Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2359/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 pkt 2 i  pkt 4 w zw. z  art. 30 ust. 1 pkt 4a,  pkt 4b,  pkt 5
journal: Dz.U. 2017 poz 718
law: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości  warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa
article: art. 7
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2022 r. sprawy ze skarg: E. K., E. S., E. O. oraz Miasta [...] na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie prawa użytkowania wieczystego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz E. K., E. S. i E. O. solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz Miasta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...] Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...], działając na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 2 i pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a, pkt 4b, pkt 5 ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...], wydanych z naruszeniem prawa (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2267) oraz art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. nr 50 poz. 279 ze zm.):

1. uchyliła decyzję Prezydenta [...] z [...] czerwca 2008 r., nr [...] w zakresie udziału E. K. wynoszącego łącznie [...] części w prawie użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego, położonego w [...] przy ul. [...], pow. [...] m2, oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...], obręb [...], KW nr [...], związanego z prawem odrębnej własności lokalu nr:

a) [...] objętego księgą wieczystą nr [...]

b) [...] objętego księgą wieczystą nr [...]

c) [...] objętego księgą wieczystą nr [...]

d) [...] objętego księgą wieczystą nr [...]

e) [...] objętego księgą wieczystą nr [...]

f) [...] objętego księgą wieczystą nr [...]

g) lokalu użytkowego objętego księgą wieczystą nr [...];

2. odmówiła ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w zakresie obejmującym udział E. K. wynoszący [...] wraz z prawem odrębnej własności lokali wskazanych w pkt 1 lit. a - g;

3. w pozostałym zakresie, dotyczącym punktu I decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2008 r., nr [...] obejmującym udział wynoszący [...] części w prawie użytkowania wieczystego zabudowanego gruntu oznaczonego jako działka nr [...] z obrębu [...], opisanego w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] - [...] w [...] nr [...] stwierdziła wydanie decyzji z naruszeniem prawa.

Na wstępie uzasadnienia Komisja przedstawiła podjęte w sprawie czynności i wydane postanowienia.

Komisja wskazała, że zabudowana nieruchomość warszawska położona przy ulicy [...], dla której prowadzona była księga wieczysta: "Nieruchomość [...] N [...]" oznaczona hipoteczne nr [...] została objęta działaniem dekretu z 26 października 1945 r. Nieruchomość ta obecnie stanowi:

- działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] m2 w obrębie [...], uregulowaną w KW [...], w całości zabudowaną budynkiem mieszkalnym,

- część działki ewidencyjnej nr [...], na której znajduje się pawilon, stanowiąca podwórko wraz z dojściem do budynku,

- część działki ewidencyjnej nr [...], która stanowi ulicę [...] (ulica gminna).

Nieruchomość przy ul. [...] znajduje się w obszarze, dla którego obecnie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obszaru [...] - przyjęty uchwałą nr [...] Rady Miasta [...] z [...] listopada 2010 r., opublikowany w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] z 13 grudnia 2010 r., nr 208, poz. 6597. W planie działka ew. nr [...] położona jest na terenie oznaczonym na rysunku planu symbolem [...], tj. terenie zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej, obejmującej tereny zagospodarowane w formie osiedli lub zespołów budynków wielorodzinnych wraz z ich zapleczami, do których zalicza się: dojścia, podjazdy, podwórza i zieleń osiedlową oraz urządzenia infrastruktury technicznej, drogi wewnętrzne, garaże i miejsca postojowe. Nieruchomość przy ul. [...] nie znajduje się w rejestrze zabytków województwa [...], nie figuruje w wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz nie została wyznaczona do włączenia do tej ewidencji. Budynek przy ul. [...] został ujęty w gminnej ewidencji zabytków (zarządzenie Prezydenta [...] z [...] lipca 2012 r., nr [...]).

Przedmiotowa nieruchomość zgodnie ze świadectwem Sądu Okręgowego w [...] Wydziału Hipotecznego z [...] sierpnia 1946 r. należała do P. Z. primo voto T. w 3/4 części i A. T. w 1/4 części.

Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] października 1999 r., sygn. akt II Ns [...] spadek po P. Z, zmarłej [...] listopada 1969 r., nabyła na podstawie ustawy córka M. K. zd. T. w całości.

Sąd Rejonowy dla [...] postanowieniem z [...] października 1999 r., sygn. akt IV Ns [...] stwierdził, że spadek po M. K., zmarłej [...] lutego 1985 r., nabyła w całości córka M. S..

Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] marca 1984 r., sygn. akt III Ns [...] spadek po A. T., zmarłym [...] stycznia 1984 r., nabyła żona E. O. w całości.

Aktem poświadczenia dziedziczenia z [...] czerwca 2010 r. (Repertorium A nr [...]) sporządzonym przez zastępcę notariusza M. K. w W. poświadczono, że spadek po M. S., zmarłej [...] maja 2010 r., nabył jej syn E. S..

Komisja wskazała, że umową sprzedaży udziałów w spadkach z [...] lutego 2008 r. sporządzoną w formie aktu notarialnego (Repertorium A nr [...]) M. S. sprzedała E. K. udział wynoszący 1/2 części spadku po M. K. za cenę 7.500 zł. Natomiast E. O. sprzedała E. K. udział wynoszący 1/2 części spadku po A. T. za cenę 2.500 zł. E. K. nabycia dokonała do majątku osobistego z funduszy nie objętych wspólnością ustawową.

Komisja wyjaśniła, że ogłoszenie o przystąpieniu do objęcia gruntu w posiadanie przez gminę ukazało się w Dzienniku Urzędowym Zarządu Miejskiego [...] Nr [...] z [...] września 1947 r. pod pozycją nr [...], gdzie wymieniono nieruchomość przy ul. [...]/[...] ozn. nr hip. [...], której właścicielami byli A. T. i P. Z., wyznaczając dzień oględzin na [...] września 1947 r.

Objęcie gruntu w posiadanie przez gminę miało miejsce [...] listopada 1947 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] - na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Odbudowy z [...] kwietnia 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę [...] (Dz. U. 1946 nr 16, poz. 112). Z ogłoszenia wynikało, że objęcie gruntu w posiadanie nastąpiło z dniem publikacji ogłoszenia, zaś dotychczasowemu właścicielowi wymienionego gruntu bądź jego następcom prawnym przysługuje prawo złożenia do Zarządu Miejskiego wniosku o przyznanie na tym gruncie prawa własności czasowej za opłatą symboliczną w ciągu 6 miesięcy od daty publikacji ogłoszenia.

Komisja wskazała, że adwokat M. G. powołując się na posiadane pełnomocnictwo, a załączając do wniosku jedynie jego odpis, złożył [...] maja 1948 r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku. Wniosek o przywrócenie terminu był przez adwokata umotywowany tym, że pierwotni właściciele udzielili administratorowi domu A. T. pełnomocnictwa do działania we wszystkich sprawach ich nieruchomości, przypuszczając, iż złoży on w ich imieniu wniosek dekretowy. Wniosek nie został jednak złożony.

Decyzją z [...] sierpnia 1948 r., nr [...] Wiceprezydent [...] orzekł o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu, powołując się na art. 1 i 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.) oraz art. 7 dekretu.

Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości został rozpatrzony odmownie orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] września 1953 r., nr [...]. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że odmowa nastąpiła z uwagi na fakt, iż zachodzi konieczność przejęcia omawianej posesji na cele publiczne. Jednocześnie stwierdzono, że na podstawie art. 8 dekretu wszystkie budynki znajdujące się na gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. Ministerstwo Gospodarki Komunalnej decyzją z [...] lutego 1954 r., nr [...] utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2002 r., nr [...] stwierdziło nieważność decyzji Wiceprezydenta [...] z [...] sierpnia 1948 r. o przywróceniu terminu do złożenia wniosku dekretowego.

Decyzją z [...] grudnia 2002 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] września 1953 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej i utrzymującej w mocy to orzeczenie decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] lutego 1954 r.

Komisja powołała wydane w sprawie decyzje dotyczące rozpoznania wniosków o uchylenie, stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2002 r.

Komisja wskazała, że Prezydent [...] decyzją z [...] lipca 2005 r., nr [...], po rozpatrzeniu podania z [...] maja 1948 r. złożonego przed adwokata M. G. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej oraz wniosku o przyznanie prawa własności czasowej odmówił uwzględnienia wniosków. W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość została objęta w posiadanie przez Gminę [...][...] listopada 1947 r., a zatem wniosek z [...] maja 1948 r. został złożony po terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu. Na skutek odwołania E. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] maja 2006 r., nr [...] uchyliło decyzję Prezydenta z dnia [...] lipca 2005 r. i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z [...] czerwca 2008 r., nr [...] Prezydent [...] ustanowił prawo użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego 0,46823 części w zabudowanym gruncie o powierzchni 630 m2 położonym w [...] przy ul. [...], opisanym w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w obrębie [...], uregulowanym w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz M. S. w udziale 3/4 części oraz E. O. w 1/4 części. W pkt II decyzji ustalono czynsz symboliczny z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu opisanego w pkt I decyzji w wysokości 294,98 zł netto, natomiast w pkt III orzeczono, że rozpatrzenie wniosku z [...] maja 1948 r. obejmującego pozostałą część nieruchomości hip. nr [...] nastąpi odrębną decyzją.

Pismem z [...] lipca 2008 r. E. K. oraz pismem z [...] września 2008 r. E. O. i M. S. wniosły o zmianę decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2008 r., poprzez uwzględnienie wszystkich współwłaścicieli nieruchomości. E. K. do wniosku załączyła umowę sprzedaży udziałów w spadkach z [...] lutego 2008 r. (Repertorium A nr [...]), mocą której M. S. sprzedała E. K. udział wynoszący 1/2 części spadku po M. K. za cenę 7.500 zł, natomiast E. O. sprzedała E. K. udział wynoszący 1/2 części spadku po A. T. za cenę 2.500 zł.

Decyzją z [...] kwietnia 2010 r., nr [...] Prezydent [...] zmienił swoją decyzję z [...] czerwca 2008 r. w ten sposób, że punkt I ww. decyzji otrzymał brzmienie: "ustanowić na 99 lat prawo użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego 0,46823 części w zabudowanym gruncie o powierzchni 630 m2 położonego w [...] przy ul. [...], opisanego w ewidencji gruntów jako działka ew. nr [...] w obrębie [...] uregulowanego w KW [...], na rzecz E. K. w udziale wynoszącym 4/8 części, M. S. w udziale wynoszącym 3/8 części oraz E. O. w udziale wynoszącym 1/8 części."

Na wniosek E. K. działającej w imieniu własnym oraz E. O. i M. S., Prezydent [...] postanowieniem z [...] listopada 2011 r., nr [...] sprostował oczywistą omyłkę rachunkową w decyzjach Prezydenta [...] z [...] czerwca 2008 r. oraz z [...] kwietnia 2010 r. poprzez zastąpienie:

- w decyzji z [...] czerwca 2008 r. na stronach nr [...] w wersie [...], nr [...] w wersie [...] i [...], nr [...] w wersie [...] i [...], nr [...] w wersie [...] wyrazów "do udziału wynoszącego [...] części" wyrazami "do udziału wynoszącego [...] części" oraz na stronie [...] w wersie [...] wyrazy "[...] lokali mieszkalnych" wyrazami "[...] lokali mieszkalnych",

- w decyzji z [...] kwietnia 2010 r. na stronach nr [...] w wersie [...], nr [...] w wersie [...] wyrazów "do udziału wynoszącego [...] części" wyrazami "do udziału wynoszącego [...] części".

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że z przekazanego przez E. K. zestawienia powierzchni lokali mieszkalnych i użytkowych z podziałem na sprzedane i niesprzedane lokale wg posiadanych umów notarialnych (stan na [...] maja 2010 r.) - sporządzonego przez administratora budynku wynika, że udział w gruncie sprzedanych lokali wynosi [...], natomiast udział w gruncie lokali niesprzedanych jest równy [...]. Ponadto wskazano, że w budynku znajduje się [...] lokali mieszkalnych.

Radca prawny M. P. złożyła [...] grudnia 2010 r. wniosek zgłaszający udział w sprawie swojego mocodawcy E. S., jako spadkobiercy M. S.. Do wniosku dołączono akt poświadczenia dziedziczenia stwierdzający, że spadek po M. S., na podstawie ustawy, nabył syn E. S. w całości.

Decyzją z [...] listopada 2011 r., nr [...] Prezydent [...] zmienił pkt I decyzji z [...] czerwca 2008 r., nr [...] oraz z [...] kwietnia 2010 r., nr [...] poprzez nadanie mu brzmienia: "ustanowić na 99 lat prawo użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego [...] części w zabudowanym gruncie o powierzchni 630 m2 położonego w [...] przy ul. [...], opisanego w ewidencji gruntów jako działka ew. nr [...] w obrębie [...], uregulowanego w KW [...], na rzecz E. K. w udziale wynoszącym 4/8 części, E. S. w udziale wynoszącym 3/8 części oraz E. O. w udziale wynoszącym 1/8 części". W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na zmianę przedmiotowych decyzji w zakresie osób, na rzecz których ma zostać ustanowione prawo użytkowania wieczystego wyraziła zgodę [...] listopada 2011 r. E. K. działająca w imieniu własnym oraz E. O..

Komisja wskazała, że [...] marca 2012 r. Zakład Gospodarowania Nieruchomości w Dzielnicy [...], działając w imieniu Dzielnicy [...], przekazał w zarząd i administrację E. K., E. O. oraz E. S. [...] lokali mieszkalnych o łącznej powierzchni użytkowej 614,42 m2 (tj. lokale nr [...],[...],[...],[...],[...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]) oraz jeden lokal użytkowy o powierzchni 32,69 m2.

Umową z [...] lipca 2012 r. zawartą w formie aktu notarialnego przed notariuszem P. S. (Repertorium A [...]) przedstawiciele [...] w wykonaniu ostatecznej decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2008 r. zmienionej decyzją z [...] kwietnia 2010 r., a następnie decyzją z [...] listopada 2011 r. oddali w użytkowanie wieczyste: pozostały po zbyciu lokali udział w wysokości [...] części w zabudowanym gruncie o pow. 625 m2, położonym w [...], przy ul. [...], dz. ew. nr [...], w obrębie [...], dla którego Sąd Rejonowy dla [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer KW [...], który to udział będzie stanowił prawo związane z własnością lokali niewyodrębnionych na rzecz: E. K. w udziale 4/8 części, E. O. w udziale 1/8 części, E. S. w udziale 3/8 części - na 99 lat, to jest do [...] lipca 2111 r.

Umową z [...] października 2013 r. sporządzoną w formie aktu notarialnego (Repertorium A nr [...]) E. O. oraz E. S. dokonali częściowego zniesienia współwłasności (prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynku) poprzez ustanowienie odrębnej własności lokali. E. O. nabyła wyłączną własność lokalu numer [...]. E. S. nabył na wyłączną własność lokale numer: [...],[...],[...],[...],[...], E. K. nabyła na wyłączną własność lokale numer: [...],[...],[...], [...], [...], [...]. E. K., E. O. i E. S. ustanowili ponadto odrębną własność położonego na parterze lokalu użytkowego, pozostawiając we współwłasności w lokalu użytkowym w proporcji: E. K. - 500/1000 części, E. O. - 125/1000 części, E. S. - 375/1000 części. Strony umowy oświadczyły, że określają wartość przysługującego im udziału w prawie użytkowania wieczystego gruntu i współwłasności budynku (niewyodrębnionych lokali będących przedmiotem zniesienia współwłasności) na łączną kwotę [...]zł.

Umową sprzedaży z [...] kwietnia 2014 r. sporządzoną przez notariusza P. S. (Repertorium A nr [...]) E. S.(1) sprzedał E. K. przysługujący mu udział w lokalu użytkowym.

Umową sprzedaży z [...] października 2014 r. sporządzoną przez notariusza D. N. (Repertorium A nr [...]) E. O. sprzedała E.K. przysługujący jej udział w lokalu użytkowym.

Aktem notarialnym z [...] stycznia 2014 r. E. O. sprzedała K. S. i E. S.(2) własność lokalu mieszkalnego numer [...] za cenę [...] zł. Aktami notarialnymi z [...] grudnia 2013 r. E. S. sprzedał K. S. i E. S.(2) własność lokali nr [...] za cenę [...] zł, nr [...] za cenę [...] zł, nr [...] za cenę [...] zł oraz własność lokalu numer [...] za cenę [...] zł. Aktem notarialnym z [...] grudnia 2013 r. E. S.(1) sprzedał A. O. własność lokalu nr [...] za cenę [...] zł.

Po rozpatrzeniu zebranego materiału dowodowego Komisja uznała, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej poprzez dowolne oraz nieznajdujące potwierdzenia w materiale dowodowym uznanie

że wniosek dekretowy został złożony w terminie i przez osobę uprawnioną do działania w imieniu właściciela.

Komisja ustaliła, że Prezydent [...] naruszył przepisy art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu.

W ocenie Komisji objęcie gruntu przez gminę nastąpiło [...] listopada 1947 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...], na podstawie przepisów rozporządzenia z [...] kwietnia 1946 r. Wskazane rozporządzenie zgodnie z § 5 ust. 1 stanowiło, że "niezależnie od ogłoszenia Zarząd Miejski - w miarę posiadanych danych o miejscu pobytu dotychczasowego właściciela gruntu lub osoby jego prawa reprezentującej prześle im zawiadomienie o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie".

Komisja stwierdziła, że publikacja ogłoszenia o przystąpieniu do obejmowania gruntów w posiadanie, w tym nieruchomości przy ul. [...], w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] nr [...] z [...] września 1947 r. zawierała wszelkie nakazane ówcześnie prawem informacje. Ogłoszenie zawierało numer hipoteczny, wskazano prawidłowo adres nieruchomości, a także wymieniono imiennie osobę właścicieli. Ponadto dochowano terminów publikacji ogłoszeń przed przystąpieniem do oględzin, jak i terminu publikacji ogłoszenia o przejęciu.

Adwokat M. G., w imieniu P. Z. I voto T. i A. T. złożył [...] maja 1948 r. wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu wraz z ww. wnioskiem.

Komisja podniosła, że w aktach własnościowych nie ma pełnomocnictwa udzielonego przez P. Z., czy też A. T. dla adw. M. G.. Do złożonych wniosków został dołączony jedynie odpis pełnomocnictwa, bez podpisów mocodawców. Ponadto w aktach nie ma także pełnomocnictwa udzielonego przez P. Z. oraz A. T. dla A. T.(2) - administratora nieruchomości.

W ocenie Komisji powyższe okoliczności mają istotne znaczenie przy badaniu skuteczności pierwszego objęcia nieruchomości, a więc i terminowości złożonego wniosku dekretowego.

Prezydent [...] stwierdził w decyzji reprywatyzacyjnej, że brak jest dowodów potwierdzających powiadomienie dawnych właścicieli lub ich pełnomocnika o objęciu gruntu w posiadanie przez gminę. Komisja wskazała, że Zarząd Miejski dokonując ogłoszenia o objęciu nieruchomości posługiwał się danymi zawartymi w księdze hipotecznej. Skoro nie było znane Zarządowi miejsce aktualnego pobytu właścicieli nieruchomości, ani fakt ustanowienia zarządcy lub administratora w osobie A. T.(2), to nie ciążył na nim obowiązek zawiadomienia o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie ani poszukiwania ich adresów celem zawiadomienia. Obowiązek powiadamiania osób uprawnionych miał charakter imperatywny warunkowo, jedynie w przypadku, gdyby organ posiadał dane o miejscu pobytu uprawnionego.

Prezydent [...] w uzasadnieniu decyzji, po zacytowaniu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyraził jedynie pogląd o nieskuteczności objęcia gruntu w posiadanie przez gminę wedle przepisów rozporządzenia z [...] kwietnia 1946 r. Według Prezydenta zastosowanie powinny znaleźć przepisy rozporządzenia z [...] stycznia 1948 r.

Zdaniem Komisji Prezydent bez pogłębionej analizy przyjął poglądy prawne sądów administracyjnych dotyczące nieskuteczności objęcia nieruchomości w posiadanie przez gminę, nie porównując stanów faktycznych spraw w których orzekały sądy, ze stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy. Prezydent w konsekwencji powyższego bezpodstawnie wywiódł, że termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej rozpoczął swój bieg z dniem ogłoszenia o kolejnym objęciu w posiadanie, tj. [...] sierpnia 1948 r. i upłynął [...] lutego 1949 r. Bezzasadnie przyjął w związku z tym, że wniosek z [...] maja 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej złożony został w terminie, chociaż przed ukazaniem się wspomnianego ogłoszenia o kolejnym objęciu w posiadanie [...] sierpnia 1948 r.

Komisja stanęła na stanowisku, że Prezydent nie podjął żadnych działań mających na celu ustalenie, czy pierwsze objęcie gruntu przez gminę było skuteczne i czy wniosek dekretowy został złożony przez adwokata M. G. w ustawowym terminie. Dodatkowo Prezydent powinien zbadać, czy w ogóle istniało pełnomocnictwo, którego odpisem posłużył się pełnomocnik i czy w takim przypadku mógł być sporządzony odpis pełnomocnictwa.

Reasumując Komisja stwierdziła, że obowiązkiem organu jest podjęcie działań w celu dojścia do prawdy obiektywnej. Konieczne jest podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czego Prezydent rozpoznający wniosek nie uczynił (art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 7 ust. 1 dekretu).

Komisja ustaliła, że w postępowaniu prowadzonym z wniosku dekretowego, Prezydent naruszył przepisy postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu, poprzez nieustalenie przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela lub następcę prawnego dawnego właściciela w chwili złożenia wniosku dekretowego.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r. Komisja wydaje decyzję, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2-4, jeżeli stwierdzono inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności, jeżeli stroną postępowania o wydanie decyzji reprywatyzacyjnej była osoba, która nie była osobą uprawnioną w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu, osobę uprawnioną reprezentował kurator ustanowiony dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, a nie było podstaw do jego ustanowienia, ustanowiono kuratora spadku działającego w imieniu osoby nieżyjącej lub z naruszeniem przepisów o dziedziczeniu, w tym przepisów dotyczących dziedziczenia spadków wakujących lub nieobjętych, lub stwierdzono naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy Komisja wydaje także decyzję, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2-4 ustawy, jeśli decyzja reprywatyzacyjna została wydana pomimo nieustalenia posiadania nieruchomości przez dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu.

Komisja stwierdziła, że Prezydent [...] naruszył przepisy postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 kpa oraz art. 107 § 1 i 3 kpa. Prezydent [...] wydając decyzję z [...] czerwca 2008 r., nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności uchybił obowiązkowi zgromadzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego potrzebnego do wydania decyzji reprywatyzacyjnej. W toku przedmiotowego postępowania nie została w ogóle zbadana wynikająca z treści art. 7 ust. 1 dekretu przesłanka posiadania gruntu. Jest to okoliczność mająca kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy z wniosku dekretowego.

Komisja przytoczyła treść art. 7 ust. 1 dekretu i wskazała, że przepis art. 7 ust. 1 i 2 dekretu zawiera pozytywne przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, aby wniosek dekretowy mógł rozstać rozpoznany na korzyść dotychczasowego właściciela, następców prawnych właściciela lub osób prawa jego reprezentujących. Są nimi: posiadanie gruntu w dacie złożenia wniosku, złożenie wniosku w przepisanym sześciomiesięcznym terminie oraz korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dające się pogodzić z przeznaczeniem tego gruntu według planu zabudowania. Komisja powołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19 lipca 2016 r., sygn. akt Kp 3/15.

Wskazała, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że jedną z przesłanek pozytywnego rozpoznania wniosku jest posiadanie gruntu w dacie złożenia wniosku. Następnie obszernie wyjaśniła, jak należy rozumieć pojęcie posiadania, wskazując, że powinno ono być rozumiane zgodnie z ówczesnymi przepisami prawa rzeczowego.

Komisja wskazała, że w doktrynie prawa oraz w judykaturze zarysował się przeważający pogląd, że posiadanie, pomimo iż jest stanem faktycznym, mieści się w pojęciu mienia (tak. m.in. Stanisław Rudnicki, Nieruchomości. Problematyka prawna, Warszawa 2004, s. 143, uchwała składu siedmiu sędziów SN z 31 marca 1993 r., sygn. akt III CZP 1/3, OSNCP 1993, nr 10, poz. 170). Za objęciem posiadania przemawiają głównie okoliczności, iż z posiadaniem powiązane są skutki prawne o charakterze majątkowym i to nie tylko w sferze prawa cywilnego oraz fakt, iż posiadanie w ramach całego systemu prawa cywilnego nie jest wolne od cech instytucjonalnych, wskazujących na związki posiadania ze sferą praw podmiotowych. Konsekwencją braku posiadania było niewątpliwie to, iż nawet gdyby wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu w trybie dekretowym został złożony, to pochodził on od osoby nieuprawnionej. Ustawodawca wykluczył bowiem po myśli art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku osoby, które nie posiadały gruntu w dacie złożenia wniosku.

Komisja zauważyła, że w dotychczasowej praktyce reprywatyzacyjnej ignorowano przesłankę posiadania, jako uprawniającą do występowania z wnioskiem o prawo do gruntu pod budynkiem - uważając błędnie, że właściciel "z automatu" jest posiadaczem. Lekceważenie przesłanki posiadania wynika również z niezrozumienia celów dekretu (stymulowanie odbudowy także przez skłanianie właściciela, aby zajął się odbudową) i korelacji tego aktu z innymi powojennymi aktami dotyczącymi nieruchomości (porzuconych, opuszczonych i poniemieckich). Wymóg posiadania nieruchomości przez właściciela uprawnionego do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie mu prawa do gruntu wynikał z systemowego założenia wiążącego się z wywołanej wojną migracji ludności i istnieniem majątków opuszczonych i porzuconych (tak ustawa z 1945 r. zastępujący ją dekret z 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich). Chodziło, bowiem o to, aby skłonić właścicieli (których wojna rozproszyła, przez co utracili oni władanie nieruchomością) do obejmowania posiadania domów, ich odbudowy lub przynajmniej usunięcia gruzu. Dopiero po odzyskaniu posiadania [...] właściciel mógł skierować wniosek o przyznanie prawa dzierżawy/zabudowy gruntu pod budowlą.

Komisja uznała, że Prezydent [...] wydając zakwestionowaną decyzję, nie przeprowadził odpowiedniego postępowania dowodowego i nie zbadał istotnej dla sprawy okoliczności, czy dawni właściciele spełnili przesłankę posiadania gruntu, a tym samym, czy byli osobami uprawnionymi do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Oznacza to, że organ naruszył zasadę prawdy obiektywnej, a postępowanie administracyjne nie zostało przeprowadzone w warunkach transparentności, z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa (art. 7 kpa oraz art. 77 kpa). Równocześnie pominięcie okoliczności posiadania gruntu przez byłych właścicieli w uzasadnieniu decyzji reprywatyzacyjnej nie spełnia wymogów z art. 107 § 1 pkt 6 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa.

W konsekwencji Komisja stwierdziła inne naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. wydanie decyzji z [...] czerwca 2008 r., pomimo nieustalenia posiadania nieruchomości [...] przez dotychczasowych właścicieli dekretowych (art. 30 ust. 1 pkt 4 a w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy oraz art. 7 ust. 1 dekretu).

Komisja ustaliła, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiła również przesłanka z art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy, gdyż przeniesienie roszczeń do nieruchomości [...] nastąpiło w zamian za świadczenie rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości [...].

Podniosła, że w stosowaniu prawa administracyjnego szczególną rolę odgrywa uwzględnianie w toku postępowania interesu społecznego i interesu jednostkowego oraz ustalanie relacji między nimi w ramach art. 7 kpa.

Komisja podała, że swoboda umów nie jest równoznaczna z całkowitą dowolnością w kształtowaniu cen. Sięganie zatem do konstrukcji nadużycia prawa podmiotowego, gdy roszczenia do nieruchomości [...] zostały przeniesione w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do jej wartości, jest nie tylko niezbędne pod kątem dokonania oceny zgodności umowy sprzedaży praw i roszczeń z interesem społecznym, ale również z uwagi na konieczność każdorazowego podejmowania przez Komisję czynności celem ustalenia, czy zrealizowana została przesłanka z art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy. Przedmiotem analizy w niniejszej sprawie była kwestia ekwiwalentności świadczenia wynikającego z umowy sprzedaży udziałów w spadkach z [...] lutego 2008 r.

Zgodnie z operatem szacunkowym z [...] czerwca 2019 r. sporządzonym przez biegłą S. M. wartość rynkowa prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przy ul. [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] według stanu i wartości na dzień wydania decyzji reprywatyzacyjnej z [...] czerwca 2008 r. wynosi [...]zł. Natomiast wartość rynkowa udziału w prawie użytkowania wieczystego na [...] czerwca 2008 r. w wysokości: 3/8 części wynosi [...] zł, 1/8 części wynosi [...] zł. Z kolei wartość rynkowa budynku mieszkalnego według stanu na [...] czerwca 2008 r. wynosi [...] zł, wartość rynkowa udziału 3/8 części budynku wynosi [...] zł, a wartość rynkowa udziału 1/8 części budynku wynosi [...]zł.

E. K. nabyła 3/8 części praw i roszczeń do nieruchomości od M. S. (czyli 1/2 części spadku po M. K.) za cenę [...] zł oraz 1/8 części praw i roszczeń do ww. nieruchomości od E. O. (czyli 1/2 części spadku po A. T.) za cenę [...]zł. Łącznie E. K. nabyła udział wynoszący 1/2 części w prawach i roszczeniach do nieruchomości przy ul. [...] za kwotę [...] zł. Oznacza to, że M. S. zbyła prawa i roszczenia do 3/8 części nieruchomości za niecałe [...]% realnej wartości. Natomiast E. O. zbyła prawa i roszczenia do 1/8 części nieruchomości również za niecałe [...] % realnej wartości.

W konsekwencji Komisja stwierdziła, że przeniesienie roszczeń do nieruchomości było rażąco sprzeczne z interesem społecznym. Została zatem spełniona przesłanka przewidziana w art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy z 9 marca 2017 r.

Komisja uznała, że w toczącym się przed Prezydentem [...] postępowaniu pominięto współużytkowników wieczystych nieruchomości, będących właścicielami wyodrębnionych lokali w budynku położonym przy ul. [...].

Prezydent wydając decyzję z [...] czerwca 2008 r. uznał za stronę postępowania jedynie spadkobierczynie wnioskodawców dekretowych, nie uwzględniając natomiast właścicieli wyodrębnionych lokali. Co prawda decyzja została doręczona również właścicielom wyodrębnionych lokali, ale jedynie "do wiadomości". Oznacza to, że nie zostali oni uznani przez Prezydenta za strony niniejszego postępowania.

Jak wynika z akt sprawy [...] czerwca 2008 r., tj. w dniu wydania przez organ decyzji współużytkownikami wieczystymi działki byli właściciele wyodrębnionych lokali nr: [...],[...], [...], [...],[...], [...], [...], [...]. Właścicielom wyodrębnionych lokali, będącym zarazem współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości gruntowej, przysługiwało zgodnie z art. 10 § 1 kpa w zw. z art 28 kpa prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Uniemożliwienie właścicielom wyodrębnionych lokali realizacji uprawnień procesowych wynikających ze statusu strony godziło w konstytucyjną zasadę równości, wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, a także w zasadę ochrony własności przewidzianą w art. 64 ust. 1 Konstytucji RP.

W konsekwencji Komisja stwierdziła inne naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. wydanie decyzji reprywatyzacyjnej z [...] czerwca 2008 r. pomimo, że w sprawie nie brali udziału współużytkownicy wieczyści nieruchomości - właściciele wyodrębnionych lokali (art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r.).

Komisja wskazała, że zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r., w wyniku postępowania rozpoznawczego Komisja wydaje decyzję, w której w razie, gdy decyzja reprywatyzacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne, stwierdza wydanie tej decyzji z naruszeniem prawa i wskazuje okoliczności, z powodu których nie może jej uchylić.

W ocenie Komisji decyzja reprywatyzacyjna z [...] czerwca 2008 r. wywołała nieodwracane skutki prawne w części, za wyjątkiem udziału przysługującego E. K. związanego z własnością lokali nr [...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz lokalu użytkowego.

Przez nieodwracalne skutki prawne należy rozumieć stan prawny powstały wskutek przeniesienia prawa własności albo prawa użytkowania wieczystego nieruchomości warszawskiej na osobę trzecią, o ile nie nastąpiło ono nieodpłatnie lub na rzecz nabywcy działającego w złej wierze, lub zagospodarowania nieruchomości warszawskiej na cele publiczne, o których mowa w art. 6 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 i 2260 oraz z 2017 r. poz. 624).

Pojęcie "nieodwracalności skutku prawnego" w płaszczyźnie prawa administracyjnego odnosi się do takich następstw decyzji administracyjnej (reprywatyzacyjnej), w których brak jest możliwości odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej jednostki od tej, będącej następstwem decyzji administracyjnej, co wyklucza powrót do stanu poprzedniego. Funkcjonuje ono na gruncie art. 156 kpa i stanowi przesłankę negatywną, która wyłącza stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, pomimo istnienia wad kwalifikowanych określonych w art. 156 § 1, 3, 4, 7 kpa.

W przedmiotowej sprawie w konsekwencji wydania decyzji reprywatyzacyjnej z [...] czerwca 2008 r. doszło do zbycia przez beneficjentów decyzji E. O. i następcę prawnego M.S. – E. S.(1) przysługujących im udziałów w prawie współużytkowania wieczystego gruntów oraz udziałów w prawie współwłasności znajdującego się na jednym z tych gruntów budynku, na rzecz osób trzecich, za wyjątkiem udziału wynoszącego [...] przysługującego nadal E. K.. Wskazana okoliczność wyczerpuje dyspozycję części pierwszej definicji pojęcia "nieodwracalnych skutków prawnych", wynikającej z art. 2 ust. 4 ustawy z 9 marca 2017 r.

Beneficjenci decyzji, tj. E. S.(1) oraz E. O. dokonali sprzedaży wyodrębnionych lokali nr [...],[...],[...],[...],[...],[...] na rzecz E. S.(2) i K. S. (nr [...],[...],[...],[...],[...]) oraz A. O. (nr [...]), którzy dokonali sprzedaży ww. lokali na rzecz kolejnych osób.

W ocenie Komisji, brak jest podstaw do przyjęcia, aby osoby trzecie, które nabyły prawa do nieruchomości od E. S. oraz E. O., pozostawały w złej wierze w rozumieniu art. 41a ust. 3 ustawy z 9 marca 2017 r.

Zdaniem Komisji w rozpoznawanej sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r. w zakresie dotyczącym udziału w prawach do nieruchomości należącego pierwotnie do E. S. oraz E. O.. Udział w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości, co do którego zaszły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r., wynosi łącznie [...] części. Jest to udział w prawie użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego wraz z prawem odrębnej własności lokali nr [...],[...],[...],[...],[...],[...].

Komisja uznała, że decyzja Prezydenta [...] z [...] czerwca 2008 r. powinna zostać uchylona w części, w której nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, tj. w zakresie udziału E. K. wynoszącego łącznie [...] części w prawie użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego przy ul. [...] wraz z prawem odrębnej własności lokalu nr: [...],[...], [...], [...], [...], [...] oraz lokalu użytkowego. W pozostałym zakresie należało stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa - w zakresie obejmującym udział wynoszący [...] części w prawie użytkowania wieczystego zabudowanego gruntu.

Komisja przytoczyła treść art. 29 ust. 1 i art. 30 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. i wskazała, że w sprawie zostały zrealizowane przesłanki z art. 30 ust. 1 pkt 4a, 4b i 5 ustawy z 9 marca 2017 r.

Komisja uznała, że Prezydent [...] naruszył przepisy prawa - tzn.: art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa i w konsekwencji art. 7 ust. 1 dekretu, poprzez prowadzenie postępowania z rażącym uchybieniem zasadom: prawdy obiektywnej i rzetelności. W szczególności organ nie zbadał, czy pierwsze objęcie gruntu przez Gminę było skuteczne i rozpoczynało bieg terminu na założenie wniosku dekretowego. Prezydent stwierdził jedynie, że nie ma dowodów potwierdzających powiadomienie dawnych właścicieli (lub ich pełnomocnika) o objęciu gruntu w posiadanie przez gminę, nie badając, czy Zarząd Miejski miał w ogóle taką możliwość, jak również nie uwzględniając treści § 5 rozporządzenia Ministra Odbudowy z 7 kwietnia 1946 r. Organ nie zbadał także, czy w ogóle istniało pełnomocnictwa którego odpisem posłużył się pełnomocnik M. G. składając wniosek dekretowy, a zatem czy wniosek pochodził od osoby uprawnionej.

Prezydent nie ustalił, czy została spełniona przesłanka "posiadania gruntu", o której mowa w art. 7 ust. 1 dekretu. E. K. nabyła udział w prawach i roszczeniach do przedmiotowej nieruchomości jedynie za ułamek realnej wartości tego udziału, co oznacza, że przeniesienie roszczeń do nieruchomości nastąpiło w zamian za świadczenie rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości [...]. Poza tym Prezydent [...] ustalił nieprawidłowy krąg stron postępowania, pomijając właścicieli wyodrębnionych lokali, w wyniku czego doszło do naruszenia przez organ prawa stron do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, tj. art. 10 kpa.

Komisja wskazała, że w rozpoznawanej sprawie nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy zaistniały w zakresie dotyczącym udziału wynoszącego łącznie [...]. W zakresie wyodrębnionych lokali o numerach: [...],[...],[...], [...], [...], [...] i lokalu użytkowego oraz udziału w prawie użytkowania wieczystego związanego z własnością ww. lokali w łącznej wysokości [...] nie zaszły nieodwracalne skutki prawne. Komisja zauważyła, że samo wyodrębnienie lokalu z nieruchomości wspólnej nie powoduje nieodwracalnego skutku prawnego, o którym mowa w art. 2 pkt 4 ustawy, ponieważ wskutek tego wyodrębnienia nie następuje przeniesienie prawa własności.

Z powyższych względów Komisja uznała, że decyzja reprywatyzacyjna podlega uchyleniu w części, tj. w zakresie udziału wynoszącego [...] części w prawie użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego wraz z prawem odrębnej własności lokalu nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz lokalu użytkowego, natomiast w pozostałym zakresie co do udziału wynoszącego [...] części, stwierdzono wydanie decyzji z naruszeniem prawa.

Rozpoznając na nowo wniosek dekretowy Komisja uznała, że istnieją przesłanki do odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego, gdyż wniosek dekretowy złożony został po terminie wynikającym z dekretu [...].

Objęcie niniejszego gruntu przez gminę miało miejsce [...] listopada 1947 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr 23 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] na podstawie przepisów rozporządzenia z 7 kwietnia 1947 r. (powinno być 1946 r.).

Komisja przytoczyła przepisy § 3 ust. 1, § 4 ust. 1 i 2, § 5 ust. 1, § 8 ust. 1 rozporządzenia z 7 kwietnia 1946 r. i wskazała, że nieruchomość przy ul. [...] została prawidłowo objęta w posiadanie przez Gminę [...] listopada 1947 r. wraz z ukazaniem się ogłoszenia o objęciu w posiadanie gruntu przez gminę [...] w Dzienniku Urzędowym Nr 23 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...], a tym samym wniosek adw. M. G. złożony [...] maja 1948 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu został złożony po terminie.

W treści ogłoszenia publikowanego w Dzienniku Urzędowym Nr 16 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] pod pozycją [...] wskazano: dokładne oznaczenie gruntu (ul. [...]), datę [...] września 1947 r. (jako termin oględzin nieruchomości), dokładne oznaczenie hipoteczne ([...]) oraz personalia dawnych właścicieli (A.T. i P. Z.).

W ocenie Komisji przyjęcie przez Prezydenta [...], że w treści ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr 16 z 8 września 1947 r. nieprecyzyjnie określono obejmowaną w posiadanie nieruchomość było bezpodstawne.

Komisja podkreśliła, że przepisy rozporządzenia nie obligowały organu do wskazania adresu nieruchomości, a do dokładnego oznaczenia gruntów przez określenie w miarę możliwości numerów hipotecznych oraz imion i nazwisk dotychczasowych właścicieli, a także innych cech potrzebnych do oznaczenia gruntów. Wskazanie przez organ prawidłowego numeru hipotecznego nieruchomości ([...]) oraz imienia i nazwiska właściciela (A. T. i P. Z.) w całości wypełnia dyspozycję przepisu rozporządzenia. Z konstrukcji tego przepisu wywieść można, że organ był zatem zobligowany do działania w zakresie nieruchomości, którą identyfikowało oznaczenie hipoteczne, zaś inne cechy, jak np. nazwy ulic, stanowić mogły jedynie oznaczenie pomocnicze.

Zdaniem Komisji Prezydent [...] wadliwie uznał, że tryb obejmowania gruntów zawarty w przepisach rozporządzenia z 7 kwietnia 1946 r. nie został wyczerpany, zatem nie doszło do objęcia przez gminę gruntu w posiadanie 4 listopada 1947 r. W konsekwencji organ orzekający niezasadnie przyjął, że objęcie przedmiotowego gruntu w posiadanie nastąpiło w trybie rozporządzenia z 27 stycznia 1948 r., z dniem ogłoszenia o objęciu gruntów, przewidzianym w § 3 tego rozporządzenia. W oparciu o powyższe, Prezydent [...] uznał za skuteczny i złożony w terminie wniosek z [...] maja 1948 r., w sytuacji gdy termin do złożenia wniosku upływał [...] maja 1948 r.

Z treści przepisu § 5 ust. 1 rozporządzenia z 7 kwietnia 1946 r. wynika, że Zarząd Miejski miał obowiązek przesłania zawiadomienia "w miarę posiadanych danych". Komisja wskazała, że aktualne miejsce pobytu P. Z. i A. T. na dzień objęcia gruntu w posiadanie przez Gminę nie było znane, a zatem trudno zakładać, że na organie ciążył bezwarunkowy obowiązek powiadomienia dotychczasowych właścicieli o dokonywanej czynności. Jednocześnie fakt udzielenia przez P. Z. i A. T. pełnomocnictwa A. T. nie był Zarządowi znany - w aktach brak pełnomocnictwa dla A. T.. W związku z tym Zarząd nie miał podstaw do powiadomienia A. T. o objęciu gruntu przez Gminę. Komisja stanęła na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z prawidłowym postępowaniem Zarządu Miejskiego, którego skutkiem było objęcie w posiadanie przedmiotowej nieruchomości [...] listopada 1947 r. Od tego dnia należy liczyć sześciomiesięczny termin do złożenia wniosku dekretowego, który upływał [...] maja 1948 r. Wniosek adwokata M. G. złożony [...] maja 1948 r., tj. po terminie skutkuje odmową ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu.

Wobec powyższego, na postawie art. 29 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu, Komisja postanowiła odmówić ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.

W końcowym wywodach uzasadnienia decyzji Komisja odniosła się do pism z [...] marca 2019 r. i z [...] lipca 2019 r. złożonych przez pełnomocników E. K..

Skargi na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] z [...] sierpnia 2019 r., nr KR [...] złożyli: Miasto [...] (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 2359/19) oraz E. K., E. S. i E. O. (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 2360/19).

Skarżące Miasto [...] zaskarżyło decyzję w zakresie obejmującym wskazane poniżej części uzasadnienia decyzji Komisji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciło naruszenie przepisów art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 2 dekretu w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy z 9 marca 2017 r., poprzez zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji, tj. w tytule pkt. III.2. (str. 23.) w całości; w pkt. III.2.1. (str. 23.) w zakresie wskazanym w skardze; w pkt. III.2.4. (str. 24-25.) w całości; w pkt. III.2.5. (str. 25-26.) w zakresie wskazanym w skardze; w pkt. III.2.6. (str. 26 -28.) w całości; w pkt. III.2.7. (str. 28-29.) w całości; w pkt. III.2.8. (str. 29-30.) w całości; w pkt. III.2.9. (str. 30.) w całości; w pkt. III.6.3. (str. 41.) w zakresie wskazanym w skardze podczas, gdy:

(a) spełnienie przesłanki posiadania nieruchomości [...] przez dotychczasowego właściciela nieruchomości [...] nie stanowi warunku sine qua non przyznania prawa użytkowania wieczystego, jak to bezzasadnie przyjęła Komisja, wobec czego nie można zarzucić Prezydentowi [...], że nie zbadał okoliczności istotnej dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w postaci spełnienia przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela nieruchomości na chwilę złożenia wniosku dekretowego;

(b) prawidłowa wykładnia przepisu art. 7 ust. 1 dekretu, zgodna z jednolitą linią orzeczniczą prezentowaną od początku obowiązywania dekretu do dnia dzisiejszego przez organy dekretowe i sądy administracyjne, znajdująca także potwierdzenie w doktrynie prawa, wskazuje, że przesłanka posiadania nieruchomości nie dotyczyła byłych właścicieli nieruchomości (stąd nie była badana przy rozstrzyganiu wniosków dekretowych składanych przez właścicieli);

(c) jedynym kryterium oceny zasadności wniosków było spełnienie przesłanki zgodności korzystania z gruntu z jego przeznaczeniem w planie zabudowy (zagospodarowania przestrzennego), określonej w art. 7 ust. 2 dekretu;

(d) Prezydent [...] nie oceniając kwestii posiadania przez dotychczasowego właściciela nieruchomości [...] i nie zamieszczając rozważań w tym zakresie nie dopuścił się nieprawidłowości;

(e) prawidłowość decyzji Prezydenta [...] powinna być oceniana z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w dniu jej wydania, a nie na podstawie przepisów wprowadzonych po jej wydaniu, tj. na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy z 9 marca 2017 r.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżące Miasto wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej uzasadnienia, w zakresie wskazanym powyżej oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

Skarżący: E. K., E. S. i E. O., zaskarżając decyzję w całości, zarzucili naruszenie przepisów:

1. art. 28 kpa, poprzez skierowanie decyzji do osoby, która nie posiada interesu prawnego w niniejszej sprawie, a więc nie przysługuje jej przymiot strony w niniejszym postępowaniu, tj. do M. K., co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 kpa;

2. naruszenie przepisu art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r., poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia całości materiału dowodowego, poprzez brak wzięcia pod uwagę i pominięcie oraz brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do materiału dowodowego zaoferowanego przez skarżących, w tym w szczególności w zakresie kwestii terminu na złożenie wniosku dekretowego, przesłanki posiadania nieruchomości przez dawnych właścicieli oraz kwestii nabycia praw do spadków przez E. K., co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

3. art. 7 kpa w zw. z art. 38 ustawy, poprzez błędne przyjęcie, że Prezydent [...] nie wyjaśnił dokładnie stanu sprawy, tj. nie ustalił wszystkich przesłanek niezbędnych do rozstrzygnięcia wniosku dekretowego, w związku z czym, w ocenie Komisji, naruszył przepisy art. 7,77 § 1 i 107 § 3 kpa w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu, podczas gdy decyzja Prezydenta odpowiadała prawu, bowiem prawidłowo ustalił stan faktyczny w niniejszej sprawie, w tym w szczególności termin na złożenie wniosku dekretowego oraz to, że został on złożony przez osobę uprawnioną, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego zastosowania przez Komisję przepisu art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy o Komisji;

4. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3, a także art. 80 kpa w zw. z art. 38 ustawy poprzez uznanie, że E. K. nabyła prawa do spadków, w skład których wchodziły roszczenia do nieruchomości za kwotę 10.000 zł, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że prawa do tych spadków zostały nabyte za kwotę wyższą (chociażby z uwagi na to, że cena tych praw obejmowała także pracę E. K. jako pełnomocnika M. S. i E. O. w postępowaniach sądowych i administracyjnych), co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło Komisję do błędnego zastosowania przepisu art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy;

5. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa w zw. z art. 8 kpa i w zw. z art. 80 kpa oraz art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 38 ustawy poprzez pominięcie dowodów zgromadzonych w sprawie, w tym tych zaoferowanych przez skarżących, a świadczących o posiadaniu nieruchomości przez dawnych właścicieli w momencie wejścia w życie przepisów dekretu, co doprowadziło do błędnego uznania, że w sprawie zaistniała przesłanka uchylenia decyzji Prezydenta, o której mowa w art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy;

6. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 38 ustawy poprzez całkowite pominięcie kwestii wysokości nakładów poniesionych na nieruchomość przez skarżącą E. K. oraz kosztów utrzymania nieruchomości od chwili przekazania budynku beneficjentom decyzji Prezydenta w zarząd w 2012 r., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło Komisję do błędnego przekonania, że w sprawie zaistniała przesłanka uchylenia decyzji określona w art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy;

7. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 38 ustawy poprzez pominięcie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność wartości praw i roszczeń do nieruchomości na dzień ich nabycia przez skarżącą E. K., jak i przedłożonych przez skarżących opinii dotyczących stanu technicznego nieruchomości w chwili wydawania decyzji Prezydenta, a także pominięcie zarzutów co do opinii biegłego powołanego przez Komisję, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło Komisję do błędnego przekonania, że w sprawie zaistniała przesłanka uchylenia decyzji Prezydenta określona w przepisie art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy;

8. art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 78 § 1 kpa w zw. z art. 38 ustawy w zw. z art. 17a ustawy, poprzez bezzasadną odmowę dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez skarżących, mimo że wnioskowane dowody, tj. w szczególności:

- wniosek o przesłuchanie świadka inż. J. F.,

- powołanie dowodu z opinii biegłego na okoliczności wartości, tzw. roszczeń dekretowych do nieruchomości,

przyczyniłyby się do wyjaśnienia sprawy, ich przedmiotem były okoliczności mające znaczenie dla sprawy i nie były sprzeczne z prawem, co miało istotny wpływ na wynik sprawy bowiem doprowadziło Komisję do błędnego ustalenia stanu faktycznego, a w konsekwencji błędnego uchylenia decyzji Prezydenta w części oraz błędnego stwierdzenia wydania decyzji Prezydenta z naruszeniem prawa w części;

9. art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 78 § 1 kpa w zw. z art. 38 ustawy w zw. z art. 17a ustawy, poprzez brak dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów z dokumentów wnioskowanych przez strony, mimo że wnioskowane dowody, tj.: dokumenty załączone do pism stron z: [...] marca 2019 r., [...] lipca 2019 r. przyczyniłyby się do wyjaśnienia sprawy, ich przedmiotem były okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy, takie jak, m.in. posiadanie nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu, zachowanie terminu na złożenie wniosku dekretowego, wartość nabytych roszczeń do nieruchomości i nie były sprzeczne z prawem, co stanowi rażące naruszenie ww. przepisów, miało istotny wpływ na wynik sprawy bowiem doprowadziło Komisję do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji błędnego uchylenia decyzji Prezydenta w części oraz błędnego stwierdzenia wydania decyzji przez Prezydenta z naruszeniem prawa w części;

10. art. 29 ust. 1 pkt 2 i 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a, 4b i 5 ustawy, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w uchyleniu decyzji Prezydenta i odmowie przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości w zakresie udziału E. K. oraz stwierdzenia wydania decyzji Prezydenta w pozostałym zakresie z naruszeniem prawa, pomimo braku zaistnienia przesłanek do zastosowania tych przepisów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

11. art. 8 kpa oraz przepisu art. 10 § 1 kpa w z w. z art. 38 ustawy o Komisji poprzez niepoinformowanie skarżących o wpływie opinii Społecznej Rady, który to wpływ nastąpił już po wydaniu przez Komisję zawiadomienia o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w sprawie, oznaczającego możliwość złożenia przez strony końcowego stanowiska w sprawie, a tym samym uniemożliwienie stronom czynnego udziału w postępowaniu i wypowiedzenie się co do całości materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, co miało wpływ na wynik sprawy;

12. art. 29 ust. 1 pkt 2 i pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy w zw. z art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 38 ustawy, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w uchyleniu decyzji Prezydenta i odmowie przyznanie prawa użytkowania wieczystego w zakresie udziału E. K. i stwierdzeniu wydania decyzji Prezydenta z naruszeniem prawa w pozostałym zakresie z uwagi na rzekomy brak uczestniczenia w postępowaniu dekretowym właścicieli wyodrębnionych lokali, podczas gdy z dokumentów sprawy wynika, że właścicielom wyodrębnionych lokali została doręczona decyzja Prezydenta, co w konsekwencji powodowało, że osoby te wiedziały o postępowaniu i mogły w nim uczestniczyć i skorzystać z uprawnień przysługujących stronom, nie doszło więc do naruszenia prawa, które mogłoby skutkować uchyleniem decyzji Prezydenta czy stwierdzeniem, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa;

13. art. 7 ust. 1 i 2 dekretu wyrażające się w odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości w zakresie udziału E. K., w sytuacji gdy spełnione zostały wszystkie przesłanki do przyznania tego prawa, w tym w szczególności uprawnione do tego podmioty - dawni właściciele nieruchomości złożyli stosowny wniosek w przewidzianym przepisami prawa terminie oraz byli w posiadaniu nieruchomości w chwili objęcia jej przez gminę;

14. art. 7 ust. 1 dekretu wyrażające się w uznaniu, że w przypadku A. T. i P. Z. I voto T. - dawnych właścicieli nieruchomości - nie została spełniona przesłanka posiadania nieruchomości, podczas gdy przeczy temu materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do wydania błędnego rozstrzygnięcia,

15. naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez zastosowanie przesłanki do uchylenia/stwierdzenia nieważności/stwierdzenia wydania decyzji Prezydenta z naruszeniem prawa w postaci rażąco sprzecznego z interesem społecznym przeniesienia roszczeń do nieruchomości [...], w szczególności jeżeli nastąpiło w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości do umów nabycia udziałów w spadkach zawartych w niniejszej sprawie w 2008 r., tj. na kilka lat przed wejściem w życie przepisów ustawy, czym naruszono podstawową zasadę demokratycznego państwa prawnego, tj. zasadę niedziałania prawa wstecz;

16. art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez zastosowanie przesłanki do uchylenia/stwierdzenia nieważności/stwierdzenia wydania decyzji Prezydenta z naruszeniem prawa, pomimo nieustalenia posiadania nieruchomości warszawskiej przez dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych do decyzji wydanej w 2008 r., tj. na kilka lat przed wejściem w życie przepisów ustawy wprowadzających ww. przesłankę, czym naruszono zasadę niedziałania prawa wstecz;

17. art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 21 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez uchylenie decyzji Prezydenta w części co do udziału przysługującego E. K. oraz stwierdzenie wydania decyzji Prezydenta z naruszeniem prawa w pozostałym zakresie z powołaniem się na przesłanki z art. 30 ust. 1 pkt 4b i 5 ustawy, tj. przesłanki nie istniejącej w 2008 r., czyli w chwili zawierania umów o nabycie udziałów w spadkach w skład których wchodziły roszczenia dekretowe do nieruchomości oraz wydawania decyzji Prezydenta;

18. naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy w zw. z art. 16 kpa w zw. art. 2 Konstytucji RP, poprzez zastosowanie przez Komisję przesłanki do wydania decyzji w postaci stwierdzenia innych naruszeń przepisów postępowania, jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, czyli przesłanki dotychczas zastrzeżonej wyłącznie dla kontroli decyzji administracyjnej w trybie postępowania sądowoadministracyjnego, tj. wskutek wniesienia skargi przez stronę, a nie z inicjatywy samego organu administracji badającego decyzję ostateczną i prawomocną, co narusza zasadę trwałości decyzji administracyjnych oraz zasadę demokratycznego państwa prawnego, w tym zasadę niedziałania prawa wstecz.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości, a także o umorzenie postępowania przed Komisją, względnie o zobowiązanie Komisji do wydania w terminie określonym przez Sąd decyzji utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta, względnie umarzającej postępowanie przed Komisją. Na wypadek niepodzielenia przez Sąd zapatrywań co do naruszeń skutkujących koniecznością stwierdzenia nieważności decyzji wnieśli

o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także o umorzenie postępowania przed Komisją, względnie o zobowiązanie Komisji do wydania w terminie określonym przez Sąd decyzji umarzającej postępowanie przed Komisją, względnie decyzji utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta. Ponadto, w każdym wypadku wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedziach na skargi Komisja wniosła o ich oddalenie i podtrzymała stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo odnosząc się do skargi Miasta [...] Komisja wskazała, że wbrew literalnym twierdzeniom skarżącego, przedmiotem zaskarżenia nie jest uzasadnienie decyzji, jako część składowa decyzji. Skarżący zmierza do wyeliminowania z obrotu prawnego całej decyzji Komisji z [...] sierpnia 2019 r., nr KR [...]. Świadczą o tym podstawy zaskarżenia, które w przypadku ich uwzględnienia przez Sąd w istocie rzeczy doprowadzą do uchylenia całej zaskarżonej decyzji.

Na podstawie art. 111 § 1 ppsa Sąd zarządził połączenie spraw: o sygn. akt I SA/Wa 2359/19 oraz o sygn. akt I SA/Wa 2360/19 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i dalszego prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 2359/19.

W piśmie procesowym z [...] maja 2020 r. skarżący E. K., E. S. i E. O. podtrzymali dotychczasowe zarzuty oraz dodatkowo zarzucili:

- naruszenie art. 29 ust. 1 pkt. 2 i 4 ustawy poprzez ich błędne łączne zastosowanie, w sytuacji, gdy z przepisu wynika wprost, że wymienione w pkt. 1-6 rozstrzygnięcia możliwe do podjęcia przez Komisję mają charakter alternatywy rozłącznej, a więc nie jest możliwe łączne zastosowanie którejkolwiek z tych podstaw rozstrzygnięć w jednej sprawie co do jednej decyzji dekretowej, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie;

- naruszenie art. 29 ust. 1 pkt. 4 ustawy, poprzez błędne zastosowanie przejawiające się w orzeczeniu przez Komisję, że decyzja Prezydenta wywołała nieodwracalne skutki prawne jedynie w części, podczas gdy z brzmienia przepisu wynika, że w przypadku zaistnienia tej przesłanki Komisja może stwierdzić, wydanie decyzji reprywatyzacyjnej z naruszeniem prawa jedynie w całości. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu pisma.

W piśmie procesowym z [...] czerwca 2020 r. skarżąca E. K. podtrzymała stanowisko przedstawione w skardze oraz wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Wniosła także o dopuszczenie dowodów z dokumentów wskazanych w piśmie na okoliczności, że Zarząd Miejski w [...] miał wiedzę o aktualnych adresach właścicieli nieruchomości, ich pełnomocnika adwokata J. D. oraz administratora domu A. T., możliwości samodzielnego zweryfikowania przez Zarząd adresu właścicieli lub poczynienia ustaleń w tym zakresie oraz na okoliczność nabycia przez skarżącą w 2014 r. udziałów w lokalu użytkowym oraz w 2017 r. udziałów w lokalu mieszkalnym nr [...] po cenach rynkowych i konieczności orzeczenia przez Komisję o wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych w zakresie nabycia przez skarżącą ww. udziałów.

Postanowieniem z 13 stycznia 2022 r. Sąd dopuścił do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika Stowarzyszenie Miłośnicy Krajobrazu - Stowarzyszenie Właścicieli Lokali w Warszawie. Na rozprawie w dniu 20 stycznia 2022 r. przedstawicielka Stowarzyszenia wniosła o oddalenie skarg.

Na rozprawie Sąd dopuścił dowód z dokumentów zawnioskowanych w piśmie skarżącej E. K. z [...] czerwca 2020 r. wymienionych w pkt od 2 do 5, od 7 do 10 oraz od 19 do 29 na okoliczności wskazane w piśmie, a w pozostałej części wnioski dowodowe oddalił wobec tego, że zawnioskowane dowody znajdowały się w aktach administracyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargi zasługują na uwzględnienie, z przyczyn podanych poniżej.

Na wstępie, odnosząc się do skargi Miasta [...] wyjaśnić należy, że możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego samego uzasadnienia decyzji lub jego części, ze względu na rolę jaką spełnia uzasadnienie, została dopuszczona w orzecznictwie. Brak jest jednak zgodności co do określenia zakresu (przedmiotu) zaskarżenia w takim przypadku, a także powiązanego z nim zakresu kompetencji kasacyjnych sądu w razie uwzględnienia skargi. Istota rozbieżności w poglądach sprowadza się do kwestii, czy jest dopuszczalne wniesienie skargi skierowanej jedynie przeciwko uzasadnieniu decyzji administracyjnej - z wyłączeniem kwestionowania samego rozstrzygnięcia (jak w niniejszej skardze), a w rezultacie czy jest dopuszczalne uchylenie przez sąd administracyjny decyzji w części obejmującej wyłącznie jej uzasadnienie, bądź jego fragmenty.

Sąd odrzuca koncepcję, że w razie uznania za zasadną skargi o zakresie zaskarżenia zawężonym przez skarżącego tylko do uzasadnienia decyzji bądź jego części, sąd władny jest uchylić tę decyzję wyłącznie w części dotyczącej uzasadnienia, pozostawiając w obrocie prawnym osnowę decyzji. Zdaniem Sądu ani rozstrzygnięcie, ani uzasadnienie nie mogą funkcjonować w obrocie prawnym samodzielnie, niezależnie od siebie. Uzasadnienie nie może więc być wyeliminowane z tego obrotu przez sąd administracyjny bez jednoczesnego wyeliminowania rozstrzygnięcia. Takie orzeczenie rodziłoby niemożliwe do zaakceptowania skutki prawne. W przypadku wadliwości uzasadnienia decyzji, z powodu niewzruszenia przez sąd rozstrzygnięcia decyzji, stałoby się ono prawomocne, a ponownie wydana decyzja, jako całość z niepoddaną kontroli sądowoadministracyjnej prawomocną osnową oraz wydanym w toku ponownego rozpoznania sprawy uzasadnieniem byłaby dotknięta nieważnością, jako orzeczenie w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną (art. 156 § 1 pkt 3 kpa). Podnosi się przy tym, że wniesienie skargi przeciwko uzasadnieniu decyzji zawsze oznacza zaskarżenie decyzji jako całości, której poszczególne elementy są ze sobą nierozerwalnie związane, stanowią integralną całość. W konsekwencji uwzględnienie skargi z powodu wadliwości wyłącznie uzasadnienia zawsze skutkuje uchyleniem decyzji jako całości decyzji administracyjnej. W ocenie Sądu skarga skierowana tylko przeciwko części uzasadnienia decyzji powinna zostać oddalona w sytuacji, gdy wady uzasadnienia nie mają wpływu na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie zaistniała jednakże odmienna sytuacja.

Zaskarżona decyzja została wydana, m.in. na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 2 i pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r.

Przepis art. 29 ust. 1 ustawy zawiera katalog rozstrzygnięć, jakie może wydać Komisja. Budowa tego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięć tych nie można łączyć w jednej decyzji. Świadczy o tym użycie w powyższym przepisie spójnika "albo", który jest przez ustawodawcę użyty po każdym punkcie zawierającym określony rodzaj rozstrzygnięcia. Słowo "albo" oznacza w technice legislacyjnej oraz podstawach logiki prawniczej alternatywę rozłączną.

W uchwale z 9 września 2008 r., sygn. akt III CZP 31/08 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że spójnik "albo" wskazuje jednoznacznie na alternatywę rozłączną. Do podobnych wniosków doszedł Sąd Najwyższy w uchwale Składu Siedmiu Sędziów z 29 września 2006 r., sygn. akt II UZP 10/06 podkreślając, że: spójnik "lub" wyraża alternatywę łączną, czyli dopuszcza możliwość współwystępowania sytuacji komunikowanych przez zdanie łączone tym spójnikiem, a zatem możliwe jest spełnienie warunków wynikających z jednego lub kilku a także z wszystkich zdań oddzielonych spójnikiem "lub". Natomiast odmienna sytuacja ma miejsce, gdy dwa składniki zdania były połączone spójnikiem "albo" oznaczającym alternatywę rozłączną, czyli odnoszącą się do możliwości wykluczających się.

Jak wynika także ze słowników języka polskiego spójnik "albo" oznacza możliwość jednej z dwóch lub kilku wzajemnie wykluczających się sytuacji (por. Uniwersalny Słownik Języka Polskiego pod red. prof. Stanisława Dubisza Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2003 r., Słownik Języka Polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa 1978 r.). Jak wyżej zaznaczono każde z rozstrzygnięć zawarte w powyższym przepisie ma samodzielny byt i nie podlega łączeniu w jednej decyzji z innym rozstrzygnięciem.

Tymczasem Komisja wydając zaskarżoną decyzję orzekła w pkt 1 i pkt 2 decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy, tj. uchyliła decyzję reprywatyzacyjną w części i orzekła co do istoty sprawy, natomiast w pkt 3 orzekła na podstawie art. 29 ust. 4 ustawy, tj. stwierdziła wydanie decyzji Prezydenta z naruszeniem prawa. Komisja w jednej decyzji połączyła więc dwie wzajemnie wykluczające się formy rozstrzygnięcia. Stanowi to o rażącym naruszeniu wyżej wskazanych przepisów w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Zważyć należy, że działanie organu musi mieć konkretną podstawę prawną (normę kompetencyjną, określającą formy prawne, jakimi może posługiwać się organ administracji). Normy kompetencyjne powinny być interpretowane w sposób ścisły – literalny.

Zgodnie z ugruntowanymi poglądami orzecznictwa przepisy kompetencyjne podlegają ścisłej wykładni językowej (zob. wyrok TK z dnia 25 maja 1998 r., U 19/97, publ.: OTK z 1998 r. Nr 4, poz. 47, wyroki NSA: z dnia 3 lipca 2014 r., II OSK 281/14, i z dnia 10 maja 2011 r., II OSK 2301/10), a zwłaszcza na etapie odkodowywania z nich norm kompetencyjnych należy zrezygnować z metody wykładni celowościowej (zob. wyrok NSA z dnia 21 maja 1999 r., I SA/Lu 248/98, wyroki TK: z dnia 21 lutego 2005 r., U 3/04, publ.: OTK-A z 2005 r. Nr 2, poz. 16; i z dnia 6 marca 2002 r., P 7/00, publ.: OTK ZU z 2002 r. Nr 2, poz. 13), a nawet - idąc dalej - wykluczyć dopuszczalność stosowania jakiejkolwiek wykładni poza językową (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 26 stycznia 2005 r., IV SA/Wr 807/04, uchwała NSA z dnia 15 grudnia 2004 r., FPS 2/04, publ.: ONSiWSA z 2005 r. Nr 1, poz. 1, J. Trzciński, Glosa do uchwały SN z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. III ZP 12/01, "Rzeczpospolita" 2001, nr 12, s. 5, teza I).

Wskazać należy, że Komisja rozstrzygając sprawę, realizuje przysługującą jej kompetencję do załatwienia sprawy stanowiącej przedmiot postępowania administracyjnego. Komisja jako organ nadzoru o szerokich uprawnieniach orzeczniczych powołana została do usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych wydanych z naruszeniem prawa. Komisja rozstrzyga w formie decyzji administracyjnej, która jest aktem stosowania norm materialnych oraz procesowych. Uprawnienie organu do załatwienia sprawy w postępowaniu ma zatem charakter kompetencji do stosowania prawa. Kompetencje orzecznicze Komisji określa, m.in. przepis art. 29 ustawy, który normuje sposoby zakończenia postępowania rozpoznawczego. W przywołanym artykule ustawodawca ustanowił zamknięty katalog rozstrzygnięć, które mogą zapaść w tym postępowaniu.

Unormowanie sposobów zakończenia postępowania poprzez określenie zamkniętego katalogu rozstrzygnięć powoduje, że niedopuszczalne jest zakończenie tego postępowania poprzez wydanie decyzji innej niż jedna z określonych w wyżej wymienionym przepisie.

Poza tym wskazać należy, że Komisja w pkt 1 swojej decyzji uchyliła decyzję Prezydenta z [...] czerwca 2008 r. w zakresie udziału E. K. wraz z prawem odrębnej własności lokali enumeratywnie wymienionych w pkt 1 lit. a-g. Z kolei w pkt 2 zaskarżonej decyzji odmówiła ustanowienia prawa użytkowania wieczystego wraz z prawem odrębnej własności lokali wymienionych w pkt 1 lit. a-g decyzji. Zważyć jednakże trzeba, że decyzja z [...] czerwca 2008 r. nie rozstrzygała o odrębnej własności lokali lecz wyłącznie o prawie do gruntu.

Z przepisu art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy wynika, że Komisja uchyla decyzję reprywatyzacyjną w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, albo uchylając tę decyzję, umarza postępowanie w całości lub w części. Uchylenie decyzji oznacza natomiast jej eliminację z obrotu prawnego w całości lub części, a przez to zniesienie ukształtowanego nią określonego stosunku administracyjnoprawnego (w całości lub oznaczonym fragmencie). Podejmując tego rodzaju rozstrzygnięcie organ nie może zatem wyjść poza przedmiot, o którym w zakwestionowanej przez niego decyzji orzekano.

Nie ma przy tym znaczenia, że z odrębną własnością lokalu jest związane prawo do gruntu, skoro decyzje dekretowe nie orzekały, gdyż nie mogły orzekać, o odrębnej własności lokali. Również bez znaczenia pozostaje to, że obrót cywilnoprawny lokalami (a co za tym idzie także akcesoryjnym względem niego udziałami w prawie użytkowania wieczystego gruntu) miał miejsce po wydaniu decyzji reprywatyzacyjnej, skoro decyzja dekretowa nie orzekała o odrębnej własności lokali.

Wobec tego rozstrzygnięcie Komisji w pkt 2 decyzji także co do prawa odrębnej własności lokali nie mieści się w dyspozycji art. 7 dekretu. Oznacza to, że w tej części decyzja Komisji została wydana bez podstawy prawnej.

Należy także zauważyć, że na skutek zmiany decyzji z [...] czerwca 2008 r. decyzją z [...] kwietnia 2010 r., a następnie sprostowanej postanowieniem z [...] listopada 2011 r. na rzecz E. K. ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego do [...] części zabudowanej nieruchomości w udziale 4/8 części, czyli w połowie. Tymczasem Komisja uchyliła decyzję z [...] czerwca 2008 r. w zakresie udziału E. K. wynoszącego [...] części, a więc w innym, niż przysługiwał skarżącej. Wysokość tego udziału, jak wskazuje uzasadnienie decyzji, związana jest z prawem własności lokali (i związanych z nimi udziałami w prawie użytkowania wieczystego gruntu). Jednak własność lokali mieszkalnych wskazanych w decyzji skarżąca nabyła na skutek zniesienia współwłasności w 2013 r., a lokalu użytkowego w wyniku umowy kupna udziału w tym lokalu w 2014 r., a więc już po wydaniu decyzji z 2008 r. Wobec tego uchylenie decyzji w zakresie udziałów nie wynikających z kontrolowanej przez Komisję decyzji, a będących następstwem późniejszych czynności prawnych oraz związanych z nimi prawem własności lokali narusza rażąco także art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa.

Stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji czyni przedwczesnym odniesienie się przez Sąd do pozostałych zarzutów skarg.