Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1687/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie WSA Gabriela Nowak (spr.) asesor WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant Magdalena Zając po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi L. Z. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza granicami kraju 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

ISA/WA 1687/05

UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2005 roku nr [...] po rozpatrzeniu odwołania od decyzji [...] z dnia [...].04.2005r. nr [...] orzekającej o odmowie potwierdzenia posiadania przez L. Z. oraz J. C. prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...].

Z uzasadnienia decyzji Organu wynika, że w dniu 22 listopada 2004r. do Wojewody [...] wpłynął, wniosek L. Z. oraz J. C. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego przez rodziców wnioskodawczyń – A. i S.C.

Wojewoda [...]- działając na podstawie art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004r Nr 6, poz. 39) - decyzją z dnia [...].04.2005r. nr [...] odmówił stwierdzenia, że L. Z. oraz J. C. posiadają prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa .

Z uzasadnienia decyzji Wojewody [...] wynika, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w W. z siedzibą w S. z dnia [...] lutego 1991 r., sygn. akt. [...], A. i S.C. pozostawili majątek nieruchomy we wsi L., powiat G., województwo [...], tj. na obszarach nie wchodzących w skład terytorium Państwa Polskiego w wyniku wojny obronnej w 1939 roku - którego to majątku byli właścicielami.

Zgromadzone akta sprawy wskazują na rozbieżność nazwy miejscowości, w której A. i S. C. pozostawili majątek nieruchomy – L., L., L., - jednakże przyjęto, iż chodzi o jedną i tą samą miejscowość.

Z odpisu skróconego aktu zgonu S. C. wynika, że zmarł on [...] października 1947r. w miejscowości L., a zatem nie repatriował się na obecny teren państwa polskiego. W toku postępowania ustalono, ze pierwszym miejscem zamieszkania właściciela nieruchomości pozostawionych po przybyciu do Polski była S., zaś repatriacja miała miejsce w roku 1957.

Wojewoda wskazał, że powołana ustawa z dnia 12 grudnia 2003r. określa zasady zaliczenia na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie, których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w:

1) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności białoruskiej z terytorium Polski;

2) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski;

3) układzie z dnia 23 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski;

4) umowie z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR, i o ich ewakuacji do Polski, i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski, i o ich ewakuacji do ZSRR.

Skoro zatem art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. wyraźnie wylicza te umowy międzynarodowe, to wolą ustawodawcy było, ażeby uprawnienie do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługiwało wyłącznie osobom, które repatriowały się do Polski na podstawie jednej z czterech wymienionych wyżej umów międzynarodowych i które spełniają pozostałe warunki wskazane przepisami tejże ustawy. W szczególności zaś aktualnie przewidziane przepisami prawa polskiego uprawnienia nie przysługują osobom, które repatriowały się do Polski na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222).

Mając zatem na uwadze fakt, że A. C. - właścicielka pozostawionej nieruchomości przybyła do Polski w roku 1957, należy uznać, że nie repatriowała się na podstawie żadnej z wyżej wymienionych umów międzynarodowych. W związku z powyższym w niniejszej sprawie brak jest podstaw do wydania na rzecz wnioskodawczyń decyzji potwierdzającej prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Minister Infrastruktury w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że z załączonego do akt sprawy oświadczeń Pani J. C. i Pani L. Z z dnia 22.11.2004r., wynika iż A. C. przekroczyła granicę Polski w 1957 r., a zatem na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz.U. Nr 47,poz. 222).

Umowa ta umożliwiła powrót do Polski osobom narodowości polskiej, które nie skorzystały z prawa do repatriacji na podstawie wcześniejszych umów. Umowa ta nie jest jednak wymieniona - jak słusznie wskazał organ wojewódzki - w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd Administracyjny sprawuje kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia czy przy rozpatrywaniu sprawy organy administracji nie dopuściły się naruszenia prawa, materialnego jak i przepisów postępowania administracyjnego.

Wojewoda [...] dokonał prawidłowych ustaleń odnośnie faktu, że oceniając uprawnienia repatriantów należy zastosować umowę obowiązującą w dacie repatriacji.

Zawarte z Litwą, Ukrainą i Białorusią tzw. układy "republikańskie" z dnia 9 września 1944 r. i 22 września 1944 r. zawierały postanowienia pozbawiające ewakuowanych obywateli polskich prawa własności pozostawionego majątku nieruchomego. Jednocześnie art. 3 pkt 6 (każdego z układów) przyznawał im prawo do ekwiwalentu za utracony majątek, do zapłaty, którego zobowiązało się Państwo Polskie. W ten sposób powyższe postanowienia tych układów zostały włączone do prawa polskiego i tym samym stanowią źródło praw podmiotowych. Wynika z tego jednoznacznie, że decydujące znaczenie ma nie sam fakt pozostawienia mienia za granicą, lecz to, iż Polska zobowiązała się do zapłaty ekwiwalentu za to mienie.

Natomiast umowa z dnia 25 marca 1957r. w art. 8 przewidywała, że osoby wyjeżdżające ze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich mogły wywieźć, należące do nich mienie osobistego użytku i przedmioty niezbędne do wykonywania zawodu, mogły też rozporządzić mieniem według swego uznania, na przykład poprzez zbycie nieruchomości (należących do nich domów, budynków), jak również mogły wpłacać swoje środki pieniężne do Państwowego Banku ZSRR ze zleceniem przekazania ich na swój rachunek w Narodowym Banku Polskim. Ponieważ umowa ta stwarzała repatriantom możliwość rozporządzenia mieniem i nie zawierała zobowiązania Państwa Polskiego do wypłaty im ekwiwalentu, dlatego też nie była ona objęta dyspozycją art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14 poz.74 ze zmianami), jak również późniejszego art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46 poz. 543 ze zmianami).

Nie była także wymieniona w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004r. Nr 6, poz. 39).

Nie była także wymieniona w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004r. Nr 6, poz. 39).

Przedmiotowy art.1 określał zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie, których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w tzw. układy "republikańskie" z dnia 9 września 1944 r. i 22 września 1944r.

Rozpoznając niniejszą sprawę sąd miał na uwadze nie tylko obowiązujące przepisy prawa, ale także orzecznictwo Sądu Najwyższego, a w szczególności uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1990 r. III CZP 1/90 OSNC 1990/10-11/129. Stanowiła ona, że: "Osobom repatriowanym na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzkieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222), które przed dniem 1 września 1939 r. zamieszkiwały w Polsce na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, pozostawiły tam majątek nieruchomy i nie rozporządziły nim z przyczyn od nich nie zależnych - przysługują uprawnienia z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości."

Uchwała ta była w dalszym ciągu aktualna na datę wydania zaskarżonej decyzji. Obowiązywała wtedy ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego - której art. 1 stanowił kontynuację w/wart. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. oraz art. 212 ustawy dnia 21 sierpnia 1997 r.

Wojewoda [...] w uzasadnieniu swojej decyzji ograniczył się tylko do stwierdzenia, że umowa z 1957 r. nie jest wymieniona w art. 1 powołanej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Nie dokonał natomiast żadnych ustaleń – zgodnie z powyższą uchwałą 7 sędziów Sądu Najwyższego - odnośnie tego, czy matka skarżących rozporządziła swoim majątkiem nieruchomym przed repatriacją do Polski, czy też nie rozporządziła nim z przyczyn od niej nie zależnych.

Z wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia [...] lutego 1991 roku sygn. Akt. [...] wynika, że A. i S.C. pozostawili majątek nieruchomy we wsi L., w powiecie G., w województwie [...] tj. na obszarach nie wchodzących w skład obecnego terytorium Państwa Polskiego w wyniku wojny obronnej w 1939 roku składający się z budynku mieszkalnego, drewnianego krytego blachą, nie podpiwniczonego, obory, chlewu i stodoły krytych dachówką, [...] ha ziemi ornej,[...] ha lasu i [...] ha łąki, którego byli właścicielami.

S. C. zmarł [...] października 1947 roku, a spadek po nim na podstawie ustawy nabyła żona A. C. i córki J. C. i L.Z.

Do Polski przybyły A. C. wraz z córkami J. i L..

W aktach sprawy oprócz oświadczeń dotyczących pierwszych miejsc zamieszania i roku przybycia ( tj. 1957r.) znajdują się Karty Repatriacyjne J. C. i L. Z.. Wynika z nich, że L. Z. przybyła do Polski [...] stycznia 1957 roku, a więc przed wejściem w życie umowy z dnia 25 marca1957 roku ( umowa ta była ratyfikowana w dniu 23 maja 1957 roku), zaś J. C. przybyła w dniu [...] września 1957 roku. W aktach sprawy nie ma Karty Repatriacyjnej A. C., a Organ nie ustalił dokładnej daty jej przybycia, co ma w sprawie istotne znaczenie albowiem w 1957 roku wchodziła w życie umowa z dnia 25 marca 1957 roku.

Dopiero wszechstronne wyjaśnienie tych kwestii pozwoliłoby na ustalenie uprawnień służących skarżącemu, co do możliwości zaliczenia na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Wobec zmiany powyższej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Wojewoda [...] rozpozna ponownie sprawę już na podstawie przepisów nowej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz.1418) - co wynika z treści art. 27 tejże ustawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr.153 poz. 1270 ze zmianami), orzekł jak w sentencji wyroku.