Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 958/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b pkt 2, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 5 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej jako "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz.735, ze zm., dalej jako "Kpa") po rozpoznaniu odwołania J. M. (dalej jako "skarżący") od decyzji Wójta Gminy C. (dalej jako "organ I instancji") z [...] lipca 2021 r. nr [...]o odmowie świadczenia pielęgnacyjnego

z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na S. M., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy.

Skarżący w dniu [...] lipca 2021 r. złożył do organu I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem S. M. (ur. [...] lutego 1975 r.), który jak wynika z wypisu z treści orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w Z. nr akt [...] - zaliczony został do pierwszej grupy inwalidów, zaś według wypisu z treści orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS w R. z [...] października 1998 r. uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji.

Skarżący oświadczył, że nie podejmuje zatrudnienia ani żadnej pracy zarobkowej, zaprzestał także pracy w gospodarstwie rolnym od [...] lipca 2021 r.

w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem. Pomoc jest sprawowana w formie pomocy przy ubieraniu, rozbieraniu, sprzątaniu, przygotowywaniu posiłków, kąpieli, dowożeniu na umówione wizyty lekarskie, dawkowaniu i podawaniu leków.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2021 r. przez pracownika socjalnego wynika, że S. M. jest osobą niepełnosprawną, poruszającą się samodzielnie, przygotowane posiłki jest w stanie spożywać bez wsparcia drugiej osoby, jest niezależny przy korzystaniu z toalety, jest w logicznym kontakcie, komunikatywny, zależny od drugiej osoby przy kąpieli, rozbieraniu i ubieraniu się, dowożeniu na wizyty lekarskie.

Organ I instancji decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 10, art. 104, art. 107 Kpa, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11 i pkt 21, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 1, 2 i 4, art. 25 ust. 1, art. 26 ust., art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych") oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu

i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu, informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach

o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) po rozpatrzeniu wniosku skarżącego orzekł o odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia.

Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że powodem odmowy był brak możliwości zaktualizowania obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec brata S. M., przed obowiązkiem alimentacyjnym jego żony. Organ I instancji ustalił, że H. M. jest aktywna zawodowo, podejmuje zatrudnienie na pełnym etacie od [...] stycznia 1997 r. na czas nieokreślony i w związku z tym nie jest w stanie sprawować opieki nad swoim niepełnosprawnym mężem. Jako dowód w sprawie dostarczono również zaświadczenie ze szkoły syna S. M., tj. D. M., że jest uczniem [...] w Z. o profilu [...], a także oświadczenie, że ze względu na stacjonarny system nauczania nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawnym ojcem.

W ocenie organu I instancji nie została spełniona ustawowa przesłanka istnienia obowiązku alimentacyjnego brata, warunkującego przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Z dokumentacji wynika, że osoba wymagająca opieki pomimo ograniczonego stopnia samodzielności przez większość dnia jest w stanie samodzielnie funkcjonować, tj. spożyć wcześniej przygotowane posiłki, leki. Zakres obowiązków opieki nad S. M. nie jest tak obszerny, aby całkowicie uniemożliwił zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym a także podjęcie zatrudnienia przez skarżącego. Nie zachodzą więc okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącego względem jego brata przed obowiązkiem alimentacyjnym żony oraz syna S. M.. Nie zostały więc spełnione przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem skarżący nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności, gdyż żona i syn S. M. żyją i nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od decyzji organu I instancji skarżący w ustawowym terminie wniósł odwołanie, uważając ją za krzywdzącą. Podał przy tym, że brat wymaga pomocy i opieki

w codziennych czynnościach (opisał zakres opieki), natomiast matka jest osobą schorowaną a ojciec nie żyje. Z kolei żona brata jest osobą pracującą na pełnym etacie i ma na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci. Skarżący kierując się dobrem brata postanowił zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym na rzecz opieki nad bratem, co z kolei pozbawia go środków do życia. Wniósł więc o pozytywne rozpatrzenie odwołania.

SKO w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji przywołało treść przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b pkt 2 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy

o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podniosło, że ustawodawca w ostatnim z ww. przepisów wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem

w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny

w stopniu znacznym.

Organ odwoławczy wyjaśnił przy tym, że zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z art. 23 Kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

W ocenie SKO podnoszona w odwołaniu okoliczność, że żona S. M. (nie legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności) pozostaje

w zatrudnieniu, nie może stanowić obiektywnej przeszkody dla wypełnienia przez nią obowiązku alimentacyjnego wobec męża. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem zastąpić utracone dochody z pracy zarobkowej. Na potwierdzenie powyższego, Kolegium powołało się na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty

w wyroku z 21 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 3804/18. Z przedmiotowego wyroku wynika, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji

w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki, zaś wykonywanie pracy zawodowej stanowi przeszkodę prawnie obojętną względem nałożonych przez ustawodawcę obowiązków w stosunku do osób najbliższych.

W konkluzji swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zauważył, że skarżący jest bratem S. M., zatem jest on spokrewniony z nim w linii bocznej. Powyższe oznacza, że skarżący jest zobowiązany do alimentacji względem brata

w dalszej kolejności. S. M. ma żonę, która nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, a tylko w takim przypadku (o ile istniałyby obiektywne przyczyny niemożności wypełniania obowiązku alimentacyjnego przez dzieci osoby wymagającej opieki) możliwe byłoby zaktualizowanie obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec brata. W związku z tym, stwierdzić należy, że skarżący w chwili obecnej nie jest osobą legitymowaną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem.

Pismem z [...] października 2021 r. skarżący wniósł skargę do tutejszego Sądu na ostateczne w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięcie SKO. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na zupełnym pominięciu celowości przepisów tej ustawy,

2) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu jako bratu, bowiem zrezygnował z zarobkowania

i opiekuje się swoim bratem S. M..

W związku z powyższym, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji

i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zmianę zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenie powyższych decyzji

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi, jej autor podniósł, że skarżący należy do kategorii osób, które mogą się ubiegać o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co wynika z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazał, że przy ustalaniu zaistnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie organy powinny brać pod uwagę obiektywne, faktyczne i niezależne od woli tych osób możliwości sprawowania przez nie opieki, a nie formalny fakt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności. Ponadto gdyby organ prawidłowo ustalił wszystkie okoliczności sprawy, to jego wątpliwości nie powinien budzić fakt, że zarówno bratowa jak i bratanek skarżącego nie są w stanie sprawować opieki nad jego bratem S. M.. Prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może nabyć osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym nad osobą wymagającą opieki, nie tylko taka, która jest dotknięta znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz także taka, która nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi lub od której uzyskanie wymaganego świadczenia jest obiektywnie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione (art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim nie tylko ze współmałżonkiem dotkniętym znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz także takim, który nie jest w stanie sprawować efektywnie i realnie opieki, powoduje, że przesłanka negatywna nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych zostaje wyeliminowana.

Skarżący wskazał, że w orzecznictwie przyjmuje się, że przeszkodą

w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu jest każda przeszkoda uniemożliwiająca osobie spokrewnionej w pierwszym stopniu sprawowanie opieki i może to być zły stan jej zdrowia, pozostawanie w zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej, opieka nad dziećmi, co umożliwia starania o świadczenie pielęgnacyjne osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, pod warunkiem, że osoby te faktycznie świadczą osobistą opiekę w takim zakresie, który uniemożliwia im podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej tak jak ma to miejsce w jego przypadku. Na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które gwarantowałoby skarżącemu realizację żądania w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 Kpa, zawiera się bowiem obowiązek organu administracji publicznej załatwiania spraw

z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Skarżący zauważył, że jest bratem osoby wymagającej opieki, wobec czego należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zrezygnował z pracy w gospodarstwie i nie pracuje zawodowo, ponieważ brat wymaga całodobowej opieki. Bratowa pomimo istnienia obowiązku alimentacyjnego i obowiązku pomocy wobec swojego męża posiada również takowy obowiązek wobec dwójki swoich dzieci którym musi zapewnić odpowiednie warunki do rozwoju, nauki. Nie jest możliwe aby z uzyskiwanych przez siebie dochodów mogła opłacać dodatkowo opiekę dla męża bo nie wystarczy jej w takich realiach środków na utrzymanie rodziny, które to koszty są bardzo wysokie. Poza tym czynności niezbędne do wykonywania przy S. M. byłyby połączone z ogromnym trudem dla jego żony. Choćby bowiem kąpiel przy której bratu trzeba pomóc wiąże się z potrzebą użycia dużej siły, podtrzymania go, podniesienia.

Skarżący powołał się na ugruntowaną linię orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, która powołany wyżej przepis nakazuje interpretować w odmienny sposób. Z wyroku bowiem NSA z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2831/19 wynika, że wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych

w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi. Sąd zwrócił uwagę, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy

o świadczeniach rodzinnych, ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny

i opiekuńczy. Nie można zatem pominąć treści art. 132 ww. ustawy, zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. NSA przyjął, że powyższego ograniczenia nie można stosować

w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny.

W konkluzji uzasadnienia skargi, skarżący wskazał, że jest jedyną osobą, która stale opiekuje się schorowanym bratem ponieważ inni krewni z obiektywnych względów nie mogą sprawować tej opieki. Skarżący poświęcił swoje życie zawodowe i rodzinne celem opieki nad bratem bo niewątpliwie wymaga on pomocy. Zaznaczył przy tym, że gdyby nie on, jego brat musiałaby zostać umieszczony w jakimś ośrodku bowiem nie miałby możliwości z przyczyn obiektywnych zapewnionej odpowiedniej opieki. Przepis art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a) ustawy i świadczeniach rodzinnych odczytany literalnie nie oddaje woli ustawodawcy, którą było zapewnienie możliwości uzyskania świadczenia przez inne osoby (z dalszego pokrewieństwa), jeżeli osoby bliższe, nie mogły sprawować tej opieki (Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z: 24 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 152/15,18 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1171/15). Proces wykładni prawa obejmuje przecież poszukiwanie takiej metody wykładni, która zapewni najlepsze rozumienie normy prawnej, czyli jej wyłożenie zgodnie z wolą ustawodawcy, zapewniając realizację celu jaki miała spełnić. W tym aspekcie należy uwzględnić nie tylko brzmienie językowe, ale i cel, funkcję, kontekst danej normy prawnej. Każdy z przypadków winien być rozpatrywany indywidualnie

i w ocenie skarżącego decyzja SKO, jak i poprzedzająca ją decyzja odmowna organu I instancji są bardzo krzywdzące. Jest to również dolegliwość dla brata, który zostanie pozbawiony pomocy jeśli skarżący będzie musiał wrócić do pracy zarobkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi skarżący uczynił decyzję SKO z [...] września 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z [...] lipca 2021 r., którą odmówiono mu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - bratem S. M..

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, organy obu instancji słusznie uznały, że skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało. Prawidłowo organ odwoławczy wyjaśnił, że zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

Słusznie wskazało SKO, że podnoszona w odwołaniu okoliczność, iż małżonka S. M., nie legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności, pozostaje w zatrudnieniu, nie może stanowić obiektywnej przeszkody dla wypełnienia przez nią obowiązku alimentacyjnego wobec męża. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem zastąpić utracone dochody z pracy zarobkowej. Na potwierdzenie powyższego, Kolegium trafnie powołało się na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty

w wyroku z 21 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 3804/18. Z przedmiotowego wyroku wynika bowiem, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji

w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki, zaś wykonywanie pracy zawodowej stanowi przeszkodę prawnie obojętną względem nałożonych przez ustawodawcę obowiązków w stosunku do osób najbliższych.

Skarżący jest bratem S. M., zatem jest on spokrewniony z nim

w linii bocznej. Powyższe oznacza, że skarżący jest zobowiązany do alimentacji względem brata w dalszej kolejności. S. M. ma bowiem żonę, która nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, a tylko w takim przypadku (o ile istniałyby obiektywne przyczyny niemożności wypełniania obowiązku alimentacyjnego przez dzieci osoby wymagającej opieki) możliwe byłoby zaktualizowanie obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec brata. W związku z tym, stwierdzić należy, że skarżący w chwili obecnej nie jest osobą legitymowaną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem.

Przepis art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego precyzyjnie określa kolejność osób zobowiązanych. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wówczas, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Rozstrzygnięcie o zasadności żądania dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą wymagającą opieki

(w realiach mniejszej sprawy - nad bratem) zależy od ustalenia, czy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji (w przedmiotowej sprawie - małżonka) są zdolne do jej sprawowania, np. czy ich stan zdrowia umożliwia faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny lub czy nie istnieją inne obiektywne okoliczności (względy) niezależne od nich, które taką opiekę wykluczają. Niewątpliwie legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powoduje zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym

w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki.

Poza sporem w niniejszej sprawie jest, że S. M. jest osobą niepełnosprawną, która wymaga opieki. Pozostaje on jednak w związku małżeńskim,

a jego współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dlatego też, w realiach niniejszej sprawy organy prawidłowo uznały, że skarżącemu - jako bratu - nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest bowiem okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącego względem brata S. M., przed obowiązkiem alimentacyjnym żony – H. M., która w pierwszej kolejności zobowiązana jest do sprawowania opieki nad swoim mężem. W aktach sprawy nie znajdują się zaś dokumenty, z których wynikałoby, że istnieją obiektywnie uzasadnione okoliczności pozwalające przyjąć, że nie jest ona w stanie wypełniać swojego obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnego męża. Nie legitymuje się bowiem orzeczeniem o niepełnosprawności i jest tym samym zdolna wypełnić obowiązek alimentacyjny. Zatem w rozpoznawanej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby na uznanie, że obowiązek alimentacyjny skarżącego względem brata wyprzedza obowiązek alimentacyjny małżonki. To małżonka jest bowiem, zgodnie

z regulacjami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w pierwszej kolejności zobowiązana do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Skoro zatem skarżący nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz brata, to nie mógł uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki.

Nie bez znaczenia pozostaje również ustalenie organu I instancji, że S. M. jako osoba wymagająca opieki pomimo ograniczonego stopnia samodzielności przez większość dnia jest w stanie samodzielnie funkcjonować, tj. spożyć wcześniej przygotowane posiłki, przyjąć leki. Zakres obowiązków opieki nad S. M. nie jest więc tak obszerny, aby całkowicie uniemożliwił zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym a także podjęcie zatrudnienia przez skarżącego.

Konkludując, należy zaaprobować stanowisko organów obu instancji, że

w świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych, skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym bratem.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak

w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.