Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 300/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 37 pkt 2
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity
article: art. 3 pkt 3, 20, pkt 31, art. 122 ust. 1 pkt 1, art. 134 ust. 1, art. 180 pkt 1, 2, 3, art. 190 ust. 1, 2, 3, art. 276 ust. 1, art. 279 ust. 1 pkt 1, art. 292 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 25 poz 150
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska  - tekst jednolity
article: art. 7, art. 8, art. 10
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 27 czerwca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant p.o. asystenta sędziego Nina Krzemieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2012 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Ł. J. W. P. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą należną a wynikającą z wykazu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Marszałek Województwa [...] na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 273 ust. 1 pkt 2, art. 276 ust. 1, art. 281, art. 284 ust. 1, art. 285, art. 286 ust. 1 oraz art. 288 ust. 1 pkt 2, art. 292 pkt 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2008r., nr 25, poz. 150 ze zm.), art. 53 § 1, art. 55 § 1, § 2 oraz art. 63 ustawy Ordynacja podatkowa z dnia 29 sierpnia 1997r. (t.j. Dz.U. z 2005r., nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 2008r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U. z 2008r., nr 196, poz. 1217) określił dla A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. wysokość różnicy pomiędzy opłatą należną a wynikającą z wykazu zawierającego informacje i dane z tytułu wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi w II półroczu 2009 roku na kwotę 32.811,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji Marszałek Województwa wyjaśnił, iż stosownie do art. 276 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska. Przy czym od 2009 roku za brak wymaganego pozwolenia podmiot korzystający ze środowiska ponosi opłaty podwyższone o 500%, na co wskazuje art. 292 tej ustawy. Nadto zgodnie z art. 284 ust. 1 oraz art. 285 ust. 2, art. 286 ust. 1 ww. ustawy podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. W terminie wniesienia opłaty podmiot korzystający ze środowiska zobowiązany jest do przedłożenia marszałkowi wykazu zawierającego informacje i dane wykorzystane do ustalenia wysokości opłat. Na mocy art. 285 ust. 1 tej ustawy opłatę nalicza się według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce. Organ podkreślił, iż przywołane zasady mają zastosowanie m.in. do decyzji i postanowień wydawanych po dniu 1 stycznia 2006 roku niezależnie od tego, czy dotyczą zobowiązań, których termin płatności upłynął przed czy po dniu 1 stycznia 2006 roku. Dalej, przenosząc omówione uregulowania prawne na grunt niniejszej sprawy organ podał, iż na przełomie czerwca/lipca 2010 roku w A Sp. z o.o. w P. przeprowadzono kontrolę, w toku której stwierdzono, iż zakład odprowadza ścieki na podstawie decyzji Starosty [...] z dnia [...], wydanej dla Gminy P. W związku z powyższym Marszałek Województwa wezwał Spółkę do złożenia wyjaśnień w sprawie oraz przesłania korekt wykazów informacji o ilości, stanie i składzie ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi za okres od II półrocza 2005 roku do l półrocza 2010 roku. W odpowiedzi strona wyjaśniła, iż początkowo korzystała z przedmiotowej oczyszczalni na podstawie umowy użyczenia z dnia 24 czerwca 2005r. zawartej z Gminą P. Następnie w oparciu o zapisy aktów notarialnych z dnia 30 czerwca 2006r. oraz z dnia 18 października 2006r., stosownie do których Gmina P przekazała Spółce wszystkie składniki majątku oczyszczalni. Jednocześnie A podkreśliło, iż w latach 2005 - 2010 kilkukrotnie przeprowadzone przez organy ochrony środowiska kontrole nie wykazały żadnych nadużyć i nieprawidłowości, a przede wszystkim nie kwestionowały uprawnień Spółki do korzystania z oczyszczalni. Organ wskazał dodatkowo, iż pismem z dnia 15 lutego 2011r. zwrócił się z prośbą do Ministerstwa Środowiska o interpretację i zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi Departament Prawny Ministerstwa Środowiska, wyraził opinię, iż stosownie do art. 134 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne i art. 190 Prawa ochrony środowiska, prawa i obowiązki wynikające z pozwolenia wodnoprawnego, udzielonego Gminie P na mocy decyzji z dnia [...] nie przeszły automatycznie na A. Jeżeli nie dokonano przeniesienia praw i obowiązków wynikających z pozwolenia wodnoprawnego, zgodnie z procedurą określoną w art. 190 Prawo ochrony środowiska to, A działało bez pozwolenia wodnoprawnego. Organ podkreślił, iż w kolejnych pismach strona zaznaczała, że A Sp. z o.o. w P to spółka w której 100 % udziału ma Gmina P. oraz że wszystkie obowiązki wynikające z decyzji z dnia [...] były sumienne realizowane a odprowadzane ścieki spełniały zawarte w niej ustalone normy. Jednocześnie poinformowała, iż w dniu [...] otrzymała decyzję Starostwa Powiatowego dotyczącego przeniesienia praw i obowiązków z pozwolenia wodnoprawnego udzielonego dla Gminy P na A Sp. z o.o. Reasumując organ stwierdził, iż nie kwestionuje prawidłowości działania samej oczyszczalni ścieków, nie budzą również zastrzeżeń wyniki stężeń substancji zawartych w ściekach przedstawione w wykazach przedłożonych do Urzędu Marszałkowskiego. Niemniej nieprawidłowości dotyczą formalnoprawnych okoliczności, które mają bezpośredni wpływ na wysokość naliczanej opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Organ stwierdził, iż faktycznie korzystającym z instalacji jest A, które w okresie od II półrocza 2005 roku do II półrocza 2010 roku nie posiadało pozwolenia i posługiwało się pozwoleniem wydanym dla Gminy P (w II półroczu 2005 roku - z dnia 20 marca 2000r.; w okresie od l półrocza 2006 roku do II półrocza 2010 roku - z dnia [...]r.).

W odwołaniu od powyższej decyzji A zarzuciło naruszenie prawa materialnego w szczególności art. 292 ustawy Prawo ochrony środowiska, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przypadek "braku wymaganego pozwolenia" w sytuacji, gdy strona korzystała ze środowiska zgodnie z warunkami pozwolenia wydanego uprzednio na rzecz Gminy P. I w następstwie obciążenie strony opłatą podwyższoną z tytułu wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi. Nadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez wydanie zaskarżonej decyzji, która podważa zaufanie do organów administracji publicznej, w sytuacji gdy strona korzystała ze środowiska zgodnie z warunkami pozwolenia na takie z niego korzystanie i którego postanowień nie naruszyła, co potwierdzają wielokrotnie przeprowadzone kontrole. Jak również przepisu art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wydanie zaskarżonej decyzji bez uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli w sytuacji, gdy skutkiem obciążenia odwołującego się obowiązkiem uiszczenia opłaty podwyższonej może być wstrzymanie na kilka lat wszelkich inwestycji w dziedzinie ochrony środowiska. Niezależnie od tak sformułowanych zarzutów strona wskazała, iż doszło również do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wydanie zaskarżonej decyzji bez umożliwienia odwołującemu się wypowiedzenia, co do opłat związanych z oczyszczalnią w S., w sytuacji gdy doręczane odwołującemu się pisma dotyczyły wyłącznie opłat związanych z oczyszczalnią w P. I w toku prowadzonego postępowania strona nie była informowana, że postępowanie dotyczy również oczyszczalni w S., natomiast zaskarżona decyzja obejmuje również opłaty związane z tym odbiornikiem. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w całości. Uzasadniając nakreślone naruszenia prawa strona zaznaczyła, iż owszem oczyszczalnia została wybudowana przez Gminę P ale na podstawie umowy użyczenia z dnia 24 czerwca 2005r. została przekazana w użytkowanie A, a następnie w roku 2006 wniesiona aportem do majątku Przedsiębiorstwa, od tego czasu sumiennie wywiązywało się ze wszystkich obowiązków wynikających z pozwolenia i odprowadzało wszelkie należności. Z tych względów, w ocenie strony, nie zachodzi przypadek "braku wymaganego pozwolenia" skutkujący zastosowaniem przepisu art. 292 Prawa ochrony środowiska i obciążeniem opłatą podwyższoną. Dodatkowo strona zauważyła, iż te opłaty podwyższone są w zasadzie środkiem o charakterze represyjnym, znajdującym zastosowanie w sytuacji, gdy podmioty nie ponoszą opłat za korzystanie ze środowiska w podstawowej wysokości i nie można im wymierzyć kary pieniężnej, ponieważ nie posiadają pozwolenia na korzystanie ze środowiska i nie ma miejsca przekroczenie warunków, które uzasadnia zastosowane tego środka. W przedmiotowej sprawie wskazana sytuacja nie miała miejsca bowiem, A od dnia, w którym przejęło oczyszczalnię sumiennie wywiązywało się ze wszystkich obowiązków wynikających z pozwolenia z dnia [...].

Powołując się na stanowisko sądów administracyjnych w podobnych sprawach strona wywodziła dalej, iż sam fakt korzystania z zasobów środowiska bez wymaganego prawem pozwolenia nie jest wystarczającą przesłanką zastosowania sankcji w postaci podwyższonej opłaty. W każdym indywidualnym przypadku organ obowiązany jest zbadać, czy korzystanie ze środowiska bez wymaganego pozwolenia wynika z działania lub zaniechania korzystającego. Brak decyzji, gdy jej wydanie nie jest zależne wyłącznie od podmiotu ubiegającego się o pozwolenie nie powinien przesądzać o automatycznym wymierzeniu podwyższonej opłaty. Nadto w celu określenia znaczenia pojęcia "braku wymaganego pozwolenia" należy oprzeć się na wykładni systemowej. Trzeba bowiem wziąć pod uwagę przyczyny braku wymaganego pozwolenia zintegrowanego oraz ustalić przesłanki, które to spowodowały. I dokonując wykładni systemowej przepisu art. 292 Prawa ochrony środowiska, poprzez wykształcone stanowisko judykatury, w ocenie strony brak pozwolenia nie powinien każdorazowo przesądzać o automatycznym wymierzeniu podwyższonej opłaty.

Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...], nr [...].

Wskazując na prawidłowość stanowiska wywiedzionego przez organ I instancji Kolegium przypomniało dotychczasowy przebieg postępowania i stanowiska stron. Podkreśliło, iż zgodnie z art. 273 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo ochrony środowiska opłata za korzystanie ze środowiska jest ponoszona m.in. za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska są obowiązane podmioty korzystające ze środowiska, a obowiązek ich uiszczenia wynika z mocy samego prawa, wysokość opłaty zależy zaś, co do zasady, od rodzaju substancji zawartych w ściekach i ich ilości, rodzaju ścieków. Sprecyzował, iż istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy A w latach 2005-2010 korzystało ze środowiska bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego? Kolegium stwierdziło, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, iż A nie posiadało pozwolenia na korzystanie ze środowiska, a nie budzi wątpliwości, iż eksploatacja oczyszczalni ścieków wymaga pozwolenia wodnoprawnego, gdyż zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo wodne jest szczególnym korzystaniem z wód. I jak wskazują dokumenty, pozwolenia takie, zarówno dla oczyszczalni w P jak i S, posiadała Gmina P, w przeciwieństwie do A. Odpowiadając na argument strony, iż korzystała ze środowiska na podstawie pozwolenia uprzednio wydanego na rzecz Gminy P, Kolegium wyjaśniło, iż jak wynika z art. 134 ust. 1 Prawa wodnego, następca prawny zakładu, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne, przejmuje prawa i obowiązki wynikające z tego pozwolenia, z zastrzeżeniem ust. 2, który stanowi, że jeżeli pozwolenie wodnoprawne dotyczy eksploatacji instalacji, przejęcie praw i obowiązków wynikających z pozwolenia następuje na zasadach określonych w ustawie Prawo ochrony środowiska. Na gruncie zaś ustawy Prawo ochrony środowiska, przepis art. 190 tej ustawy, przewiduje, iż przejęcie pozwolenia następuje w drodze decyzji wydawanej na wniosek zainteresowanego nabyciem tytułu prawnego do całej instalacji i to jedynie wówczas gdy nabywca daje rękojmię prawidłowego wykonywania praw i obowiązków wynikających z pozwolenia. Oznacza to, że takie przejęcie praw i obowiązków nie następuje z mocy prawa i nie może być mowy o korzystaniu ze środowiska zgodnie z warunkami pozwolenia uprzednio wydanego na rzecz Gminy P. Nawiązując do przywołanych w odwołaniu orzeczeń sądów administracyjnych Kolegium zwróciło uwagę, iż zostały one wydane w innym stanie faktycznym. Odnosząc się z kolei do zarzutów naruszenia przepisów postępowania Kolegium stwierdziło, iż organ pierwszej instancji prowadził postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. Sporne zagadnienie było szeroko konsultowane z Ministerstwem Środowiska oraz Krajowym Zarządem Gospodarki Wodnej. Organ pierwszej instancji naruszył nawet wyrażoną w art. 12 § 1 k.p.a. zasadę szybkości postępowania aby strona mogła uzyskać własne stanowisko Ministerstwa Środowiska.

Z kolei zasada wyrażona w art. 7 k.p.a. ma zastosowanie tylko w tych wypadkach, w których rozstrzygnięcie sprawy powierzone zostało tzw. uznaniu administracyjnemu, a w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z decyzją związaną. Nie została również naruszona zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Postanowieniem z dnia [...] organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie i w jego toku weryfikował wszystkie informacje lub dane znajdujące się w wykazie zawierającym informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat. Tym samym odwołanie się tylko do oczyszczalni ścieków w P, w piśmie z dnia 19 października 2011r. wzywającym do zapoznania się z materiałem dowodowym nie uniemożliwiało stronie zapoznania się z całym materiałem dowodowym zebranym w przedmiotowej sprawie, obejmującym zarówno instalacje w P, jak i w S. Strona mogła się zapoznać z aktami sprawy również w toku postępowania odwoławczego, czego nie uczyniła.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A argumentując jak w odwołaniu zarzuciło naruszenie art. 292 w związku z art. 3 pkt 20 Prawa ochrony środowiska, art. 8 i art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. Powołując orzeczenia sądów administracyjnych, strona podkreśliła nadto, iż faktycznie korzystającym ze środowiska była Gmina P, posiadająca odpowiednie pozwolenie, a sama strona skarżąca, była jedynie wykonawcą zadań mających charakter zadań własnych gminy zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., wnosząc o oddalenie skargi zgodziło się ze stroną skarżącą, że do ponoszenia opłaty za korzystanie ze środowiska, w tym opłaty podwyższonej, obowiązany jest podmiot korzystający ze środowiska. Obowiązek ten spoczywa na podmiocie korzystającym ze środowiska w rozumieniu art. 3 pkt 20 Prawa ochrony środowiska, którego zakres jest bardzo szeroki. I zarówno art. 275 i art. 276, jak i art. 3 pkt 20 ww. ustawy wskazuje jedynie jakiego rodzaju podmioty określane są mianem podmiotu korzystającego ze środowiska, nie precyzują zasad określania w konkretnym przypadku, który podmiot należy uznać za wprowadzającego ścieki do wód lub do ziemi. W ocenie organu mieć należy na względzie art. 279 ww. ustawy, gdzie ustawodawca dookreślił na kim spoczywa obowiązek poniesienia opłaty za korzystanie ze środowiska, w zależności od sposobu korzystania ze środowiska oraz podmiotu, który to wykonuje. W myśl art. 279 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy jeżeli obowiązek poniesienia opłaty jest związany z eksploatacją instalacji, podmiotem obowiązanym do poniesienia opłaty z tytułu emisji, o których mowa w art. 180 pkt 1-3 jest prowadzący instalację. Z kolei w myśl art. 180 pkt 2 ww. ustawy eksploatacja instalacji powodująca wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi jest dozwolona po uzyskaniu pozwolenia, jeżeli jest ono wymagane. Zgodnie z art. 184 ust. 1 ww. ustawy pozwolenie wydaje się, z zastrzeżeniem art. 189 i art. 191a na wniosek prowadzącego instalację. W rozumieniu art. 3 pkt 31 ww. ustawy prowadzącym instalację jest podmiot uprawniony na podstawie określonego tytułu prawnego do władania instalacją w celu jej eksploatacji zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska, na zasadach wskazanych w ustawie. Zdaniem organu nie ma wątpliwości, że prowadzącym instalację – oczyszczalnię ścieków – była i jest strona skarżąca. Spółka była uprawniona na podstawie określonego tytułu prawnego do władania instalacjami powodującymi wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Skoro Spółka eksploatowała instalacje to z mocy prawa była podmiotem zobowiązanym do poniesienia opłaty z tytułu emisji, gdyby to Gmina prowadziła instalacje to wówczas Spółka pozwolenia nie uzyskałaby.

Na rozprawie w dniu 27 czerwca 2012 r. udział w postępowaniu zgłosił Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w Łodzi J. W. P. wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., nr 270), dalej p.p.s.a sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala.

Sąd administracyjny nie rozpoznaje spraw merytorycznie, lecz bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji, tzn. ocenia, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji.

W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, tego rodzaju uchybień, które obligowałyby Sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Przypomnieć wypada, iż przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...], w której określił dla A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P wysokość różnicy pomiędzy opłatą należną a wynikającą z wykazu zawierającego informacje i dane z tytułu wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi w II półroczu 2010 roku. Istota sporu sprowadza się natomiast do ustalenia, czy organ administracji prawidłowo stwierdził, iż podmiotem korzystającym ze środowiska bez wymaganego pozwolenia jest strona skarżąca - A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P, co za tym, czy na ten podmiot należało nałożyć obowiązek uiszczenia podwyższonej opłaty za takie korzystanie ze środowiska.

W ocenie Sądu, stanowisko wywiedzione przez organ administracji i wyczerpujące ustalenia, odzwierciedlone w bogatym materiale dowodowym, nie pozostawiają wątpliwości co do prawidłowości zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji.

Na wstępie zgodzić należy się z organem, iż eksploatacja oczyszczalni ścieków, poprzez wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi jest szczególnym korzystaniem z wód, wykracza poza korzystanie powszechne lub zwykłe ze środowiska – art. 37 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne, dalej jako "p.w.". Pozwolenie wodnoprawne jest wymagane na szczególne korzystanie z wód (art. 122 ust. 1 pkt 1 p.o.ś.). A skoro tak, to jak wskazuje zapis art. 180 pkt 2 p.o.ś. eksploatacja powodująca wprowadzanie ścieków do wód lub ziemi jest dozwolona po uzyskaniu pozwolenia - ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska, dalej jako "p.o.ś.". I istotne jest, iż podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska (art. 276 ust. 1 p.o.ś.). Sformułowanie przepisu art. 276 ust. 1 p.o.ś. jest kategoryczne, jego brzmienie nie daje żadnych możliwości wartościowania przyczyn korzystania ze środowiska bez zezwolenia i samo tylko korzystanie ze środowiska bez pozwolenia lub innej decyzji pociąga za sobą konieczność poniesienia opłaty podwyższonej (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010r., sygn.akt II OSK 1401/09 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podmiotem korzystającym ze środowiska jest, jak wynika z ustawowej definicji art. 3 pkt 20 p.o.ś.:

a) przedsiębiorca w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 i Nr 180, poz. 1280), a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego oraz osoby wykonujące zawód medyczny w ramach indywidualnej praktyki lub indywidualnej specjalistycznej praktyki,

b) jednostka organizacyjna niebędącą przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej,

c) osoba fizyczna niebędącą podmiotem, o którym mowa w lit. a, korzystającą ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.

Przy czym jeżeli obowiązek poniesienia opłaty jest związany z eksploatacją instalacji, podmiotem obowiązanym do poniesienia opłat z tytułu emisji, o których mowa w art. 180 pkt 1-3 - jest prowadzący taką instalację. Przez prowadzącego instalację, w świetle art.3 pkt 31 p.o.ś., jest podmiot uprawniony na podstawie określonego tytułu prawnego do władania instalacją w celu jej eksploatacji zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska, na zasadach wskazanych w ustawie. Mając w pamięci, iż przez eksploatację instalacji lub urządzenia, rozumiemy użytkowanie instalacji lub urządzenia oraz utrzymywanie ich w sprawności (art. 3 pkt 3 p.o.ś.).

Reasumując powyższe, mając na uwadze przywołane definicje ustawowe, które bezwzględnie należy uwzględniać odczytując zapisy ustawy Prawo ochrony środowiska, wywieść należy, iż jeżeli obowiązek poniesienia opłaty jest związany z eksploatacją instalacji, podmiotem obowiązanym do poniesienia opłat z tytułu emisji, o których mowa w art. 180 pkt 1-3 - jest prowadzący taką instalację. Co oznacza, iż jeżeli podmiot prowadzący instalację nie legitymuje się określonym tytułem prawnym do władania tą instalacją, właściwy organ administracji nakłada na taki podmiot opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska. Zaznaczyć trzeba, iż celem regulacji zawartej w art. 279 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. jest efektywne zapewnienie przestrzegania wymagań środowiska przez podmioty prowadzące instalacje, tj. wyegzekwowanie tego, aby podmioty te nie dokonywały emisji bez wymaganego pozwolenia. Z tego punktu widzenia logicznym jest, aby odpowiedzialnością za naruszenie tych wymogów obciążany był podmiot, którego działania bezpośrednio spowodowały emisję nieobjętą stosownym zezwoleniem (wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2009r., sygn.akt IV SA/Wa 1431/09 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, iż prawidłowo organ administracji uznał, iż A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P jest podmiotem faktycznie korzystającym ze środowiska, który jednakże czyni to bez wymaganego prawem pozwolenia. Właściwą legitymację posiada bowiem dopiero od października 2011 roku. A skoro tak, to począwszy od 2005 roku, do uzyskania w 2011 roku odpowiedniej decyzji Przedsiębiorstwo korzystało ze środowiska, prowadząc instalację w postaci oczyszczalni ścieków i powodując określone emisje bez odpowiedniego tytułu prawnego. Nie sposób bowiem zgodzić się ze stroną skarżącą, iż jej legitymacja, uprawnienie do korzystania z oczyszczalni wynikała wpierw z umowy użyczenia zawartej z Gminą P w dniu 24 czerwca 2005r. A następnie w oparciu o zapisy aktów notarialnych z dnia 30 czerwca 2006r. oraz z dnia 18 października 2006r., stosownie do których Gmina P przekazała Spółce wszystkie składniki majątku oczyszczalni. Korzystanie ze środowiska na podstawie wymienionych aktów nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Jak bowiem stanowi art. 134 ust. 1 p.o.ś. następca prawny zakładu, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne, przejmuje prawa i obowiązki wynikające z tego pozwolenia z zastrzeżeniem, iż jeżeli pozwolenie wodnoprawne dotyczy eksploatacji instalacji, przejęcie praw i obowiązków wynikających z pozwolenia następuje na zasadach określonych w ustawie - Prawo ochrony środowiska. Tam z kolei czytamy, iż przejęcie pozwolenia, przejście praw i obowiązków wynikających z pozwoleń do instalacji odbywa się na wniosek zainteresowanego podmiotu – art. 190 ust. 1 p.o.ś. I dalej, iż przeniesienie lub odmowa przeniesienia praw i obowiązków następuje w drodze decyzji, a nadto ustawodawca dopuszcza przeniesienia praw i obowiązków wyłącznie w sytuacji, gdy nabywca daje rękojmię prawidłowego wykonywania tych obowiązków – art. 190 ust. 2 i ust. 3 p.o.ś.

Z przepisów powyższych można więc wywieść regułę, iż przeniesienie pozwolenia wodnoprawnego dotyczącego eksploatacji instalacji następuje zawsze w formie decyzji wydawanej na wniosek podmiotu zainteresowanego nabyciem tytułu prawnego do całej instalacji, jeśli daje on rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków wynikających z pozwolenia. Ponadto, taki sam charakter będzie mieć też regulacja, że nabywca instalacji przejmuje wszystkie obowiązki ciążące w związku z eksploatacją instalacji na poprzednio prowadzącym instalację oraz, iż w decyzji o przeniesieniu praw i obowiązków można orzec o ustanowieniu zabezpieczenia lub zmienić uprzednio określone warunki zabezpieczenia roszczenia. Przepisy te wskazują więc na warunki, na których następuje przeniesienie praw i obowiązków oraz formę prawną przeniesienia. I tylko w takim zakresie będą one stosowane na gruncie ustawy Prawo wodne do rozstrzygnięć dotyczących przeniesienia pozwolenia wodnoprawnego dotyczącego eksploatacji instalacji. Mimo, że nie są one zasadami prawa w znaczeniu, w jakim klasycznie przypisuje się taki charakter normom spełniającym określone warunki (por. S.Wronkowska, M.Zieliński, Z.Ziembiński, Zasady prawa. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 1974, s. 24 i n.), należy w tych regulacjach odczytać treść odesłania, o którym mowa w art. 134 ust. 2 ustawy Prawo wodne (wyrok NSA z dnia 27 maja 2011r., sygn.akt II OSK 934/10; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 lipca 2008r., sygn.akt II SA/Go 142/08; wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2007r., sygn.akt II OSK 674/06 - dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przywołanych norm wywieść zatem należy, iż prawa i obowiązki wynikające z pozwolenia wodnoprawnego, udzielonego Gminie P na mocy decyzji z dnia 12 stycznia 2001r. nie przeszły automatycznie na stronę skarżącą. Bezsprzecznie, co potwierdza sama strona skarżąca i materiał dowodowy, nie dokonano przeniesienia praw i obowiązków wynikających z przedmiotowego pozwolenia wodnoprawnego zgodnie z procedurą określoną w art. 190 p.o.ś., co oznacza, iż A działało bez wymaganego pozwolenia. W następstwie takiego ustalenia zaistniały podstawy do nałożenia opłaty podwyższonej za wprowadzanie ścieków do wód, zgodnie z art. 292 pkt 2 p.o.ś., począwszy od 2005 roku, kiedy to strona skarżąca rozpoczęła korzystać ze środowiska, w opisany już sposób, opierając się wyłącznie na umowie użyczenia. Z pewnością zaś taka umowa użyczenia, ani też żaden z aktów notarialnych podpisanych przez stronę z Gminą P nie skutkowała przeniesieniem praw i obowiązków wynikających z pozwolenia wodnoprawnego z dnia 12 stycznia 2001r. Postanowienia takich umów mają wtórny charakter i z tego względu zawarcie stosunku zobowiązaniowego przez podmiot, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne nie miało jakiekolwiek znaczenia dla ustalenia, kto winien ponosić odpowiedzialność z tytułu naruszenia określonych przepisów. Obowiązek publicznoprawny nie może być przenoszony umową cywilnoprawną, co oznacza, iż realizacja zadań wynikających dla gminy z ustawy o samorządzie gminnym nie może wynikać z zawartych w sprawie umów o charakterze cywilnoprawnym, które nie rodzą skutków, o których mowa w art. 190 p.o.ś. (wyrok NSA z dnia 24 lutego 2005r., sygn. akt OSK 1192/04, dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak zostało to już wykazane dla takiego przejścia prawa i obowiązków ustawodawca zastrzegł określoną procedurę. A skoro tak, to nie ma podstaw aby domniemywać, iż takie prawa i obowiązki przeszły automatycznie na stronę skarżącą z mocy prawa z datą zaistnienia określonego zdarzenia, w tym przypadku chociażby z datą podpisania aktów notarialnych mocą których Gmina P przekazała 100 % składników majątku oczyszczalni na rzecz strony skarżącej. Nie wdrożona została wymagana prawem procedura, a jednocześnie ustawodawca nie przewiduje żadnych od niej wyjątków, co ostatecznie zamyka kwestię ustalenia, czy strona skarżąca posiadała wymagane przepisami pozwolenie wodnoprawne.

Warto zaznaczyć, iż w powyższym zakresie zarówno organy administracji, jak i sama strona czyniły wyczerpujące starania w kierunku wyjaśnienia, czy w spornym okresie A korzystało ze środowiska bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Potwierdzają to pisma, kierowane przez obie strony postępowania, do Ministra Środowiska i Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Ł. Delegatura w S., które także wskazały na obowiązek posiadania pozwolenia, które można uzyskać wyłącznie na podstawie art. 190 p.o.ś. i zgodziły się, iż w badanym okresie strona skarżąca działała bez wymaganego tytułu prawnego.

W świetle art. 292 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo ochrony środowiska podwyższona opłata ponoszona jest m.in. za korzystanie ze środowiska polegające na odprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Wskazany przepis wiąże odpowiedzialność administracyjną, polegającą na obowiązku poniesienia podwyższonej opłaty, z samym faktem naruszenia wymagania ochrony środowiska poprzez korzystanie z jego zasobów bez koniecznego pozwolenia. W świetle regulacji bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy korzystanie ze środowiska bez wymaganego pozwolenia wynika z winy korzystającego podmiotu. W świetle obowiązujących regulacji niedopuszczalna jest eksploatacja instalacji bez wymaganego pozwolenia emisyjnego. Do kategorii takich pozwoleń ustawodawca zaliczył pozwolenie wodnoprawne na wprowadzanie ścieków (art. 180 pkt 2 i art. 181 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo ochrony środowiska) (wyrok WSA w Warszawie z dnia13 grudnia 2005r., sygn.akt IV SA/Wa 748/05, dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym miejscu podkreślić również należy, iż wobec kategorycznego brzmienia przepisu art. 292 ust. 1 pkt 2 p.o.ś. bez znaczenia pozostaje argumentacja strony skarżącej, iż kilkukrotnie przeprowadzone kontrole instalacji nie wykazały żadnych nieprawidłowości, żadnych odstępstw od pozwolenia wodnoprawnego wydanego dla Gminy w 2001 roku. Wypracowane na tle podobnych stanów faktycznych i prawnych stanowisko judykatury nie pozostawia wątpliwości, iż samo tylko korzystanie ze środowiska bez pozwolenia lub innej decyzji pociąga za sobą konieczność poniesienia opłaty podwyższonej. Brzmi on bowiem "ponosi" opłatę podwyższoną, nie używa sformułowania np. "może ponieść", "organ może wymierzyć" itp. Nie ma zatem miejsca w postępowaniu o poniesienie podwyższonej opłaty za korzystanie ze środowiska bez pozwolenia na rozważanie przyczyn nie posiadania tego pozwolenia. Podwyższona opłata nie jest uzależniona od stopnia winy korzystającego ze środowiska, przyczynienia się innego podmiotu do tego faktu, tylko od braku pozwolenia (wyroki NSA z dnia 30 września 2010r., sygn.akt II OSK 1401/09 i z dnia 25 listopada 2009r., sygn.akt II OSK 1823/08; wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 stycznia 2010r., sygn.akt IV SA/Wa 1916/09 - dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze zarzuty skargi stwierdzić trzeba, iż nie znajdują one potwierdzenia w świetle materiału dowodowego sprawy. Nie sposób zgodzić się ze stroną, iż nie miała możliwości zapoznania się z materiałami zgromadzonymi w toku całego postępowania, ani tym bardziej z tymi dotyczącymi oczyszczalni w S. Niewątpliwie bowiem obszerne akta administracyjne stanowią spójny zbiór dokumentów gromadzonych jednocześnie w odniesieniu do obu oczyszczalni, których przejrzenie organ umożliwił a z czego strona skorzystała. Trudno zatem przyjąć, iż mając do wglądu cały zbiór strona nie mogła zapoznać się z materiałami dotyczącymi tylko jednej z instalacji. W następstwie nie można przychylić się do stanowiska strony, iż naruszony została zasada czynnego udziału strony wynikająca z art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, czym innym jest bowiem uniemożliwianie przez organ wglądu w akta, a czym innym odstąpienie przez stronę od lektury całych udostępnionych przez organ akt. Podobnie brak podstaw do uznania zasadności zarzutu naruszenia art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nierozważnie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w sytuacji, gdy skutkiem obciążenia odwołującego się obowiązkiem uiszczenia opłaty podwyższonej może być wstrzymanie na kilka lat wszelkich inwestycji w dziedzinie ochrony środowiska. Zasada wynikająca z art. 7 k.p.a. nie jest samoistną podstawą prawną, a stosowany musi być w związku z przepisami prawa materialnego, a skoro tak, to organ zobligowany był mieć na uwadze wiążące go a przywołane wcześniej uregulowania ustawy Prawo ochrony środowiska i Prawa wodnego. Podkreślić przede wszystkim trzeba, iż reguła wyrażona w art. 7 k.p.a. ma zastosowanie we wszystkich wypadkach, w których rozstrzygnięcie sprawy powierzone zostało tzw. uznaniu administracyjnemu, co zachodzi wówczas, gdy norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy. Możliwość ta może i powinna zostać zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (wyrok NSA z dnia 18 października 2011r., sygn.akt II GSK 1032/10 - dostępny http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu lektura akt sprawy obala także zarzut naruszenia zasady pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej, art. 8 k.p.a. A to z tego względu, iż jak wskazują poszczególne dokumenty, stronie skarżącej był kilkukrotnie przedłużany termin do złożenia nowych dokumentów w sprawie, pozytywnie rozpatrywane były jej wnioski w tym zakresie. Jednocześnie organy nie pozostawiły bez rozpatrzenia żadnego z przedłożonych dokumentów, oceniając je z uwzględnieniem obowiązujących reguł procesowych.

Reasumując powyższe stwierdzić trzeba, iż obowiązkiem organów, z którego się wywiązały, było takie prowadzenie akt postępowania administracyjnego, by należycie odzwierciedlały one przebieg postępowania. Dopiero bowiem takie akta pozwalają przyjąć, że utrwalone w nich czynności procesowe należycie oddają przebieg postępowania, a nadto upoważniają do dokonania oceny, czy ustalenia oparte na utrwalonych w aktach dowodach są prawidłowe.

W prawie administracyjnym udzielenie uprawnienia lub nałożenie obowiązku możliwe jest wyłącznie na podstawie norm prawa materialnego, które w swych hipotezach określają okoliczności w których takie rozstrzygnięcie jest możliwe (konieczne). Okoliczności te są stanem faktycznym, w przypadku zaistnienia którego organy administracji uprawnione są lub zobowiązane do dokonania konkretnych rozstrzygnięć o prawach lub obowiązkach obywatela. Niezbędnym zatem warunkiem stosowania norm prawa materialnego jest uprzednie prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 października 2011r., sygn.akt II SA/Gd 190/11 – dostępny http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie sposób nadto nie dostrzec, iż występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego strona skarżąca sformułowała nowy zarzut, wywodząc, iż w istocie wykonywała zadania zlecone przez Gminę P w ramach realizację przez nią zadań własnych określonych w ustawie o samorządzie gminnym. I w przekonaniu strony skarżącej okoliczność ta winna skutkować obciążeniem podwyższoną opłatą właśnie Gminę P. Na poparcie swego stanowiska strona przywołała szereg orzeczeń, które jednak wydane zostały w innym stanie faktycznym, dotyczyły bowiem głównie podmiotów wydzielonych ze struktury gminy. Przy czym nawet gdyby tak było w niniejszej sprawie, to Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, iż w sprawach unormowanych w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska dotyczących korzystania ze środowiska jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej może być podmiotem praw i obowiązków. Jednostka organizacyjna gminy, wydzielona z jej struktury, nie mająca osobowości prawnej, której przedmiotem działania jest między innymi odprowadzanie ścieków do wód jest stroną postępowania administracyjnego w sprawie o ustalenie wysokości opłat z tytułu korzystania ze środowiska (wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 2005r., sygn.akt IV SA/Wa 1910/05 - dostępny http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a przedstawiona przez organ w uzasadnieniu wykładnia przepisów prawa oraz przytoczona argumentacja zasługują na uwzględnienie. Wskazane w skardze uchybienia nie stanowią naruszenia prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, a już z pewnością nie miały ani nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy - w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Nie zachodzą też kodeksowe przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 2. p.p.s.a.), ani też kodeksowe lub wynikające z innych przepisów przesłanki do stwierdzenia naruszenia prawa (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził więc naruszenia prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy lub też naruszenia prawa procesowego dającego podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Mając powyższe na uwadze, skargę jako bezzasadną oddalono, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

j.m.