Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 567/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 3, art. 7 ust 3, art. 19, art. 27, art. 5 ust.1 pkt 3
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. WSA Wojciech Mazur (spr.) Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 968/07 w sprawie ze skargi I. S. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie przekazanie wniosku według właściwości w sprawie rekompensaty za mienie zaburzańskie oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 października 2007r. sygn. akt I SA/Wa 968/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I. S. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2007r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2007r., którym organ przekazał według właściwości Wojewodzie Lubuskiemu wniosek I. S. z dnia [...] lipca 2004r. w przedmiocie rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007r. Minister Skarbu Państwa orzekł o przekazaniu według właściwości Wojewodzie Lubuskiemu wniosku I. S.

z dnia [...] lipca 2004r. w przedmiocie rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie, wynikającej z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej ( Dz. U. z 2005r. Nr 169, poz. 1419 ze zm, zwana dalej ustawą z dnia 8 lipca 2005r. o prawie do rekompensaty ). Podstawą wydania rozstrzygnięcia było orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2006r. wydane w sprawie sygn. akt I SAB/Wa 72/05 którym Sąd zobowiązał Ministra Transportu i Budownictwa do załatwienia w terminie jednego miesiąca, licząc od daty doręczenia prawomocnego wyroku wniosku I. S. z dnia [...] lipca 2004 r. ,przekazanego organowi [...] sierpnia 2004 r. oraz postanowienie Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2006r. znak [...] przekazujące wniosek I. S. z dnia [...] lipca 2004r. Ministrowi Skarbu Państwa do rozpoznania według właściwości.

Na podstawie przepisu art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o prawie do rekompensaty organ I instancji wywiódł, iż organem wyższego stopnia

w sprawach dotyczących potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez obywateli polskich na terenach niewchodzących obecnie

w skład Rzeczpospolitej Polskiej jest minister właściwy do spraw Skarbu Państwa.

Wskazał, iż na podstawie art. 27 powołanej wyżej ustawy postępowania w sprawach dotyczących potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów i organem I instancji właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku będzie Wojewoda Lubuski.

Organ zauważył, iż w piśmie z dnia [...] lipca 2004r. skarżąca wniosła

o wydanie decyzji o przyjęciu bądź odrzuceniu roszczenia o odszkodowanie z tytułu niemożności realizacji uprawnienia do 100 % odszkodowania za utracone mienie zabużańskie oraz ukarania urzędnika zajmującego się sprawą w Lubuskim Urzędzie Wojewódzkim z powodu niewydania prawidłowej decyzji administracyjnej oraz działania na szkodę interesu strony.

Powołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

z dnia 15 lutego 2006r., sygn. akt I SAB/Wa 72/05, z którego wynika, iż pismo I. S. z dnia [...] lipca 2004r. winno zostać potraktowanie jako wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego organ I instancji stwierdził, iż taka ocena pisma strony skarżącej rodzi obowiązek organu administracji publicznej do dokonania oceny formalnej i procesowej wniesionego wniosku i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Minister Skarbu Państwa wydał

w dniu [...] kwietnia 2007r. postanowienie utrzymujące w mocy własne postanowienie z dnia [...] kwietnia 2007r. Organ ponownie rozpoznający sprawę stwierdził, iż strona skarżąca posiada prawomocną decyzję Starosty W. z dnia [...] października 2003r. nr [...] potwierdzającą jej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej i w związku z tym powinna wystąpić do właściwego wojewody na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2008 r. o prawie do rekompensaty z wnioskiem o ujawnienie w rejestrze wojewódzkim wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty. Ponadto Minister Skarbu podał, iż z uwagi na treść art. 13 ust. 2 powołanej wyżej ustawy nie jest możliwa realizacja potwierdzonego prawa do rekompensaty w 100 % a jedynie w 20%.

W skardze do sądu administracyjnego skarżąca podniosła, że zaskarżone postanowienie narusza konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych, ochrony własności, równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne. Wskazała, że przed wejściem w życie ustawy z 8 lipca 2005r. posiadała potwierdzone prawo do rekompensaty w wysokości 100 % wartości utraconego mienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę I. S. stwierdził, iż wydane zarówno przez organ orzekający w I instancji jak i organ odwoławczy zaskarżone rozstrzygnięcia są prawidłowe i wobec tego brak jest ustawowych przesłanek do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze. zm. zwana dalej k.p.a. ) organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego ( art. 65 § 1 k.p.a. ). Organy są, więc obowiązane do przestrzegania z urzędu swojej właściwości miejscowej i rzeczowej. Zaniechanie badania pisma w tym zakresie może skutkować wydaniem decyzji dotkniętej wadą nieważności. Powołując orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

22 maja 2001r. sygn. akt I SA 1844/00 ( pub. LEX nr 55293 ) Sąd I instancji podniósł, iż nałożony na organy administracji publicznej przez art. 19 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o prawie do rekompensaty obowiązek kontroli właściwości do rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej spoczywa na nich w każdym stadium postępowania, aż do jego zakończenia decyzja ostateczną. Jeżeli więc w toku postępowania administracyjnego wejdą w życie nowe przepisy, organ prowadzący postępowanie jest obowiązany zastosować się do niech, także wtedy, gdy kwestia właściwości organu uregulowana jest odmiennie od dotychczas obowiązującej, chyba, że przepisy przejściowe stanowią inaczej. Brak przepisów przejściowych oznacza, że z dniem wejścia w życie nowej ustawy stosuje się jej przepisy także w sprawach, w których postępowanie zostało wszczęte i niezakończone pod rządami ustawy dotychczas obowiązującej. Tożsamy wniosek wynika z art. 27 powołanej wyżej ustawy, zgodnie, z którym postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Powołując art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o prawie do rekompensaty Sąd uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie Ministra Skarbu Państwa orzekającego o przekazaniu wniosku skarżącej Wojewodzie Lubuskiemu do rozpoznania według właściwości.

W skardze kasacyjnej wniesionej przez pełnomocnika skarżącej I. S. został podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego, polegający na błędnym zastosowaniu art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o prawie do rekompensaty, podczas gdy, w sprawie winien mieć zastosowanie przepis art. 7 ust. 3 powołanej wyżej ustawy. Zdaniem autora skargi kasacyjnej powołany przez Sąd I instancji przepis art. 5 ust. 3 powołanej ustawy nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania. Zgodnie z jego treścią prawo do rekompensaty potwierdza właściwy wojewoda w drodze decyzji. Pełnomocnik wywiódł, iż strona skarżąca posiada ostateczną decyzję Starosty W. z dnia [...] października 2003r. potwierdzającą prawo I. S. do otrzymania rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami państwa polskiego w wysokości 100 % wartości pozostawionego mienia.

Zgodnie z regulacją zawartą w art. 7 ust. 3 powołanej ustawy osoba, która posiada decyzję potwierdzającą prawo do rekompensaty wydaną na podstawie odrębnych przepisów i nie zrealizowała tego prawa, występuje do wojewody właściwego ze względu na siedzibę starosty, który wydał decyzję z wnioskiem

o ujawnienie w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, zgodnie

z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o prawie do rekompensaty .

Pełnomocnik skarżącej podniósł, że poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego Sąd nie rozpoznał istoty sprawy, zaś wydane rozstrzygnięcie nie odpowiada prawu.

Wskazując taką podstawę kasacyjną strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, chociaż podniesiony w niej zarzut naruszenia prawa materialnego jest zasadny.

Stosownie do przepisu art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a. ), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę

w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny powołanych w skardze kasacyjnej podstaw. Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie oparta została na podstawie wskazanej w przepisie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. na zarzucie naruszenia prawa materialnego polegającym na błędnym zastosowaniu w sprawie przepisu art. 5 ust. 3 nie zaś art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o prawie do rekompensaty, który należy uznać za zasadny. Podstawowym jednakże problemem, który należało rozstrzygnąć w niniejszym postępowaniu i który w uzasadnieniu orzeczenia Sądu I instancji został szczegółowo omówiony jest kwestia, czy postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007r. Minister Skarbu Państwa prawidłowo orzekł o przekazaniu wniosku I. S. z dnia [...] lipca 2004r. w przedmiocie rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie według właściwości Wojewodzie Lubuskiemu, jako organowi właściwemu do rozpoznania. Wskazując na uregulowanie zawarte w przepisie art. 19 i art. 27 oraz art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o prawie do rekompensaty Sąd I instancji wywiódł, iż rozstrzygnięcie organów administracji publicznej jest prawidłowe.

Jak zauważył Sąd I instancji organy administracji publicznej mają ustawowy obowiązek przestrzegania swej właściwości rzeczowej i miejscowej na każdym etapie prowadzonego postępowania administracyjnego. Konsekwencją naruszenia przepisów o właściwości jest nieważność decyzji. Realizując powinność wynikającą z normy zawartej w art. 19 k.p.a., Minister Skarbu Państwa biorąc za podstawę przepis art. 65 k.p.a. stwierdził swą niewłaściwość i wniosek skarżącej I. S. przekazał do rozpoznania organowi właściwemu - Wojewodzie Lubuskiemu. W tej kwestii nie można mieć zastrzeżeń do właściwości organu, gdyż jak wynika z treści przepisów art. 5 i art. 7 ustawy z dnia 8 lipca 2008 r. o prawie do rekompensaty właściwym organem do rozpoznania wniosków złożonych na podstawie powołanych przepisów jest właściwy wojewoda ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny uznając zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie za zasadne uznał za przedwczesne i nieuprawnione stwierdzenia sądu I instancji zawarte w uzasadnieniu a wskazujące, iż wniosek strony skarżącej o rekompensatę za tzw. mienie zabużańskie podlega rozpoznaniu w trybie przepisu art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Bezsporne, bowiem jest, iż skarżąca posiada ostateczną decyzję Starosty W. z dnia [...] października 2003 r. potwierdzającą jej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Ocena, więc złożonego przez I. S. wniosku z dnia [...] lipca 2004 r. w przedmiocie rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie winna być dokonana przez Wojewodę Lubuskiego w toku rozpoznawania sprawy mając na uwadze powyższą okoliczność. Jednakże mimo błędnego w tej części uzasadnienia, zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak

w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego radcy prawnemu W. R. wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.

Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie