Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 83/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 7 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant asystent sędziego Aleksandra Galla po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta M. T. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018r. [...], adresowaną do D. G., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta T., Kierownik Działu Świadczeń Alimentacyjnych [...] Centrum Świadczeń Rodzinie, na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 pkt 3, 7 lit. a i pkt 10, art. 19 ust. 1, art. 23, art. 25 ustawy z dnia z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2018r., poz. 554), ustalił nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone osobie uprawnionej D. G. w kwocie 500 zł miesięcznie, łącznie 3 500,00 za okres od 1 października 2017r. do 30 kwietnia 2018r. i zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 3 500zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, na dzień wydania decyzji - 141,82 zł.

Organ uzasadnił, że zgodnie z art. 19 ust. 1 ww. ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, który złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. We wniosku o ustalenie prawa do świadczeń złożonym 22.08.2017r. wnioskodawca złożył podpis pod oświadczeniem na str. 8 o obowiązku powiadomienia organu właściwego wierzyciela o wszystkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń. Pouczenie tej treści znajduje się także w decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia [...] września 2017r. nr [...], doręczonej 18.10.2017r. Organ uznał, że uprawniony był w dostatecznym stopniu pouczony o ciążącym na nim obowiązku.

Nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części (art. 2 pkt 7 lit. a). Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna.

Organ wskazał dalej, że 4.05.2018r. wpłynęło postanowienie Komisariatu Policji [...], zatwierdzone przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w T. o umorzeniu dochodzenia na podstawie art. 17 § 1 pkt 5 kpk z uwagi na zgon dłużnika alimentacyjnego M. G.. Następnie w dniu 28 maja 2018r. do Centrum wpłynął odpis skrócony aktu zgonu z dnia [...].05.2018r. M. G. wystawiony przez USC w B., z którego wynika, że ww. dłużnik alimentacyjny zmarł [...] listopada 2008r.

Wobec powyższego organ stwierdził, że w okresie od października 2017r. do 30 kwietnia 2018r. strona nie była uprawniona do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na swoja rzecz. Pismem z 6.07.2018r. został zawiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na swoją rzecz jako pełnoletniej osoby uprawnionej. Przywołano nadto art. 23 ust. 1 i 1a wskazujący na obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty.

W odwołaniu od powyższej decyzji D. G. zwrócił się o umorzenie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, argumentując, że o zgonie ojca dowiedział się 30 kwietnia 2018r. Matka nie poinformowała go i rodzeństwa o zgonie ojca, nawet gdy dostał wezwanie na komisariat w sprawie alimentów. Matka utrzymywała, że ojciec wyjechał i przebywa za granicą. Podkreślił, że gdyby wiedzieli o śmierci ojca w 2008r. ich życie byłoby inne. Zaznaczył, że nie chcieli nikogo oszukać.

Postanowieniem z dnia [...] października 218r. [...]) Prezydent Miasta B., sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w decyzji z dnia [...] sierpnia 2018r. w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego poprzez zastąpienie sformułowania w wierszu 21 licząc od góry pierwszej strony decyzji "DAWID" sformułowaniem "[...]".

Decyzją z dnia [...] listopada 2018r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 2, art. 9 ust. 1, 1a, 2, art. 19 ust. 1, art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2018r., poz. 554) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017r. poz. 1257), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że śmierć osoby zobowiązanej jest obiektywną okolicznością faktyczną, która powoduje ustanie prawa do świadczeń. Zdaniem organu bez znaczenia pozostaje, czy uprawniony do świadczenia posiadał wiedzę o śmierci dłużnika alimentacyjnego, czy tej wiedzy nie posiadał, gdyż nie utrzymywał z dłużnikiem kontaktów.

Z chwilą śmierci M. G. odpadły przesłanki uprawniające D. G. do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na jego rzecz. Zdaniem organu II instancji dla istniejącego stanu faktycznego sprawy nie ma znaczenia zarówno data, jak i okoliczność powzięcia przez uprawnionego do alimentów informacji o śmierci ojca.

Tym samym organ odwoławczy uznał za prawidłowe stwierdzenie organu I instancji, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącemu w okresie od I października 2017r. stanowią świadczenia nienależnie pobrane, co w oparciu o treść art. 29 usta. 3 ustawy rodzi obowiązek ich zwrotu. Ustalona przez organ I instancji kwota stanowi równowartość przyznanych skarżącemu świadczeń alimentacyjnych w kwocie 500 zł pomnożonych przez ilość miesięcy, w których pobierane było świadczenie.

Kolegium poinformowało, że w oparciu o art. 23 ust. 8 ustawy skarżącemu przysługuje prawo ubiegania się o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub części albo rozłożenie jej na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy D. G. nie zgodził się z wydaną przez organ decyzją. Wniósł o całkowite umorzenie postępowania. Powtórzył tak, jak w odwołaniu, że o śmierci ojca dowiedział się w kwietniu 2018r. od swojej matki, która rozpoznała ojca na zdjęciach i po tatuażach wcześniej ale nie ujawniła tej informacji przed dziećmi, z których skarżący jest najstarszym. Powołał się także na trudną sytuację swojej wieloosobowej rodziny (matka i pięcioro młodszego rodzeństwa).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, iż podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 2188 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Sądy administracyjne dokonując kontroli działalności administracji publicznej stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa (art. 135 p.p.s.a.).

Z kolei w myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., w przypadku gdy Sąd stwierdzi, naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego.

Opierając się na powyższych kryteriach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną przedmiotowych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2018r. poz. 554, z późn.zm., dalej także "ustawa"), w szczególności jej art. 2 pkt 7, art. 19 , art. 23 ust. 1 i ust. 1a , ust. 4 także art. 25. Z przepisów tych wynika, iż za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenia z fundusz alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub części. A jednocześnie osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami (art. 23 ust. 1 ustawy).

Zgodnie z art. 15 ust. 1, ust. 4 pkt 3 lit. a ustawy, ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego (ust. 1). Do wniosku należy dołączyć odpowiednio inne zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia, w tym zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia, zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji (ust. 4 pkt 3 lit. a).

Przesłanki wskazane w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy odwołują się zaś do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym – zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 8 listopada 2017r., sygn. akt II SA/Rz 1023/17 i przywołane tam orzecznictwo (wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Podstawa zwrotu określona w art. 2 pkt 7 lit. "a" ustawy, nawiązuje do zaniechania udzielenia organowi informacji w trakcie korzystania ze świadczenia, zob. A.Korcz–Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2010, str. 70–71) – tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 sierpnia 2017r. sygn. akt I OSK 2903/15, którego wywody i argumentację w pełni podziela skład orzekający w tej sprawie. Dlatego też w postępowaniu o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z przyczyn "zawinionych" przez stronę i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy. Zdaniem Sądu przyjęcie, że pobrane świadczenie było nienależne w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a ustawy wymagało zatem wykazania negatywnego zachowania świadczeniobiorcy ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 i 23 ust. 1 ustawy obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są zaś pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09).

Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy, nienależnie pobrane świadczenie - oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,

f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję,

g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b.

Podsumowując ten wywód podkreślenia wymaga, że dokonując wykładni ww. pojęć należy odróżniać "nienależnie pobrane świadczenia" od "świadczenia nienależnego". "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) (por. wyroki WSA w Krakowie z dnia 21 stycznia 2016r. sygn. III SA/Kr 1037/15, w Poznaniu z 24 stycznia 2013 r., sygn. II SA/Po 782/12 oraz z 22 października 2010r., sygn. II SA/Po 478/10, publ. CBOSA). Do wydania decyzji o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane nie wystarczy ustalenie, że świadczenie zostało wypłacono mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymania prawa do świadczeń. Ustalenie tych okoliczności pozwala jedynie na wniosek, że świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Natomiast dla zastosowania wskazanej przez organy podstawy prawnej (art. 23 ust. 1 i 1a ustawy) niezbędne jest wykazanie, że osoba, która to świadczenie pobrała miała lub powinna mieć świadomość tego, że świadczenie jej nie przysługiwało – czyli osoba ta pobrała nienależnie świadczenia. Dla skutecznego postawienia stronie zarzutu nienależnego pobrania świadczenia należy wykazać, że osoba uprawniona została prawidłowo poinformowana, jakie okoliczności powodują ustanie prawa do świadczeń. "Nienależne świadczenie" traktowane jest zatem jako pojęcie obiektywne, występujące wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).

Nie bez znaczenia przy odkodowaniu tych pojęć i regulujących je norm pozostaje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008r. sygn. P 18/06 publ. OTK–A 2008/5/83, w którym wskazano cechy relewantne osób uprawnionych do pomocy w przypadku braku wypełniania obowiązku alimentacyjnego ze strony osób zobowiązanych. Trybunał wskazał, że taką cechą powinna być bez wątpienia niemożność wyegzekwowania alimentów mimo sądowego tytułu egzekucyjnego i trudna sytuacja materialna. Kryteria te są bezpośrednio powiązane z celami świadczenia wypłacanego osobom, których podstawowe potrzeby życiowe nie są zaspokajane na skutek niepłacenia alimentów przez dłużników alimentacyjnych (najczęściej ojca/matki lub obojga rodziców). W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy pominęły zupełnie uwarunkowania aksjologiczne regulacji prawnej stosowanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Już sam tytuł aktu prawnego wskazuje na preferencje ustawodawcy; podkreśla je nota bene również preambuła. Z szczegółowego wywodu wyżej zamieszczonego, jednoznacznie wynikają uchybienia organu pierwszej instancji, które nie tylko pozostają w kolizji z obowiązkiem pomocy uprawnionemu do alimentów, ale wręcz z elementarnymi zasadami procedury administracyjnej. Obowiązkiem organu, do którego wpływa wniosek strony jest przeprowadzenie badania wstępnego tego wniosku. Nadto na podstawie art. 9 Kpa (odpowiednio stosowanego na mocy art. 25 ustawy) organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Natomiast stosownie do art. 8 § 1 Kpa organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zasady te zostały przez organ pierwszej instancji naruszone, a organ odwoławczy zaakceptował negatywne dla strony skutki tych naruszeń.

W przedmiotowej sprawie – co nie może nie zostać zauważone – organy tak I jak i II instancji w ogóle nie zbadały kwestii ani wiedzy strony odnośnie śmierci dłużnika alimentacyjnego, ani też ich kontaktów, chociaż skarżący w toku postępowania administracyjnego oświadczał wyraźnie, że o śmierci dłużnika alimentacyjnego dowiedział się dopiero w kwietniu 2018r. Dokumenty zgromadzone w sprawie potwierdzają, że Komisariat Policji [...] prowadził dochodzenie w związku z zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa dokonanym przez Dyrektora [...] Centrum Świadczeń Rodzinie w T., zawartym w piśmie z dnia [...] marca 2018r. Organ nie zweryfikował stanowiska skarżącego, że wnioski o świadczenia składał w dobrej wierze, bo nie wiedział o śmierci ojca.

Podkreślenia wymaga, że jak sam wskazał organ w dniu 4 maja 2018r. do organu I instancji wpłynęło postanowienie Komisariatu Policji [...] z dnia [...] kwietnia 2018r., zatwierdzone przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w T. w dniu [...] kwietnia 2018r., sprawa [...], Jak wynika z akt sprawy dotyczy ono umorzenia dochodzenia w sprawie uchylania się od wykonania ciążącego na M. G. z mocy wyroku Sądu Rejonowego w T. Wydział III Rodzinnych i Nieletnich sygn. akt III Rc 149/12 z dnia [...] listopada 2012r. obowiązku opieki, poprzez niełożenie na utrzymanie D. , J. i M. rodzeństwa G. renty alimentacyjnej w kwocie łącznej 1500 zł miesięcznie, w okresie od 6 listopada 2012r. do 9 kwietnia 2018r. wobec faktu, iż podejrzany zmarł (art. 17 § 1 pkt 5 kpk). W aktach sprawy zalega postanowienie Komisariatu [...] o umorzeniu dochodzenia z [...] maja 2018r. ([...]) w sprawie uchylania się od alimentów na syna K. G. także z powodu śmierci M. G.. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika tylko ogólnikowo, że Komisariat Policji pod nadzorem Prokuratury Rejonowej [...] w T. prowadził dochodzenie w sprawie uchylania się od obowiązku alimentacyjnego zobowiązanego M. G., w trakcie którego na podstawie materiałów z akt postępowania [...] ustalono, że zobowiązany M. G. był poszukiwany jako osoba zaginiona do dnia [...] marca 2018r., kiedy to w wyniku prowadzonych czynności ustalono, że zmarł w dniu [...] listopada 2008r. jako n/n mężczyzna. Sprawa identyfikacyjna prowadzona była przez Komisariat Policji [...] za [...]. Mężczyzna został pochowany na Cmentarzu Komunalnym w B. . Postępowanie zostało wszczęte na skutek zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa złożonego przez Dyrektora [...] Centrum Świadczeń Rodzinie w T., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta T..

Wobec tego, uwzględniając twierdzenie strony, iż nie posiadał on żadnej wiedzy o śmierci ojca (dłużnika alimentacyjnego) do kwietnia 2018r., okoliczności te wymagały wyjaśnienia i uzupełnienia postępowania dowodowego, w szczególności poprzez zwrócenie się o informacje do organów Policji co do okoliczności związanych z rozpoznaniem M. G. i datą w której zostało stwierdzone, że on zmarł. Organ nie wyjaśnił, kto i kiedy w postępowaniu karnym dokonał identyfikacji zwłok. Organ nie wyjaśnił nawet kiedy i przez kogo został zgłoszony zgon dłużnika alimentacyjnego, kiedy w związku z tym został wydany akt stanu cywilnego stwierdzający śmierć osoby fizycznej. Tymczasem wobec wątpliwości i znacznego upływu czasu między stwierdzona data zgonu a dalszymi czynnościami może to mieć znaczenie dla ustalania świadomości skarżącego co do tej okoliczności faktycznej.

W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań prawnych, omawiane zagadnienie rzutuje w sposób bezpośredni na prawidłowość rozstrzygnięcia o uznaniu, że D. G. może być uznany za osobę, która nienależnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego i za jaki okres. W rezultacie brak ustaleń w niniejszym zakresie narusza przepisy postępowania, a mianowicie art. 7 i art. 77 §1 Kpa, które formułują obowiązującą w procedurze administracyjnej zasadę prawdy obiektywnej. Równocześnie organy obydwu instancji naruszyły przepis prawa materialnego zawarty w art. 2 pkt 7 w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez ich błędną wykładnię polegającą na rozpatrywaniu kwestii nienależnie pobranego świadczenia w całkowitym oderwaniu od czynnika subiektywnego w postaci winy świadczeniobiorcy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszoinstancyjny w pierwszej kolejności ustosunkuje się do twierdzeń skarżącego o tym, iż pobierając sporne świadczenia za okres po śmierci dłużnika alimentacyjnego nie był świadomy, że on zmarł, a także - o ile uzna to za potrzebne - podejmie stosowne czynności zmierzające do weryfikacji jego oświadczeń w tej kwestii. Dopiero następnie organ pierwszej instancji wyda rozstrzygnięcie rozważając zawarte w niniejszym wyroku wskazania co do wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie i zajmie stanowisko, czy zachodzi któraś z przesłanek wskazanych w art. 2 pkt 7 ustawy.

Sąd potwierdza, że świadczenie wypłacone i przyznane skarżącemu było świadczeniem nienależnym. Z chwilą śmierci ojca skarżącego, jako dłużnika alimentacyjnego, ustało praw do pobierania tego świadczenia. Na tym etapie postępowania Sąd nie mógł uchylić zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i umorzyć postępowania przed organem I instancji, ponieważ organy nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego na okoliczność powzięcia wiedzy przez skarżącego na okoliczność śmierci ojca. Sąd w zakresie tych ustaleń nie może zastępować organu. Jeżeli w niniejszej sprawie organ w toku dalszego postępowania ustali, że skarżący dopiero w dniu 30 kwietnia 2018r., po wizycie na Komisariacie, dowiedział się o zgonie dłużnika alimentacyjnego, to umorzy postępowanie z uwagi na brak spełnienia przesłanki "nienależnie pobranego świadczenia".

Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 132, art. 135 i art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.