. Bezspornie też aplikanci adwokaccy — jako członkowie adwokatury - podlegają wewnętrznym regulacjom, które podjęte zostały przez organy do tego uprawnione, są zatem zobowiązani do przestrzegania przepisów Regulaminu aplikacji adwokackiej.

W ocenie organu odwoławczego, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, zebrało w sprawie wystarczający materiał dowodowy, na podstawie którego można było ustalić, czy spełnione zostały przesłanki z art. 79 ust. 2 ustawy — Prawo o adwokaturze, t.j. czy w ustalonym stanie faktycznym można było stwierdzić nieprzydatność skarżącego do wykonywania zawodu adwokata. Minister Sprawiedliwości stwierdził, że Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej trafnie wskazało, że kwestię nieprzydatności aplikanta do zawodu rozstrzygnął negatywny wynik rocznego kolokwium.

Organ odwoławczy podzielił również dokonaną przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej ocenę zebranego materiału dowodowego, w szczególności testów, w oparciu o które przeprowadzone zostały kolokwia z zaznaczoną na nich punktacją oraz dołączonego regulaminu kolokwium (podawanym do wiadomości aplikantom przed przystąpieniem do niego), które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzają, że zdający otrzymał dwukrotnie negatywne oceny z kolokwium rocznego oraz poprawkowego kolokwium rocznego.

Co do zarzutów, że kolokwium, którego nie zdał nie było w istocie kolokwium rocznym, ale jedynie częściowym (semestralnym), organ odwoławczy uznał, że są one gołosłowne i nie znajdują potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Podkreślił, że rodzaj kolokwium w sposób nie budzący wątpliwości określony został w podjętej na posiedzeniu w dniu [...] czerwca 2007 r. uchwale Okręgowej Rady Adwokackiej w K., na podstawie której skarżący i inni aplikanci z jego rocznika dopuszczeni zostali do kolokwium rocznego.

Następnie D. S., zwany dalej skarżącym złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. na skutek rażącego naruszenia prawa i poprzedzających ją uchwał Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2008 r. i Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] października 2007 r. względnie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Decyzji Ministra Sprawiedliwości zarzucił:

1) rażącą obrazę przepisów prawa materialnego poprzez przyjęcie błędnej wykładni art. 79 ust. 2 ustawy Prawa o adwokaturze w zw. z § 8 i 19 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej uchwalonego przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu 3 września 2005 r. ze zm.;

2) niewłaściwą subsumpcję przepisów prawa związaną z błędami w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, która mogła mieć istotny wpływ na jej treść, a polegającą na przyjęciu, iż będąc aplikantem adwokackim nie zaliczył (uzyskał wynik niedostateczny) w rocznym kolokwium przeprowadzonym w dniu [...] czerwca 2007 r. oraz w poprawkowym terminie w dniu [...] września 2007 r., gdy w rzeczywistości było to kolokwium częściowe (semestralne);

3) naruszenie art. 58 pkt 12) lit. b) ustawy Prawo o adwokaturze poprzez przyjęcie, że regulamin aplikacji adwokackiej może swym zakresem regulować skreślenie aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich;

4) naruszenie zasady proporcjonalności przewidzianej w art. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

5) rażące naruszenie prawa przez nieuwzględnienie faktu, że:

a) Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie podjęło ważnej (istniejącej) uchwały z dnia [...] października 2008 r. o sygn. sprawy [...] w przedmiocie skreślenia skarżącego się z listy aplikantów adwokackich Okręgowej Rady Adwokackiej w K., przez brak jej podjęcia przez kolegialny organ samorządu zawodowego. W komparycji tej uchwały ujęty jest skład organu kolegialnego Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, który rzekomo podjął tę uchwałę w składzie 5 członków, gdy pod tą uchwałą widnieje jedynie kserograficzna faksymile podpisu jednego członka Prezydium.;

b) Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie podjęło ważnej (istniejącej) uchwały z dnia [...] października 2008 r. o sygn. sprawy [...] w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich Okręgowej Rady Adwokackiej w K., przez brak jej wydania i brak doręczenia skarżącemu decyzji kolegialnego organu samorządu zawodowego. Uchwała została wydana i doręczona w kserokopii, jedynie na pierwszej stronie kserokopii uchwały nad komparycją, umieszczono pieczęć " ODPIS", pieczęć "za zgodność z oryginałem" i pieczęć "Zastępca Sekretarza Naczelnej Rady Adwokackiej adw. A. S. wraz z podpisem w/w, gdy do wydawania odpisów z mocą prawną oryginału musi istnieć szczególne upoważnienie ustawowe, a potwierdzić pismo za zgodność z oryginałem adwokat może w sprawie, w której jest pełnomocnikiem bądź obrońcą odpowiednio strony lub oskarżonego;

c) Okręgowa Rada Adwokacka w K. nie podjęła ważnej (istniejącej) uchwały z dnia [...] października 2007 r. o sygn. sprawy [...] w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich Okręgowej Rady Adwokackiej w K. przez brak jej podjęcia przez kolegialny organ samorządu zawodowego. W komparycji tej uchwały ujęty jest skład organu kolegialnego Okręgowej Rady Adwokackiej, który rzekomo podjął tą uchwałę w składzie 15 członków, gdy pod tą uchwałą widnieje jedynie kserograficzna faksymile podpisu dwóch członków ORA, Sekretarza i Dziekana.;

d) Okręgowa Rada Adwokacka w K. nie podjęła ważnej (istniejącej) uchwały z dnia [...] października 2007 r. o sygn. sprawy [...] w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w K., przez brak jej wydania i brak doręczenia skarżącemu decyzji kolegialnego organu samorządu zawodowego. Uchwała została wydana i doręczona w kserokopii, jedynie na pierwszej stronie kserokopii uchwały nad komparycją, umieszczono pieczęć "OKRĘGOWA RADA ADWOKACKA w K. oraz dane adresowe;

6) przeprowadzenie dowodu w niedopuszczalnej formie bez udziału skarżącego co w efekcie doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych przez:

a) rażące naruszenie podstawowych przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 6-10, art. 75 § 2, w zw. z art. 82 i 83 § 1 i § 3, 77 § 1, 79, 80, 81, 86 i 107 § 1 i 3 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób wadliwy (nie bezpośredni) bez zawiadomienia i udziału skarżącego, gdyż ewentualne zapytania i "wyjaśnienia" (odpowiedź) Dziekana ORA winny znaleźć miejsce w protokole przesłuchania świadka (a nie w formie enigmatycznych "wyjaśnień" nieznanych w k.p.a.), a skarżący winien być zawiadomiony o dacie i miejscu przeprowadzenia takiego dowodu, by móc aktywnie uczestniczyć w jego przeprowadzeniu;

b) niezgodne ze stanem faktycznym i nie znajdujące oparcia w materiale dowodowym sprawy, twierdzenia zawarte w uchwale Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2008 r., sygn. sprawy [...] jakoby udowodniono na podstawie "wyjaśnień" (bez podania ich formy i trybu) Dziekana ORA, iż skarżący uzyskał z kolokwium ocenę negatywną, wobec okoliczności, iż ilości uzyskanych przez skarżącego punktów podczas Kolokwium nie stwierdziła stosownym protokołem Komisja Egzaminacyjna jako organ kolegialny powołany uchwałą ORA w K. a jedynie rzekomo jej dwóch członków na podstawie nieznanych skarżącemu procedur i kryteriów (brak uchwały ORA z [...] o uchwaleniu regulaminu kolokwium i na tej podstawie powołaniu Komisji Egzaminacyjnej, co uczyniono dopiero w [...] r.;

c) brak doręczenia skarżącemu, ani w inny sposób nie zawiadomiono skarżącego, nie podano też do wiadomości wszystkich aplikantów (bez podania rzekomego sposobu, czasu, okoliczności i formy tego zawiadomienia) istnienia, jakiegokolwiek regulaminu kolokwium zawierającego wiążące zasady przeprowadzenia kolokwium po I roku aplikacji w [...] r. uchwalonego, podpisanego i ogłoszonego przez jakikolwiek organ ORA e K.,

7) naruszenie przepisu art. 107 § 1 i 3 k.p.a. przez oparcie zaskarżonej decyzji na uchwale Prezydium NRA w W. oraz poprzedzającej ją uchwale ORA w K., o § 8 i § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej uchwalonego przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu 3 września 2005 r. ze zm.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący złożył dwa pisma: z dnia [...] sierpnia 2009 r. i z dnia [...] września 2009 r., stanowiące uzupełnienie skargi, w których wywodził, że w związku z nowelizacją Prawa o adwokaturze, która weszła w życie z dniem 25 marca 2009 r. w dacie wydania zaskarżonej decyzji Minister Sprawiedliwości nie był organem właściwym rzeczowo do jej wydania co uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji wobec rażącego naruszenia prawa oraz, że o wadliwości uchwał organów samorządu adwokackiego świadczy to, że posiedzenie Okręgowej Rady Adwokackiej w K. w dniu [...] października 2007 r. odbyło się z naruszeniem zasady tajności głosowania w sprawach osobowych z udziałem osoby nieupoważnionej do udziału w posiedzeniu ORA tj. adwokatem J. D., będącym członkiem organu odwoławczego, biorącym też udział w podejmowaniu uchwały w dniu [...] października 2008 r. przez Naczelną Radę Adwokacką w Warszawie. Ten mankament przy podjęciu uchwał rzutuje na wadliwość decyzji Ministra Sprawiedliwości i dodatkowo przemawia za stwierdzeniem jej nieważności.

Wyrokiem z dnia listopada 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1145/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uznając, że nie jest ona zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, Okręgowa Rada Adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata.

Powołany przepis znalazł odwzorowanie w § 8 regulaminu aplikacji adwokackiej. W myśl § 19 ust. 1 regulaminu aplikacji adwokackiej "negatywny wynik kolokwium rocznego, negatywna opinia patrona lub negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej stanowią podstawę do stwierdzenia przez Okręgową Radę Adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu".

Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu, że użycie w § 19 ust. 1 regulaminu spójnika "lub" oznacza, że nie jest wymagane kumulatywne spełnienie wszystkich zawartych w regulaminie przesłanek. Dla stwierdzenia nieprzydatność aplikanta do wykonywania zawodu wystarczy zaistnienie jednej z przesłanek. Negatywny wynik kolokwium rocznego wystarczy do skreślenia aplikanta z listy na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze w zw. z § 19 ust. 1 regulaminu aplikacji adwokackiej.

W ocenie Sądu I instancji skarżący był w pełni świadomy, że przystępuje do kolokwium rocznego a nie częściowego, zgodnie z uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] czerwca 2007 r. dopuszczającą skarżącego do kolokwium rocznego, wyznaczonego na [...] czerwca 2007 r. W myśl § 18 regulaminu aplikacji adwokackiej kolokwium roczne składa się z przedmiotów objętych szkoleniem jak również, na mocy uregulowania Rozdziału IV regulaminu aplikacji, nie ma wymogu objęcia egzaminem rocznym wszystkich przedmiotów objętych szkoleniem.

W ocenie Sądu Minister Sprawiedliwości dysponował materiałem dowodowym, na podstawie którego prawidłowo uznał, że obie uchwały organów samorządu adwokackiego podjęte zostały zgodnie z przepisami prawa. Znajdujące się w aktach sprawy testy z zaznaczoną punktacją w powiązaniu z regulaminem kolokwium potwierdzają, że skarżący otrzymał dwukrotnie negatywne oceny z kolokwium rocznego oraz poprawkowego kolokwium rocznego. W niniejszej sprawie dla oceny przydatności danej osoby do wykonywania zawodu adwokata przyjęto wymóg wykazania się wiedzą na poziomie 60 % prawidłowo udzielonych odpowiedzi na pytania z testu. Tego wymogu skarżący bezsprzecznie nie spełnił.

Zdaniem Sądu Minister Sprawiedliwości wnikliwie zbadał kwestię prawidłowości podjęcia uchwały przez organy samorządu, adwokackiego i słusznie nie dopatrzył się żadnych naruszeń z punktu widzenia art. 107 § 1 k.p.a.

Badając słuszność pozostałych zarzutów naruszeń przepisów k.p.a., podnoszonych w skardze Sąd uznał, że postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji toczyło się prawidłowo, również w zakresie postępowania dowodowego. Organy samorządu adwokackiego obu instancji wyczerpująco zebrały i oceniły materiał dowodowy niezbędny dla rozstrzygnięcia sprawy a zajęte stanowisko w sprawie należycie uzasadniły.

Sąd nie podzielił zarzutów podniesionych przez skarżącego w pismach uzupełniających skargę. W ocenie argumentacja skarżącego nie zasługiwała na uwzględnienie. Decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r., została wydana po wejściu w życie nowelizacji ustawy - Prawo o adwokaturze, jako jedną z podstaw jej wydania wskazano art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 37, poz. 228). Przepis ten był przepisem przejściowym, wskazującym na to, że do postępowań wszczętych przed wejściem w życie nowelizacji stosuje się dotychczasowe przepisy.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku przez D. S. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 czerwca 2010 r. w sprawie II GSK 609/10 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, dokonując wykładni art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze stwierdził konieczność uzupełnienia ustaleń faktycznych celem odtworzenia pełnego obrazu przebiegu aplikacji, w szczególności opinii patrona, ocen odbywanych praktyk, wyników kolokwium cząstkowego. Wskazał także na konieczność odniesienia się do twierdzeń D. S., że co prawda na własne ryzyko ale za zgodą władz korporacyjnych, kontynuował odbywanie aplikacji, mimo skreślenia z listy aplikantów adwokackich i rozważyć na ile przebieg szkolenia i praktyk w tym okresie wpływał na ocenę przydatności do wykonywania zawodu adwokata.

Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutów naruszenia pozostałych przepisów postępowania tj. art. 77 § 1, 79, 80, 81, 86, art. 6-9 k.p.a., art. 15. k.p.a., art. 19 k.p.a., art. 24 § 3 k.p.a. w związku z art. 27 § 1 k.p.a., art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 45 ust 3 p.o.a. i § 9 ust 5 Regulaminu w sprawie zasad funkcjonowania okręgowych rad adwokackich uchwalonego w dniu września 2002 r. przez Naczelną Radę Adwokacką na podstawie art. 58 pkt 12 lit. c) p.o.a. w związku z art. 145 §1 pkt 3) k.p.a. i art. 156 §1 pkt 1) i 7) k.p.a. k.p.a.

Wskazał, iż ustawodawca w art. 75 § 1 k.p.a. nakazuje dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Przepisy k.p.a. nie zawierają zamkniętego katalogu dopuszczalnych środków dowodowych. Przeprowadzenie dowodu z "wyjaśnień" (odpowiedzi) Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w K. nie było zatem wyłączone. Ustalenia w zakresie wyniku kolokwium zostały oparte również na dowodzie z dokumentów w postaci arkuszy egzaminacyjnych, na podstawie których można było odtworzyć prawidłowość odpowiedzi i uzyskaną punktację zdającego nie wykazał, że niedoręczeniu regulaminu kolokwium, brak protokołów Komisji egzaminacyjnej czy zaniechanie zawiadomienia o prowadzeniu dowodu z wyjaśnień Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w K. miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzucane uchybienia, nawet jeśli zachodziły, nie mogły wpłynąć na podważenie ustaleń dokonanych na podstawie arkuszy egzaminacyjnych.

Za chybione uznał także twierdzenie, że obecność członka Naczelnej Rady Adwokackiej podczas posiedzenia Okręgowej Rady Adwokackiej w K. naruszało zasadę tajności głosowania i dewolutywności. Nie było podważane ustalenie, że adw. J. D. był gościem nie biorącym udziału w głosowaniu Okręgowej Rady Adwokackiej w K.. Zachowanie tajności głosowania zależne jest od przyjętej techniki głosowania a nie od tego czy w momencie zbierania głosów obecni są wyłącznie członkowie organu kolegialnego. Obecność niebiorącego udziału w głosowaniu członka kolegialnego organu odwoławczego nie oznacza, że uchwała (decyzja) organu kolegialnego pierwszej instancji została podjęta z udziałem członka organu drugiej instancji jest wobec tego również nieskuteczny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie.

Podnieść należy, iż stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Przyjmuje się, iż ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.

Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Niewątpliwie ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (tak również: m.in. H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 681-682 i powołane tam orzecznictwo).

Pamiętać należy przy tym, iż ocena prawna, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., to wyjaśnienie przez NSA istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu.

W konsekwencji należy uznać, iż związanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku.

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku wskazał m.in. na konieczność uzupełnienia ustaleń faktycznych celem odtworzenia pełnego obrazu przebiegu aplikacji, w szczególności opinii patrona, ocen odbywanych praktyk, wyników kolokwium cząstkowego.

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny zasadniczy problem występujący w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy ustalenie, że aplikant adwokacki w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji uzyskał negatywną ocenę z kolokwium rocznego, jest wystarczającą przesłanką uzasadniającą skreślenia aplikanta z listy aplikantów adwokackich.

Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w przedstawionej kwestii we wskazanym wyżej wyroku oraz w wyroku z 20 lipca 2010 r., sygn. II GSK 590/10 (dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl ). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela w pełni stanowisko wyrażone we wskazanych orzeczeniach, co usprawiedliwia posłużenie się argumentacją przedstawioną w ich uzasadnieniu.

Przedmiotem postępowania była ocena, czy zachodzą wystarczające przesłanki do stwierdzenia nieprzydatności skarżącego do wykonywania zawodu adwokata, co może być podstawą do skreślenia z listy aplikantów adwokackich.

Podstawę prawną, podejmowanej w drodze uchwały organu kolegialnego samorządu adwokackiego, decyzji w indywidualnej sprawie w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów, stanowi art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze. Zgodnie z tym przepisem "Okręgowa rada adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata". Używając słowa "może" ustawodawca wyraźnie wskazał, że decyzja (uchwała) we wskazanym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Decyzje uznaniowe (swobodne) oparte są o uznanie administracyjne, a więc w określonym stanie faktycznym organ ma prawo wyboru jednego z dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięcia (szerzej na temat decyzji uznaniowych i związanych: G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Komentarz do art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II, LEX, 2007 r., wyd. II).

Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności. Organ działający w ramach uznania administracyjnego obowiązany jest posługiwać się zgodnymi z prawem kryteriami a celem ich zastosowania wszechstronnie wyjaśnić stan faktyczny. Decyzje uznaniowe wymagają wnikliwego i logicznego uzasadnienia, które odzwierciedla proces dokonywanych ustaleń faktycznych i zastosowanych kryteriów uznania administracyjnego (por. m. in. wyrok NSA z 19 lipca 1982 r. , sygn. II SA 883/82 z glosą A. Wasilewskiego, PiP 1983/6/141).

Konstrukcja, jaką zastosował ustawodawca w art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze jest tego rodzaju, że przepis ten daje podstawę do rozważania możliwości skreślenia aplikanta z listy w sytuacji gdy ziści się stan faktyczny odpowiadający nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata. Tak więc ustawowym kryterium uznania administracyjnego w tym przypadku jest przydatność aplikanta do zawodu. Ustawodawca nie wskazał jakie konkretnie elementy składają się na stan faktyczny mogący stanowić przyczynę skreślenia aplikanta z listy.

W art. 58 pkt 12 lit. b ustawy – Prawo o adwokaturze ustawodawca upoważnił Naczelną Radę Adwokacką do uchwalania regulaminów dotyczących zasad odbywania aplikacji adwokackiej. Zgodnie z § 19 uchwalonego na tej podstawie regulaminu podstawę do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu stanowią: negatywny wynik kolokwium rocznego, negatywna opinia patrona lub negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej. Wykładnia tego aktu kierownictwa wewnętrznego o charakterze generalnym nie może prowadzić do wniosków, które sprowadzałaby się do interpretacji § 19 regulaminu w sposób pozwalający na przyjęcie, że organ samorządu adwokackiego wkroczył w materię regulowaną ustawowo w art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze.

Organy korporacyjne, a za nimi Minister Sprawiedliwości, przyjęły, że wobec regulacji zawartej w § 19 regulaminu, ziszczenie się jednej z przesłanek wymienionych w tym przepisie, w niniejszej sprawie negatywny wynik kolokwium rocznego, automatycznie powoduje skutek w postaci skreślenia z listy aplikantów adwokackich. W efekcie wyłączyły celowość dokonywania ustaleń w zakresie innych okoliczności dotyczących rokowań odnośnie przydatności do zawodu adwokata. Tego rodzaju wykładnia w istocie zmienia charakter decyzji (uchwały) podejmowanej na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze z uznaniowej na związaną.

Prawidłowo odczytywane wymienione przepisy ustawy i regulaminu prowadzą do odmiennych wniosków. Zachowanie uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia, o jakim mowa w art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, wymaga przyjęcia, że występowanie przesłanki lub przesłanek wymienionych w § 19 regulaminu odbywania aplikacji może stanowić przyczynę skreślenia z listy aplikantów adwokackich pod warunkiem dokonania oceny przydatności aplikanta do zawodu adwokata w oparciu o wszelkie okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji.

Zakres niezbędnych w sprawie ustaleń jest rezultatem wykładni przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z dotychczasowym dorobkiem orzecznictwa i doktryny kontrola sądowa decyzji uznaniowych ogranicza się do badania zachowania reguł proceduralnych przy ich podejmowaniu a zatem zakres tej kontroli jest ograniczony - Sąd bada, bowiem zgodność z prawem podjętego rozstrzygnięcia, a nie wnika w jego celowość. Z tego względu kontrola sądowa takich decyzji zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia, czy organ nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami tak, że nie można mu postawić zarzutu dowolności.

Nadto zaakceptowanie zakresu, w jakim organ uczynił użytek z przyznanego mu uprawnienia, zależy od ustalenia, że stan faktyczny sprawy został wszechstronnie wyjaśniony w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie.

Uznaniowe rozstrzygnięcia muszą być wydawane w granicach zakreślonych przepisami ustawy oraz po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego zgodnie z regułami k.p.a. Uznaniowość decyzji nie uzasadnia odstępstw od reguł k.p.a. i nie zwalnia od konieczności wnikliwego rozpoznania każdej sprawy, rozważenia całego materiału dowodowego i przekonującego uzasadnienia decyzji, bez podpierania się ogólnikami.

Wyczerpujące przedstawienie motywów, obejmujące kryteria jakimi kierował się organ oceniając fakty, które przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, ma szczególną wagę wówczas, gdy strona kwestionuje poczynione przez organ ustalenia i oceny.

Podkreślić należy, że decyzja administracyjna musi być zindywidualizowana, a jej uzasadnienie musi odnosić się do realiów konkretnej sprawy. Jak już wskazano wyżej wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku poprzedzać powinno dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego istotnego w sprawie (stosownie do art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.), zaś sama decyzja powinna być należycie uzasadniona - stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a.

W rozpoznawanej sprawie zaskarżona uchwała nie spełnia tych kryteriów w zakresie dotyczącym ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia przyczyn podjętego rozstrzygnięcia.

Organy prowadzące postępowanie w sprawie nie dokonały ustaleń faktycznych celem odtworzenia pełnego obrazu przebiegu aplikacji, w szczególności opinii patrona, ocen odbywanych praktyk, wyników kolokwium cząstkowego. Nie odniosły się również do twierdzeń skarżącego, że, co prawda na własne ryzyko ale za zgodą władz korporacyjnych, kontynuował odbywanie aplikacji, mimo skreślenia z listy aplikantów adwokackich i nie rozważyły na ile przebieg szkolenia i praktyk w tym okresie wpływał na ocenę przydatności do wykonywania zawodu adwokata.

Reasumując należy stwierdzić, iż organy administracji nie rozpoznały sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący, a tym samym naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego Sąd nie odniósł się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze uznając, iż zajmowanie stanowiska odnośnie trafności rozstrzygnięcia jest przedwczesne.

Rozpoznając ponownie sprawę organ rozważy wskazane wyżej okoliczności, przeprowadzi postępowanie administracyjne stosownie do zasad ogólnych zawartych w kpa, dokona oceny w ramach uznania administracyjnego czy wobec skarżącego zachodzą, względnie nie zachodzą przesłanki skreślenia z listy aplikantów adwokackich a wydane rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji orzeczenia.

Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na zasadzie art. 152 p.p.s.a, zaś o zwrocie kosztów postępowania w oparciu o art. 200 p.p.s.a.