Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2566/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1, art. 15 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1666
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - t.j.
article: art. 141 § 4, art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa Protokolant asystent sędziego Aleksandra Tokarczyk po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 699/21 w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 20 stycznia 2021 r. nr RdU-200-2/S/17 w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 lipca 2021r., sygn. akt IV SA/Wa 699/21 oddalił skargę P. K. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 20 stycznia 2021 r., nr RdU-200-2/S/17 w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 20 stycznia 2020 r. P. K. (obywatelka Kazachstanu, narodowości [...]) zwróciła się do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu) o udzielenie ochrony międzynarodowej w Rzeczypospolitej Polskiej. Jako powód ubiegania się o ochronę międzynarodową cudzoziemka wskazała, że w kraju pochodzenia była prześladowana przez brata, narkomana, który żądał od niej pieniędzy i groził śmiercią. Problemy zaczęły się od śmierci jej matki w 2018 r. Nikt w Kazachstanie nie chciał jej pomóc, gdyż uważano, że to tylko słowa i nie doszło do przestępstwa. W Polsce mieszka mąż strony, z którym jest bezpiecznie i z którym chce zamieszkać. Brat ma już za sobą wyrok za zabójstwo, za które odbył karę pozbawienia wolności (9 lat). Władze kraju pochodzenia zamknęły brata na 7 dni, by następnie go wypuścić. W kraju pochodzenia cudzoziemka nie ma gdzie żyć bez męża, dlatego nie widzi możliwości relokacji wewnętrznej. Do akt sprawy załączono kopię aktu małżeństwa zawartego zgodnie z prawem muzułmańskim w dniu 3 stycznia 2017 r. pomiędzy cudzoziemką a K. I.

Po rozpatrzeniu wniosku Szef Urzędu decyzją z dnia 25 maja 2020 r. nr DPU.420.136.2020 odmówił nadania jej statusu uchodźcy oraz udzielenia ochrony uzupełniającej. W ocenie Szefa Urzędu cudzoziemka nie spełnia przesłanek do uznania jej za osobę zagrożoną prześladowaniami ze względu na rasę, religię, narodowość, przynależność do określonej grupy społecznej czy przekonań politycznych, a ponadto nie występują przesłanki do udzielenia jej ochrony uzupełniającej, gdyż brak jest dowodów na wystąpienie rzeczywistego ryzyka doznania przez nią poważnej krzywdy w przypadku powrotu do kraju pochodzenia.

W wyniku rozpatrzenia odwołania cudzoziemki Rada do Spraw Uchodźców wskazaną na wstępie decyzją utrzymała w mocy decyzję Szefa Urzędu. W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nakazuje stwierdzić, iż w przypadku strony brak jakichkolwiek przesłanek, aby uznać, że istniało realne zagrożenie prześladowaniem z powodów wskazanych w ustawie. Wskazane przez cudzoziemkę przyczyny złożenia wniosku w żadnym elemencie nie korespondują z katalogiem przesłanek wskazanych w obowiązujących przepisach. Zdaniem organu przedstawione przez cudzoziemkę uzasadnienie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w żadnym wątku nie łączy się z realną obawą przed niebezpieczeństwem w postaci prześladowania, w rozumieniu przepisów ustawowych, którego ofiarą mogłaby stać się w przypadku powrotu do Kazachstanu. Biorąc pod uwagę całokształt sytuacji strony, nie ma zatem podstaw do udzielenia jej ochrony uzupełniającej. Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiła obiektywnie żadna z przesłanek odnosząca się do zjawiska prześladowania. Brak także podstaw do uznania, że któraś z form zagrożenia wyrządzenia poważnej krzywdy, z dużym prawdopodobieństwem mogłaby wystąpić po ewentualnym powrocie strony do kraju pochodzenia.

P. K. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości. Organowi zarzuciła naruszenie:

I. przepisów postępowania:

1) art. 15 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez ograniczenie się przez Radę tylko do pobieżnej kontroli decyzji organu pierwszej instancji,

2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 43 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1666 ze zm., dalej: ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niedokonanie przez Radę ustaleń dotyczących sytuacji w kraju pochodzenia, tj. sytuacji kobiet w Kazachstanie, które doświadczają przemocy ze strony członków rodziny, czy mogą liczyć na skuteczną pomoc ze strony władz państwowych, zgodnie z art. 43 pkt 1 ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony,

3) art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80, w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

II. przepisów prawa materialnego:

1) art. 13 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 4 pkt 1 i 6 w zw. z art. 18a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do nadania jej statusu uchodźcy,

2) art. 15 pkt 2 w zw. z art. 18a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do udzielenia jej ochrony uzupełniającej;

3) art. 16 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

W odpowiedzi na skargę Rada wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonym wyrokiem stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Wskazał, że organy administracji obu instancji w sposób wyczerpujący i rzetelny zebrał materiał dowodowy, a następnie dokonały prawidłowej jego oceny pod względem zastosowania norm prawa materialnego i przepisów postępowania. Wbrew zarzutom skargi, organy administracji prawidłowo orzekły, że brak jest podstaw prawnych do przyznania skarżącej ochrony międzynarodowej – statusu uchodźcy, jak również objęcia jej ochroną uzupełniającą. Ponadto Sąd podkreślił, że nadanie statusu uchodźcy nie następuje ze względu na warunki życia, sytuację osobistą cudzoziemca, ani stan przestrzegania praw człowieka w kraju pochodzenia, lecz z uwagi na istniejącą, uzasadnioną obawę prześladowania osoby ubiegającej się o status uchodźcy. Jedynym podłożem prześladowań może być: rasa, religia, narodowość, przynależność do określonej grupy społecznej czy też posiadane przekonania polityczne osoby wnioskującej o przyznanie ochrony. W ocenie Sądu z uzasadnień zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji wynika, że organy obu instancji dokładnie przeanalizowały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dotyczący skarżącej. Organy wzięły również pod uwagę wszystkie okoliczności wskazywane przez skarżącą. W trakcie postępowania nie wskazano natomiast na indywidualne, przewidziane ustawą powody do objęcia strony ochroną. W przedmiotowej sprawie skarżąca nie wykazała, jak również nie uprawdopodobniła okoliczności, które można było uznać za indywidualne prześladowanie ze strony władz lub innych podmiotów, lub które uzasadniałyby obawę przed takimi prześladowaniami w przyszłości.

W dalszej części wyroku Sąd przywołał treść zeznań cudzoziemki i przypomniał, że jako przyczynę ubiegania się o ochronę międzynarodową podała obawę przed przemocą stosowaną wobec niej przez brata, który chce od niej pieniędzy i grozi jej śmiercią. Skarżąca oświadczyła, że w Polsce mieszka mąż, który otrzymał ochronę międzynarodową. Obecny przyjazd jest kolejną obecnością w Polsce, wcześniej wielokrotnie próbowała przekroczyć granicę. Kazano jej wyrobić wizę pracowniczą, mąż znalazł jej pracę w Polsce, jednakże odmówiono jej wizy. W kraju pochodzenia pozostała matka skarżącej oraz jej trzech braci. Podczas przesłuchania przeprowadzonego 5 lutego 2020 r. strona zeznała, że po śmierci matki brat wymuszał, aby dawała mu pieniądze na narkotyki. Gdy posunął się do agresji fizycznej, pobił ją, aplikantka wezwała policję i zatrzymano go na 7 dni. Po powrocie do domu zaczął grozić skarżącej śmiercią, w związku z czym opuściła ona dom rodzinny i zamieszkała w pobliskiej wsi. Wynajęła tam pokój i znalazła pracę na miejscowym targu. Cudzoziemka spędziła tam pół roku i w kwietniu 2019 r. postanowiła przyjechać do męża do Polski. Sąd pierwszej instancji wskazał, że Szef Urzędu 30 stycznia 2020 r. poddał skarżącą badaniu psychologicznemu. Zakończyło się ono wydaniem opinii identyfikującej ją jako osobę niewymagającą szczególnego traktowania w postępowaniu o udzielenie ochrony międzynarodowej. U badanej nie zaobserwowano symptomów natury psychicznej, mogących negatywnie wpływać na jej codzienne funkcjonowanie.

Biorąc pod uwagę zaistniałe w sprawie okoliczności, zdaniem Sądu pierwszej instancji rację ma organ, że twierdzenia strony, jakoby przyczyną opuszczenia przez nią kraju pochodzenia była obawa o życie i zdrowie z prześladowań ze strony brata, nie tylko nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, ale też nie można uznać ich za spójne i logiczne, a tym samym – za udowodnione czy chociażby uprawdopodobnione. Przytoczone przez cudzoziemkę okoliczności nie uprawdopodabniają występowania uzasadnionych obaw przed indywidualnymi prześladowaniami z przyczyn określonych w Konwencji Genewskiej czy w ustawie o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Jak słusznie wskazał organ, przede wszystkim są to sprawy o charakterze kryminalnym, niemające żadnego związku z ww. przesłankami ustawowymi dotyczącymi indywidualnego prześladowania. Zdarzenia takie powinny być zgłoszone i ścigane na drodze postępowań wewnątrz kraju pochodzenia. Sąd podzielił stanowisko organu, że okoliczności wskazywane przez stronę, jak również fakt swobodnego wyjazdu z kraju pochodzenia na podstawie paszportu wyrobionego bez żadnych problemów, wskazują na planowany charakter opuszczenia kraju pochodzenia, nie zaś ucieczkę przed prześladowaniem. Bardziej prawdopodobnym, głównym powodem opuszczenia kraju przez stronę (także przez nią wskazywanym) jest chęć podjęcia pracy w Polsce oraz połączenia się z mężem tam mieszkającym. Jednakże okoliczności te również nie mają związku z procedurą udzielenia ochrony międzynarodowej, ani też nie mają wpływu na spełnienie przesłanek do otrzymania takiej ochrony.

Wbrew twierdzeniom strony, w ocenie Sądu pierwszej instancji, organy przeanalizowały sytuację panującą w kraju pochodzenia oraz możliwość uzyskania tam ochrony. W decyzjach odwołano się do ustaleń w tym zakresie, a treść zaskarżonej decyzji wskazuje również na to, że sprawa została przez organ drugiej instancji rozpoznana ponownie, w szczególności odniesiono się do argumentów strony zawartych w odwołaniu, w tym dotyczących sytuacji kobiet i możliwości uzyskania przez nie ochrony w kraju pochodzenia.

Sąd zgodził się z organem, że skoro brat cudzoziemki był karany za przestępstwa pospolite oraz zabójstwo, to obawa przed doznaniem krzywdy mogła być uzasadniona. Jednakże równocześnie uzasadnionym jest założenie, że skoro władze są w stanie skutecznie ścigać sprawców przestępstw kryminalnych i ich ukarać, to także przypadek ewentualnego zagrożenia osobistego cudzoziemki mógłby zostać poddany efektywnej reakcji ze strony odpowiedzialnych służb.

W odniesieniu do zarzutów skargi dotyczących pominięcia przez organ okoliczności wskazywanych przez stronę, w szczególności jej zeznań, w których skarżąca oświadczyła, że bezskutecznie zwracała się o pomoc do władz państwa pochodzenia, Sąd pierwszej instancji zauważył, że rzeczywiście organ drugiej instancji w swojej decyzji nie przytoczył dokładnej treści oświadczenia strony w tym zakresie składanego w dniu 5 lutego 2020 r. Ten fakt nie oznacza jednak, że takie zeznanie nie było wzięte pod uwagę w przedmiotowym postępowaniu. Brak wskazanego przez stronę cytatu może wynikać z przyjęcia innego sposobu przedstawienia stanu sprawy niż organ pierwszej instancji. Sąd zauważył także, że organ pierwszej instancji w swojej decyzji szczegółowo zacytował poszczególne oświadczenia strony, wraz z uwzględnieniem jej pierwszych wyjaśnień o tym, że nie korzystała z żadnej pomocy, jak również późniejsze – przywołane w skardze.

Kluczowym dla Sądu pierwszej instancji było to, że na te same okoliczności strona powoływała się w pierwszym wniosku, jednakże następnie (pomimo tych obaw) powróciła do kraju pochodzenia w 2018 r. i tam mieszkała. Istotnym w sprawie jest podnoszony przez organ fakt, że cudzoziemka znajdowała się poza zainteresowaniem służb, nie była karana karą pozbawienia wolności, ścigana, ani poszukiwana, otrzymała paszport zagraniczny i przekroczyła kilkukrotnie granicę kraju pochodzenia bez żadnych problemów.

Podsumowując, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca nie jest zagrożona ani pozbawiona pomocy w kraju pochodzenia, przez co nie spełnia przesłanek do nadania jej statusu uchodźcy ani ochrony uzupełniającej. W odniesieniu do zarzutów naruszenia przepisów postępowania Sąd wskazał, że wbrew stanowisku skarżącej orzekające w niniejszej sprawie organy dołożyły wszelkich starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz przeanalizowały wnikliwie sprawę we wszelkich jej aspektach. Oceniając wniosek zebrano i przeanalizowano aktualne informacje dotyczące m.in. sytuacji bezpieczeństwa i praw człowieka w kraju pochodzenia skarżącej.

P. K. wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Sądowi pierwszej instancji zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 i § 2 w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) poprzez nie poddanie gruntownej analizie wszystkich aspektów niniejszej sprawy, w których są wątpliwości, i w których ustalenia organu są odmienne od wniosków i twierdzeń skarżącej, bądź zostały pominięte przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji, nie przeanalizowanie przez Sąd w sposób szczegółowy wszystkich zarzutów zamieszczonych w skardze i argumentacji powołanej celem ich uzasadnienia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uznaniem, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom określonym w przepisach prawa i oddaleniem skargi,

2. art. 15 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że Rada uczyniła zadość ww. przepisom postępowania, w sytuacji, gdy ograniczyła się tylko do pobieżnej kontroli decyzji organu pierwszej instancji, bez samodzielnego ponownego rozpoznania sprawy "od nowa", w tym bez odniesienia się w sposób wszechstronny do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz bez rozpatrzenia podnoszonych przez skarżącą zarzutów i argumentacji w odwołaniu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uznaniem, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom określonym w przepisach prawa i oddaleniem skargi,

3. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 43 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że Rada uczyniła zadość ww. przepisom postępowania, w sytuacji, gdy organ nie rozważył w należyty sposób informacji dotyczących sytuacji w kraju pochodzenia, tj. sytuacji kobiet w Kazachstanie, które doświadczają przemocy ze strony członków rodziny, czy mogą liczyć na skuteczną pomoc ze strony władz państwowych; zgodnie z art. 43 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony organ powinien był poczynić ustalenia nie jakiekolwiek, ale z odniesieniem do stanu faktycznego sprawy; za uczynienie zadość temu obowiązkowi nie można uznać lakonicznych stwierdzeń dokonanych przez organ, bez wskazania nawet ich źródła, tym bardziej, że aktualne informacje (przywołane w uzasadnieniu zarzutów skargi) nie pozostają w zgodzie z twierdzeniami prezentowanymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wynika z nich bowiem jednoznacznie, że brak jest w kraju pochodzenia skarżącej skutecznych form pomocy dla kobiet dotkniętych przemocą domową, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uznaniem, że skarżąca, pomimo tego, że jej obawy przed doświadczaniem poważnej krzywdy w postaci przemocy domowej, są uzasadnione, może uzyskać ochronę w kraju pochodzenia ze strony właściwych organów, i oddaleniem skargi,

4. art. 80, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że Rada uczyniła zadość ww. przepisom postępowania, w sytuacji gdy organ drugiej instancji nie dokonał wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny, w tym:

a) nie wziął pod uwagę na etapie wnioskowania zeznań skarżącej (niekwestionowanych), że skarżąca zgłosiła doświadczenie przemocy ze strony brata miejscowym przedstawicielom władzy, w reakcji na co całkowicie zignorowano problem, co ma istotne znaczenie w kontekście art. 16 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony;

b) nie dokonał wszechstronnej analizy sytuacji akarżącej w kontekście przesłanek z art. 13 i art. 15 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, co skutkowało dokonaniem stwierdzenia, że problemy jakich doświadczyła w kraju pochodzenia należy traktować wyłącznie w kategoriach czynu kryminalnego i problemów osobistych; zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 237/07: "W świetle definicji prześladowania zawartej w dyrektywie nie ulega wątpliwości, że gwałt, bicie i znęcanie się stanowią prześladowanie w rozumieniu Konwencji. (...)Powyższy zakaz zawiera również Powszechna Deklaracja Praw Człowieka przyjęta i proklamowana przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w dniu 10 grudnia 1948 r. (art. 5). Każdy człowiek ma bowiem prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa swojej osoby (art. 3 Deklaracji). Każdy człowiek jest zarazem uprawniony do korzystania z wszystkich praw i wolności wyłożonych w Deklaracji, bez względu na różnice rasy, koloru skóry, płci, języka, religii, poglądów politycznych lub innych przekonań, narodowości, pochodzenia społecznego, majątku, urodzenia lub jakiekolwiek inne różnice (art. 2). Gwałt i przemoc domowa świadczą zatem o naruszeniu prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego oraz kwalifikują się jako poniżające traktowanie";

c) dokonał stwierdzenia, że skoro skarżąca wyjechała na podstawie paszportu zagranicznego, czy też podejmowała wielokrotnie próby wjazdu, czy wjazdu poprzez wyrobienie wizy, świadczy to o braku prześladowania, czy doznania poważnej krzywdy; w stanie faktycznym niniejszej sprawy, gdzie organy uznały za wiarygodne zeznania skarżącej, a skarżąca po powrocie do kraju pochodzenia ponownie doświadczała przemocy, organy miejscowe nie były w stanie zapewnić jej realnej i skutecznej ochrony, jej brat ze strony, którego doświadczała przemocy, był człowiekiem nieobliczalnym, nieprzewidywalnym, zgodnym z zasadami doświadczenia życiowego jest, że skarżąca podejmowała próby opuszczenia kraju pochodzenia we wszelki możliwy sposób, gdyż robiła to, aby chronić siebie i nie powinno to działać przy rozpoznaniu sprawy na jej niekorzyść; bez znaczenia w świetle stanu faktycznego sprawy jest okoliczność, że skarżąca opuściła kraj pochodzenia na podstawie paszportu zagranicznego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało oddaleniem skargi przez Sąd pierwszej instancji.

II. naruszenie prawa materialnego:

1) art. 13 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 4 pkt 1 i 6 w zw. z art. 18a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do nadania jej statusu uchodźcy; "Problem, czy kobiety w (...) tworzą szczególną grupę społeczną można zaś rozstrzygnąć stosując kryteria pomocnicze zawarte w dyrektywie kwalifikacyjnej oraz orzeczeniu Shah and Islam. Nakazują one zbadać, czy w danym państwie władze zezwalają na prześladowania. Istotne jest ustalenie, czy strona żyła w społeczeństwie, w którym sankcjonuje się gorsze traktowanie kobiet niż mężczyzn, zarówno przez władze publiczne, jak i członków społeczeństwa, włączając w to członków rodzin. W takich okolicznościach, nawet jeśli pobudki podmiotu dopuszczającego się prześladowań podyktowane są względami osobistymi, możliwe jest przyjęcie spełnienia przesłanki prześladowania z powodu przynależności do grupy społecznej, bowiem sprawca prześladowań wie, że jego czyn pozostanie bezkarny. (...): (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2008 r., sygn. II OSK 237/07), a tego rodzaju rozważań zabrakło przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia; niezwrócenie uwagi przez Sąd, że skarżąca doświadczyła w kraju pochodzenia aktów prześladowania i zachodzą uzasadnione podstawy, aby twierdzić, że w razie powrotu działania te będą kontynuowane wobec skarżącej, co ma istotne znaczenie w kontekście art. 18a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.,

2) art. 15 pkt 2 w zw. z art. 18a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do udzielenia jej ochrony uzupełniającej; niezwrócenie uwagi przez Sąd, że skarżąca doświadczyła w kraju pochodzenia poważnej krzywdy i zachodzą uzasadnione podstawy, aby twierdzić, że w razie powrotu działania te będą kontynuowane wobec skarżącej, co ma istotne znaczenie w kontekście art. 18a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony,

3) art. 16 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez uznanie, że w stanie faktycznym sprawy, nie zachodzą podstawy do udzielenia ochrony międzynarodowej, gdyż podmioty, o których mowa w art. 16 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony nie dopuściły się względem skarżącej prześladowania, jak również poważnej krzywdy, a opisane wydarzenia powinny być kwalifikowane wyłącznie jako problemy osobiste/o podłożu kryminalnym, które powinny być rozstrzygnięte na mocy przepisów prawa krajowego, co jest wynikiem nieprawidłowo zajętego stanowiska przez Sąd pierwszej instancji, że organy przed dokonaniem ww. stwierdzenia, nie dokonały należytych ustaleń, czy w kraju pochodzenia ochrona przed prześladowaniem lub ryzykiem doznania poważnej krzywdy jest zapewniona, z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji skarżącej; jak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 237/07: "Dokonana przez Sąd wykładnia art. 1A pkt 2 Konwencji genewskiej jest ponadto wadliwa także z innych względów. Nie jest trafne stanowisko organów, zaakceptowane w zaskarżonym wyroku, że wnioskodawca zawsze powinien wykazać, że w kraju pochodzenia wyczerpał wszystkie dostępne środki ochrony. (...) Istotne jest ustalenie, czy skarżąca otrzymałaby pomoc państwa, gdyby się o nią zwróciła. Niezdolność do objęcia strony ochroną w państwie pochodzenia nie musi też wynikać z osobistych doświadczeń wnioskodawcy. Aktualne informacje potwierdzają, że nie ma w kraju pochodzenia skarżącej dostępu do skutecznych form pomocy dla kobiet dotkniętych przemocą domową,

Wskazując na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie w całości decyzji Rady, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a ponadto o zasądzenie na rzecz skarżącej od organu kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rada wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania koncentrują się wokół twierdzenia autora skargi kasacyjnej, że organy administracji wadliwie ustaliły stan faktyczny, w szczególności co do sytuacji kobiet, które doświadczają przemocy ze strony członków rodziny i możliwości uzyskania skutecznej pomocy ze strony władz w Kazachstanie. Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić.

Przypomnieć należy, że w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej organy administracji mają wprawdzie obowiązek, jak w każdym postępowaniu, działać w zgodzie z zasadą prawdy obiektywnej, która związana jest z koniecznością należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, jednakże obowiązek ten ulega pewnym modyfikacjom. Zgodnie bowiem z treścią art. 41 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony to wnioskodawca jest obowiązany przedstawić informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności dotyczące jego wieku, pochodzenia, tożsamości, obywatelstwa, krewnych, kraju i miejsc poprzedniego pobytu, wcześniejszych wniosków, trasy podróży oraz powodów złożenia wniosku. A zatem organ administracji przy ustaleniu spełnienia przesłanek do udzielenia ochrony międzynarodowej może, a nawet powinien ograniczyć się do wyjaśnienia i oceny okoliczności wskazanych przez cudzoziemca jako te, w których upatruje on powodów swojego (lub swojej rodziny) prześladowania.

W niniejszej sprawie skarżąca przyczyn grożącego jej niebezpieczeństwa i prześladowania upatrywała w przemocy, której doświadczała ze strony brata. Podczas przesłuchania statusowego podała, że brat jest narkomanem, po śmierci matki żądał od niej pieniędzy, a odmowa powodowała z jego strony przemoc. Z jej zeznań wynika także, że zwróciła się do organów ścigania o pomoc i ochronę po tym, jak została pobita i w konsekwencji zatrzymano brata na 7 dni. Po tym czasie wypuszczono go a ona sama wyprowadziła się z ich wspólnego miejsca zamieszkania. Sąd pierwszej instancji, za organami administracji uznał, że biorąc pod uwagę, iż brat cudzoziemki był recydywistą, to z obiektywnego punktu widzenia mogła ona czuć się zagrożona przemocą z jego strony. Nie można jednak odmówić ocenie Sądu pierwszej instancji trafności co do tego, że prawidłowo organy administracji uznały, iż okoliczności te nie stanowią podstawy przyznania skarżącej statusu uchodźcy. Ta forma ochrony, jak wskazuje art. 13 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, może być przyznana wówczas, gdy cudzoziemiec na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju. A zatem dla stwierdzenia zaistnienia przesłanek do udzielenia statusu uchodźcy niezbędne jest co najmniej uprawdopodobnienie, że wnioskodawca: 1. należy do kręgu podmiotów wymienionych w tym przepisie ("grup wrażliwych"), 2. istnieje po jego stronie obawa przed prześladowaniem, 3. obawa ma uzasadniony charakter, 3. nie może lub nie chce korzystać z ochrony w kraju pochodzenia. Przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie, a zatem stwierdzenie, że chociaż jedna z nich nie zaistniała, uzasadnia odmowę udzielenia wnioskowanej ochrony. Organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji dokonały analizy zeznań skarżącej jako podstawowego dowodu w sprawie i prawidłowo stwierdziły, że podane przez nią okoliczności nie wyczerpują ww. przesłanek. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organy administracji uznały za uprawdopodobnione deklaracje cudzoziemki dotyczące problemów, jakich doznała ze strony brata podczas pobytu w Kazachstanie. Nie można jednak odmówić trafności dokonanej oceny, że okoliczności sprawy nie wskazują, aby przypadki stosowanej przemocy miały związek z prześladowaniem w rozumieniu art. 13 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Nie negując obaw wnioskodawczyni co do aktów przemocy względem niej, należy stwierdzić, że akty te mają charakter kryminalny, a takie winny być zwalczane przez prawo w kraju pochodzenia. Skarżąca kasacyjnie – jak się zdaje – zarzutami naruszenia przepisów postępowania próbuje dowieść, że organy administracji nie wyjaśniły w należyty sposób, czy system prawny w Kazachstanie chroni kobiety doświadczające przemocy. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje, a skarżąca okoliczności te dostrzega cytując fragmenty tego uzasadnienia, że takie ustalenia zostały przez organ administracji poczynione, nawet jeśli w aktach sprawy brak jest odrębnego dokumentu – Informacji o Kraju Pochodzenia, który szczegółowo opisywałby tę kwestie. Organ wskazał wszak, iż znany mu jest problem używania przemocy wobec kobiet w Kazachstanie i przyznał istotność tego zjawiska w ujęciu społecznym. Stwierdził jednak, że wnioskodawczyni powinna poszukiwać ochrony przed takim postępowaniem w kraju pochodzenia. Takiemu twierdzeniu trudno zaprzeczyć, biorąc pod uwagę, że cudzoziemka przyznała, iż zgłosiła fakt pobicia przez brata i na skutek interwencji został on zatrzymany na 7 dni. Jedynie niepodjęcie takich działań i to z przyczyn związanych z tym, iż ofiarą przemocy jest kobieta, mogłoby uzasadniać przyjęcie stanowiska, że kwestia ta nie została należycie wyjaśniona. Wprawdzie po tym czasie brat został wypuszczony, jednakże cudzoziemka nie wskazywała, aby po zwolnieniu go domagała się dalszej ochrony przed agresją z jego strony. Podała wprawdzie, że po tym, jak brat zagroził jej, że "utnie jej głowę", posterunkowy, do którego się udała, nie przyjął zawiadomienia twierdząc, że "nic się nie stało", to jednak sama odstąpiła od zgłoszenia popełnienia przestępstwa gróźb karalnych. Biorąc pod uwagę, że wcześniejsze zgłoszenie było skuteczne, należało uznać, że cudzoziemka zrezygnowała z dochodzenia swoich praw w kraju pochodzenia. Trzeba dodać, że przesłanką do udzielenia statusu uchodźcy nie jest sytuacja, w której strona aplikująca nie chce korzystać z ochrony w kraju pochodzenia a priori. Warunkiem niezbędnym jest wszak, aby ta "niechęć" była usprawiedliwiona obiektywnymi przeszkodami, mającymi dodatkowo związek z prześladowaniem w rozumieniu Konwencji oraz ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

W tej sytuacji słusznie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie można organom administracji skutecznie postawić zarzutu naruszenia przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 43 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Stan faktyczny w zakresie niezbędnym do wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie został prawidłowo wyjaśniony, w tym również co do możliwości uzyskania pomocy od władz Kazachstanu przez kobiety dotknięte przemocą ze strony członków rodziny.

Wobec powyższego zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące ww. ocenę nie zasługują na uwzględnienie.

Jako nieuzasadniony należało także ocenić zarzut naruszenia art. 15 k.p.a. wskazany jako pozostający w związku ze stosownymi przepisami p.p.s.a. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności wyrażoną w ww. przepisie organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpatrzyć i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. Zasada ta oznacza, że każda sprawa powinna być rozpoznana i rozstrzygnięta dwukrotnie. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji pozwala stwierdzić, iż Rada nie naruszyła tego przepisu w stopniu uzasadniającym konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wprawdzie w piśmie z dnia 14 września 2020 r. cudzoziemka (reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika) oprócz uzasadnienia zarzutów odwołania zawarła wniosek dowodowy o uzupełnienie materiału dowodowego o Informacje z Kraju Pochodzenia w zakresie sytuacji kobiet dotkniętych przemocą ze strony członków rodziny i możliwości skutecznej pomocy ze strony władz państwowych, a organ odwoławczy wprost nie odniósł się do tego wniosku, jednakże w świetle wskazanych wyżej okoliczności tę wadę należało ocenić jako niemającą istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Organ uznał wszak, że posiada wiedzę (z pewnością z innych spraw) co do sytuacji kobiet w Kazachstanie i ocenił sytuację skarżącej przez pryzmat tej właśnie sytuacji. Należy jednak podkreślić, że to nie sytuacja w kraju pochodzenia stanowi podstawę do udzielenia ochrony międzynarodowej, lecz indywidualna sytuacja cudzoziemca wpisana w tę sytuację. A zatem skoro cudzoziemka nie podała takich okoliczności, które wskazywałyby na jej indywidulane prześladowanie z przyczyn konwencyjnych, to organ zwolniony był z przeprowadzenia szczegółowego postępowania wyjaśniającego dotyczącego ogólnej sytuacji kobiet w Kazachstanie.

Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest jednolity pogląd, że zarzut naruszenia tego przepisu można skutecznie podnieść wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek jakimi kierował się sąd wydając zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, bądź też, gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Taka sytuacja nie zaistniała w niniejszej sprawie. Nawet jeśli uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji nie jest w jakiejś części szczegółowe, to niewątpliwe pozwala na zidentyfikowanie przesłanek, którymi kierował się Sąd oceniając zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa. Co więcej, jak zostało wyżej wskazane, ocenie tej nie można zarzucić nieprawidłowości.

Konkludując należało uznać, że zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługują na uwzględnienie.

Skoro skarżąca kasacyjnie nie zakwestionowała skutecznie poczynionych przez organy administracji ustaleń faktycznych, to niezasadne są również zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.

Ustalony niewadliwie stan faktyczny jednoznacznie wskazuje, że cudzoziemka nie spełnia przesłanek uzasadniających przyznanie statusu uchodźcy. Nie istnieje bowiem po jej stronie uzasadniona obawa przed prześladowaniem w rozumieniu art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Co więcej, w ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę, o ile nie można zakwestionować oceny Sądu pierwszej instancji co do obiektywnej obawy przed doznaniem przemocy ze strony brata, o tyle należy podać w wątpliwość element subiektywny tej obawy. Nie uszło wszak uwadze Sądu, że rozpoznawany w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jest kolejnym wnioskiem skarżącej w tym przedmiocie. W poprzednim – z dnia 21 grudnia 2016 r., który został rozpoznany decyzjami negatywnymi z dnia 15 lutego 2017 r. (Szef Urzędu) i z dnia 20 czerwca 2018 r. (Rada), cudzoziemka również powoływała się na przemoc ze strony brata, z tym, że wówczas miało to być związane z jej – zdaniem brata – nieobyczajnym postępowaniem (w związku z nawiązaniem relacji z żonatym mężczyzną). Te okoliczności były przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 17 stycznia 2017 r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 2462/18 oddalił skargę. Skarżąca wróciła wówczas do Kazachstanu – jak twierdziła w celu opieki nad chorą matką, a brat jej "wybaczył". Gdy po 3 miesiącach od śmierci matki powtórzyło się agresywne zachowanie brata w stosunku do niej – pomimo iż w Polsce zamieszkiwał jej mąż, z którym zawarła związek małżeński w obrządku muzułmańskim, to nie wyjechała do Polski, ale przeprowadziła się do innej miejscowości w Kazachstanie. Tymczasem naturalną reakcją samotnej kobiety obawiającej się doznania szkody i przemocy ze strony brata powinno być poszukiwanie pomocy i ochrony ze strony męża. Z jej zeznań nie wynika też, aby brat ją poszukiwał czy w jakikolwiek sposób nachodził. W tej sytuacji Sąd ocenił twierdzenia skarżącej dotyczące obaw przed prześladowaniem jako gołosłowne, nieznajdujące logicznego poparcia w przedstawionych przez nią okolicznościach i przyczynach opuszczenia kraju pochodzenia.

Tym samym prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że w sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony obligujące organy do udzielenia cudzoziemce statusu uchodźcy.

Podobnie należało ocenić zarzut naruszenia art. 15 pkt 2 w zw. z art. 18a ww. ustawy. Zgodnie z treścią tego przepisu cudzoziemcowi, który nie spełnia warunków do nadania statusu uchodźcy, udziela się ochrony uzupełniającej, w przypadku, gdy powrót do kraju pochodzenia może narazić go na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez: tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie. Jednocześnie żadne z tych pojęć nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę. Przyjmuje się powszechnie, że definicji "tortur" należy poszukiwać w Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 10 grudnia 1984 r., w której wskazuje się, że przez "tortury" należy rozumieć działanie, którym jakiejkolwiek osobie umyślnie zadaje się ostry ból lub cierpienie, fizyczne bądź psychiczne, w celu uzyskania od niej lub od osoby trzeciej informacji lub wyznania, w celu ukarania jej za czyn popełniony przez nią lub osobę trzecią albo o którego dokonanie jest ona podejrzana, a także w celu zastraszenia lub wywarcia nacisku na nią lub trzecią osobę albo w jakimkolwiek innym celu wynikającym z wszelkiej formy dyskryminacji, gdy taki ból lub cierpienie powodowane są przez funkcjonariusza państwowego lub inną osobę występującą w charakterze urzędowym lub z ich polecenia albo za wyraźną lub milczącą zgodą.

Z pewnością skarżąca kasacyjnie nie jest narażona na takie działanie.

Wbrew jej twierdzeniom przedstawione przez nią zdarzenia nie przemawiają za tym, aby miała być narażona na nieludzkie lub poniżające traktowanie w rozumieniu art. 15 pkt 2 ustawy. Komentatorzy ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony wskazują, iż poniżające traktowanie polega na takim wkroczeniu w sferę integralności fizycznej lub psychicznej człowieka, które wywołuje u ofiary poczucie strachu stresu i podporzadkowania zdolne do jej upokorzenia (J. Chlebny [red.], Prawo o cudzoziemcach. Komentarz, Warszawa 2020, str. 956 i n.) Wskazuje się tamże również, iż w podobny sposób przepis ten jest interpretowany przez sądy administracyjne. W wyroku z dnia 20 stycznia 2010 r. sygn. akt II OSK 27/09 (dostępny w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził wszak, że Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje traktowanie za poniżające jedynie wówczas, gdy miało ono na celu wywołanie w ofierze uczucia strachu lub udręczenia.

W świetle powyższego należało uznać, że skarżąca kasacyjna nie jest narażona na tego rodzaju działania. Przede wszystkim Sąd nie podziela stanowiska autora skargi kasacyjnej, że przemoc, którego doświadczyła skarżąca jako bezbronna kobieta bez możliwości ochrony i znalezienia schronienia, należy zakwalifikować jako doznanie poważnej krzywdy poprzez nieludzkie i poniżające traktowanie. Nie negując, że cudzoziemka doznała krzywdy w związku z agresją brata, nie można takiego zachowania uznać, per se, jako wypełniające przesłanki do udzielenia ochrony uzupełniającej w rozumieniu art. 15 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

Uznając zatem, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, skargę tę należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.