Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1405/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 37  ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Asystent Sędziego Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2016 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy działając z urzędu decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] działając na podstawie art. 104, art. 163 K.p.a. w związku z art. 14, art. 6 pkt 10, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, 9, 10, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 106 ust. 3a, 5, art. 110 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, § 1 pkt 1 lit. a, pkt 2 lit. c i d rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zmienił decyzję z dnia [...] 2014 r. znak [...] w sprawie przyznania E. W. zasiłku stałego w wysokości 333,65 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] 2014 r. przyznano E. W. zasiłek stały w kwocie 468, 65 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 listopada 2014 r. do dnia 31 października 2018 r. Na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentach oraz przeprowadzonego w dniu 13 maja 2015 r. wywiadu środowiskowego organ ustalił, że w grudniu 2014 r. nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej E. W., gdyż nabył on prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153,00 zł miesięcznie. Ustalono również, że aktualnie E. W. utrzymuje się z zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153,00 zł miesięcznie oraz uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 55,35 zł. Zatem dochód obliczony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej wyniósł 208,35 zł.

Zasiłek stały zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy dla osoby samotnie gospodarującej ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. W myśl § 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia kwota zasiłku stałego nie może przekroczyć 529 zł. Stosownie do uregulować art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pt 1 lit. a rozporządzenia kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł. W myśl art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jeśli dana osoba osiąga dochody z ha przeliczeniowego oraz z innych źródeł, dochody te sumuje się. Stosownie do art. 8 ust. 9 ustawy w związku z § 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł.

Stwierdzona zmiana sytuacji dochodowej E. W. polegająca na uzyskaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego spowodowała konieczność zweryfikowania decyzji przyznającej zasiłek stały. Obliczając w nowych okolicznościach dochód ustalono, że wynosi on 208,35 zł i nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, jednakże zmiana wysokości dochodów spowoduje w niniejszym przypadku zmianę wysokości zasiłku stałego. Zasiłek ustalony w wysokości różnicy pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem E. W. aktualnie, od miesiąca wydania decyzji wynosić będzie 333,65 zł (542 – 208,35 = 333,65).

E. W. od powyższej decyzji wniósł odwołanie podnosząc, że nie zgadza się z jej treścią. Wyjaśnił, że do dochodu nie powinien być wliczany dochód z gospodarstwa rolnego z uwagi na fakt, że przypadający skarżącemu udział we współwłasności daje powierzchnią mniejszą niż 1 ha przeliczeniowy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 sierpnia 2015 r. [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podniósł, że jak wynika z akt postępowania, począwszy od miesiąca grudnia 2014 r. E. W. nabył prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł miesięcznie. Do dochodu strony należało doliczyć również dochód w wysokości 55,35 zł uzyskiwany z gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 2,068 ha (we współwłasności ułamkowej). Obliczenie dochodu z gospodarstwa rolnego stanowi swojego rodzaju fikcję prawną i nakazuje obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z całego gospodarstwa rolnego (niezależnie od udziału we współwłasności przypadającego stronie). Przeliczenia dokonuje się wówczas, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć. Przeliczenia dokonuje się poprzez pomnożenie wielkości gospodarstwa w hektarach przeliczeniowych przez kwotę dochodu z jednego ha przeliczeniowego ogłoszoną przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Tym samym organ wskazał, iż łączny miesięczny dochód strony wyniósł 208,35 zł, zaś zgodnie z przytoczonymi zasadami ustalania wysokości świadczenia, zasiłek stały jest równy różnicy pomiędzy dochodem osoby samotnie gospodarującej a kryterium dochodowym (542 zł). Tym samym należy należna wysokość świadczenia wynosi w przedmiotowej sprawie 333,65 zł i została prawidłowo ustalona przez organ l instancji.

Jednocześnie organ wyjaśnił, że odstępstwo, co do niewliczania dochodu z powierzchni rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego odnosi się do całkowitej powierzchni gospodarstwa (która w przypadku skarżącego wynosi 2,068 ha) nie zaś do udziału we współwłasności przypadającemu stronie bezpośrednio.

E. W. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podnosząc, że organ błędnie obliczył jego dochód.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni poniżej 1 ha przeliczeniowego, w związku z powyższym nie powinno się włączać kwoty 55, 35 zł do jego dochodu. Stwierdził, że jest właścicielem 6/56 części gospodarstwa to jest 0,2214 ha przeliczeniowego. Tym samym organ błędnie wyliczył jego dochód. Ponadto skarżący podniósł, że jest osobą niepełnosprawną i otrzymywane środki są mu niezbędne na leczenie i rehabilitację.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako niezgodnej z prawem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1648) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – określanej dalej jako P.p.s.a. ) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem, chyba że ustawy stanowią inaczej. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w związku z jego wydaniem do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo stwierdzenia nieważności decyzji. Przystępując do oceny legalności zaskarżonych decyzji sąd bada czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa oraz czy została wydana w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu.

Mając na uwadze powyższy zakres kognicji Sąd uznał, iż poddana kontroli decyzja SKO oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji ze względu na naruszenie przepisów prawa materialnego powinny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem rozważań sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy mocą, której zmienił on własną wcześniejszą decyzję o przyznaniu zasiłku stałego w ten sposób, iż ustalił kwotę zasiłku stałego na 333,65 zł miesięcznie.

Zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w sprawie świadczeń z pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. W niniejszej sprawie w ocenie organu doszło do zmiany sytuacji dochodowej E. W., gdyż w grudniu 2014 r. nabył prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153,00 zł miesięcznie, a ponadto do jego dochodu należy doliczyć dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego w wysokości 55,35 zł.

Zgodnie z brzmieniem art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasiłek stały ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Zatem kluczową kwestią w niniejszej sprawie było obliczenie dochodu E. W. Zgodnie z art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1/ miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2/ składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3/ kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast zgodnie z ust. 4 tego przepisu do dochodu ustalonego w ten sposób nie wlicza się: 1/ jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2/ zasiłku celowego; 3/ pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4/ wartości świadczenia w naturze; 5/ świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 5a/ 6 świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych – (przepis dodany przez art. 21 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. (Dz.U.2015.693) zmieniającej nin. ustawę z dniem 31 sierpnia 2015 r.); oraz 6/ dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego.

W niniejszej sprawie kwestią sporną i podlegająca dokładnemu wyjaśnieniu jest wliczenie przez organy prowadzące postępowanie administracyjne do dochodu E. W. kwoty 55,35 zł jako dochód z gospodarstwa rolnego. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy w tym z oświadczenia E. W. wynika, że posiada udział 6/56 we własności gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,78 ha tj. 2,068 ha przeliczeniowego. Na podstawie art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 2 lit. e rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823), które obowiązywało w dniu wydania zaskarżonej decyzji, ustawa przyjmuje założenie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł (stawka ta obowiązuje od dnia 1 października 2012 r.). Dochód ten ma zatem charakter ryczałtowy i wyliczany jest jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa. O włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do uzyskanych w danym okresie dochodów nie przesądza zatem rzeczywista wartość osiąganych z niego pożytków, ale wyłącznie fakt umieszczenia gruntów w ewidencji, jako gruntów o stosownym przeznaczeniu (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 2000 r. sygn. akt I SA 1406/00, Lex nr 793441, dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 724/09 oraz z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. akt I OSK 1292/09). Okoliczności podnoszone przez skarżącego, iż nie jest rolnikiem i nie ma żadnego dochodu z pola, gdyż uprawia je brat, nie mają zatem znaczenia prawnego. Sam fakt posiadania tytułu własności do gruntów rolnych (gospodarstwa rolnego) stanowi w świetle art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej wystarczającą podstawę do ryczałtowego wyliczenia dochodu.

Niemniej jednak zgodnie z art. 8 ust. 4 pkt 6 tej ustawy do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. Natomiast przypadający skarżącemu udział we własności użytków rolnych nie przekracza 1 ha przeliczeniowego. Stąd z tego powodu nie było podstaw do wliczenia dochodu z tego tytułu do dochodu skarżącego (por. wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 807/14). Okoliczność ta miała znaczenie w przedmiotowej sprawie, gdyż organ dodając kwotę 55,35 zł błędnie obliczył dochód skarżącego i zupełnie bezzasadnie go podwyższył. Organy błędnie stosując przepis art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej zawyżyły dochód skarżącego co spowodowało nieuprawnione zmniejszenie kwoty zasiłku stałego. Nie można bowiem przyjąć takiej wykładni powyżej cytowanego przepisu, aby do dochodu skarżącego wliczyć dochód z gospodarstwa rolnego, które w całości nie jest jego własnością. Do jego dochodu mogłaby być doliczona tylko taka kwota, która stanowi odpowiednik 6/56 części własności, o ile ta cześć przekraczałaby 1 hektar przeliczeniowy. W realiach rozpatrywanej sprawy udział we własności gospodarstwa rolnego, jaki przypada skarżącemu wynosi poniżej 1 ha przeliczeniowego i nie ma podstaw do wliczania tej kwoty do dochodu. Przedstawione przez organ rozumowanie jest nieprawidłowe i prowadziłoby do niesprawiedliwego pokrzywdzenia współwłaścicieli gospodarstw rolnych w stosunku do ich właścicieli. Można to zobrazować na następującym przykładzie, gdy dochód właściciela gospodarstwa o powierzchni 1 ha nie będzie wliczany do dochodu zaś dochód współwłaściciela gospodarstwa o powierzchni 1,01 ha będzie do tego dochodu wliczany. Zatem w realiach niniejszej sprawy, zgodnie z rozumowaniem organu właściciel gospodarstwa o pow. 1 ha osiągając dochód 250 zł nie będzie wliczany do dochodu, co jest zgodne z obowiązującymi przepisami, ale dochód współwłaściciel gospodarstwa o powierzchni 1,01 ha będzie miał zawsze wliczany nawet jeżeliby była to minimalna część gospodarstwa tak jak w rozpoznawanej sprawie czyli 6/56. Takie rozumowanie prowadzi do absurdalnych wniosków i jest nie do przyjęcia biorąc pod uwagę charakter i cel pomocy społecznej.

Zasiłek stały, o którym mowa w art. 36 pkt 1 lit. a i art. 37 ustawy o pomocy społecznej jest świadczeniem wypłacanym okresowo (miesięcznie), a jednym z jego celów, mając na uwadze przepisy tej ustawy i Konstytucji RP, jest zapewnienie osobie niepełnosprawnej, niezdolnej do pracy, bieżącej egzystencji. Podkreślić należy, że instytucja pomocy społecznej ma umożliwić przezwyciężanie trudnej sytuacji życiowej wnioskodawcy, a zatem organy prowadzące postępowanie powinny wnikliwie rozważyć jego sytuację materialną i odpowiednio zastosować przepisy prawa.

Ponownie rozpoznając sprawę organy zastosują powyższe wytyczne Sądu i prawidłowo obliczą dochód skarżącego, nie wliczając przy tym dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego.

Wady decyzji wydanych w niniejszej sprawie, w zakresie prawa materialnego, skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 P.p.s.a o czym orzeczono w sentencji.