Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 130/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 2, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2021 r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 grudnia 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej także jako: Kolegium) po rozpatrzeniu odwołania B. S. (dalej także jako: skarżąca) od decyzji Wójta Gminy Ludwin (dalej także jako: Wójt) z dnia 27 sierpnia 2021 r., znak: ŚR.5112.16.2021 odmawiającej B. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem A. S., uchyliło zaskarżoną decyzję w punkcie pierwszym, a w punkcie drugim przyznało B. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad mężem A. S. na okres od 1 grudnia 2021 r. do 31 maja 2022 r.

W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny.

Organ odwoławczy ustalił, że skarżąca wnioskiem z dnia 30 lipca 2021 r. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem A. S.. Do wniosku dołączono orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łęcznej z dnia 19 maja 2021 r., znak: [...], z którego wynika, że u A. S. stwierdzono niepełnosprawność w stopniu znacznym. Wskazano, że niepełnosprawność istnieje od nieustalonej daty, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności oznaczono od dnia 17 października 2015 r.

Organ I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na sprawowanie opieki nad mężem A. S.. Wójt wskazał, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury. Ponadto organ I instancji ocenił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. A. S. pozostaje w związku małżeńskim, natomiast w stosunku do jego żony nie wydano takiego orzeczenia. Kolejno Wójt wskazał na niezachowanie kryterium wiekowego, o którym stanowi art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji.

Rozpoznając sprawę w drugiej instancji Kolegium powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Zgodnie z tym wyrokiem art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej jako: u.ś.r.) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ II instancji stwierdził, że wprawdzie przepis nie został uchylony, ani zmieniony, lecz w związku ze stwierdzoną niekonstytucyjnością nie może być stosowany. Kolegium powołało się w tym zakresie na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych.

Kolegium stwierdziło ponadto, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Organ odwoławczy, popierając się wyrokami sądów administracyjnych, wskazał, że przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne zwraca się inna osoba niż współmałżonek.

Kolejno organ II instancji zważył, że przesłanka negatywna do przyznania żądanego świadczenia w postaci pobierania emerytury ustała, gdyż prawo do emerytury zostało zawieszone od dnia 1 grudnia 2021 r. Uzasadniając swoją decyzję w tym zakresie organ zacytował wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20, zgodnie z którym emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Ograniczenie tego prawa wynikające z powyższego przepisu należy interpretować jako powiązane nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją tj. wypłatą świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Końcowo Kolegium wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne przyznano od 1 grudnia 2021 r., gdyż od tej daty wstrzymano B. S. wypłatę emerytury, do 31 maja 2022 r. (data wynikająca z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie B. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła powyższą decyzję w części i wniosła o uchylenie decyzji w części oraz ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2021 r. Ponadto wniosła o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 grudnia 2021 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 lipca 2021 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej jako: p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o trzy negatywne przesłanki.

Kolegium prawidłowo skorygowało błędy Wójta co do postaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Wadliwe bowiem było oparcie decyzji odmownej w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jak prawidłowo wskazał organ odwoławczy Trybunał Konstytucyjny zakwestionował zgodność tego przepisu z Konstytucją RP w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16, CBOSA). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19, wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19, CBOSA).

Niewątpliwie także należy zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby, która wymaga opieki nie wyłącza możliwości przyznania tego świadczenia, gdy wnioskuje o nie sam współmałżonek. Odmienna interpretacja prowadziłaby do irracjonalnego wniosku, że celem ustawodawcy było udzielenie świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi osoby niepełnosprawnej w znacznym stopniu dopiero wówczas, gdy on sam jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 789/13 i cyt. tam orzecznictwo).

Należy także zauważyć, że organ odwoławczy poinformował pełnomocnika skarżącej, że konieczne jest dołączenie do akt decyzji o zawieszeniu emerytury, gdyż dopiero taka decyzja daje podstawę do stwierdzenia, że w sprawie nie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W reakcji na powyższe skarżąca dołączyła do akt decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 listopada 2021 r., zgodnie z którą od dnia 1 grudnia 2021 r. wstrzymano jej wypłatę emerytury (k. 20).

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy ustalenia początkowej daty, od której należało przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie skarżącej, świadczenie to powinno być ustalone, począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o jego przyznanie, czyli od 1 lipca 2021 r. Kolegium przyjęło natomiast, że wnioskowane świadczenie przysługuje dopiero od dnia 1 grudnia 2021 r., ponieważ wypłata emerytury została wstrzymana od dnia 1 grudnia 2021 r.

Bezspornym w sprawie jest przy tym, że skarżąca spełnia warunki konieczne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem z akt sprawy wynika, że sprawuje ona opieką nad mężem, który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m. in. prawo do emerytury. Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd, zgodnie z którym należy odejść od stricte językowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. i uwzględniać również wyniki wykładni funkcjonalnej (celowościowej) i systemowej. Zgodnie z tą linią orzeczniczą nie można jednocześnie pobierać świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń wskazanych w analizowanym przepisie, jednakże przyznane prawo do emerytury nie stanowi bezwzględnej przesłanki wykluczającej uzyskanie świadczenia. Konieczne jest jedynie usunięcie kolizji świadczeń, poprzez wybór jednego z nich, co w przypadku emerytury oznacza konieczność doprowadzenia do zawieszenia pobierania świadczenia emerytalnego.

W sytuacji, gdy osoba spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, może dokonać wyboru tego świadczenia w miejsce emerytury, uprzednio doprowadzając do zawieszenia prawa do emerytury. Słusznie Kolegium wywiodło, że przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie łączy się z samym istnieniem prawa do świadczenia emerytalnego, lecz jego realizacją.

W dacie złożenia przez pełnomocnika skarżącej wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca pobierała emeryturę. Między innymi z tego względu organ I instancji decyzją z dnia 27 sierpnia 2021 r. odmówił jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem A. S..

Należy podkreślić, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istniała negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, spowodowana ustalonym dla skarżącej prawem do emerytury, którą pobierała. Dopiero zawieszenie prawa do emerytury pozwala na przyznanie wybranego przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie jest możliwe łączne pobieranie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku ustalonego prawa do emerytury, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zawieszenie emerytury – i to sama strona jest zobligowana do doprowadzenia do zawieszenia emerytury. Początek okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zależny wyłącznie od terminu wpływu tego wniosku do organu, lecz również od daty wyeliminowania negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sformułowanie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio realizowanego świadczenia.

Taką interpretację art. 24 ust. 2 potwierdza również uzasadnienie wyroku z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 (publ. w CBOSA), w którym Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury wyjaśnił, że "zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur."

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji reformacyjnej prawidłowo przyznał świadczenie pielęgnacyjne począwszy od dnia, w którym zostały spełnione przesłanki materialnoprawne do jego przyznania, a nie istniały przesłanki negatywne – wobec zawieszenia prawa do emerytury. Ograniczenie wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. ustało dopiero w dacie wydania decyzji w przedmiocie zawieszenia prawa do emerytury.

Reasumując powyższe rozważania należy podkreślić, że nie było podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku o jego przyznanie. Wobec zawieszenia prawa do emerytury, należało przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, począwszy od dnia, gdy ustała negatywna przesłanka w postaci pobierania emerytury.

Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.