Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 533/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono postanowienie w całości i umorzono postępowanie - art.145 par.3 ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 162 par. 1 i  par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi Z. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych pisma 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) umarza postępowanie administracyjne w tej sprawie, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej Kolegium lub SKO), działając na podstawie art. 163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r., poz. 201 - dalej O.p.) - po rozpatrzeniu wniosku pełnomocnika (adwokata) reprezentującego Z. C. (dalej strona lub podatnik) o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania od nakazu płatniczego Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia 16 sierpnia 2016 r. w sprawie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2016 - odmówiło przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych podania.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że podaniem z dnia 1 września 2016 roku adwokat wniósł w imieniu podatnika odwołanie od ww. nakazu płatniczego Prezydenta Miasta R. Dalej podniosło, że postanowieniem dnia [...] r. pełnomocnik został wezwany - na podstawie art. 169 § 1 O.p. - do złożenia pełnomocnictwa według wzoru określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 138j § 1 pkt 2 O.p., w tym do podania elektronicznego adresu do doręczeń, pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia. Postanowienie o uzupełnieniu braków formalnych zostało również skierowane do wiadomości samego podatnika z pouczeniem, że usunięcie braku formalnego podania może również nastąpić poprzez jego osobiste podpisanie w siedzibie Kolegium, ewentualnie przesłanie nowego podpisanego przez niego egzemplarza. W takiej sytuacji odwołanie od nakazu płatniczego byłoby rozpatrywane z pominięciem ustanowionego przez stronę pełnomocnika.

Pismem z dnia 28 listopada 2016 r. pełnomocnik złożył pełnomocnictwo szczególne na druku wskazanym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów pełnomocnictwa szczególnego i pełnomocnictwa do doręczeń oraz wzorów zawiadomienia o zmianie, odwołaniu lub wypowiedzeniu tych pełnomocnictw. Złożone pełnomocnictwo ponownie zawierało braki formalne, gdyż w rubryce 44 druku nie został wskazany adres elektroniczny do doręczeń profesjonalnego pełnomocnika. Wobec powyższego Kolegium postanowieniem z dnia [...] r. pozostawiło odwołanie bez rozpatrzenia. Postanowienie zostało doręczone w dniu 8 grudnia 2016 r. zarówno pełnomocnikowi podatnika, jak i podatnikowi.

Pełnomocnik wniósł zażalenie to postanowienie, a jednocześnie na podstawie art. 162 § 1 i § 2 O.p. wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania poprzez złożenie pełnomocnictwa sporządzonego według wzoru określonego w art. 138 § 1 pkt 2 O.p., względnie przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od nakazu płatniczego ustalającego wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2016.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. Kolegium utrzymało w mocy postanowienie z dnia [...] r. o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia.

W niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania przez Kolegium był wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania, poprzez złożenie pełnomocnictwa sporządzonego według wzoru określonego w art. 138 § 1 pkt 2 O.p. Jak wskazało Kolegium, pomimo prawidłowego wezwania w trybie art. 169 § 1 O.p., ani profesjonalny pełnomocnik nie wskazał adresu elektronicznego zgodnie z obowiązującymi przepisami, ani też podatnik nie złożył w wyznaczonym terminie podpisanego odwołania.

Rozpoznając sprawę merytorycznie Kolegium wyraziło pogląd, według którego termin do uzupełnienia braków formalnych nie podlega przywróceniu, tym bardziej, że ostateczne stało się postanowienie o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia Niemniej jednak SKO przywołało treść art. 162 O.p., który stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1).

Z powyższego przepisu wynika, że dla przywrócenia terminu, w tym wypadku do uzupełnienia braków formalnych konieczne byłoby kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie:

1) uchybienie terminowi,

2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w zakreślonym terminie,

3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminu,

4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany.

Jak zaznaczyło Kolegium, pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminu, który winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się min.. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe naglą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie NSA z dnia 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OZ 352/10 oraz postanowienie NSA z dnia 7 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OZ 581/0).

SKO podkreśliło, że w wydanym postanowieniu z dnia [...] r. wyraźnie pouczono pełnomocnika podatnika o sposobie usunięcia braków podania. Przy czym pełnomocnik nie zgadzał się z organem co do zasadności takiego wezwania. Uznawał, że nie był zobowiązany do uzupełnienia braków odwołania w zakresie żądanym przez organ. Podobne stanowisko prezentuje pełnomocnik wnosząc o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych tego podania. Z twierdzeń pełnomocnika wynika, że kwestionuje on w ogóle zasadność wezwania go do uzupełniania braków formalnych podania, natomiast we wniosku o przywrócenie terminu nie powołał żadnych okoliczności na poparcie tezy, że uchybił terminowi bez własnej winy. Nie jest taką okolicznością powoływanie się na poglądy osób trzecich co do zasad doręczania pism w postępowaniu podatkowym i skutków niewskazania przez profesjonalnego pełnomocnika stosownego adresu elektronicznego.

Tym samym Kolegium stanęło na stanowisku, ze nie ma podstaw do przywrócenia terminu zgodnie z żądaniem pełnomocnika strony.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik strony skarżącej zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania podatkowego, a mianowicie:

1) art. 162 § 1 w zw. z 144 § 5 oraz art. 144 § 1 pkt 1 i § 3 O.p. w zw. z art. 121 § 1 O.p. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez doręczanie pism w postępowaniu, w tym w szczególności postanowienia z dnia [...] r. wzywającego do uzupełnienia braków formalnych, jak również postanowienie z dnia [...] r. i z dnia [...] r. za pośrednictwem operatora pocztowego, podczas gdy doręczanie korespondencji profesjonalnemu pełnomocnikowi będącemu adwokatem, wobec braku wystąpienia problemów technicznych, zgodnie z treścią art. 144 § 5 O.p. jeśli nie następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej może nastąpić wyłącznie w siedzibie organu podatkowego, zaś z akt sprawy wynika, że organ orzekający w sprawie przyjmuje, iż skuteczne doręczenie następuje w sposób dowolnie przez niego wybrany i nawet po nadesłaniu pełnomocnictwa wraz z adresem elektronicznym nadaje przesyłki wyłącznie przez operatora pocztowego. Zdaniem autora skargi takie działanie wprowadza niepewność i przeczy zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych i rzutuje na prawidłowość rozstrzygnięcia, bowiem termin do uzupełnienia braków nie rozpoczął biegu, nie mogło zatem dojść do uchybienia temu terminowi, w rozumieniu art. 162 § 1 O.p.;

2) art. 162 § 1 w związku z art. 121 § 1, art. 122 O.p. mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy i błędne przyjęcie przez organ, że postanowienie z dnia [...] r. wzywające adwokata do złożenia pełnomocnictwa według wzoru określonego w przepisach pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpoznania, zostało doręczone pełnomocnikowi będącym adwokatem prawidłowo, podczas gdy zostało nadane za pośrednictwem operatora pocztowego, zaś jednoznaczne brzmienie art. 144 § 5 O.p. wskazuje, że doręczanie pism profesjonalnemu pełnomocnikowi oraz organom administracji publicznej następuje wyłącznie za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo w siedzibie organu podatkowego. Tym samym termin do uzupełnienia dostrzeżonego przez organ braku odpowiedniej formy pełnomocnictwa nie rozpoczął dla pełnomocnika będącego adwokatem biegu, a zatem nie mogło dojść do jego uchybienia.

W przypadku uznania przez Sąd, iż postanowienie z dnia [...] r. wzywające adwokata do złożenia pełnomocnictwa według wzoru zostało doręczone prawidłowo, zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

1) naruszenie przepisu postępowania podatkowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 162 § 1 oraz z art. 138c § 1 i 138j § 1 w związku z art. 121 § 1, art. 122 O.p. poprzez jego niezastosowanie pomimo braku winy podatnika w uchybieniu terminowi, bowiem złożył on podpis na formularzu pełnomocnictwa, zatem dokonał czynności koniecznej do nadania biegu i rozpoznania odwołania, zaś jako nieprofesjonalista nie wykazał się lekkim nawet niedbalstwem bowiem o konieczności podania adresu elektronicznego pełnomocnika nie musiał wiedzieć, a jednocześnie bezpodstawnym byłoby oczekiwanie, iż równolegle będzie on uzupełniał brak jeszcze alternatywnie poprzez dokonanie własnoręcznego podpisu;

2) naruszenie przepisu postępowania podatkowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 162 § 1 oraz z art. 138c § 1 i 138j § 1 w zw. z art. 121 § 1, art. 122 O.p., poprzez jego niezastosowanie pomimo braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminowi, wobec niejednoznaczności i rozbieżności w stosowaniu i rozumieniu przepisów ustawy (w szczególności art. 138c § 1 i 138j § 1 O.p oraz faktu, iż działał on w zaufaniu do informacji uzyskanych od organów podatkowych;

Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł na wstępie, że organ w treści uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia w ogóle nie wskazuje, kiedy jego zdaniem skutecznie doręczono wezwanie (postanowienie) do uzupełnienia braków pełnomocnikowi, ani kiedy jego zdaniem w związku z tym miał upłynąć termin do ich uzupełnienia, którego to przywrócenia z ostrożności procesowej domagano się w piśmie z dnia 14 grudnia 2016 r. Pełnomocnik skarżącego w niniejszej skardze kwestionuje fakt skutecznego doręczenia mu wezwania do uzupełnienia braków formalnych odwołania. W jego ocenie organ powinien był wezwać pełnomocnika do stawienia się w siedzibie organu celem odbioru pisma zawierającego postanowienie z dnia [...] r. do uzupełnienia braków formalnych. Ponieważ tak się nie stało a postanowienie doręczono drogą pocztową, to było one zdaniem pełnomocnika nieskuteczne i postanowienie nie weszło do obrotu prawnego.

Jak wskazał, przesłanką dopuszczalności podania o przywrócenie terminu wniesionego w trybie art. 162 § 1 O.p. jest obiektywne istnienie uchybienia terminu. Natomiast w jego przypadku wobec braku skutecznego doręczenia wezwania postanowienie z dnia [...] r. winno zostać uchylone.

Z ostrożności procesowej pełnomocnik zwrócił uwagę na ewentualne naruszenie przepisu art. 162 § 1 w związku z art. 121 § 1, art. 122 O.p. poprzez uznanie, iż podatnikowi powierzającemu prowadzenie sprawy profesjonalnemu pełnomocnikowi, można przypisać winę w uchybieniu terminu, zwłaszcza w sytuacji, gdy w tej konkretnej sprawie pełnomocnik braki uzupełnił - jedynie zdaniem organu nieskutecznie. Pełnomocnik nie ponosi winy w niepodaniu adresu elektronicznego na pełnomocnictwie wobec braku takiego adresu, przy jednoczesnym braku wyraźnego i jednoznacznego ustawowego obowiązku jego posiadania.

W tym miejscu autor skargi podniósł, że znowelizowane przepisy O.p. powodują szereg trudności w ich stosowaniu zarówno organom podatkowym jak i profesjonalnym pełnomocnikom. Wobec powyższego w ich stosowaniu pełnomocnicy posiłkują się wyjaśnieniami Ministerstwa Finansów oraz organów podatkowych, których wynika, iż pełnomocnik co do zasady powinien wskazać adres elektroniczny w formularzu pełnomocnictwa szczególnego, o którym mowa w ustawie, ale jedynie w przypadku, gdy już taki adres posiada. Ani powołane regulacje dotyczące pełnomocnictwa (art. 138c oraz art. 138j O.p.) ani żadne inne przepisy wspomnianej ustawy, ani też innej ustawy nie nakładają na profesjonalnego pełnomocnika obowiązku posiadania adresu elektronicznego. Takiego obowiązku nie można też domniemywać i wnioskować pośrednio z obowiązujących przepisów. Dopuszczalna jest zatem sytuacja, w której profesjonalny pełnomocnik nie posiada adresu elektronicznego. Wypełnienie wówczas rubryki nr 44 w formularzu pełnomocnictwa szczególnego poprzez zgodne z prawdą określenie "brak" - również należy uznać za dopuszczalne. Wypełniony prawidłowo formularz pełnomocnictwa szczególnego czyni zatem zadość ustawowym wymogom dotyczącym tego pełnomocnictwa.

Co więcej, sama treść pouczenia zawarta na druku PPS-1, który stanowi wzór określony w przepisach wykonawczych dotyczących pełnomocnictwa szczególnego udzielonego na piśmie do akt sprawy, wskazano że wypełnienie poz. 44 jest obowiązkowe w przypadku pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym oraz nierezydenta nieposiadającego identyfikatora podatkowego jeśli nie wskazują w sekcji D.2. adresu do doręczeń w kraju ( art. 145 § 2 i § 2a ustawy) (...) - punkt 6 pouczenia. W treści pełnomocnictwa zarówno złożonego w odpowiedzi na wezwanie jak i wraz z zażaleniem adres do doręczeń w kraju wskazano.

W ocenie pełnomocnika faktyczne ograniczenie możliwości bycia pełnomocnikiem adwokatowi radcy prawnemu czy doradcy podatkowemu, który nie posiada adresu elektronicznego pozbawione jest umocowania ustawowego. Ponadto w ustawie Ordynacja podatkowa nie ma legalnej definicji pojęcia "adres elektroniczny". Obowiązek zatem posiadania adresu elektronicznego oznaczającego adres w systemie teleinformatycznym wykorzystywanym przez organ podatkowy, nie ma źródła ustawowego. Jego zdaniem, literalne brzmienie przepisu art. 138c § 1 O.p. obliguje co najwyżej pełnomocnika do wskazania adresu elektronicznego w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Sam ustawodawca nie ograniczył także sposobu doręczania pism profesjonalnym pełnomocnikom do środków komunikacji elektronicznej, bowiem art. 144 § 5 O.p. dopuszcza bowiem ich doręczenie w siedzibie organu.

Mając na uwadze powyższe autor skargi stwierdził, iż zaskarżone postanowienie powinno zostać uchylone.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W ocenie Sądu skarga okazała się skuteczna, chociaż z przyczyn w niej niewskazanych. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie jako P.p.s.a.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie odnotować wypada, iż przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie, mocą którego odmówiono stronie skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych podania (w realiach niniejszej sprawy - odwołania). Uwaga ta jest o tyle istotna, że argumenty skargi koncentrują się niemal wyłącznie na wykazaniu, iż pełnomocnik strony nie uchybił terminowi do uzupełniania braków formalnych odwołania. Zasadności tej tezy autor skargi upatruje w tym, że postanowienie z dnia [...] r. stanowiące wezwanie do uzupełnienia braków podania nie zostało mu skutecznie doręczone, a zatem nie weszło do obrotu prawnego. Niejako tylko z ostrożności procesowej pełnomocnik zaznacza, że niejasno sformułowane przepisy dotyczące konieczności posiadania przez profesjonalnego pełnomocnika adresu elektronicznego i skutków niewskazania na druku pełnomocnictwa szczególnego tego adresu przesądzają o braku jego winy w nieuzupełnieniu braków formalnych odwołania w terminie.

Zauważyć należy, iż tak sformułowane zarzuty nie są adekwatne do treści zaskarżonego rozstrzygnięcia. Argumenty nie odnoszące się bezpośrednio do przedmiotu zaskarżonego postanowienia nie mogą być rozpatrywane w badanej sprawie.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2017 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 532/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr nr [...] wraz z poprzedzającym je postanowieniem tego organu z dnia [...] r. w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania odwołania Z. C. od nakazu płatniczego w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. W sprawie tej Sąd podzielił zarzuty skargi odnośnie tego, że brak wskazania w pełnomocnictwie szczególnym adresu elektronicznego przez pełnomocnika profesjonalnego nie stanowi braku uniemożliwiającego nadanie odwołaniu właściwego biegu. Tym samym Sąd stanął na stanowisku, że zaskarżone rozstrzygnięcie narusza art. 169 § 1 O.p. i stwierdził, że w zaistniałej sytuacji organ powinien był rozpatrzyć odwołanie, uznając za dopuszczalne zastosowanie art. 144 § 3 O.p.

Konsekwencją powyższego rozstrzygnięcia Sądu jest to, że sprawa administracyjna wróciła na etap rozpoznania odwołania złożonego przez pełnomocnika od nakazu płatniczego ustalającego podatnikowi wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r.

Z tego też względu postanowienie Kolegium o odmowie przywrócenia terminu do uzupełniania braków formalnych odwołania stało się bezprzedmiotowe i wymagało wyeliminowania z obrotu prawnego.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i § 3 P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie i jednocześnie umorzył postępowanie administracyjne w sprawie, kończąc je bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej 597 zł, co obejmuje uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł oraz wynagrodzenie adwokata w kwocie 480 zł i opłatę skarbową w kwocie 17 zł.