Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1103/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust.3 i ust.3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędzia WSA Paweł Kornacki, Asesor WSA Katarzyna Stuła - Marcela (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2019 r. sprawy ze skargi K. I. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. K. I. (dalej skarżący) wniósł skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej organ lub ZUS) z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności podatkowych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej.

2. Zaskarżona decyzja wydana została na gruncie następującego stanu sprawy.

2.1. Decyzją z [...] r. organ utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W wyniku złożenia skargi na powyższą decyzję, wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 listopada 2017 r. uchylona została zaskarżona decyzja. Sąd wskazał, że powodem uchylenia zaskarżonej decyzji było naruszenie przepisu postępowania, który nakazuje wyłączenie od udziału w postępowaniu tego pracownika organu administracji publicznej, który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Ponadto zaskarżona decyzja nie wyjaśniała, czy wszystkie składki, których umorzenia organ odmówił nie uległy przedawnieniu. Dodatkowo Sąd wskazał, na potrzebę dalszego rozpoznania wniosku przez organ pod względem uznaniowości podjętej decyzji.

Organ biorąc pod uwagę wskazania Sądu, co do ustalenia należności przedawnionych, poddał ponownej weryfikacji kwoty oraz okresy zadłużenia płatnika z tytułu składek. Po ponownym ustaleniu stanu należności saldo uległo zmianie w związku z przedawnieniem składek na ubezpieczenia społeczne za czerwiec 2006 r. i lipiec 2006 r., na ubezpieczenie zdrowotne za lipiec 2006 r. oraz na Fundusz Pracy za lipiec 2006 r. Dodatkowo stwierdzono, że składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres czerwiec 2006 r., od kwietnia 2012 r. do kwietnia 2013 r., grudzień 2013 r., luty 2014 r., od października 2014 r. do listopada 2014 r. zostały błędnie wskazane jako należności nieuregulowane i ujęte w decyzji z [...] r.

2.2 W związku z powyższym ZUS uchylił decyzję o odmowie umorzenia należności w części dotyczącej należności przedawnionych i okresów zadłużenia podanych nieprawidłowo. Nadto organ orzekł co do istoty sprawy i odmówił umorzenia należności z tytułu składek, które wynoszą: ubezpieczenie społeczne - za okres od kwietnia 2012 r. do listopada 2014 r., w łącznej kwocie 24.757,34 zł; ubezpieczenie zdrowotne - za okres od maja 2013 r. do listopada 2013 r., styczeń 2014, od marca 2014 r. do września 2014 r. w łącznej kwocie 4.613,24 zł; Fundusz Pracy - za okres od marca 2012 r. do września 2014 r w łącznej kwocie 2.124,66 zł.

Dalej organ podał, że od [...] r. do [...] r. skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie [...] i związanego z nią doradztwa technicznego, zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej, a [...] r. działalność ta została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej.

Zaległości powstałe na koncie skarżącego zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia, zatem bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Następnie organ przedstawił datę zawieszenia biegu terminu przedawnienia w poszczególnych miesiącach.

Odnosząc się z kolei do sytuacji osobistej i materialnej skarżącego wskazał, że w 2013 r. skarżący uzyskał dochód z działalności gospodarczej w wysokości 15.152,46 zł, w 2014 r. dochód z działalności gospodarczej w wysokości 8.040,81 zł, w 2015 r. dochód z działalności gospodarczej w wysokości 36.452,85 zł, w 2016 r. nie wykazał dochodów. W okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 15 grudnia 2015 r. skarżący był zatrudniony na umowę o pracę w A Sp. z o.o. w C., a w okresie od 17 grudnia 2015 r. do nadal jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie posiada żadnego źródła dochodu. Dodatkowo w złożonym 24 kwietnia 2018 r. oświadczeniu wskazał, że nie uchyla się od pracy. Wykonuje prace społecznie użyteczne, zlecone przez Powiatowy Urząd Pracy.

Organ uznał, że brak podejmowania przez niego aktywności w sferze poszukiwania zatrudnienia i osiągania w ten sposób dochodów stanowi istotny argument przemawiający za odmową umorzenia wnioskowanych należności. Tym bardziej, że pozostaje w okresie aktywności zawodowej, a ponadto nie powołuje się na żadne problemy zdrowotne, które mogłyby stanowić przeszkodę w podjęciu zatrudnienia i osiągania z tego tytułu dochodów.

Skarżący jest zameldowany w S. przy ul. [...] wraz z żoną J. I. (63 lata), synem J. I. (31 lat), oraz córką K. I. (30 lat). Z kolei w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 18 października 2016 r. oraz z 18 marca 2018 r. skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem. Na podstawie złożonego oświadczenia żona pobiera emeryturę w wysokości 564,34 zł netto. Ze świadczenia tego nie są dokonywane żadne potrącenia. Z kolei syn, nie osiąga żadnego dochodu. Powyższe okoliczności pozwalają na stwierdzenie, że sytuacja materialna w trzyosobowym gospodarstwie domowym jest bardzo trudna, ponieważ łączny miesięczny dochód w rodzinie skarżącego jest aktualnie niższy od wysokości minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych za rok 2017 wynoszącego dla takiego gospodarstwa 2.989,19 zł. Jednakże nie można przyjąć, że stan ten będzie miał charakter trwały, gdyż zarówno skarżący, jak i jego syn będąc w okresie aktywności zawodowej i nie mając przeszkód zdrowotnych w uzyskaniu dochodu, mogą podjąć działania mające na celu znalezienie stałej pracy i zwiększenia w ten sposób dochodów w wspólnym gospodarstwie domowym.

Rodzina skarżącego od czerwca 2016 r. do maja 2017 r. korzystała z pomocy w formie dodatku mieszkaniowego w kwocie 324,73 zł oraz w kwocie 331,18 zł. Ponadto skarżący pobrał świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w łącznej kwocie 3.537,00 zł w okresie od lutego 2017 r. do lutego

2018 r. oraz zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w łącznej kwocie 4.621,14 zł przyznany na okres od lutego 2017 r. do lutego 2018 r. Zgodnie z oświadczeniem z 18 marca 2018 r. skarżący pobiera zasiłek z MOPS w kwocie 459,91 zł miesięcznie.

Po ponownej weryfikacji wszelkich możliwości wystąpienia określonych przez ustawodawcę okoliczności organ stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanek do pozytywnego rozpatrzenia wniosku w badanym zakresie.

W stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300, ze zm. - u.s.u.s.), nie zachodzą w stosunku do zadłużenia skarżącego. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie skarżącego jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w sytuacji skarżącego nie ma zastosowania.

Postępowanie egzekucyjne jest w toku, gdyż organ egzekucyjny nie wydał wiążącego dla stron postanowienia o umorzeniu postępowania w zakresie egzekucji zobowiązań składkowych, którego powodem byłby całkowity brak majątku, z którego można by prowadzić egzekucję należności. Dodatkowo w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że wraz z żoną skarżący posiada na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2 położonego w S. przy ul. [...]. Na wniosek ZUS Sąd Rejonowy w S. dokonał [...] r. oraz [...] r. wpisów hipotek na ww. nieruchomości w celu zabezpieczenia należności z tytułu składek za okres od stycznia 2012 r. do stycznia 2013 r. oraz od marca 2012 r. do listopada 2014 r. na łączną kwotę 63.224,19 zł.

Z tych powodów nie zachodzą wobec skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie na tej podstawie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek.

Gdy nie zachodzi całkowita nieściągalność organ może umorzyć należności, jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego, dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Tak więc przedmiotem rozstrzygnięć mogą być jedynie należności z tytułu nieopłaconych składek za skarżącego jako osobę ubezpieczoną będącą jednocześnie płatnikiem tych składek.

Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – rozporządzenie).

Ustalono, że w przypadku skarżącego nie ma zastosowania przepis § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia, ponieważ od 1 grudnia 2014 r. nie prowadzi działalności gospodarczej. Przepis ten stanowi, że organ może umorzyć należności z tytułu składek w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 pkt 3, należności z tytułu składek mogą być także umorzone ze względu na stan zdrowia zobowiązanego lub też ze względu na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. We wniosku z 29 grudnia 2016 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie oraz w oświadczeniu z 22 lutego

2017 r. skarżący wskazał, że stan jego zdrowia ulega ciągłemu pogorszeniu. Oświadczył, że cierpi na kilka chorób charakterystycznych dla ludzi ubogich oraz zestresowanych ciągłym nękaniem przez wierzycieli. Dodatkowo stan jego zdrowia pogarsza się także z uwagi na niedobory stosownych składników pokarmowych i witamin oraz z uwagi na wiek i choroby z nim związane. Wyjaśnił, że nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących stanu zdrowia, ponieważ dokumenty te objęte są tajemnicą lekarską, ponadto jedna strona tej dokumentacji kosztuje 1,00 zł i nie stać go na ten wydatek. Odnosząc się do powyższego stwierdzenia organ podkreślił, że wnioskując o umorzenie skarżący jest zobligowany do udowodnienia okoliczności podnoszonych w zgłoszonym żądaniu, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w toku prowadzonego postępowania. Treść oświadczenia wnioskodawcy nie poparta stosownymi dowodami w sytuacji ubiegania się o umorzenie nie stanowi wystarczającej podstawy uznania prawdziwości zawartych w nich danych. W toku postępowania skarżący przedłożył jedynie paragony fiskalne wystawione w okresie od 20 grudnia 2016 r. do 15 lutego 2017 r. za zakup lekarstw na łączną kwotę 135,66 zł. Natomiast nie udowodnił, aby problemy zdrowotne, na które się powołuje kwalifikowały go do grona osób niepełnosprawnych pozbawionych możliwości samodzielnej egzystencji, bądź też wymagających opieki innych osób. Nie przedłożył również żadnych dokumentów, które pozwalałyby na stwierdzenie, że stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia i pozyskania w ten sposób środków na spłatę zadłużenia. W oświadczeniu z 24 kwietnia 2018 r. skarżący zaznaczył, że nie uchyla się od pracy i wykonuje prace społecznie użyteczne, co wskazuje, że stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia i osiągania z tego tytułu dochodu. W chwili rozpatrywania sprawy oraz badania sytuacji bytowej, skarżący nie legitymował się orzeczeniem o niezdolności do pracy lub orzeczeniem ustalającym stopień niepełnosprawności.

Skarżący nie przedłożył także żadnych dowodów, które wskazywały by na to, aby niezbędna była z jego strony konieczność sprawowania stałej, bezpośredniej opieki nad przewlekle chorym członkiem najbliższej rodziny, która to okoliczność miałaby istotne znaczenie w sprawie z uwagi na niemożność wywiązania się przez niego z istniejącego zadłużenia.

Dalej wskazano, że wprawdzie skarżący korzysta z pomocy socjalnej, jednak można przypuszczać, że wskazane przez niego trudności finansowe nie mają charakteru trwałego. Podejmuje on prace użyteczne społecznie. Oświadczył, że nie uchyla się od pracy. Można więc przypuszczać, że jego sytuacja ulegnie poprawie i podejmie zatrudnienie, z którego uzyska dochód umożliwiający regulowanie posiadanych zobowiązań. Przedstawione przez skarżącego dokumenty w postaci rachunków, paragonów oraz faktur nie wskazują na występowanie trudności w bieżącym i terminowym wywiązywaniu się z podstawowych opłat. W związku z powyższym można domniemywać, że realizacja tych opłat nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności.

Następnie podano, iż skarżący wskazał także na fakt posiadania zobowiązań pieniężnych u osób fizycznych w kwocie około 29.500,00 zł, a także inne zobowiązania w kwocie 27.000,00 zł, które nie są spłacane. Odnosząc się do powyższego organ wskazał, że w sytuacji ubiegania się o umorzenie należności, konieczności wywiązywania się przez wnioskodawcę ze spłaty innych wymagalnych roszczeń nie można traktować jako okoliczności priorytetowej. ZUS jako wierzyciel należnych składek nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a wnioskodawca nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. Zgoda na umorzenie spowodowałaby tym samym, że organ przyznałby pierwszeństwo należnościom innych wierzycieli, którzy jak dotąd nie zrezygnowali z ich dochodzenia.

Wszystkie te fakty potwierdzają, że sytuacji skarżącego nie można uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Spłata zadłużenia również nie powinna wpłynąć na znaczne pogorszenie się tej sytuacji. Spłata taka nie musi bowiem nastąpić jednorazowo, ale może być rozłożona na raty, dostosowane do możliwości płatniczych skarżącego.

3.1. Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Zaskarżonej decyzji zarzucono

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

a) art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

b) § 3 ust. 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia,

2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez:

a) wydanie decyzji przy udziale pracownika podlegającego wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, a więc naruszenie art. 24 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz.1296, ze zm.- k.p.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.

b) uniemożliwienie stronie wzięcia udziału w postępowaniu, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

c) nieuwzględnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, przedłożonych organowi w trakcie toczącego się postępowania, a więc naruszenie, o którym stanowi art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

3) wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa w postaci niezastosowania się do wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawartych w wyroku z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt: I SA/GI 719/17 co do sposobu ponownego rozpoznania sprawy, analizy stanu faktycznego i granic uznania organu

4) rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające w szczególności na:

a) zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i 4 oraz art. 80 k.p.a. w szczególności poprzez: zaniechanie wszechstronnego rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych towarzyszących sprawie, dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz wydanie decyzji z całkowitym pomięciem dyrektywy nakazującej uwzględnienie słusznego interesu strony, a przy tym naruszenie podstawowych zasad postępowania dowodowego, tj. zasady prawdy materialnej i zasadę swobodnej oceny dowodów

b) nieuwzględnienie faktów znanych organowi z urzędu w trakcie prowadzonego postępowania dowodowego i na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a więc naruszenie art. 77 § 4 k.p.a.

c) braku prawidłowego, wszechstronnego wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy, a więc z naruszeniem art. 11 k.p.a.

d) przewlekłym prowadzeniu postępowania, z naruszeniem terminów załatwienia sprawy oraz brakiem wymaganego zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, a więc naruszeniu art. 35 § 5 1 i 3, art. 36 § 1 w zw. z art. 12 § 1 k.p.a.

e) braku zapewnienia wymaganych przez przepisy warunków dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, w sytuacji prowadzenia postępowania w skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc w sprzeczności z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 15 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 i art. 83 ust. 4 u.s.u.s.

f) niewyznaczeniu przez bezpośredniego przełożonego innego pracownika do prowadzenia sprawy, w sytuacji wypełnienia przesłanki dla jego wyłączenia od prowadzenia sprawy, a więc w sprzeczności z art. 26 § 5 k.p.a.

g) niedopuszczeniu przez organ całego przedłożonego materiału dowodowego, mającego znaczenie dla sprawy i nie rozpoznania istoty sprawy, co skutkowało wydaniem decyzji zawierającej nieprawidłowe rozstrzygnięcie, oparte na błędnie ustalonym stanie faktycznym, a więc w sprzeczności z art. 75 § 1 i 78 § 1 k.p.a.

h) braku zawarcia w decyzji jej obowiązkowych elementów, w tym uzasadnienia decyzji poprzez wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej jak i braku wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, a więc z naruszeniem art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

i) nierozstrzygnięciu istniejących w sprawie okoliczności i wątpliwości na korzyść skarżącego oraz brak rzeczowego odniesienia się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji I instancji, a także nierozpoznanie istoty sprawy, a więc z naruszenie art. 8 k.p.a.

j) braku należytego i wyczerpującego poinformowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony, będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a więc naruszenie art. 9 k.p.a.

k) braku umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego w sytuacji dalszego prowadzenia postępowania dowodowego już po zawiadomieniu strony o jego zakończeniu

l) pominięciu istotnych dowodów i okoliczności składających się na zebrany w sprawie materiał dowodowy

m) oczywistej sprzeczności ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym

n) oczywistych błędach w ustaleniach faktycznych, skutkujących wydaniem decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji zaistnienia przesłanek dla ich umorzenia.

W dalszej kolejności skarżący wskazał, iż zaskarżone składki uległy przedawnieniu, w szczególności z uwagi na brak zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części oraz zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji o umorzeniu składek.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organ dokonał błędnego ustalenia należności, które uległy przedawnieniu. Organ wskazał daty, które miały stanowić podstawę zawieszenia biegu terminu przedawnienia, podczas gdy brak w sprawie odbioru tytułów wykonawczych.

Organ nie wziął pod uwagę faktu, iż skarżący nie posiada przychodów od 2016 r. do nadal. Wielokrotnie wskazywał, iż podejmuje szereg czynności i aktywności celem znalezienia zatrudnienia, które pozwoliłoby na poprawę jego sytuacji finansowej. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia, konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny oraz zaawansowany wiek, nie jest postrzegany na rynku pracy przez pracodawców jako osoba mogąca znaleźć zatrudnienie. Źródło dochodu rodziny pochodzące z emerytury żony w kwocie 564,34 zł wynika zdaniem organu z oświadczenia skarżącego, podczas gdy wynika z przedłożonych organowi dowodów. Z emerytury nie są potrącane żadne kwoty, gdyż emerytura jest tak niska, że nie podlega zajęciu i potrąceniu.

Organ wyliczył dochód rodziny oraz podał wysokość minimum socjalnego, jednak nie dokonał porównania obu kwot: 564,34 zł względem 2.989,19 zł. Porównanie w sposób oczywisty winno skutkować wydaniem decyzji o umorzeniu składek.

Organ dopuścił się przewlekłości w rozpoznaniu sprawy. Postępowanie wyjaśniające zakończono [...] r., a decyzja została wydana [...] r. Nic nie uzasadniało przedłużanie postępowania o kolejne ponad 3,5 miesiące.

Organ błędnie stwierdził, iż problemy finansowe skarżącego nie mają charakteru trwałego, tymczasem od kilku lat nie osiąga on dochodu pozwalającego na życie na poziomie minimum socjalnego.

Dalej podniósł, że w ocenie organu, skarżący nie czyni starań celem znalezienia zatrudnienia i przede wszystkim nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Twierdzenia te jak i zresztą wszystkie pozostałe, zostały bezmyślnie przepisane z treści innej decyzji. Organ posiadał w zebranym materiale dowodowym decyzje o statusie osoby bezrobotnej. Organ ponadto stwierdził, iż skarżący nie korzysta w szerokim zakresie z pomocy społecznej, podczas gdy również i w tej materii przedłożono dokumentację dowodzącą, że jest zmuszony korzystać z pomocy społecznej w najszerszym dostępnym zakresie, w tym jego rodzina zmuszona jest korzystać z pomocy przeznaczonej na dożywianie.

Podniósł, iż zapłata należności, pozbawiłaby go wszelkiej możliwości wyjścia z już obecnie bardzo trudnej sytuacji życiowej, a dodatkowo doprowadziłaby do pogłębienia stanu biedy i niemożności wyjścia z zadłużeń. W jego sytuacji materialnodochodowej, nawet korzystanie ze środków pomocy państwa, nie tylko nie leży w interesie publicznym, ale i nawet nie pozwalałoby na zaspokojenie zaległości, gdyż w dalszym ciągu znajduje się w sytuacji dochodowej poniżej kryterium ubóstwa. Tak więc nawet gdybym miał możliwość spłaty zaległości ze środków pomocy państwa, co w istocie jest niemożliwe, gdyż środki te w całości przeznacza na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych, to sytuacja taka nie leżałaby w interesie publicznym. Tym samym konieczność umorzenia należności znajduje pełne uzasadnienie zarówno w interesie skarżącego jak i interesie publicznym. Organ nie tylko nie uwzględnił pogarszającego się stanu zdrowia skarżącego, zaawansowanego wieku, ale i w sposób niedopuszczalny wydał decyzję w oparciu o bliżej nieuzasadnione przewidywania.

Podsumowując skarżący podniósł, iż organ dopuścił się wielu błędów, które wymagają kontroli Sądu, a ta winna skutkować ostatecznie wydaniem decyzji o umorzeniu należności. Brak umorzenia składek, doprowadzi do dalszego pogłębienia już teraz trudnej sytuacji ekonomicznej rodziny skarżącego i zmusi go do korzystania z pomocy społecznej do końca życia, mimo dalszego wzrostu zadłużenia wobec ZUS, co jest niekorzystne nie tylko dla skarżącego, ale i nie leży w interesie państwa i prowadzonej przez niego polityki społecznej. Skarżący nie jest w stanie spłacić składek ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4. Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

5. Sąd w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm. p.p.s.a.) rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie).

5.1. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, podkreślić należy, że sprawa zainicjowana wnioskiem skarżącego o umorzenie zaległych składek była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 21 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 719/17 uchylił decyzję ZUS z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Z tego względu priorytetowe znaczenie dla oceny legalności obecnie kontrolowanego aktu ma treść art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak podkreśla się w orzecznictwie, użyty w ww. przepisie zwrot "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Obowiązek ten oznacza również brak możliwości formułowania nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym przez sąd poglądem (por. wyroki NSA: z 25 kwietnia 2014 r., II FSK 1276/12; z 22 października 2014 r., II FSK 2472/12; z 4 października 2016 r., I FSK 450/15 - dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tak więc dokonana przez sąd ocena prawna traci moc obowiązującą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., II FSK 1328/10).

Sąd we wskazanym wyroku stwierdził, że uzasadnienie motywów, dla których uchylił decyzję w tej sprawie wymaga wielopłaszczyznowych rozważań.

Okolicznością, która - jako jedna z trzech - przesądziła o kierunku rozstrzygnięcia Sądu jest fakt podpisania się na obu decyzjach wydanych w niniejszej sprawie przez Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów. Działanie takie w istotny sposób narusza reguły postępowania administracyjnego.

Nadto Sąd dostrzegł, iż organ nie wyjaśnił czy wszystkie składki, których umorzenia odmówił, nie uległy przedawnieniu. Zaskarżona decyzja nie zawiera w tej mierze żadnej argumentacji, pośrednio dotyczy jej tylko wzmianka o tym, że Sąd Rejonowy w S. dokonał wpisów hipotek na nieruchomości, której skarżący jest współwłaścicielem. Zauważono, że należności składkowe objęte merytorycznym orzeczeniem o odmowie umorzenia sięgają czerwca i lipca 2006 r., a zatem w pierwszej kolejności ZUS powinien przedstawić istotną w tej mierze regulację art. 24 u.s.u.s., począwszy od tego okresu. Skoro powołuje się na okoliczność ustanowienia hipotek na nieruchomości będącej współwłasnością skarżącego, który to fakt jest istotny z punktu widzenia zawieszenia biegu terminu przedawnienia, to również powinien zaprezentować i dokonać wykładni obowiązujących w tej mierze przepisów z uwzględnieniem problematyki o charakterze intertemporalnym. W aktach sprawy nie ma natomiast żadnych innych informacji o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, a w szczególności dokumentacji będącej podstawą zajęcia i wpisów hipotecznych. Sąd zaznaczył, iż nie jest jego rolą analizowanie znajdujących się w aktach sprawy znikomych informacji dotyczących postępowania egzekucyjnego, skoro organ w sposób zdawkowy odniósł się do nich w zaskarżonej decyzji. Nie jest także zadaniem Sądu poszukiwanie dokumentów, które zwizualizowałyby tytuły wykonawcze.

Ostatnią, trzecią płaszczyzną rozważań, jest zagadnienie uznaniowości ZUS w ramach podjętej decyzji administracyjnej. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym wówczas nie można zaaprobować stanowiska organu, iż w przypadku skarżącego nie zaistniały przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia, a takiej oceny ZUS właśnie dokonał. Nie sposób bowiem zasadnie twierdzić, że zobowiązany nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, ma powyżej 60 lat, gospodarstwo domowe prowadzi wraz żoną i synem, a ich całkowity dochód zamyka się kwotą 895,52 zł. Co znamienne, część tego dochodu stanowi dodatek mieszkaniowy, będący świadczeniem pomocowym dla osób, których dochody kształtują się poniżej pewnego pułapu, który jest określony właściwymi przepisami.

W ocenie Sądu, tak niski dochód gospodarstwa domowego skarżącego, poniżej minimum socjalnego powoduje, że nie można zgodzić się z organem rentowym, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

5.2. W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę na instytucję przedawnienia należności z tytułu składek.

Problem przedawnienia należności z tytułu składek reguluje art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s., który ulegał wielokrotnej nowelizacji. Sąd uznał za niecelowe przytaczanie przebiegu zmian jakie zachodziły w zakresie wskazanych uregulowań, gdyż zostały one przedstawione w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 21 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 719/17. Dostrzegając wagę tego zagadnienia Sąd w wyroku z dnia 21 listopada 2017 r. nakazał organowi w pierwszej kolejności zbadanie wymagalności zaległych składek. Analiza akt sprawy, a także treści samej decyzji prowadzi do wniosku, że organ nie do końca sprostał temu zadaniu.

Stosując się do wspomnianych zaleceń organ w zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że po ponownym ustaleniu stanu należności saldo uległo zmianie w związku z przedawnieniem składek na ubezpieczenie społeczne za czerwiec 2006 r. i lipiec 2006 r., na ubezpieczenie zdrowotne za lipiec 2006 r. oraz na Fundusz Pracy za lipiec 2006 r. Dalej podał, że w sentencji decyzji przedstawił aktualny stan zadłużenia po odpisaniu należności z uwagi na ich przedawnienie oraz wyłączeniu okresów i kwot podanych nieprawidłowo. Uwzględniając stan faktyczny i prawny stwierdził, że należności wymienione w części pierwszej decyzji (winno być zdaniem Sądu w części drugiej), których umorzenia odmawia, nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

Następnie wskazał, że zawieszenie terminu przedawnienia składek zaczyna się od dnia odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania lub od dnia odbioru tytułu wykonawczego. Następnie podał daty zawieszenia biegu terminu przedawnienia w poszczególnych miesiącach roku 2012, 2013 r. oraz 2014 r.

W świetle tych ustaleń bezspornym jest, że okoliczności wskazane przez ZUS powodują zawieszenie biegu terminu. Otóż zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

ZUS określił okresy, w których doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia np. do należności od marca 2012 r. do sierpnia 2012 r. bieg terminu przedawnienia został zawieszony od 21 marca 2013 r. (tj. od dnia odbioru tytułu wykonawczego) do nadal, jednakże nie przedstawił dokumentów mających dowodzić tych twierdzeń. Zwrócić bowiem należy uwagę, że ustalenia stanu faktycznego winny znajdować odzwierciedlenie w dowodach znajdujących się w aktach sprawy, a tak się nie dzieje w niniejszej sprawie. Tym bardziej jest to znamienne w niniejszej sprawie, gdyż skarżący w skardze podnosi, że cyt. "brak w sprawie odbioru tytułów wykonawczych".

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje się również, że w dniach [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r. oraz [...] r. wystawiono wobec skarżącego tytuły wykonawcze. W ramach przymusowego dochodzenia Dyrektor Oddziału ZUS dokonał zajęcia rachunku bankowego w B S.A.- bank poinformował o braku rachunku, w C w W. S.A. - nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z sądową, po przekazaniu tytułów wykonawczych do Komornika Sądowego, postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w związku z zamknięciem rachunku bankowego. W dniu 16 kwietnia 2015 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego w D S.A, jednakże bank ten poinformował o braku środków na rachunku oraz o zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową.

Z kolei 15 czerwca 2015 r. dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę w A Sp. z o.o. Zajęcie zostało uznane i zrealizowane. Jednak podobnie, jak w odniesieniu do pozostałych okoliczności mających stanowić o zawieszeniu przedawnienia, nie potwierdzono tego jakimikolwiek dowodami. Zwrócić należy uwagę, że skutek zawieszenia odnosi się jedynie do tych zaległych składek w stosunku, do których podjęte zostały czynności mające na celu ich wyegzekwowanie. Oznacza to, że sama egzekucja jako taka nie może stanowić podstawy do twierdzenia o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do wszystkich nieopłaconych w terminie składek należnych od zobowiązanego.

Podsumowując w ocenie Sądu, organ nie wyjaśnił w sposób dostateczny okoliczności wymagalności zaległych składek, których dotyczy kontrolowana decyzja. Zatem dopuścił się naruszenia art. 153 p.p.s.a., gdyż zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia przedawnienia należności składkowych. Organ nie dołączając do akt dokumentów obrazujących przebieg postępowania egzekucyjnego oraz zdarzeń prawnych przerywających lub zawieszających bieg terminu przedawnienia należności składkowych dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. także w znaczeniu, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

5.3. Przechodząc dalej wskazać należy, iż w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Według § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd w wyroku z dnia 21 listopada 2017 r. r. o sygn. akt I SA/Gl 719/17 stwierdził, że w przypadku skarżącego zaistniała przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, w postaci pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych w skutek opłacenia zaległych składek. Jednocześnie zalecił by organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględnił ocenę dokonaną przez Sąd.

Z powyższego wynika, że organ w wyniku wykonania powyższego wyroku Sądu, podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, winień przejść już do procedowania na etapie drugim, tj. na etapie uznania administracyjnego. Organ administracji, podejmując w indywidualnej sprawie decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes obywateli, w tym strony postępowania i interes społeczny, co prowadzi do wniosku, że w przypadku, gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzję na korzyść strony postępowania. Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu obywateli oraz interesu publicznego znaleźć musi wyraz w uzasadnieniu decyzji, aby umożliwić kontrolę instancyjną lub ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym. Wydane w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnięcie winno być poprzedzone wnikliwą analizą interesu społecznego i interesu strony, a następnie wyważeniem obu tych interesów (por. wyrok z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 4401/16). Interes publiczny to nie tylko interes fiskalny, to również obowiązek państwa zapewnienia pomocy, w różnych formach osobom słabszym, w tym osobom ubogim. Organ dokonując takiego wyważenia winien mieć na uwadze także to, że odmowa umorzenia należności oraz dalsze ich egzekwowanie może doprowadzić do zwiększonej aktywności skarżącego w płaszczyźnie świadczeń o charakterze pomocowym. Chodzi natomiast o to, by wskutek dochodzenia zaległości składkowych, państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia.

W ocenie Sądu ponownie takiego "ważenia" w zaskarżonej decyzji zabrakło. Organ zaniechał bowiem porównania - w oparciu o przesłanki słusznościowe - skutków udzielenia ulgi w określonym zakresie ze skutkami odmowy jej przyznania, a konkretnie ustalenia czy odmowa umorzenia zobowiązania podatkowego nie spowoduje dodatkowych ciężarów dla finansów publicznych, ponownie przyjmując wbrew wcześniejszej ocenie Sądu, iż sytuacji skarżącego nie można uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych.

W związku z powyższym ZUS ponownie rozpoznając sprawę w pierwszym rzędzie ustali, czy wszystkie składki objęte postępowaniem uległy przedawnieniu, czy też nie. W tym zakresie przeprowadzi analizę mających zastosowanie regulacji prawnych i stwierdzi, które z nich mają zastosowanie w tej konkretnej sprawie. Następnie, jeśli będzie zamierzał powołać się na instytucje przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne.

W odniesieniu do składek nieprzedawnionych, ZUS stosownie do stanowiska Sądu wyrażonego w wyroku z dnia 21 listopada 2017 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 719/17 o wystąpieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, podejmie w ramach uznania administracyjnego decyzję o właściwej treści, która będzie odpowiadać warunkom z art. 107 k.p.a. Zauważyć przy tym należy, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny.

6. Z przyczyn wskazanych powyżej, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 153 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.