Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1808/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Mienie zabużańskie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 ust. 1 pkt 3 zd.  art. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Anna Falkiewicz – Kluj (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lutego 2021 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2020 r., [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej: kpa) w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r, o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097; dalej: ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.), po rozpatrzeniu odwołania H. S., od decyzji Nr [...] Wojewody [...] z [...] grudnia 2019 r., znak: [...] odmawiającej potwierdzenia K. Z., H. S., R. O., M. O., T. O. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Polski w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], woj. [...], utrzymał ją w mocy.

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożyła 30 grudnia 2008 r. K. O. Majątek miał stanowić własność A. C.

Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., prawo do rekompensaty, przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) - oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 2 powołanej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2.

Organ wskazał, że w dniu 27 lutego 2014 r weszła w życie ustawa z 12 grudnia 2013r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. Znowelizowany art. 2 pkt 1 wskazuje przedwojenne przepisy na podstawie których należy badać miejsce zamieszkania. Stosowanie do art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (D. U. Nr 101, poz. 580) miejscem zamieszkania jest miejsce na obszarze Polski gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu jeżeli mając kilka miejsc zamieszkania – właściwe jest prawo miejsca w którym skupia się główny i przeważający zakres jego działalności (pkt 1 ww ustawy). Zgodnie z art. 24 kodeksu postępowania cywilnego (D.U. 1932, poz. 934) miejscem zamieszkania jest miejscowość w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu a gdy zamieszkuje w kilku miejscach powództwo można wytoczyć według któregokolwiek z tych miejsc.

Zgodnie z § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. o meldunkach i księgach meldunkowych (D.U. Nr 54, poz. 489), pod pojęciem zamieszkania w gminie rozumie się zajmowanie w obrębie gminy mieszkania – ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych. Natomiast zgodnie z § 9 rozporządzenia z 23 maja 1934 r. za miejsce zamieszkania osoby która mieszka w 2 lub więcej miejscach uważa się stosownie do okoliczności tę miejscowość w której osoba posiada siedzibę główną lub w której wykonywany jest jej zawód lub urząd lub gdzie znajduje się jej majętność. W przypadku osób małoletnich i nieubezwłasnowolnionych tam gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania.

Z tych przepisów organ wywiódł, że osoba mogła mieć kilka miejsc zamieszkania. Zdaniem organu zgormadzony materiał dowodowy wskazuje, że A. C. zamieszkiwał w swym majątku [...] do 1934 r. a następnie na skutek skierowania do pracy na obecnym obszarze Polski przeprowadził się do M. gdzie mieszkał wraz z rodziną do rozpoczęcia II wojny światowej. Powyższe potwierdza postanowieni Sądu Rejonowego w N. z [...] listopada 1992 r. [...] z którego wynika, że ostatnio zamieszkiwał w M. i zmarł [...] kwietnia 1940 r. w S., protokoł Sądu Rejonowego w B. z [...] września 1991 r. [...] w którym J. W. zeznała, że A. C. został przeniesiony do pracy w M. a później zginął w obozie w S. i od tego czasu ziemia była dzierżawiona. Fakt śmierci w S. potwierdza też postanowienie Sądu Rejonowego w N., [...]. Także K. O. złożyła oświadczenie z [...] lipca 2011 r. z którego wynika, że [...] października 1934 r został jako oficer przeniesiony rozkazem wojskowym z W. do M. Wyjechał razem z rodziną. Jej zdaniem grunty najprawdopodobniej były dzierżawione. Nigdy nie wrócili tam z powodu wojny a ojca osadzono w S. i tam zamordowano w 1940 r. Zdaniem organu pobyt A. C. wraz z rodziną w M. miał charakter stały i to ta miejscowość stanowiła ich centrum życiowe. Brak jest dowodów że na dzień 1 września 1939 r. zamieszkiwał w R. Organ podkreślił, że sam fakt posiadania nieruchomości nie przesądzał o tym, że właściciel miał tam miejsce zamieszkania. Powołane wcześniej przedwojenne przepisy przesądzały, że kryterium położenia majętności nie świadczyło o posiadaniu w nich miejsca zamieszkania. Tym samym nie została spełniona przesłanka stałego zamieszkiwania gdyż nie zostało udowodnione, że pobyt A. C. w R. w kluczowym okresie poprzedzającym wybuch II wojny światowej miał charakter stały. Nie doszło do Jego repatriacji w trybie tzw. układów republikańskich ani nie został zmuszony do opuszczenia byłych terenów Polski na skutek innych okoliczności związanych z II wojną światową. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 1 i 2 ustawy.

Skargę Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła H. S. zaskarżając decyzję w całości wraz z decyzją organu I instancji zarzucając naruszenie art. 2 pkt 1 ustawy w zw. z art. 2 i 64 ust. 1 Konstytucji przez błędną jego wykładnię wyrażającą się w niewłaściwym przyjęciu, że w przypadku właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski posiadającego w rozumieniu przepisów art. 3 ustawy o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych oraz § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. o meldunkach i księgach ludności dwa miejsca zamieszkania, każde z nich powinno być miejscem stałego pobytu, pomimo że wyniki wykładni systemowej i funkcjonalnej uwzględniające konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, zaufania do państwa i stanowiącego przezeń prawa oraz ochrony własności uzasadniają przyjęcie że dla potrzeb ustalenia prawa do rekompensaty miejscem zamieszkania właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski jest każde z kilku miejsc zamieszkania w rozumieniu wyżej powołanych przepisów. Konsekwencją tego jest wadliwe przyjęcie, że A. C. nie miał miejsca zamieszkania w R. a więc tam gdzie znajdowała się jego majętność.

Wniosła o zmianę decyzji organu II instancji i potwierdzenie prawa do rekompensaty oraz zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019, poz. 2167, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 28 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii spełnienia przesłanki zamieszkania i wykładni art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Kwestię rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami dawnej Polski budziła liczne kontrowersje i przez wiele lat była kwestią nierozwiązaną w sposób ostateczny. Pierwsza regulacja została zawarta w ustawie o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Następnie była regulowana ustawą z 12 grudnia 2003r. o zaliczeniu na poczet sprzedaży albo opłaty z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (D.U: 2004, Nr 6, poz. 39), dalej "ustawa o zaliczeniu".

Obecnie ustawą z 8 lipca 2005 r. na gruncie której następuje ocena możliwości przyznania prawa do rekompensaty w niniejszej sprawie.

Art. 2 ustawy z 2003 r. stanowił, że:

1. Prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługuje właścicielom tych nieruchomości, jeżeli spełniają łącznie następujące warunki:

1) zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na terenach, o których mowa w art. 1, byli w tym dniu obywatelami polskimi i opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.;

2) posiadają obywatelstwo polskie;

Z ust. 2 tego przepisu wnikało natomiast, że w razie śmierci właściciela nieruchomości prawo do zaliczania wartości nieruchomości przysługiwało łącznie wszystkim jego spadkobiercom jeżeli posiadali oni obywatelstwo polskie i zamieszkują w R.P. co najmniej od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy lub jednemu z nich wskazanemu przez pozostałych spadkobierców. Z dniem 7 grudnia 2004 r. art. 2 ust. 2 w części stanowiącej zwrot "zamieszkują na stałe w Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy" został uznany za niezgodny z art. 2, 31 ust. 3, 32 i 64 ust. 1 i 2 Konstytucji R.P: - wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2004 r (D.U. 04.273.2722).

Ocena skutków niekonstytucyjności ww przepisów prowadzi do wniosku, że na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy wyeliminowana została przesłanka domicylu jako warunkująca możliwość uzyskania rekompensaty przez spadkobierców dawnego właściciela nieruchomości.

Następnie 8 lipca 2005 r. uchwalona została ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przesłanki prawa do rekompensaty zostały wymienione w art. 2. Zgodnie z nim prawo to przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski jeżeli spełnia następujące warunki:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium R.P. oraz opuścił je z przyczyn o których mowa w art. 1 lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić. Prawo do rekompensaty - zgodnie z art. 3 pkt 2 tej ustawy przysługuje również wszystkim spadkobiercom oraz niektórym z nich, wskazanych przez pozostałych, jeżeli spełniają one wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy.;

2) był obywatelem polskim.

Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. SK 11/12 art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. w zakresie w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium R.P. został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji R.P:.

Trybunał dokonał analizy przesłanki zamieszkiwania na terytorium R.P. 1 września 1939 r. jako jednego z warunków otrzymania prawa do rekompensaty (a w niniejszej sprawie podstawa do odmowy przyznania tego prawa), również w powołaniu na uzasadnienie projektu ustawy (druk sejmowy nr 3793/IV), przyjmując jako wzorzec kontroli art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji (pkt 4.2 uzasadnienia).

Doszedł do następujących wniosków:

-"świadczenie przyznane na podstawie ustawy z 8 lipca 2005 r. ma charakter mieszany: zdecydowanie dominuje w nim element socjalny (udzielenie "pomocy na zagospodarowanie" osobom, które przesiedlały się do państwa w obecnych granicach), a mniejsze znaczenie ma element odszkodowawczy, przy czym funkcje te należy oceniać uwzględniając upływ czasu jako upłynął od pobawienia własności";

-analiza zasad rozliczeń, która obowiązuje od wielu lat prowadzi do wniosku, że są one jednak pozbawione istotnej cechy jaka jest charakterystyczna dla świadczeń socjalnych (przyznawanie świadczeń selektywnie dla osób najbardziej potrzebujących) podczas gdy rekompensaty za pozostawione mienie zabużańskiego przyznawane było wszystkim osobom o ile spełniali warunki ustawy i na jednakowych zasadach i nawet wtedy gdy majątek pozostawiony poza granicami obecnej R.P. stanowił jedynie część całego majątku takiej osoby;

-argumentem za odszkodowawczym charakterem rekompensaty jest obliczanie jej wysokości w nawiązaniu do wartości utraconego mienia podczas gdy tzw. świadczenie na zagospodarowanie jest oparte na założeniu istnienia przybliżonej równości potrzeb wszystkich uprawnionych;

-możliwość otrzymania rekompensaty w gotówce stanowi wyraz wzmocnienia roli odszkodowawczej tych świadczeń a nie roli socjalnej;

-za odszkodowawczym charakterem tego świadczenia przemawia jego dziedziczenie;

-upływ czasu, który upłynął od daty utraty majątku powoduje utratę aktualności poglądu o wyłącznie socjalnym charakterze świadczenia. Jak wskazał Trybunał (pkt 4.3.1.uzasadnienia) z puntu widzenia osób obecnie ubiegających się o rekompensatę domagają się oni raczej odszkodowania za trudne warunki finansowe ich rodzin w przyszłości.

- rekompensaty zawierają więc obok elementu socjalnego także element odszkodowania za utracone nieruchomości oraz zadośćuczynienia za powojenne zmiany granic Polski, zwłokę w uregulowaniu przez Państwo tych kwestii.

- przesłanka zamieszkiwania którą posłużył się ustawodawca nie występowała w umowach republikańskich w których mowa była o repatriacji osób mieszkających na kresach wschodnich bez podania daty;

-zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy prawo do świadczeń mają nie tylko osoby repatriowane na podstawie umów międzynarodowych ale i takie "które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej".

W konkluzji Trybunał stwierdził, że przesłanka "domicylu" stanowi ograniczenie właścicieli nieruchomości zabużańskich do otrzymania rekompensaty i to w ujęciu samej ustawy jak i regulacji obowiązujących w latach 1955-2003.

Trybunał jednocześnie wskazał, że wymóg zamieszkiwania 1 września 1939 r. "miał operacjonalizować założenie ustawodawcy, że rekompensaty mają uzyskać wyłącznie osoby, które w wyniku zmiany granic przesiedliły się na obecne terytorium Polski", a nie wszyscy którzy wyjechali z Kresów Wschodnich – takie które wyjechały do innych państw i tam mieszkają. Jednakże takie założenie jest nieaktualne.

Trybunał jednoznacznie bowiem wskazał, że prawo do rekompensaty mają nie tylko osoby mieszkające przed II wojną światową na Kresach Wschodnich a następnie przesiedlone na podstawie umów międzypaństwowych na obecne terytoria Polski ale i osoby, które na skutek "innych okoliczności" niż umowy repatriacyjne lub wypędzenie "były zmuszone opuścić byłe terytoria Rzeczypospolitej Polskiej" (art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy). Istotne zatem było to, że osoby te zostały zmuszone na skutek okoliczności faktycznych i prawnych do pozostawienia swego mienia.

Trybunał dokonał także analizy regulacji sytuacji zabużan i wskazał, że wymóg zamieszkiwania przez osoby ubiegające się o rekompensatę dokładnie 1 września 1939 r. na terytorium Polski. nie był przez ustawodawcę uznawany jako warunek jej przyznania (pkt 4.3.3.2).

Kompleksowa analiza wyrok Trybunału Konstytucyjnego wskazuje zatem, że prawo do rekompensaty było niezależne od daty zamieszkania na terenie byłego terytorium Polski (1 września 1939 r.) oraz przesłanki dalszego zamieszkiwania w obecnych granicach Polski. Wynika to także i z tego, że ustawa z 8 lipca 2005 r. wprost takiego wymogu w art. 2 i 3 pkt 2 nie przewidywała. Jak wskazał Trybunał prawo do rekompensaty przysługiwało nie tylko osobom mieszkającym przed II wojną światową na Kresach Wschodnich a następnie przesiedlonych na podstawie umów międzypaństwowych na obecne terytoria Polski ale i osobom, które na skutek "innych okoliczności" niż umowy repatriacyjne lub wypędzenie "były zmuszone opuścić byłe terytoria Rzeczypospolitej Polskiej" (art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy). Chodzi zatem o sytuację w której właściciel został zmuszony na skutek okoliczności związanych z wojną do opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania a nie do osób które dobrowolnie i to jeszcze przed wybuchem II wojny światowej postanowiły skoncentrować swe życie w innym miejscu.

Ustawą z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (D.U. 2014, poz. 195) art. 2 pkt 1 nadano nowe brzmienie, precyzując de facto rozumienie przesłanki posiadania miejsca zamieszkania poprzez odesłanie do art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (D.U. Nr 101, poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (D.U. 1932, Nr 112, poz. 934) lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. o meldunkach i księgach meldunkowych (D.U. Nr 54, poz. 489) przy jednoczesnym spełnieniu przesłanki opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn o których mowa w art. 1, lub z powodu niemożności powrotu z tego samego powodu.

Pierwsza z wyżej powołanych regulacji – Prawo właściwe dla stosunków prywatnych wewnętrznych stanowi w pkt 1, że w przypadku gdy dana osoba ma kilka miejsc zamieszkania właściwe jest prawo miejsca w którym skupia się główny i przeważający zakres jego działalności. Druga – kodeks postępowania cywilnego – że miejscem zamieszkania jest miejscowość w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu. Trzecie – rozporządzenie – które określając miejsce zamieszkania – wskazuje na fakt ześrodkowanie w danym miejscu stosunków osobistych i gospodarczych, wpisanie do rejestru mieszkańców. Tu także mowa jest o tym, że zmiana miejsca zamieszkania następuje poprzez zamieszkanie w obrębie innej gminy.

We wszystkich tych regulacjach kryterium "zamieszkania" oznacza więc skoncentrowanie swych spraw życiowych, osobistych, gospodarczych w jednym miejscu.

W ocenie Sądu organ w sposób prawidłowy ustalił, że miejscem zamieszkania A. C. do połowy lat 30 tych XX w. był majątek [...] a następnie [...] w którym przebywał wraz z rodziną do rozpoczęcia II wojny światowej.

Oczywistym jest, że po jej wybuchu nie mógł do [...] powrócić. Samo to nie stanowi jednak podstawy do potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Organ na te okoliczności powołał dokumenty w postaci postanowienia Sądu Rejonowego w N. z [...] listopada 1992 r. ze wskazaniem w nim ostatniego miejsca zamieszkania /sąd właściwy do wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia praw do spadku ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania/, zeznań J. W., oświadczenia K. O. z [...] lipca 2011 r. z którego wynika, że A. C. wraz z rodziną wyjechał w 1936 r. do pracy do M. i że nigdy po tej dacie do majątku rodzina nie powróciła, w tym przed wybuchem II wojny światowej.

Zwrócić należy w tym miejscu uwagę, że nawet w skardze pełnomocnik skarżących używa pojęcia posiadania 2 miejsc zamieszkania wskazując, że jedno z nich było główne w M. a drugie w R. Tym okolicznościom organ zresztą nie zaprzecza.

Sąd podziela wywody organu o możliwości posiadania 2 miejsc zamieszkania ale jeszcze raz zwraca uwagę, że w takim przypadku miał zastosowanie art. 3 pkt 2 prawa właściwego dla stosunków prywatnych wewnętrznych z którego wynika, że o spełnieniu przesłanki zamieszkiwania decyduje miejsce w którym skupia się główny i przeważający zakres działalności. Analiza wskazanych przez organ dowodów w sprawie jednoznacznie przesądza, że od 1936 r. A. C. mieszkał i pracował wraz z rodziną w M. a majątek był dzierżawiony. Nie ma żadnych dowodów aby po tej dacie w R. prowadził jakąkolwiek działalność, przyjeżdżał tam choćby na urlop.

Pod pojęciem "skupiania głównego i przeważającego zakresu działalności" należy rozumieć sytuację w której dana osoba w danym miejscu nie tylko mieszka a więc koncentruje swe życie prywatne ale i która w tym miejscu pracuje i uzyskuje dochody z pracy albo która (np. emeryt) uzyskuje dochody pozwalające na zaspokajanie swych potrzeb życiowych. W przypadku A. C. takie kryteria spełnia miejscowość M. na co wskazują powołane przez organ dowody. W sprawie brak dowodów przeciwnych, które wskazywałyby na wadliwe ustalenie przez organ stanu faktycznego związanego z oceną spełnienia przesłanki zamieszkiwania.

Jak się wskazuje w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w sprawach zabużańskich ciężar udowodnienia faktów istotnych w sprawie spoczywa nie tylko na organie ale przede wszystkim na osobach, które domagają się ustalenia prawa do rekompensaty ( wyroki NSA z: 22 lutego 2021, I OSK 2380/20, LEX nr 3125707, 15 czerwca 2020 r., I OSK 1970/19, LEX nr 3099491). Spadkobiercy A. C. żadnym dowodem nie wykazali aby tuż przed rozpoczęciem II wojny światowej jego życie koncentrowało się w innym miejscu niż M.

Powyższe oznacza, że organ dokonał prawidłowej wykładnia art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Zaproponowana przez skarżącą inna wykładnia tego przepisu prowadziłaby do wniosku, że ustawę należy stosować do wszystkich tych którzy pozostawili majątki poza obecnymi granicami Polski. Taka wykładnia pozbawiłaby sens stosowania ustawy gdyż rekompensata przysługiwałaby każdemu kto pozostawił majątek poza obecnym terytorium Polski bez względu na przyczynę opuszczenia swego majątku. Tymczasem, mając na uwadze wskazywany wyżej po części cel socjalny ustawy, zamiarem ustawodawcy było zrekompensowanie szkód i umożliwienie stworzenia warunków do życia dla tych którzy z przyczyn od siebie niezależnych ale przede wszystkim przymusowych utracili swe majątki. Nie można przy tym zapominać o art. 1 ust. 1 pkt 3 tej ustawy zgodnie z którym prawo do świadczeń mają nie tylko osoby repatriowane na podstawie umów międzynarodowych ale i takie "które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Chodzi zatem o sytuację nagłą i przymusową która doprowadziła do pozostawienia majątku poza obecnymi granicami Polski po wybuchu II wojny światowej. W sytuacji natomiast w której właściciel sam zdecydował o pozostawieniu majątku i to przed wybuchem II wojny światowej i skoncentrował swe życie rodzinne i osobiste w zupełnie innym miejscu, taka rekompensata nie została przewidziana. Należy zgodzić się z poglądem, że ustawodawca mógł ograniczyć katalog podmiotów którym zrekompensuje w części uszczerbek majątkowy i udzieli pomocy w zagospodarowaniu. Na możliwość limitowania świadczenia z uwagi na zdolność Państwa do wywiązywania się z obowiązków ustawowych, powołuje się między innymi NSA w wyroku I OSK 2488/16.

Nie jest rzeczą sądu stosującego obowiązujące prawo ocena czy przyjęte w akcie o charakterze ustawodawczym rozwiązania są sprawiedliwe. Monteskiuszowska zasada trójpodziału władzy na władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, na to, co do zasady nie pozwala, w demokratycznym państwie prawa.

Odnosząc się natomiast do wywodów skargi na gruncie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. SK11/12, należy wskazać, że zgodnie z nim art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. w zakresie w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. Z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i tracił moc z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok został opublikowany 30 października 2012 r. a więc termin ten upływał 30 kwietnia 2014 r. W trakcie tego terminu uchwalona została ustawa z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, która weszła w życie 27 lutego 2014 r. (D.U. 2014, poz. 195). Zmodyfikowano ten przepis do brzmienia aktualnego. W miejsce użytego wcześniej sformułowania "zamieszkiwał w tym dniu", użyto sformułowania "miał miejsce zamieszkania". Wskazywanym celem tej zmiany było dostosowanie przepisów do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt SK 11/12 orzekającego o niekonstytucyjności art. 2 tej ustawy i przyjęcie możliwości posiadania dwóch miejsc zamieszkania – jednego głównego a drugiego tzw. doraźnego – tak wynika z projektu ustawy (druk sejmowy nr 1685 z 9 sierpnia 2013 r.).

Zgodnie z art. 188 pkt 1 Konstytucji R.P. wyłącznie uprawnionym do orzekania z o zgodności ustaw z Konstytucji jest Trybunał Konstytucyjny. Sąd w tym składzie stoi na stanowisku, że sąd administracyjny co do zasady nie ma kompetencji do orzekania o niezgodności przepisu z Konstytucją, gdyż wyklucza to nie tylko sama Konstytucja ale i art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mógłby jedynie odmówić zastosowania określonego przepisu ustawy gdy zastosowany przepis miałby identyczne brzmienie w innej ustawie i co do którego wcześniej T.K. orzekł o niekonstytucyjności. (por. wyrok SN z 20 lutego 2018 r., V CSK 230/17). Taka sytuacja jednak nie zachodzi gdyż nie mamy do czynienia z identycznością brzmienia tego przepisu z przepisem co do którego orzeczono częściową niekonstytucyjność abstrahując od tego, że przepis ten został zmieniony.

Z tych względów i na podstawie art. 151 Ppsa Sąd skargę oddalił.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Z uwagi na znaczny wzrost wykrytych zakażeń w całym kraju, objęcie Warszawy strefą zagrożenia czerwoną przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Poza tym zarządzeniem Prezesa WSA w Warszawie nr 21 z 16 października 2020 r. związku z objęciem Warszawy strefą czerwoną wstrzymano orzekanie na posiedzeniach jawnych i przyjęto zasadę orzekania na posiedzeniach niejawnych a sprawy wyznaczone na rozprawy skierowano do rozpoznania na posiedzeniach niejawnych (komunikat na stronie internetowej WSA w Warszawie).