Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 236/92
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1992-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 69 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 47 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz. 94
law: Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 20 marca 1961 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Teza: 1. Na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/ dopuszczalny jest zwrot nieruchomości wywłaszczonej na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1961 nr 18 poz. 94/.

2. Nie podlega jednak zwrotowi nieruchomość wywłaszczona na podstawie art. 47 ust. 1 powyższej ustawy z dnia 12 marca 1958 r., jeżeli na tej nieruchomości znajduje się obiekt budowlany określony w tym przepisie.

TEZY

1. Na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/ dopuszczalny jest zwrot nieruchomości wywłaszczonej na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1961 nr 18 poz. 94/.

2. Nie podlega jednak zwrotowi nieruchomość wywłaszczona na podstawie art. 47 ust. 1 powyższej ustawy z dnia 12 marca 1958 r., jeżeli na tej nieruchomości znajduje się obiekt budowlany określony w tym przepisie.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę Daniela K. na decyzję Wojewody C-kiego z dnia 6 grudnia 1991 r. w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 października 1991 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w C. stwierdził brak możliwości zwrotu części nieruchomości gruntowej położonej w C. przy ul. S. nr 31, wywłaszczonej prawomocnym orzeczeniem Wydziału Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia 25 sierpnia 1962 r., oznaczonej w chwili wywłaszczenia numerem 17/1. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że Daniel K. wystąpił o zwrot około 523 m2 z wywłaszczonego obszaru wynoszącego 785 m2. Ustalono, że wywłaszczeniem objęta była działka nr 17/1 o Powierzchni 785 m2 stanowiąca własność Daniela K., i działka nr 17/2 o powierzchni 785 m2, stanowiąca własność Janiny P. Obecnie wywłaszczony teren jest w całości zainwestowany i brak jest możliwości jego zwrotu poprzednim właścicielom. Stanowisko takie zajął również przedstawiciel samorządu na rozprawie administracyjnej.

Po rozpatrzeniu odwołania Daniela K. Wojewoda C-ki decyzją z dnia 6 grudnia 1991 r. nr G.nn.8221/52/91 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podkreślił w uzasadnieniu swojej decyzji, że nieruchomość stanowiąca własność rodziców Daniela K. została w czasie wojny zajęta przez okupanta niemieckiego i w tym czasie wybudowano na niej budynek mieszkalny. Po wojnie rodzina K. Nie odzyskała już posiadania nieruchomości. Daniel K., oprócz wywłaszczonej nieruchomości, żąda zwrotu również gruntu, który nie był przedmiotem wywłaszczenia ani zbycia. To drugie żądanie nie mogło być przedmiotem rozstrzygnięcia, może on z tym żądaniem wystąpić w postępowaniu sądowym. Wywłaszczenia dokonano w celu uregulowania sytuacji prawnej powstałej wskutek wybudowania przez okupanta na gruncie budynku znacznie przekraczającego wartością wartość gruntu. Podstawę takiego wywłaszczenia stanowił art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1961  nr 18 poz. 94/. Wywłaszczeniem objęto grunt stanowiący własność rodziny K. Grunt jest wykorzystywany na cel, na jaki nastąpiło wywłaszczenie, bo na gruncie znajduje się ten sam poniemiecki budynek mieszkalny.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Daniel K. stwierdza, że organ odwoławczy nie wyjaśnił, "co stało się z reszta powierzchni", jaka pozostała po wywłaszczeniu. Pozostało zaś około 500 m2. Dokładną powierzchnię powinny ustalić organy administracji, gdyż one mają dokumenty. Orzeczono wywłaszczenie tylko części nieruchomości zajętej przez budynek mieszkalny i do niego przyległej. Pozostałej części nie mógł objąć w posiadanie, gdyż była ona zajęta bezprawnie przez władze komunalne. Tę część władze komunalne przydzieliły pod garaże i budynek Spółdzielni "R.". Podkreśla, że zarówno wywłaszczenie części działki w 1962 r., jak i zabranie pozostałej części działki było bezprawne. Dlatego żąda przywrócenia własności działki jego rodziców o powierzchni około 1.200 m2.

W odpowiedzi na skargę potwierdzono stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64; poprzednio Dz.U. 1961 nr 18 poz. 94/ przewidywał swoistą podstawę wywłaszczenia. Według tego przepisu w okresie do dnia 31 grudnia 1964 r. mogły być wywłaszczone grunty wraz z budynkami na tych gruntach, jeżeli zostały wzniesione lub nadbudowane przez instytucję lub przedsiębiorstwo określone w art. 2 ust. 2 lub przez władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości. Nie wnikając w ocenę prawidłowości decyzji wywłaszczeniowej z dnia 25 sierpnia 1962 r., należy stwierdzić, że istotnie dokonane w tej sprawie ustalenia wskazują na zajęcie części gruntu będącego przedmiotem wywłaszczenia przez budynek mieszkalny wybudowany przez władze okupacyjne. Według art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/, stanowiącego materialnoprawną podstawę decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, dopuszczalny jest również zwrot nieruchomości wywłaszczonej na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64; poprzednio Dz.U. 1961 nr 18 poz. 94/.

Generalna regulacja zawarta w art. 69 ust. 1 powyższej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. pozwala na stwierdzenie, że zwrot nieruchomości jest możliwy bez względu na to, na podstawie jakich przepisów nastąpiło wywłaszczenie i jakie były przesłanki orzeczenia o wywłaszczeniu. Choć więc przepis art. 47 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r., stanowiący samoistną podstawę wywłaszczenia, nie miał na celu wywłaszczenia dla zrealizowania określonej inwestycji, lecz tylko dla zabezpieczenia roszczeń Skarbu Państwa o nakłady z tytułu wzniesienia budowli lub nadbudowy przez określone podmioty, jest możliwy zwrot nieruchomości wywłaszczonej na podstawie tego przepisu.

Zwrot nieruchomości jednak jest możliwy, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nie podlega więc zwrotowi na podstawie art. 69 ust. 1 omawianej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nieruchomość wywłaszczona na podstawie art. 47 ust. 1 powyższej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jeżeli na tej nieruchomości nadal znajduje się obiekt budowlany określony w tym przepisie. W takim wypadku bowiem wywłaszczenie nastąpiło ze względu na znajdowanie się na gruncie określonego obiektu budowlanego. Skoro obiekt ten nadal znajduje się na nieruchomości, nie można przyjąć, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Taka właśnie sytuacja występuje w niniejszej sprawie, dlatego odmowa zwrotu nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem /decyzja z dnia 25 sierpnia 1962 r. była uzasadniona.

Z decyzji wywłaszczeniowej wynika, że wywłaszczeniu podlegał obszar wynoszący 785 m2. Tylko co do tego obszaru więc mogło w trybie postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości być wydane rozstrzygnięcie organu administracyjnego. Co do zwrotu, a ściślej - wydania reszty obszaru gruntu żądanego przez skarżącego możliwe jest postępowanie sądowe przed sądem powszechnym jako właściwym do orzekania w tego rodzaju sprawach.

Z wniosku skarżącego z dnia 14 maja 1991 r. wynika, że żądał on zwrotu nieruchomości lub przyznania działki zamiennej. Uzyskanie działki zamiennej przez skarżącego może być przedmiotem odrębnego postępowania; pierwsze zaś z żądań słusznie uzasadniało uruchomienie trybu postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, które jednak zakończyło się wydaniem decyzji odmownej.

Jeżeli - jak to sugerowały zawarte w skardze zarzuty - skarżący kwestionuje prawidłowość decyzji o wywłaszczeniu z dnia 25 sierpnia 1962 r. w całości lub w części, może on wystąpić z żądaniem stwierdzenia nieważności tej decyzji, oczywiście jeżeli występują przesłanki ustawowe takiego żądania.

Skoro, jak wyżej stwierdzono, wydane w tej sprawie decyzje, odmawiające zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, są zgodne z prawem, skargę na podstawie art. 207 / 5 Kpa należało oddalić.