Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 117/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-06-29 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 26 stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za listopad 2012 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. P. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 26 stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za listopad 2012 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 108.059 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 1.000 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 11 marca 2016 r. skarżący dokonał zapłaty wpisu od skargi w kwocie 100 zł.

W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu do uzupełnienia wpisu od skargi o kwotę 1.900 zł skarżący złożył wniosek, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, chorującą na [...]. Zaznaczył przy tym, że utrzymuje się "z dorywczych prac" oraz pomocy rodziny.

W części wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że w jego gospodarstwie domowym pozostaje również żona i niepełnoletnie dziecko. Jednocześnie wykazał, iż dochody miesięczne uzyskiwane w ramach gospodarstwa domowego stanowią kwotę 550 zł (uzyskiwane przez żonę skarżącego z tytułu zasiłku dla bezrobotnych), zaś koszty opiewają na kwotę 620 zł (leczenie [...] – 250 zł, pożyczka – 70 zł, opłaty za mieszkanie i media – 300 zł). Ponadto oświadczył, że posiada udziały w spółce o wartości szacunkowej w wysokości 40.000 zł

. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.).

Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (skierowane przykładowo do osób pozbawionych dochodów lub osób, których dochody są tak niewielkie, że nie są w stanie pokryć niezbędnych kosztów utrzymania).

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.).

Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 20 maja 2016 r. wezwano skarżącego do przekazania:

• szczegółowej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego i rodzinę w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów,

• pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan (wskazano, że w przypadku kredytów i pożyczek należy przedłożyć kopie odpowiednich umów łącznie z harmonogramem spłaty i dowodami spłaty rat kredytu),

• szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie ponoszonych koszów (w szczególności odnośnie źródeł finansowania kosztów utrzymania, w tym dochodów uzyskiwanych z "dorywczych prac"; wskazano, że jeżeli nie jest w stanie sam pokryć wykazanych wydatków należy szczegółowo opisać rodzaj i wysokość pomocy udzielanej przez instytucje publiczne i osoby trzecie, np. rodzinę pozostającą poza wspólnym gospodarstwem domowym bądź osoby z sąsiedztwa) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie,

• szczegółowej informacji na temat udziałów i pożytków uzyskiwanych przez niego w spółce, w której posiada udziały wraz z dowodami potwierdzającymi informacje w tym zakresie (wskazano, że informacja winna zawierać również wielkość przychodów i dochodów uzyskiwanych przez tę spółkę w 2015 r. oraz za okres pierwszych 5 miesięcy 2016 r.),

• kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego i żonę w 2015 r. (PIT),

• kserokopii deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2016 r., prowadzonej pod firmą A,

• kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego i żony za ostatnie pięć miesięcy.

W odpowiedzi skarżący przekazał pismo, w którym oświadczył, że miesięcznie na wydatki jego gospodarstwa domowego, związane z zakupem żywności, środków czystości, ubrań, kosmetyków, wody, energii elektrycznej, lekarstw (w tym leczenia u specjalistów) oraz kosztami dojazdów i zakupu paliwa, opiewają na kwotę 1.300 zł, że uzyskiwane przez niego przychody z prac dorywczych (polegające na pracach budowlanych przy budowie domów) wynoszą około 600 zł miesięcznie (jednakże – jak twierdzi – nie jest w stanie udokumentować tego źródła dochodów, gdyż żądanie w tym zakresie mogłoby pozbawić go zatrudnienia), że gospodarstwie domowym uzyskiwane są również dochody z zasiłku dla bezrobotnych (pobieranego przez żonę) w wysokości 580 zł oraz "świadczenia wychowawczego na dziecko" w kwocie 500 zł, że nie posiada aktywnych kont w bankowych ani lokat bankowych, że z uwagi na istniejącą rozdzielność majątkową żona nie ujawnia mu jakichkolwiek dokumentów finansowych (w tym deklaracji podatkowych oraz wyciągów z konta bankowego), oraz że od 1 listopada 2015 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. W załączeniu do pisma skarżący przedłożył dokument elektroniczny zawierający informację o zawieszeniu działalności gospodarczej, a także kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej oraz kserokopie decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko i decyzji o uznaniu skarżącego i jego żonę za bezrobotnych (załączone dokumenty znajdują się w aktach sprawy o sygnaturze I SA/Op 110/16).

W ocenie referendarza, dokonanej po analizie informacji zawartych zarówno w urzędowym formularzu PPF jak i wynikających z przekazanego pisma oraz załączonych dokumentów, skarżący nie wyjaśnił w sposób pełny i nie budzący wątpliwości sytuacji finansowej i majątkowej swojego gospodarstwa domowego.

Skarżący bowiem nie przekazał większości żądanych informacji i dowodów mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową i majątkową.

Przede wszystkim skarżący nie dostosował się do wezwania, w którym żądano potwierdzenia ujawnionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy źródeł utrzymania jego i rodziny. Skarżący pomimo wezwania nie przedłożył bowiem dowodów potwierdzających fakt i wysokość uzyskania dochodów opisanych jako dochody uzyskiwane "z prac dorywczych".

Nie przekazał również jakiejkolwiek udokumentowanych informacji na temat ewentualnych pożytków z posiadanych udziałów w spółce o wartości 40.000 zł (wezwano go przykładowo o przekazanie udokumentowanych informacji odnośnie przychodów i dochodów spółki łącznie z jego udziałami w tych przychodach i dochodach).

Niewyjaśniona została także kwestia składników majątkowych wykorzystywanych do prowadzonej (a zawieszonej 1 listopada 2015 r.) działalności gospodarczej. W tym względzie nasuwa się pytanie, czy zgromadzony wcześniej majątek został już sprzedany, czy też skarżący w inny sposób osiągnął z tego tytułu korzyści finansowe? Jednakże skali tych zasobów skarżący również nie wyjawił. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie również nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje.

Ponadto skarżący nie ujawnił i udokumentował zarówno skali jak i rodzaju pomocy udzielanej mu przez rodzinę, na co powoływał się we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Skarżący nie przedłożył także wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych jego gospodarstwa domowego. Niewiadomym jest aktualny stan tych rachunków. Skarżący wezwany został bowiem o przekazanie wyciągów z rachunków swoich i żony z okres ostatnich 5 miesięcy licząc wstecz od daty wezwania.

Nadto skarżący nie zastosował się do żądania przekazania zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez siebie i żonę w 2015 r., przez co dodatkowo ograniczył referendarzowi możliwość dokonania rzetelnej oceny potencjału finansowego jego gospodarstwa domowego.

Jednocześnie należy wskazać, iż w punkcie 10 urzędowego formularza PPF wymaga się oświadczenia o dochodach również osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, w szczególności małżonka, z którym zamieszkuje się wspólnie i który ponosi koszty utrzymania całej rodziny, co zostało przez skarżącego nadmienione we wniosku. Zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, nie wyłączając w niej pomocy w zapłacie niezbędnych kosztów sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (postanowienie NSA z 6.10.2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005 oraz postanowienie NSA z 29.09.2005 r., II FZ 572/05, niepubl.). Zatem fakt wyłączenia ustawowej wspólności majątkowej małżonków nie ma znaczenia przy dokonywaniu oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego, w szczególności gdy oboje pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, co zostało oświadczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że dokonując oceny sytuacji skarżącego należy również brać pod uwagę sytuację majątkową i finansową jego żony. Tym samym powoływanie się na majątkową umowę małżeńską o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej nie może uzasadniać faktu nieprzekazania wyciągów z rachunku bankowego i innych dokumentów mogących obrazować sytuację finansową i majątkową ich wspólnego gospodarstwa domowego.

Z kolei, w ocenie referendarza, podane przez skarżącego informacje na temat kosztów ponoszonych w jego gospodarstwie domowym nie sposób uznać za wiarygodne, w sytuacji gdy nie udokumentował ich w jakikolwiek sposób i to pomimo wyraźnego wezwania.

Opisane wyżej okoliczności wskazują na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). W innym orzeczeniu (postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi".

Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.).

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.