Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1141/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt a lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 138 § 1 pkt 1, art. 79 a, art. 9
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2023 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 24 czerwca 2022 r.nr SKO.4115.495.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu na rzecz skarżącego R. S. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1141/22

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi R.S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 24 czerwca 2022 r. nr SKO.4115.495.2022 w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy, decyzją z 16 lipca 2021 r. nr SR.5231.18.2021 Burmistrz Miasta [...], po rozpatrzeniu wniosku R.S. z [...] maja 2021 r., odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną J.S. Powodem odmowy było niespełnienie przesłanki art. 17 ust. 1 lit. b – brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności podopiecznej oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2013 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej "u.ś.r.") – pobieranie przez skarżącego emerytury.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu decyzją z 4 lutego 2022 r. nr SKO.4115.871.2021 uchyliło decyzję Burmistrza i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wskazało na brak podstaw wydania decyzji odmownej w oparciu o przesłankę braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności – art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. oraz błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. skutkującą pozbawieniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury. Zaniechanie poinformowania strony o możliwości wyboru jednego ze świadczeń (w sytuacji gdy jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury) poprzez zawieszenie prawa do emerytury i wstrzymanie jej wypłaty, przedłożenia decyzji w tym zakresie oraz wezwania strony do złożenia brakujących dokumentów, skutkowało przedwczesną odmową przyznania wnioskowanego świadczenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz decyzją z 8 czerwca 2022 r. nr SR.5231.18.2021 ponownie odmówił wnioskodawcy przyznania wnioskowanego świadczenia powołując się na te same co uprzednio przesłanki.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji, R.S. zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Odnośnie drugiej przesłanki odmownej podał, iż w dniu 1 kwietnia 2022 r. złożył oświadczenie, że jest w stanie zawiesić emeryturę tylko i wyłącznie z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jest to jego jedyne źródło utrzymania. Odwołujący ma obawę czy świadczenie pielęgnacyjne w ogóle zostanie przyznane, zaś złożenie wniosku o zawieszenie emerytury sprawiłoby, iż pozostałby bez środków do życia. Jego zdaniem, przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej emerytury.

Zaskarżoną decyzją Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej "kpa"), oraz art. 17 ust. 1 w zw. a art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z 8 kwietnia 2022 r.

Kolegium wskazało, że w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do emerytury (...).

Kolegium wskazało, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia, jest nieuzasadniona. Wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem, ze art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stosując więc właściwy sposób wykładni u.ś.r. należy przyjąć, iż art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. - jako zgodny z Konstytucją - winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Tak samo będzie w przypadku, kiedy nie jest możliwe precyzyjne ustalenie daty powstania niepełnosprawności. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie sądowym.

W przedmiotowej sprawie zaistniała jednakże przesłanka wynikająca z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) uśr, wykluczająca ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile na wniosek strony nie dojdzie do zawieszenia prawa do emerytury. Informacja o możliwości złożenia takiego wniosku powinna zostać udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno – rentowym by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Kolegium stwierdziło, iż pismem z 4 marca 2022 r. Burmistrz Miasta Lubaczowa poinformował odwołującego się o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do pobieranej przez niego emerytury. Organ poinformował też, iż zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, w związku z czym eliminuje w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołujący w dniu 1 kwietnia 2022 r. złożył oświadczenie, że jest w stanie zawiesić emeryturę tylko i wyłącznie z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jest to jego jedyne źródło utrzymania. Ponieważ odwołujący się został poinformowany przez organ I instancji o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do pobieranej przez niego emerytury jak też, że przyznana mu emerytura jest negatywną przesłanką powodującą odmowę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Burmistrz Miasta [...] uprawniony i zobowiązany był do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mężowi na niepełnosprawną w stopniu znacznym żonę.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie R.S. zarzucił decyzji Kolegium z 24 czerwca 2022 r. naruszenie 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) i pkt 2 u.ś.r. poprzez dokonanie błędnej wykładni oraz naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1, art. 107 i art. 78 § 1 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Skarżący wskazał, że opiekunowie osób niepełnosprawnych, który mają ustalone prawo jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r. nie mogą być wyłączeni w całości z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.

Wykładnia tego przepisu musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, które nie jest sprzeczne nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielenia szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. prawidłowo zinterpretowany powinien znaleźć zastosowanie do sytuacji skarżącego w ten sposób, że pozbawia go przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 tej ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanego świadczenia emerytalnego. Zachowanie powołanych wyżej zasad konstytucyjnych nastąpi jedynie w sytuacji, w której osoba mająca prawo do emerytury, renty otrzyma świadczenie pielęgnacyjne w wysokości różnicy pomiędzy jego wysokością a wysokością otrzymywanej emerytury, czy też renty. Jej sytuacja nie będzie wówczas korzystniejsza niż osoby otrzymującej wyłącznie emeryturę, bądź rentę znacznie niższą niż świadczenie pielęgnacyjne. Osoba taka będzie potraktowana także sprawiedliwie, gdyż w lepszej sytuacji znalazłby się opiekun, który nie podjąłby nigdy pracy zarobkowej w swoim życiu.

Fakt nabycia emerytury czy renty jest nie do pogodzenia ze społecznym poczuciem sprawiedliwości, albowiem prowadzi do pokrzywdzenia osób, które przed okresem sprawowania opieki pracowały zawodowo, co umożliwiło nabycie uprawnień emerytalnych. To swoiste "karanie" za aktywność zawodową stanowi o naruszeniu wyrażonej w art. 2 Konstytucji zasady sprawiedliwości społecznej. Jedynym rozwiązaniem rozstrzygającym wątpliwości wynikające z rozbieżności wyników wykładni językowej oraz wykładni systemowej i celowościowo - funkcjonalnej i jednocześnie nie naruszającym konstrukcyjnych zasad równości oraz sprawiedliwości społecznej, a także realizującym cel świadczenia pielęgnacyjnego oraz konstytucyjne obowiązki pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji i osobom niepełnosprawnym jest przyjęcie, że stronie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o wysokość emerytury. Wynika to z prokonstytucyjnej wykładni przepisów uśr.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a. sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona.

Przedmiotem tej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji jest kwestia przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do powyższego nie budzi wątpliwości, że skarżący i jego niepełnosprawna żona w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego spełniali przesłanki o jakich mowa w ust. 1 pkt 4 tego artykułu, tj. na wnioskodawcy będącym mężem niepełnosprawnej żony ciążył obowiązek alimentacyjny wobec żony oraz nie mógł on podjąć zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną, legitymującą się wydanym do 31 grudnia 2024 r. orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. z [...] grudnia 2021 r. nr [...], którym zaliczono J.S. do znacznego stopnia niepełnosprawności, datującym powstanie niepełnosprawności od 24 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności od [...] kwietnia 2013 r.

Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. b u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności, oznacza to także całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 504, dalej: u.e.r.f.u.s.). W orzeczeniu wskazano, że J.S. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wskazać w związku z tym należy, że na dzień orzekania przez organy ustalono, że żona skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym nie na stałe, ma [...] lata, pozostaje pod stałą kontrolą lekarza, a w ostatnim czasie bardzo podupadła na zdrowiu. Ma problemy z [...], przez co w domu wymieniono sprzęty gospodarstwa domowego na nowe, które posiadają funkcję blokady i dają większe poczucie bezpieczeństwa. Ustalono również, że konieczne było sprawowanie nad nią ciągłej opieki oraz udzielanie pomocy przy wykonywaniu codziennych czynności życiowych, takich jak mycie, ubieranie się, podawanie i przygotowywanie jedzenia oraz że taką opiekę nad żoną sprawował zamieszkujący z nią skarżący. Przy spełnieniu innych ustawowych przesłanek mógł się on zatem ubiegać o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wynikającego z opieki nad żoną.

Rację ma Kolegium w zakresie, w jakim uznało, że Burmistrz dokonał błędnej wykładni przepisów art. 17 ust. 1b uśr, uznając, że brak ustalenia daty powstania niepełnosprawności u matki wnioskodawczyni w orzeczeniu o niepełnosprawności może stanowić przesłankę odmownego załatwienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrażone w tym zakresie stanowisko Kolegium odzwierciedla utrwaloną i jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, którą Sąd orzekający w sprawie w pełni podziela i aprobuje. Została ona wypracowana na kanwie wyroku z 21 października 2014 r. K 38/13, którym TK orzekł, iż w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje wprost skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Powoduje jednak konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa które pozostają zgodne z Konstytucją RP - przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa - tak, aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy więc przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis ten – jako zgodny z Konstytucją – powinien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W rezultacie nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W tej sytuacji, mimo że art. 17 ust. 1b nie został usunięty z u.ś.r. i nadal zachowuje dotychczasowe brzmienie, wywodzenie odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji z powołaniem się na literalne brzmienie tego przepisu jawi się jako prawnie niedopuszczalne i nie znajduje uzasadnienia. Na mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia TK mają bowiem moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. W powyższym zakresie należy zatem przyznać rację Kolegium, które stanowisko organu I instancji o braku podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności u żony skarżącego uznało za błędne.

Mając na uwadze wykładnię przepisów przytoczoną powyżej, okolicznością która przesądziła o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpoznawanej sprawie było pobieranie przez skarżącego emerytury i nieprzedłożenie decyzji o zawieszeniu wypłaty tego świadczenia. Podstawą prawną takiego stanowiska był przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych aktualnie ugruntowany pozostaje pogląd, iż osoba która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno - rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (vide: wyrok z 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20, z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19, z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20, z 15 grudnia 2020 r. I OSK 1983/20, z 17 grudnia 2020 r. I OSK 2010/20, z 19 kwietnia 2021 r. I OSK 2800/20; te i niżej powołane opublikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie wyrażany jest też pogląd, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad wykładnią językową tego przepisu, akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w cytowanym przepisie wynosiło ono 420 zł i było niższe niż świadczenia w tym przepisie wskazane. W obecnych realiach, pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej, funkcjonalnej oraz celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości (vide: wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r. I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. I OSK 1546/19, z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20, z 28 czerwca 2019 r. I OSK 757/19 i z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20).

Sąd podziela pogląd wyrażony w ww. orzeczeniach, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest możliwe, ale nie może doprowadzić do sytuacji w której opiekun osoby niepełnosprawnej będzie pobierał zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i emeryturę. Byłoby to faworyzujące traktowanie, a zatem niezgodne z konstytucyjną zasadą równości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Jeżeli zaś w zbiegu z pozostałymi świadczeniami pozostają świadczenia emerytalno – rentowe, zastosowanie będą miały art. 95 oraz art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s.

Osoba uprawniona jednocześnie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i niższej emerytury lub renty swój wybór powinna zrealizować na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s., co likwiduje negatywną przesłankę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby pobierającej emeryturę wynikająca z powyższego przepisu powinna być bowiem rozumiana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (vide: wyroki NSA z 31 maja 2022 r. I OSK 1439/21, z 13 kwietnia 2022 r. I OSK 1727/21, z 8 marca 2022 r. I OSK 1697/21, z 23 lutego 2022 r. I OSK 1147/21).

Zawieszenie prawa do emerytury lub renty wywołuje dla strony daleko idące skutki, gdyż w efekcie strona nie otrzymuje świadczenia które do tej pory otrzymywała, a jednocześnie nie ma pewności, że otrzyma świadczenie pielęgnacyjne. Wobec istniejących rozbieżności w praktyce organów administracji co do sposobu rozstrzygania spraw w przypadku kolizji praw do konkurencyjnych świadczeń, istotnego znaczenia nabiera przewidziany w art. 9 k.p.a. obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, tak aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a także przewidziany w art. 79a k.p.a. obowiązek wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Organy powinny zatem poinformować skarżącego o możliwości złożenia przez niego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od wstrzymania jej wypłaty wskutek tego zawieszenia. Taka informacja, co warto podkreślić, powinna być udzielona stronie wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że spełnione pozostają wszystkie przesłanki umożliwiające uwzględnienie tego wniosku, a jedyną przeszkodą jest fakt pobierania emerytury lub renty. Wówczas, gdy strona doprowadzi do zawieszenia tego prawa, możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno - rentowych do systemu świadczeń rodzinnych, przy czym konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno - rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej świadczenia nawet przez krótki czas (vide wyrok NSA z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19).

Z powyższych obowiązków organ I instancji wywiązał się jedynie częściowo, co umknęło uwadze organowi odwoławczemu, akceptującemu stanowisko, że w związku z nieprzedłożeniem przez skarżącego decyzji o zawieszeniu emerytury, nie może zostać mu przyznane świadczenie pielęgnacyjne.

Wynika to z tego, że organ I instancji wprawdzie skierował do skarżącego informację o konieczności zawieszenia prawa do emerytury jako warunku stojącego na przeszkodzie do przyznania mu wnioskowanego świadczenia, niemniej nie poinformował go jednocześnie, że jest to jedyna przeszkoda w tym zakresie oraz że spełnia on wszystkie pozostałe przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, a do zawieszenia prawa do emerytury musi dojść przed wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Jest to o tyle istotne, że wg oświadczeń skarżącego, jest on gotów zawiesić emeryturę, jednak ma obawy, czy świadczenie pielęgnacyjne zostanie mu przyznane i czy nie pozostanie bez środków do życia.

Podkreślenia ubocznie wymaga, że Kolegium trafnie w uzasadnieniu uprzednio wydanej decyzji z 4 lutego 2022 r. wskazało, iż prawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. oraz spełnienie wymogów określonych w art. 79 a i art. 9 k.p.a. wymaga pouczenia o możliwości wyboru jednego ze świadczeń i zawieszenia prawa do emerytury w sytuacji, gdy postępowanie dowodowe wykaże, że jedyną przeszkoda do jego przyznania jest pobieranie przez wnioskodawcę emerytury. Mimo niewypełnienia tego obowiązku przez organ I instancji, w ponownie prowadzonym postępowaniu, Kolegium ponownie orzekając w sprawie, nie odniosło się do tych wytycznych i pominęło tą okoliczność utrzymując w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję. Sąd stwierdza, że na karcie 31 akt administracyjnych organu I instancji znajduje się adresowane do skarżącego zawiadomienie z [...] marca 2022 r. o możliwości czynnego udziału w postępowaniu w każdym jego stadium i możliwości składania wyjaśnień i uwag, zgłaszania dowodów i uczestniczenia w ich przeprowadzeniu oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz przedłożenia dodatkowych dowodów umożliwiających spełnienie kryteriów przyznania świadczenia. Organ pouczył skarżącego również o treści art. 17 ust. 5 u.ś.r. wskazując, że pobieranie emerytury wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o prawie wyboru jednego ze świadczeń i możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego poprzez zawieszenia prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. na wniosek emeryta. Organ wezwał skarżącego ponadto, w przypadku złożenia wniosku o zawieszenie emerytury w ZUS, do poinformowania o tym organu orzekającego oraz przedłożenia decyzji o zawieszeniu w terminie 10 dni od dnia otrzymania pisma. W przypadku zaś niewyrażenia woli zawieszenia emerytury organ wezwał skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia w terminie 7 dni licząc od daty otrzymania pisma. Nadal jednak nie uczynił zadość obowiązkowi poinformowania skarżącego, czy pozostałe ustalone okoliczności stanowią wystarczającą podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o ile wyeliminowana zostanie przeszkoda w postaci emerytury. Takie działanie organu I instancji stanowi o niewłaściwym zastosowaniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. oraz art. 79 a i art. 9 kpa, które zostało usankcjonowanie przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji. W aktach administracyjnych organu I instancji (karta 36) znajduje się oświadczenie skarżącego z [...] kwietnia 2022 r. wyrażające jego wolę zawieszenia emerytury tylko i wyłącznie z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jest to jego jedyne źródła utrzymania. Zatem sposób poinformowania skarżącego o możliwości zawieszenia emerytury wpisał się w wątpliwości skarżącego, czemu skarżący dał wyraz w odpowiedzi na zawiadomienie oraz w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Organ II instancji utrzymując w mocy zakażoną odwołaniem decyzji organu I instancji naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., akceptując tym samym i powielając błąd organu I instancji polegający na błędnej wykładni prowadzącej do niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. oraz naruszeniu obowiązków wynikających z art. 79 a i art. 9 k.p.a., dopuszczając się również naruszenia powołanych wyżej przepisów.

Reasumując, stosownie do powyższego nie budzi wątpliwości, że wobec poczynionych przez organy ustaleń i zebranego w sprawie materiału dowodowego, skarżący i jego niepełnosprawna żona w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego spełniali w kontekście powyższych rozważań wszystkie ustawowe przesłanki do skutecznego ubiegania się przez skarżącego o przyznanie świadczenia, a jedyną przeszkodą ku temu był fakt pobierania przez niego emerytury.

W tej sytuacji, jak już wskazano wyżej, skarżący powinien zostać poinformowany o możliwości złożenia przez niego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od wstrzymania tego prawa, przy jednoczesnym wyraźnym zastrzeżeniu, że jest to jedyna przeszkoda do przyznania mu wnioskowanego świadczenia. W taki sposób zostałaby zapewniona skarżącemu najbardziej "płynna" możliwość przejścia z systemu świadczeń emerytalno – rentowych do systemu świadczeń rodzinnych.

Ponieważ uchybienie to w ocenie Sądu możliwe jest do "naprawienia" przez organ odwoławczy bez naruszania zasady dwuinstancyjności postępowania, wobec zasadności związanych z tym zarzutów skargi, Sąd stwierdziwszy naruszenie przez organ II instancji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz zasądzeniu na rzecz skarżącej na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Wskazania dla organu II instancji wynikają wprost z przedstawionych rozważań, skutkiem których, jeżeli skarżący przedłoży decyzję o zawieszeniu emerytury w następstwie skierowania do niej zawiadomienia o spełnianiu pozostałych przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązkiem organu będzie merytoryczne ustosunkowanie się do złożonego przez niego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.