Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1527/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 b) i c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 57 ust. 1 pkt 4 i 9 w zw.z art. 53 ust. 1 pkt 6 oraz art. 62 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 234 poz 1694
law: Ustawa z dnia z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach - tekst jednolity
article: art. 7 , art. 77 par. 1, art. 78
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant: starszy specjalista - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2011r. sprawy ze skargi S.R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] kwietnia 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

1. W dniu 22 listopada 2010 r. S.U. (dalej – Cudzoziemiec, Skarżący) wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony uzasadniając go pozostawieniem w związku małżeńskim z obywatelką polską B.R. (z domu R.).

2. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2011 r. odmówił Cudzoziemcowi wydania pozytywnej decyzji stwierdzając, iż małżeństwo zostało zawarte w celu obejścia przepisów ustawy o cudzoziemcach, a pobyt na terytorium Polski jest nielegalny. Za podstawę rozstrzygnięcia uznano treść art. 57 ust 1 pkt 4 i 9 w zw. z art. 53 ust 1 pkt 6 oraz art. 62 ust 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o Cudzoziemcach (Dz. U. z 2006 r. Nr 234, poz. 1694 ze zm.) w zw. z art. 104 § 1 k.p.a.

3. S.U. złożył odwołanie od powyższej decyzji w którym podjął próbę podważenia prawdziwości zeznań świadków w sprawie i wyjaśnił, że od marca 2011 r. zamieszkują z żoną w m. D. Cudzoziemiec zarzucił także organowi I instancji naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.

4. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy powołując się na treść art. 57 ust 1 pkt 4 w zw. art. 53 ust 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 127 § 2 i 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

4.1. W motywach wskazał, że stosownie do treści art. 53 ust 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udziela się cudzoziemcowi, który jest małżonkiem obywatela polskiego, jeżeli okoliczność, która jest podstawą ubiegania się o to zezwolenie uzasadnia jego zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Zgodnie zaś z art. 57 ust 1 pkt 4 tejże ustawy cudzoziemcowi odmawia się udzielenia zezwolenia na zamieszkiwanie na czas oznaczony, jeżeli podstawą ubiegania się o zezwolenie jest zawarcie związku małżeńskiego z obywatelem polskim lub cudzoziemcem zamieszkującym na terytorium Polski, o którym mowa w art. 54, a związek małżeński został zawarty w celu obejścia przepisów o udzieleniu zezwolenia na zamieszkiwanie na czas oznaczony.

4.2. Zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy, organ prowadzący postępowanie o udzielenie zezwolenia na zamieszkiwanie na czas oznaczony cudzoziemcowi będącemu małżonkiem obywatela polskiego lub małżonkiem cudzoziemca zamieszkującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 54, ustala, czy związek małżeński nie został zawarty w celu obejścia przez cudzoziemca przepisów o udzielaniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że:

1) jedno z małżonków przyjęło korzyść majątkową w zamian za wyrażenie zgody na zawarcie małżeństwa, o ile nie wynika to ze zwyczaju ugruntowanego w danym państwie lub grupie społecznej;

2) małżonkowie nie wypełniają prawnych obowiązków wynikających z zawarcia małżeństwa;

3) małżonkowie nie zamieszkują wspólnie;

4) małżonkowie nie spotkali się nigdy przed zawarciem małżeństwa;

5) małżonkowie nie mówią językiem zrozumiałym dla obojga;

6) małżonkowie nie są zgodni co do dotyczących ich danych osobowych i innych istotnych okoliczności, które ich dotyczą;

7) jedno z małżonków lub oboje małżonkowie w przeszłości zawierali już małżeństwa dla pozoru.

Jak stanowi art. 57 ust 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach, cudzoziemcowi odmawia się udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, jeżeli przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nielegalnie.

W myśl art. 57 ust 3 pkt 1 ustawy, nie można odmówić udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony cudzoziemcowi małżonkowi obywatela polskiego lub osoby posiadającej zezwolenie na osiedlenie się lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego WE na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli wyłączną podstawą odmowy byłaby którakolwiek z przyczyn, o których mowa w ust 1 pkt 3 i 7-9.

4.3. Zdaniem Organu S.U. w dniu 16 października 2010 r. zawarł związek małżeński z obywatelką polską w celu obejścia przepisów prawa. Jak wynika bowiem z akt sprawy, Cudzoziemiec przyjechał do Polski w kwietniu 2007 r. w celu odbywania studiów, lecz z uwagi na barierę językową zrezygnował z nich. Następnie podjął naukę w placówce oświatowej F. Spółce z o.o., której także nie ukończył. Skarżący z uwagi na odbywanie studiów i nauki posiadał zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, a termin ważności ostatniego upłynął w dniu 23 listopada 2010 r.

W trakcie niniejszego postępowania, w dniu 15 grudnia 2010 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w deklarowanym miejscu zamieszkania małżonków tj. przy [...] w W. i stwierdzono, że w lokalu tym znajduje się niewiele rzeczy należących do żony.

Z wyjaśnień małżonków wynika, że B.R. bywa w lokalu sporadycznie, a na co dzień zamieszkuje z matką m. D. ul. K.

W dniu 3 lutego 2011 r. funkcjonariusze Straży Granicznej przeprowadzili wywiad środowiskowy przy ul. W. w W., gdzie de facto S.U. zamieszkuje ze współlokatorami. W lokalu tym nie było żadnych rzeczy obywatelki polskiej. Z wywiadu wynika, że żona cudzoziemca odwiedza go 2-3 razy w tygodniu i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego.

W trakcie postępowania została przesłuchana matka obywatelki polskiej, która zeznała, że córka zamieszkuje wraz z nią, natomiast małżonek przebywa w W. K. R. zeznała, że nie była na ślubie córki, gdyż nie wiedziała o nim oraz, że córka obawiała się jej reakcji na związek z Cudzoziemcem, gdyż była przeciwna temu związkowi. Matka nie ma informacji na temat poznania się małżonków i nie widuje w chwili obecnej męża córki, oraz że córka nie poznała rodziny męża.

Organ wskazał, że przesłuchano dwóch świadków, znajomych Cudzoziemca. Jeden ze świadków zeznał, że do stycznia 2011 r. S.U. zamieszkiwał w Z., gdzie czasami odwiedzała go obywatelka polska. Świadek wyjaśnił, iż małżonkom zależało na szybkim zawarciu związku małżeńskiego, gdyż Cudzoziemcowi kończył się legalny pobyt na terytorium Polski. Świadek uczestniczył w ceremonii zawarcia przedmiotowego związku małżeńskiego i zawoził własnym samochodem małżonków oraz innego świadka do R., gdzie odbywała się ceremonia. Drugi świadek zeznał, że małżonkowie nigdy nie zamieszkiwali razem, żona zamieszkuje z matką, a mąż przebywa w W. i tu prowadzi działalność gospodarczą. Świadek zeznał, że po ślubie odbyło się małe przyjęcie w mieszkaniu przy [...]. Świadkowie także stwierdzili, że matka obywatelki polskiej nie była na ślubie, gdyż nie było miejsca w samochodzie.

W dniu 12 stycznia 2011 r. został przesłuchany S.U. i wówczas wskazał, że małżonka zamieszkuje wraz z matką w m. D., gdyż się nią opiekuje. Żona odwiedza go w barze oraz w mieszkaniu przy ul. W. w W.

W tym samym dniu B.R. zeznała, że nigdy nie zamieszkiwała z mężem, gdyż zamieszkuje z kolegą i mieszkanie jest zaniedbane. Obywatelka odwiedza męża lecz nie wie kiedy wspólnie zamieszkają, natomiast w jej miejscu zamieszkania mąż nie może mieszkać, ponieważ jej matka go nie lubi.

Obywatelka polska wyjaśniła, że zawarła związek małżeński bo "po prostu lubię z Nim spędzać czas, jest zadbany, dogadujemy się".

Ponownie małżonkowie zostali przesłuchani w dniu 21 lutego 2011 r. i zeznali, iż nadal nie zamieszkują wspólnie z uwagi na fakt, iż żona cudzoziemca musi sprawować opiekę nad matką. Cudzoziemiec z kolei stwierdził, iż proponował żonie, aby zamieszkała z nim, rozważa możliwość zamieszkania u żony. B.R. zeznała, że mąż proponował jej wspólne zamieszkanie w W., lecz ze względów finansowych nie chce tam mieszkać. Obywatelka polska często bywa u męża, lecz nie zostaje na noc, a ponadto nie rozmawiali dotychczas na temat zamieszkania w m. D..

4.4. Z uwagi na powyższe ustalenia, w opinii Szefa Urzędu należy zgodzić się z oceną Wojewody [...], że związek małżeński został zawarty w celu obejścia przepisów ustawy o cudzoziemcach. Małżonkowie przez całe postępowanie administracyjne nie zamieszkiwali razem i nie prowadzili gospodarstwa domowego, nie posiadają więzi emocjonalnej i ekonomicznej. Z okoliczności sprawy wynika, że Cudzoziemiec zawarł związek małżeński z obywatelką polską w trybie "pilnym" z uwagi na zbliżający się upływ terminu ostatnio posiadanej karty pobytu. Matka obywatelki polskiej de facto nie zna męża córki i nie była na ślubie, gdyż nie wiedziała o nim, nie zaś z powodu braku miejsca w samochodzie. Z zeznań Cudzoziemca wynika, że prowadzi działalność gospodarczą i ta okoliczność wydaje się być podstawowym celem jego pobytu w Polsce, nie zaś przedmiotowe małżeństwo. Fakt, iż obecnie zainteresowany deklaruje zamieszkiwanie wraz z małżonką w m. D. nie może stanowić wyłącznej podstawy do zmiany stanowiska organu administracji w świetle dokonanych dotychczas ustaleń w znacznym zakresie. Należy zauważyć, iż 3 tygodnie przed deklarowanym wspólnym zamieszkaniem, obywatelka polska nie miała takich planów, a zatem zamieszkanie może mieć cel "doraźny" i było wynikiem negatywnej decyzji organu I instancji.

4.5. W związku z powyższym – zdaniem Organu - należy stwierdzić, iż małżeństwo zostało zawarte w celu obejścia przepisów ustawy o cudzoziemcach, co wyczerpuje przesłanki określone w art. 57 ust 1 pkt 4 tej ustawy, skutkujące odmową udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Sam fakt pozostawania w związku małżeńskim nie stanowi sam w sobie podstawy do udzielenia przez właściwe w sprawie organy administracji publicznej zezwolenia na zamieszkanie czas oznaczony. Taki związek musi przede wszystkim uzasadnić dalsze zamieszkiwanie cudzoziemca na terytorium Polski przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Natomiast z akt sprawy wynika, że S.U. pozostaje w związku małżeńskim z obywatelką polską jedynie formalnie, gdyż więź pomiędzy małżonkami trudno uznać za trwałą.

4.6. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz., 59 z późn. zm.) małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z omawianym przepisem małżonkowie są obowiązani m.in. do wspólnego pożycia. Obowiązek ten obliguje małżonków, by dołożyli wszelkich starań, aby powstała więź psychiczna, fizyczna i gospodarcza, która powinna zespalać małżonków oraz umożliwić im urzeczywistnienie celów małżeństwa. Małżonkowie pozostający we wspólnym pożyciu z reguły zamieszkują wspólnie oraz prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wspólne zamieszkiwanie oraz prowadzenie gospodarstwa domowego najlepiej sprzyja prawidłowej realizacji spoczywających na małżonkach praw i obowiązków.

Nadto dostrzeżono, że S.U. przebywa w Polsce nielegalnie w związku z czym zachodzi wobec niego także przesłanka, określona w art. 57 ust 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach. Z uwagi na stwierdzenie, że zawarł on fikcyjny związek małżeński, nie ma zastosowania okoliczność, określona w art. 57 ust 3 pkt 1 ustawy.

4.7. Następnie Organ odniósł się do treści odwołania uznając zawarte tam argumenty za nieprzekonujące.

5. W skardze – wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji – zarzucono: naruszenie prawa materialnego oraz istotne naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 16 ust 1 i 3 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka poprzez odmowę objęcia złożonej przez Cudzoziemca rodziny ochroną państwa.

2. art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie w odniesieniu do skarżącego, iż małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny nie uzyska ochrony i opieki Rzeczypospolitej Polskiej.

3. art. 53 ust 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach poprzez stwierdzenie, iż Cudzoziemiec nie spełnia określonych w ustawie przesłanek udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy.

4. art. 7, 8, 77 § 1 art. 78, art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie.

5.1. W motywach wskazano, że w polskim porządku prawnym podstawowe prawo do zawarcia związku małżeńskiego i jego ochrony gwarantuje Konstytucja. W art. 18 stwierdza się, iż małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, a rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Realizując powyższe prawo Cudzoziemiec wystąpił w dniu 16 października 2010 r. w związek małżeński z B.R. (wcześniej R.).

5.2. Z kolei art. 12 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności gwarantuje, iż mężczyźni i kobiety w wieku małżeńskim mają prawo do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny zgodnie z ustawami krajowymi. Prawo to było wielokrotnie przedmiotem orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC), stojącego na straży przestrzegania Konwencji. Regulacje wiążą się ściśle z art. 8 Konwencji, który wprowadza obowiązek państwa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. Podczas gdy art. 12 chroni jedynie prawo do samego zawarcia związku małżeńskiego, o tyle art. 8 otacza opieką instytucję małżeństwa rozumianą jako współżycie małżonków i prowadzenie życia rodzinnego.

Stanowisko ETPC może mieć znaczenie w przypadku wydania decyzji o wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w stosunku do cudzoziemców – małżonków obywateli polskich, którzy zamieszkują wspólnie na terytorium Polski.

5.3. Samo zawarcie małżeństwa z obywatelką polską uprawnia cudzoziemca do zalegalizowania pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stanowi o tym art. 53 ust 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach; zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udziela się cudzoziemcowi, który jest małżonkiem obywatela polskiego, jeśli okoliczność, która jest podstawą ubiegania się o to zezwolenie, uzasadnia jego zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące.

Zawarcie związku małżeńskiego jest zatem przesłanką obligatoryjną udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pod warunkiem spełnienia kumulatywnych przesłanek przewidzianych przez ustawę. W odczuciu Skarżącego spełnia on wszelkie przesłanki do udzielania stosownego zezwolenia, gdyż prowadzi wraz z B.R. (wcześniej R.) życie rodzinne.

5.4. Ustawodawca – zdaniem Cudzoziemca - bardzo precyzyjnie wyłączył możliwość zalegalizowania pobytu cudzoziemca w przypadku stwierdzenia, iż małżeństwo służyło jedynie obejściu przepisów prawa, stanowiąc, iż cudzoziemcowi odmawia się udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, jeśli podstawą ubiegania się o zezwolenie jest zawarcie związku małżeńskiego z obywatelem polskim (...), a związek małżeński został zawarty w celu obejścia przepisów o udzielaniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony (art. 57 ust 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach).

Dlatego też przeprowadzenie rzetelnego postępowania dowodowego stanowi niezwykle istotny element tej procedury.

W związku z powyższym – zdaniem Cudzoziemca - należy pamiętać, iż interpretacja przesłanek stwierdzających, iż małżeństwo zostało zawarte w celu obejścia przepisów o udzieleniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony w praktyce może nastręczać organowi prowadzącemu postępowanie wielu trudności. Zważywszy na dużą złożoność relacji międzyludzkich, aspektów kulturowych, materialnych i religijnych związków małżeńskich oraz specyfikę życia w czasach globalizacji (np. wykonywanie pracy w innym mieście i wynikłą stąd niemożność wspólnego zamieszkiwania), jednoznaczna ocena stanu faktycznego nie może odbyć się zbyt pochopnie, z pominięciem przeprowadzenia skrupulatnego i wyczerpującego postępowania dowodowego. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że jeżeli małżonkowie nie są zgodni co do danych osobowych i innych istotnych okoliczności, które ich dotyczą nie jest tożsame z ustaleniem, że związek małżeński został zawarty w celu obejścia przepisów o udzieleniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, lecz jedynie uzasadnia przeprowadzenie postępowania umożliwiającego ustalenia, czy małżeństwo zostało zawarte w tym celu. Podobnie sytuacja przedstawia się w przypadku czasowego niezamieszkiwania razem (v. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2006 r. II OSK 1142/05).

Posiłkując się art. 75 § 1 k.p.a., stanowiącym, iż za dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, strona zainteresowana w pozytywnym rozstrzygnięciu może dostarczyć organowi szereg środków dowodowych, mogących przyczynić się do uprawdopodobnienia, iż dany związek małżeński posiada cechy prawidłowości, tj. iż nie został on zawarty w celu obejścia przepisów o udzieleniu zezwoleń pobytowych. Skarżący wraz z małżonką złożył stosowne oświadczenie i wyjaśnienia odnośnie dotychczasowego nie zamieszkiwania z małżonką (jej praca oraz pseudo-niechęć teściowej do Cudzoziemca i jej choroba), a następnie przywołał okoliczność, że zamieszkali wspólnie w domu teściowej przy ul. K. 0w D. Organ odwoławczy stwierdził, iż fakt wspólnego zamieszkania (na skutek podniesionej przez Cudzoziemca zmiany okoliczności życiowych) ma charakter "doraźny" i w świetle dokonanych wcześniej ustaleń nie może stanowić podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji. Nie zbadano zatem tej okoliczności, nie przeprowadzono czynności niezbędnej w zakresie koniecznym do wydania decyzji w oparciu o kompletny materiał dowodowy, a oparto się jedynie na ustaleniach Organu I instancji, które przecież powinny ulec zmianie na skutek zmiany okoliczności faktycznych.

Tymczasem z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. wynika, iż organy administracji publicznej prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji (v. wyrok NSA z 17 października 2001 r. I SA 1110/01). Z kolei przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Z powołanego przepisu prawa wynika między innymi, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Organ administracji jest zatem zobligowany do podejmowania w toku postępowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości. Zaniechanie przez organ podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodnego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, (fakt wspólnego zamieszkania, na skutek zmiany życiowych okoliczności, wspólne spędzanie Świąt) jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego skutkującym wadliwością decyzji (v. wyrok NSA z 19 marca 1981 r. SA 234/81, ONSA 1/1981, poz. 23).

5.5. Zebrany w toku postępowania administracyjnego materiał wyłącznie w postaci oświadczeń świadków i małżonków zebranych przez Wojewodę, bez uwzględnienia zmiany okoliczności, nie może być podstawą do stwierdzenia, iż pomiędzy małżonkami nie ma trwałej więzi. Decyzja odmowna organu II instancji była przedwczesna, gdyż istotne kwestie mające znaczenie dla zasadności rozstrzygnięcia powinny zostać dodatkowo wyjaśnione poprzez przeprowadzenie stosownych czynności w ramach postępowania wyjaśniającego (wywiad środowiskowy, dodatkowe przesłuchanie małżonków, rodziny, sąsiadów).

Postępowanie odwoławcze powinno polegać nie tylko na kontroli postępowania organu I instancji, lecz także na weryfikacji zaskarżonej decyzji pod względem jej legalności i celowości. Powinno mieć miejsce ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy niejako "od nowa", gdyż organ odwoławczy nie jest związany poczynionymi przez organ I instancji ustaleniami i dokonaną oceną dowodów.

W konsekwencji należy stwierdzić, iż zarówno Organ II instancji dopuścił się naruszenia art. 7, 77 § 1 i 78 k.p.a., nakładającego na organ administracyjny obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także przeprowadzenie przez organ dowodu, jeśli ma on znaczenie dla sprawy. Działanie takie świadczy o dowolnej ocenie dowodów – niedopuszczalnej w świetle art. 80 k.p.a. Stanowi również wyraźne naruszenie art. 8 k.p.a., zobowiązującego organy administracji publicznej do prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.

6. W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.

III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a, lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a, lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy.

IV. Oceniając - w powyższym kontekście - treść skargi wskazać trzeba, że zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem istotnym naruszeniem procedury administracyjnej dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego było zaniechanie powiadomienia strony skarżącej, stosownie do treści art. 10 § 1 k.p.a., o możliwości, przed wydaniem decyzji, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowana wadą procesową, która stanowi podstawę do sformułowania żądania wszczęcia postępowania w sprawie jego wznowienia na wniosek strony (art. 147 k.p.a.)- vide B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, s. 85, teza 5.

Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu, jako korelat obowiązku organu obejmuje - stosownie do art. 10 k.p.a. – w zakresie prawa do obrony uprawnienie tejże do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (w zakresie konsekwencji vide treść art. 81 k.p.a.). Gwarantowana w art. 10 § 1 k.p.a. zasada czynnego udziału w postępowaniu obliguje organ prowadzący postępowanie do stworzenia stronie prawnych możliwości podejmowania czynności procesowych w obronie swoich interesów. Niedopuszczenie strony do udziału w postępowaniu we wskazanych czynnościach skutkuje naruszeniem prawa obligującym do wznowienia postępowania z powodu wypełnienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a. - vide wyrok NSA z dnia 19 czerwca 1998 roku, ISA/Lu 652/97, niepublikowany.

Pogląd ten jest akceptowany w najnowszej literaturze, albowiem nadal przyjmuje się że naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie o wznowienie postępowania, niezależnie od tego, czy miało wpływ na treść decyzji (vide G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan: Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 131).

W niniejszej sprawie – przed wydaniem decyzji w II instancji – treść art. 10 § 1 k.p.a. w ogóle nie miała zastosowania.

Niezależnie od argumentacji skargi podnieść trzeba, iż art.10 k.p.a. wprowadza zasadę oznaczającą z jednej strony obowiązek zapewnienia stronie przez Organ czynnego udziału w każdym postępowaniu, z drugiej stwarza warunki w celu umożliwienia stronie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszanych żądań. Strona nie jest zobowiązana do czynnego udziału w postępowaniu, stanowi to jej uprawnienie, jednakże organ administracji ma obowiązek umożliwienia stronie skorzystania z tego uprawnienia. Zgodnie zaś art. 81 k.p.a, okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się, co do przeprowadzanych dowodów. W sprzeczności pozostawać z tą zasadą będzie sytuacja, kiedy nie dostrzegając treści art. 10 k.p.a. Organ nie dał możliwości wyjaśnienia okoliczności faktycznych, które stanowiły następnie podstawę do wydania decyzji.

Naruszenie obowiązku stworzenia stronie możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które w istotny sposób może wpływać na wynik sprawy i ustalenia faktyczne organu.

V. Wskazać jednocześnie należy, że nie zasługują na akceptację poglądy wyrażone w piśmie załączonym do akt sądowych (k. 52 – 53), z którego treści ma wynikać, iż Organ II instancji nie naruszył prawa odstępując od stosowania treści art. 10 k.p.a.

Po pierwsze, Sąd w pierwszej kolejności wiąże treść ustawy, a mianowicie art. 10 k.p.a., który obliguje – także, Organ II instancji – do stosowania dyspozycji tego przepisu przed wydaniem decyzji, oczywiście wyjątek stanowi treść § 2 tego przepisu.

Po drugie, gdyby ustawodawca chciał wyeliminować obowiązek stosowania § 1 art. 10 k.p.a. na etapie postępowania odwoławczego, to taka podstawa wskazana zostałaby w § 2 tego przepisu.

Po trzecie, Sąd jest związany przepisem ustawy a nie poglądami judykatury; warto zaznaczyć, że część wskazanych wyroków i uchwała NSA z dnia 25 kwietnia 2005 r., FPS6/04 odnosi się do Ordynacji podatkowej, co dyskwalifikuje jej przydatność w toczącym się postępowaniu. Rozpoznawana sprawa nie ma przecież charakteru podatkowego.

Po czwarte, przytoczone wyroki dotyczące rozumienia treści art. 10 k.p.a. mają charakter rozstrzygnięć jednostkowych i nie uwzględniają literalnej wykładni treści art. tego przepisu (clara non sunt interpretanda).

Sąd – w tym składzie – opowiada się za praktycznym stosowaniem tej zasady i nie podziela argumentacji zawartej w tych judykatach.

Po piąte, pouczenie strony o możliwości skorzystania z treści art. 10 k.p.a. przed Organem I instancji nie zwalnia od analogicznego pouczenia na etapie odwoławczym.

VI. Nie jest to bynajmniej jedyne uchybienie w zakresie obrazy przepisów prawa administracyjnego procesowego. Na pograniczu rażącego naruszenia prawa stanowi stosowanie procedury karnej w ramach toczącego się postępowania administracyjnego; w szczególności stosując kodeks postępowania karnego funkcjonariusze Policji przesłuchali K.R. (k. 29 – 30) nie pouczając jej w trakcie tej czynności o przysługujących jej prawach wynikających z treści art. 83 k.p.a., w tym do prawa odmowy zeznań.

Uchybienie to jest o tyle istotne, że na bazie wadliwie przeprowadzonej czynności procesowej Organy I i II instancji poczyniły istotne i niekorzystne dla Cudzoziemca ustalenia.

Tak więc w ponownym postępowaniu należy przesłuchać ponownie K.R. stosując przepisy procedury administracyjnej, przy zastosowaniu pouczeń przewidzianych art. 83 k.p.a.

VII. Dalszym uchybieniem jest także i to, że [...] Urząd Wojewódzki w Warszawie zwrócił się o przesłuchanie w charakterze świadków: D.J. i P.Ł. (k. 53). Tymczasem organy dokonujące tej czynności sporządziły zaledwie notatki urzędowe z "rozpytania" tych osób. Z tej racji, że nie pouczono przesłuchiwanych osób o treści art. 233 k.k. i nie sporządzono protokołów – co narusza dyspozycję art. 83 k.p.a. – a zatem uzyskane stąd wiadomości nie mogą być przedmiotem jakiejkolwiek ustaleń. Brak pouczenia o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania pozwala przyjąć, że dowód taki dotknięty istotną wadą, albowiem w ten sposób "przesłuchane" osoby mogły "zeznać" nieprawdę.

Na marginesie zaznaczyć należy, iż przesłuchujący w istocie nie zrealizowali czynności zleconej przez pracowników [...] Urzędu Wojewódzkiego. Uchybienie to należy konwalidować poprzez prawidłowe przesłuchanie tych osób, stosując przepisy k.p.a., po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania.

VIII. W ramach uzupełniającego postępowania wyjaśniającego należy odnieść się także do podnoszonego w uzasadnieniu skargi kwestii zamieszkania małżonków. Być może nie przebywali razem z racji wskazywanych ich zeznaniach i wyjaśnieniach, a teraz – gdy sytuacja rodzinna w zakresie nieporozumień z matką i teściową ustabilizowała się – zamieszkali razem (v. protokół rozprawy). Fakt ten można odczytywać także jako okoliczność, iż małżeństwo zostało zawarte bynajmniej nie w celu obejścia przepisów prawa. W tym celu wydaje się konieczne dokonanie oględzin lokalu w którym mieszkają małżonkowie i ustalenie, czy stwierdzono w trakcie tej czynności okoliczności przemawiają za wydaniem pozytywnej czy też negatywnej decyzji.

W ocenie Sądu przyznać należy pryzmat konstytucyjnej zasadzie ochrony małżeństwa, o której mowa w skardze.

IX. Mając na względzie treść art. 145 § 1 pkt 1b) i c) p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.