Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 23/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 4
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 11 marca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] listopada 2019 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016 oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...]., wskazując na art. 20, art. 18 ust. 4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 173, z późn. zm., dalej jako ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich 2007-2013), § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, z późn. zm., dalej jako Rozporządzenie) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm., dalej jako K.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku J. P. o przyznanie płatności na rok 2016 – odmówił przyznania J. P. wszystkich płatności rolnośrodowiskowych PROW 2007-2013, o które ubiegała się we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016.

Od opisanej decyzji J. P. (dalej także strona, skarżąca) wniosła odwołanie. Rozpoznając odwołanie, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARIMR w [...], decyzją z [...] listopada 2019 r. nr [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505) orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Uzasadniając decyzję organ napisał, że strona [...] czerwca 2016 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 na 2016 r., wskazując działkę ewidencyjną nr [...] położoną w województwie [...], powiat [...], gmina [...], obręb [...], o powierzchni [...] ha. Dalej organ wyższego stopnia opisał toczące się postępowanie, w tym napisał, że organ I instancji decyzją z [...] listopada 2018 r. odmówił przyznania płatności. Rozpoznając odwołanie Dyrektor Oddziału Regionalnego ARIMR w [...] decyzją z [...] marca 2019 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W toku ponownie prowadzonego postępowania przed organem I instancji [...] czerwca 2019 r. stawiła się strona i złożyła wyjaśnienia dotyczące samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego w latach 2016 i 2017. W związku z tym organ I instancji zwrócił się z wnioskiem do burmistrza Gminy i Miasta [...] o udzielenie informacji dotyczącej płatnika podatku rolnego od ww. działki nr [...] w latach 2016 - 2017. Organ otrzymał wyjaśnienie, że właścicielem wskazanego obszaru jest KOWR (Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa), zatem zwrócił się do KOWR o wskazanie osoby, która w latach 2016 - 2017 dzierżawiła działkę nr [...]. Pismem z [...] lipca 2019 r. odpowiedziano, że działka ewidencyjna o numerze [...] o powierzchni [...] ha położona w obrębie [...], w 2011 roku uległa podziałowi, w wyniku którego powstała działka nr [...] o powierzchni [...] ha oraz działka nr [...] o powierzchni [...] ha. Dzierżawcą działki nr [...] o powierzchni [...] ha w okresie od [...] kwietnia 2014 r. do [...] grudnia 2017 r. był T. J.. Organ I instancji zwrócił się z prośbą do KOWR o potwierdzenie bądź sprostowanie informacji zawartych we wcześniejszym piśmie, skoro w systemie ARiMR działka [...] istniała do 2019 r., a w roku 2018 KOWR wnioskował o otrzymanie płatności obszarowych na ww. działkę. Pismem z [...] lipca 2019 r. KOWR potwierdził wcześniejsze wyjaśnienia dotyczące zarówno dzierżawy omawianego obszaru jak i jego podziału w 2011 r., wskazując na względy techniczne w aplikacji eWniosek i ograniczony czasowo dostęp do tej aplikacji. W efekcie organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z [...] września 2019 r.

Dalej organ wyższego stopnia napisał, że podstawą prawną określającą warunki i tryb udzielania producentom rolnym płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 jest ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich 2007-2013 a także Rozporządzenie. Zgodnie z § 2 ust. 1 Rozporządzenia płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm.), zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich 2007-2013, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu. Zgodnie z ust. 2-3, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania, pomoc przysługuje temu współposiadaczowi gruntu, co do którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę, przy czym zgodę dołącza się do wniosku o przyznanie pomocy. Z kolei, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, to taka pomoc do gruntu wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny (ust. 4). Zatem uzyskanie płatności dla działek ewidencyjnych zadeklarowanych we wniosku o płatność na rok 2016, które wchodzą w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa musi być połączone z potwierdzeniem posiadania tytułu prawnego, na dzień [...] maja 2016 r.

Odnosząc te uwagi do sprawy organ wyższego stopnia napisał, że w wyniku szczegółowego postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organ I instancji okazało się, że działka wskazana we wniosku stanowi własność KOWR, a strona nie posiada na dzień [...] maja 2016 roku tytułu prawnego do jej użytkowania. Organ wyższego stopnia ocenił, że decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Organ wskazał na art. 18 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich 2007-2013, który w dniu składania wniosku o płatności stanowił, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, to taka pomoc do gruntu wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny. Organ wskazał, że w okolicznościach sprawy kluczowe znaczenie miał ten przepis, dodany do ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich 2007-2013, mocą ustawy z dnia 9 marca 2016 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 337, dalej jako ustawa zmieniająca). W uzasadnieniu do projektu omawianej ustawy (Sejm VIII kadencji, druk 274) wskazano, że (...) przepisy rozporządzenia 1307/2013 nie regulują, czy ubiegający się o przyznanie płatności bezpośrednich musi posiadać tytuł prawny do gruntów. Stwierdzono jednak, że "...Stwarza to pole do nadużyć polegających na tym, że o płatności bezpośrednie do określonych gruntów ubiegają się podmioty, które bezprawnie weszły w ich posiadanie lub posiadają je bez tytułu prawnego wbrew woli podmiotu, do którego te grunty należą. Przypadki takie zdarzają się w praktyce, co budzi społeczny sprzeciw, zwłaszcza gdy zasadniczym celem takiego działania jest uzyskanie wsparcia w postaci płatności bezpośrednich, a nie prowadzenie działalności rolniczej na danym gruncie".

Dalej organ wyższego stopnia napisał, że ze względu na częste przypadki nieuregulowanego stanu prawnego ziemi rolnej będącej w obrocie prawnym, rolnik faktycznie prowadzący działalność rolniczą na danym gruncie często nie może potwierdzić posiadanego do tego gruntu prawa żadnym dokumentem. Wynika to z powszechnej praktyki zawierania przez rolników ustnych umów dzierżawy gruntów, a także z nieuregulowanych, często przez wiele lat, spraw sądowych. Natomiast w przypadku ziemi rolnej wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa stan prawny gruntów jest uregulowany tj. właścicielem jest Skarb Państwa, a dzierżawca wskazany jest w umowie zawieranej wyłącznie w formie pisemnej. Faktem jest również, że dopuszczalne są umowy ustne pomiędzy ww. dzierżawcami i kolejnymi poddzierżawcami. Natomiast opisywana sytuacja nic ma miejsca w omawianej sprawie, ponieważ jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, strona wydzierżawiała działkę [...] od A. i S. K. (protokół nr [...] z [...] czerwca 2019 r.) natomiast z wyjaśnień uzyskanych od sekcji zamiejscowej Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (pismo z [...] lipca 2019 r.) wynika, iż działka nr [...] o pow. [...] ha obrębu [...] gmina [...], w 2011 roku uległa podziałowi, w wyniku podziału powstały: działka nr [...] o pow. [...] ha oraz działka nr [...] o pow. [...] ha. Dzierżawcą działki nr [...] w okresie od [...] kwietnia 2014 r. do [...] grudnia 2017 r. był T. J..

Organ ocenił, że stronie nie przysługuje płatność do zadeklarowanej działki [...] [podzielonej na dwie działki ewidencyjne] stanowiącej własność Skarbu Państwa na 2016 r. ponieważ nie przedłożyła ona żadnego dowodu potwierdzającego tytuł prawny do omawianej działki ewidencyjnej na dzień [...] maja 2016 r. Zauważył również, że w treści odwołania nie powołano się na żaden dokument mogący wyjaśnić powyższą kwestię.

Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła J. P., zastępowana przez pełnomocnika, domagając się uchylenia decyzji w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, w celu uzupełnienia postępowania wyjaśniającego, w szczególności o środki dowodowe podnoszone przez stronę pisemnie w toku postępowania odwoławczego, tj. przed doręczeniem jej zaskarżonej decyzji, wydanej zdaniem skarżącej z rażącym naruszeniem art. 10 oraz art. 79a K.p.a. Pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie:

1. art. 18 ust. 4 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przesłanka przyznania płatności zawarta w w/w przepisie nie może zostać spełniona przez podmiot użytkujący grunty wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, który posiada do gruntów tych tytuł prawny zależny, np. prawo poddzierżawy,

2. art. 10 oraz art. 79a K.p.a. poprzez rażące zaniechanie przez organ II instancji wyraźnie wynikającego z ww. przepisów obowiązku poinformowania strony o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i wskazania stronie zależnych od niej przesłanek, które zdaniem organu nie zostały na dzień wysłania informacji wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, oraz o związanej z tym możliwości wypowiedzenia się o zgromadzonych dowodach i materiałach przed wydaniem decyzji, a także o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełnienia w/w przesłanek – co zdaniem skarżącej miało istotny, bezpośredni wpływ na wynik postępowania albowiem przed wydaniem decyzji organ nie uwzględnił pisma strony z [...] listopada 2019 r. (a więc nadanego przed otrzymaniem przez pełnomocnika strony zaskarżonej decyzji), zawierającego zarówno szczegółową argumentację prawną, jak i przede wszystkim zgłoszony w trybie art. 75 K.p.a. nowy wniosek dowodowy na zasadniczą dla wyniku sprawy okoliczność prawną, tj. fakt iż wbrew przyjętym przez organ ustaleniom skarżąca posiadała tytuł prawny do zadeklarowanej działki,

3. art. 80 K.p.a. poprzez brak wykazania przez organ rzekomego braku posiadania przez skarżącą tytułu prawnego do deklarowanej działki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Obie decyzje wydane w sprawie są zgodne z prawem.

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Spór w kontrolowanej sprawie dotyczy odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowych PROW 2007-2013 na rok 2016, na działkę wskazaną we wniosku. Zdaniem organów obu instancji działka wskazana we wniosku stanowi własność KOWR, a strona nie posiadała na dzień [...] maja 2016 roku tytułu prawnego do jej użytkowania. Zdaniem skarżącej kwestionowana decyzja została wydana z naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1-3 K.p.a.), skoro strona skarżąca nie została poinformowana o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji i nie umożliwiono jej wypowiedzenia się, zaś pełnomocnik skarżącej przesłał uzupełnienie odwołania, w okresie pomiędzy wydaniem zaskarżonej decyzji a jej doręczeniem, wywodząc, że strona skarżąca jednak legitymowała się tytułem prawnym do użytkowania nieruchomości. Do ww. żądania skargi, dotyczącego uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, w celu uzupełnienia postępowania wyjaśniającego, w szczególności o środki dowodowe podnoszone przez stronę pisemnie w toku postępowania odwoławczego – Sąd odniesie się w dalszej części uzasadnienia.

Przede wszystkim Sąd stwierdza, że organy prawidłowo wskazały na art. 18 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich 2007-2013, zgodnie z którym, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, to taka pomoc do gruntu wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny. Wprawdzie w zaskarżonej decyzji wadliwie zacytowano ten przepis, ale to uchybienie organu wyższego stopnia nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy. Wadliwie natomiast wskazano w skardze na ustawę z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i art. 18 ust. 4 tej ustawy; uchybienie to nie ma jednak żadnego znaczenia dla wojewódzkiego sądu administracyjnego, który z woli ustawodawcy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Organy zatem prawidłowo uznały, że w odniesieniu do gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa warunkiem koniecznym przyznania płatności jest posiadanie tytułu prawnego do gruntów zgłoszonych do płatności. Skarżąca natomiast nie wykazała, że legitymuje się tytułem prawnym do gruntów zgłoszonych do płatności. Prawidłowo tym samym odmówiono skarżącej płatności do nich za 2016 r. Organ wyższego stopnia interpretując ww. przesłankę posiadania tytułu prawnego do gruntów zgłoszonych do płatności wskazał przy tym na jednoznaczną intencję ustawodawcy, opisaną także w uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej (Sejm VIII kadencji, druk 274), że przepisy rozporządzenia 1307/2013 nie regulują, czy ubiegający się o przyznanie płatności bezpośrednich musi posiadać tytuł prawny do gruntów, co stwarza pole do nadużyć polegających na tym, że o płatności bezpośrednie do określonych gruntów ubiegają się podmioty, które bezprawnie weszły w ich posiadanie lub posiadają je bez tytułu prawnego wbrew woli podmiotu, do którego te grunty należą. Dalej podkreślono w uzasadnieniu projektu, że "ze względu na częste przypadki nieuregulowanego stanu prawnego ziemi rolnej będącej w obrocie prywatnym - projektowane rozwiązanie nie może mieć uniwersalnego zastosowania, tzn. obejmować wszystkich gruntów. Rolnik faktycznie prowadzący działalność rolniczą na danym gruncie często nie może potwierdzić posiadanego do tego gruntu prawa żadnym dokumentem. Wynika to z powszechnej praktyki zawierania przez rolników ustnych umów dzierżawy gruntów, a także z nieuregulowanych, często przez wiele lat, spraw spadkowych. Natomiast w przypadku ziemi rolnej wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa stan prawny gruntów jest uregulowany: właścicielem jest Skarb Państwa, a dzierżawca wskazany jest w umowie zawieranej wyłącznie w formie pisemnej. Konieczność wykonania przepisów Unii Europejskiej w celu przeciwdziałania tworzeniu sztucznych warunków, z uwagi na wskazane wyżej różnice, wręcz wymaga odmiennych regulacji w odniesieniu do gruntów rolnych wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Odniesienie projektowanych regulacji do wszystkich gruntów rolnych mogłoby wywołać niezgodny z przepisami Unii Europejskiej skutek polegający na wyeliminowaniu możliwości uzyskania płatności bezpośrednich do gruntów, na których rolnik faktycznie prowadzi działalność rolniczą, ale nie może wykazać tytułu prawnego do tego gruntu. Wobec tego wprowadzenie projektowanych rozwiązań nie godzi w zasadę równego traktowania oraz nie ma charakteru dyskryminującego.".

Wynika z powyższego, że niezbędną przesłanką przyznania pomocy finansowej do gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa jest posiadanie tytułu prawnego do tych gruntów. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela przy tym pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w uzasadnieniu wyroku z 7 lutego 2019 r., I GSK 3032/18 (CBOSA) – wykładnię art. 18 ust. 4 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w jego ówczesnym brzmieniu, zgodnie z którym płatność bezpośrednia do działki rolnej wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przysługuje rolnikowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tej działki tytuł prawny. Zatem wykładnię przepisu wielce podobnego do art. 18 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich 2007-2013, który jest kluczowym przepisem materialnoprawnym w kontrolowanej sprawie. Zgodnie z poglądem NSA, tytuł prawny nie może być ustalony w sposób dowolny, zaś sam przepis należy interpretować ściśle; dla uzyskania płatności, wystarczające jest, co do zasady, samo posiadanie przez rolnika, zadeklarowanej do płatności działki, jednakże warunek ten nie jest wystarczający w przypadku działek wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, względem których rolnik musi legitymować się tytułem prawnym, przez który należy rozumieć np.: zawartą z ANR umowę dzierżawy, użytkowania wieczystego, użyczenia lub inną umowę, na podstawie której rolnik korzysta z gruntu, albo umowę lub decyzję, na podstawie której działka została przekazana rolnikowi w trwały zarząd. Skład orzekający w niniejszej sprawie zaznacza, że dopuszczalne są umowy ustne pomiędzy ww. dzierżawcami i kolejnymi poddzierżawcami – jak słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji.

Sąd podkreśla, że we wniosku strona wskazała działkę nr [...] o powierzchni [...] ha oraz wyjaśniła w toku postępowania, że dzierżawiła grunty od A. i S. K. (k. [...] i [...]). Natomiast z wyjaśnień uzyskanych od Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa oddział terenowy w [...], sekcja zamiejscowa w [...] wynika, że działka nr [...] o pow. [...] ha obrębu [...] gmina [...], w 2011 roku uległa podziałowi, w wyniku podziału powstały: działka nr [...] o pow. [...] ha oraz działka nr [...] o pow. [...] ha. Dzierżawcą działki nr [...] w okresie od [...] kwietnia 2014 r. do [...] grudnia 2017 r. był T. J.. Jako że strona nie przedłożyła żadnego dowodu potwierdzającego tytuł prawny do gruntu, organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania płatności. W treści odwołania nie powołano się na żaden dokument mogący wyjaśnić powyższą kwestię. Dopiero w uzupełnieniu odwołania, przesłanym już po wydaniu zaskarżonej decyzji, pełnomocnik skarżącej twierdzi, że T. J. odpłatnie poddzierżawił działkę A.. K., w ramach ich wzajemnych rozliczeń finansowych których szczegóły nie są bliżej znane stronie skarżącej, zaś A.. K. poddzierżawiła w formie ustnej umowy działkę skarżącej.

Sąd zaznacza, że do uzupełnienia odwołania nie dołączono żadnych dokumentów których treść potwierdzałaby twierdzenia zawarte w piśmie, np. takich jak oświadczenia T. J. i A. K.. Tym samym nadal strona skarżąca nie udokumentowała prawdziwości twierdzenia zawartego we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016, że legitymuje się tytułem prawnym do gruntu. W toku postępowania administracyjnego jak i sądowoadministracyjnego nie pojawił się żaden dowód potwierdzający tytuł prawny skarżącej do omawianej działki ewidencyjnej. Co więcej, strona skarżąca nie rozwiała wątpliwości wynikających z braku wiedzy skarżącej, że T. J. odpłatnie poddzierżawił działkę A.. K., że w 2011 odbył się podział działki nr [...] na działki nr [...] i [...], że działki od kilku lat miały inne powierzchnie. Sąd podkreśla, że skarżąca, składając wniosek o przyznanie płatności oświadczyła, że znane są jej zasady przyznawania płatności.

W związku z powyższym Sąd stwierdza, że oczywiste uchybienie organu wyższego stopnia, polegające na zlekceważeniu zasady czynnego udziału strony w postępowania (art. 10 § 1-3 K.p.a.) i wydanie decyzji bez umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów - nie może skutkować w realiach sprawy uwzględnieniem skargi. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. Sąd uchyla decyzję jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, ale dopiero wtedy, jeżeli naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, wydanie zaskarżonej decyzji przez organ bez zapoznania się ze stanowiskiem strony sformułowanym w piśmie z [...] listopada 2019 r. zatytułowanym "uzupełnienie odwołania" nie miało wpływu na wynik postępowania. Innymi słowy, nawet gdyby organ poinformował stronę w trybie art. 10 § 1 K.p.a. i umożliwił wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów, to i tak prawidłową decyzją byłaby decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji. Istotne bowiem jest to, że skarżąca nie wykazała, że legitymuje się tytułem prawnym do gruntu. Należy też zwrócić uwagę na czas trwania niniejszego postępowania administracyjnego w trakcie którego skarżąca mogła przejawiać aktywność procesową m.in. w zakresie postępowania dowodowego.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania WSA wskazuje, że - poza wyżej wskazanym zakresem postępowania tj. braku zastosowania art. 10 § 1 K.p.a., który nie mógł mieć istotnego wpływu na wynik sprawy - organy administracji publicznej w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie administracyjne oraz wydały prawidłowe decyzje administracyjne. Podkreślenia wymaga, że organ I instancji jednoznacznie wskazał w uzasadnieniu decyzji, że skarżąca nie wykazała – w kategoriach dowodowych - tytułu prawnego do działki. I ta właśnie okoliczność stanowiła podstawę do wydania przez organ I instancji negatywnej dla strony decyzji. Ponadto odwołanie z dnia [...] października 2019 r. od tej decyzji jest lakoniczne i nie wskazuje jakichkolwiek elementów dodatkowych, nowych zarówno w aspekcie materiału dowodowego, jak i wniosków dowodowych. Z treści tego środka zaskarżenia wynika wyłącznie twierdzenie skarżącej, że organ w sposób nieprawidłowy ustalił stan faktyczny, jednakże nie zostało wskazane na czym ta nieprawidłowość, zdaniem strony skarżącej, polegała. Także negatywna ocena przepisów prawa zastosowanych przez organ nie została w jakikolwiek sposób w odwołaniu uzasadniona. Organy obu instancji wskazały w uzasadnieniach swoich decyzji także zasady proceduralne, odmienne od ogólnych zasad unormowanych w k.p.a., a znajdujące zastosowanie w niniejszym postępowaniu.

W tym stanie rzeczy na podstawie art.151 P.p.s.a. Sąd skargę oddalił.