Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 866/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas, Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Michaldo (spr.), Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej z dnia 10 czerwca 2022 r. nr UP-483/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie z dnia 27 kwietnia 2022 r. nr 871/2022.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 kwietnia 2021 r. nr 220200/71/65/2021/RKS-WZ Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Limanowej stwierdził, że M. P. jest dłużnikiem Zakładu z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Zadłużenie wraz z należnymi odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień wydania decyzji wynosiło łącznie 28.920,56 zł.

Pismem z dnia 18 maja 2021 r. M. P. wniosła do Sądu Okręgowego w N. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odwołanie od powyższej decyzji z dnia 16 kwietnia 2021 r., w którym zawarła również wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W treści wniosku M. P. podała, że od 1995 r. jest wdową i samotnie wychowywała dwoje dzieci. W tym okresie wykryto u niej [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz przeszła zabieg [...]. W dniu 29 grudnia 2015 r. wnioskodawczyni miała [...] a następnie półroczną rehabilitację, co zmusiło ją do zawieszenia działalności od 1 lutego 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. M. P. stwierdziła, że stan jej zdrowia znacznie się pogorszył i w dniu 21 lutego 2018 r. ponownie została przyjęta do Szpitala [...] w K. na oddział [...]. Ze względu na bardzo zły stan zdrowia, w dniu 30 grudnia 2020 r. wnioskodawczyni wykreśliła z rejestru działalność gospodarczą. Obecnie utrzymuje się tylko z renty rodzinnej po mężu w wysokości 1889,94 zł netto. Ponadto M. P. oświadczyła, że w domu jednorodzinnym mieszka z nią córka B. wraz z wnukiem S., który ze względu na przebyte zabiegi chirurgiczne oraz diagnostykę genetyczną, wymaga opieki. Córka wnioskodawczyni nie może z tego powodu podjąć pracy i utrzymuje się z zasiłku rodzinnego w wysokości 193 zł z dodatkiem 69 zł oraz ze świadczenia 500+. Wnioskodawczyni nie posiada żadnych oszczędności, a na pokrycie większych wydatków związanych z zakupem leków, korzysta z limitu kredytowego w banku. Musiała też zaciągnąć kredyt na zakup nowej pralki, kuchni gazowo - elektrycznej i chłodziarko – zamrażarki. W związku z powyższym M. P. uważa, że uregulowanie zaległej kwoty składek oraz odsetek za zwłokę pozbawi ją środków na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia 27 kwietnia 2022 r. nr 871/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres wrzesień 2016 r. – grudzień 2018 r. w łącznej kwocie 27.067,74 zł, w tym z tytułu składek – 21.200,74 zł, odsetek liczonych na 18 maja 2021 r. – 5.867,00 zł. Uzasadniając swoją decyzję organ I instancji wskazał, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, że M. P. prowadziła (z przerwami) działalność gospodarczą w zakresie praktyki lekarskiej dentystycznej. Ustalenia urzędowe wykazały również, że od 1 stycznia 1999 r. wnioskodawczyni pobiera rentę rodzinną, której wysokość aktualnie wynosi 2.672,69 zł brutto, tj. 2.455,23 zł netto. Natomiast B. S. od 17 października 2016 r. figuruje jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku. Organ dodał, że wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada dom o powierzchni 139 m2 zlokalizowany w miejscowości D. oznaczony KW nr [...]. Jest ona również właścicielką samochodu Toyota Aygo z 2012 r. oraz innych składników mienia ruchomego (sprzęt RTV/AGD) o wartości około 1.700 zł. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z ustaleniami dokonanymi w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych M. P. figuruje jako: właścicielka gruntów ornych o powierzchni 0,13 ha, położonych w miejscowości D. oznaczonych KW nr [...]; właścicielka co do 1/6 udziału, co do 1/6 udziału, co do 3/6 udziału gruntów rolnych zabudowanych o powierzchni 0,090 ha, położonych w miejscowości D. oznaczonych KW nr [...]; właścicielka co do 12/72 udziału, co do 4/72 udziału, co do 4/72 udziału nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,0500 ha położonych w miejscowości D. oznaczonych KW nr [...]. Ponadto z ustaleń dokonanych w Centralnej Ewidencji Pojazdów wynika, że na nazwisko wnioskodawczyni zarejestrowane są samochody osobowe: Seicento z 1998 r., Volkswagen Vento z 1992 r. oraz Toyota Aygo z 2012 r. o szacunkowej wartości 16 700 zł. Organ podniósł, że z wyjaśnień wnioskodawczyni zawartych w piśmie z dnia 15 kwietnia 2022 r. wynika, że samochód marki Fiat Seicento z 1998 r. uległ uszkodzeniu i po sklasyfikowaniu jako szkoda całkowita został odkupiony przez serwis F. w N. Z racji upływu czasu wnioskodawczyni nie była jednak w stanie odszukać dokumentu sprzedaży ww. auta. Natomiast samochód Volkswagen Vento z 1992 r. został oddany w 1999 r. do komisu, a po jego sprzedaży właściciel przywłaszczył sobie należną kwotą. Wyrokiem Sądu oskarżony został zatrzymany jednak do chwili obecnej nie zwrócił w całości przywłaszczonej kwoty.

Następnie organ I instancji, powołując się na treść art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wyjaśnił, że należności z tytułu zaległych składek figurujące na koncie wnioskodawczyni są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia tych należności wpłynęło bowiem doręczenie w dniu 26 marca 2021 r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia. Decyzja stała się prawomocna w dniu 3 lutego 2022r., kiedy to uprawomocnił się wyrok Sądu Okręgowego w N. w sprawie odwołania od decyzji o określeniu wysokości zadłużenia.

W dalszej części uzasadnienia swojej decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. Organ wskazał, że w stosunku do działalności wnioskodawczyni nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c nie zachodzą w stosunku do jej zadłużenia. Zdaniem organu, z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Poza tym wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a nie ma w niniejszej sprawie zastosowania.

Organ I instancji wskazał także, że wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia działalności i aktualnie uzyskuje dochód z tytułu pobieranej renty w wysokości 2.672,69 zł brutto, tj. 2.455,23 zł netto. Ponadto jest ona właścicielką majątku ruchomego i nieruchomości. Organ stwierdził, że należności z tytułu zaległych składek nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym, a zatem możliwości przymusowego dochodzenia należności nie zostały przez organ rentowy wyczerpane. Nie nastąpiło również stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można także jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na powyższe organ I instancji uznał, że wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że ocenił sytuację M. P. także przez pryzmat przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365) i nie znalazł przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne figurujących na koncie wnioskodawczyni.

Organ I instancji stwierdził, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia w stosunku do wnioskodawczyni nie zachodzi, ponieważ nie prowadzi ona już działalności gospodarczej. W ocenie organu, również okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia nie zachodzą, ponieważ wnioskodawczyni nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Organ stwierdził, że nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej wnioskodawczyni i jej wnuka, uznał ją za udokumentowaną i podchodzi do niej ze zrozumieniem. Zdaniem organu, wskazane problemy są bez wątpienia dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, bowiem choroba może stanowić przesłankę umorzenia tylko wtedy, gdy pozbawia dłużnika możliwości uzyskiwania dochodu. Natomiast wnioskodawczyni mimo choroby prowadziła działalność gospodarczą. Aktualnie uzyskuje ona stały dochód z tytułu renty, który może być źródłem stopniowej spłaty zadłużenia. Ponadto w kontekście sytuacji zdrowotnej jej wnuka – S. S. wnioskodawczyni nie przedłożyła orzeczenia, które wskazywałoby, że wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ I instancji uznał zatem, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna M. P. uniemożliwia lub ogranicza jej pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec ZUS.

ZUS rozważył także możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuacją finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez wnioskodawczynię zadłużenia pozbawiałaby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Organ wyjaśnił, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Wartość minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.340,55 zł, natomiast wartość minimum socjalnego dla gospodarstwa 2-osobowego pracowniczego wynosi 2.260,08 zł, tj. 1.130,04 zł na osobą (wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych - minimum socjalne za IV kwartał 2021 r.). Organ I instancji wskazał, że źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest renta przyznana bezterminowo, której aktualna wysokość zgodnie z pozyskanymi informacjami kształtuje się na poziomie 2.672,69 zł brutto, tj. 2.455,23 zł netto. Ponadto pobiera ona zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 108 zł. Wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawczyni tworzy z córką – B. S., która nie osiąga dochodu (od 17 października 2016 r. figuruje jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku) oraz wnukiem – S. S. (15 lat). Z treści wniosku oraz dołączonej do akt sprawy decyzji OPS wynika, że B. S. pobiera zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem w łącznej kwocie 262,00 zł oraz świadczenie 500+.

Organ I instancji stwierdził, że wprawdzie wykazany dochód uzyskiwany przez rodzinę wnioskodawczyni jest niższy od ww. kwoty minimum socjalnego, jednak brak jest podstaw do stwierdzenia, że jej sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale wyklucza spłatę przedmiotowych zaległości. Posiada ona bowiem stałe źródło dochodu w postaci pobieranego świadczenia. Poza tym w toku postępowania nie udowodniono, że stan zdrowia wnuka wnioskodawczyni uniemożliwia B. S. podjęcie choćby dodatkowej pracy, co z pewnością przyczyniłoby się do poprawy sytuacji bytowej rodziny. Ponadto wnioskodawczyni nie określiła również, czy B. S. uzyskuje alimenty, bądź wsparcie finansowe ze strony ojca dziecka. Do akt sprawy nie przedłożono także dokumentów, z których wynikałoby, że chłopiec został uznany za osobę niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Zdaniem organu, wnioskodawczyni nie wykazała również by jej rodzina korzystała ze świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego rodzicom lub opiekunom, którzy rezygnują z pracy w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ponadto jej córka posiada status osoby bezrobotnej, który świadczy o jej gotowości do podjęcia zatrudnienia oraz daje dodatkowe możliwości m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji; odbycia stażu, czy skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej, a to z kolei stwarza możliwości podjęcia przez nią stałego zatrudnienia, jeśli nie obecnie to w najbliższej przyszłości. Organ I instancji dodał przy tym, że na sytuację materialną składają się nie tylko comiesięcznie uzyskiwane dochody, ale także i posiadany majątek (ruchomy i nieruchomy). Wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości oraz pojazdu, a więc nie ma przeszkód, aby bez uszczerbku dla egzystencji wybrany składnik majątkowy został zbyty, a uzyskane środki przekazane na spłatę choćby części należności składkowych.

Odnośnie wskazywanych przez wnioskodawczynię wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem w wysokości około 1.874 zł oraz zobowiązań pieniężnych z tytułu podatków oraz w bankach, które są regulowane w formie dobrowolnych wpłat po 150 zł miesięcznie, organ I instancji stwierdził, że zobowiązania wobec Zakładu, ze względu na ich szczególny charakter, nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może rezygnować z możliwości odzyskania należności dając pierwszeństwo zaspokojenia wierzycielom cywilnoprawnym (np. bankom). Organ dodał, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być argumentem za umorzeniem zaległości wobec ZUS, zważywszy, że zostały zaciągnięte przez wnioskodawczynię świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych i ich ewentualnych negatywnych skutków.

Organ I instancji stwierdził, że wobec M. P. dotychczas nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a zatem nie można stwierdzić, że egzekucja okazałaby się bezskuteczna. Zdaniem organu, umorzenie należności przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia byłoby niewątpliwie działaniem sprzecznym z interesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ wskazał również na możliwość rozłożenia zaległości składkowych na raty. W związku z powyższym organ I instancji uznał, że brak jest przesłanek do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, a poza tym podjęcie decyzji o umorzeniu należności na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. P. stwierdziła, że ww. decyzja organu I instancji jest dla niej krzywdząca. Wnioskodawczyni oświadczyła, że stan jej zdrowia nie pozwala na podjęcie dodatkowej pracy zarobkowej i jedynym jej dochodem jest renta. Zaznaczyła, że z decyzji organu wynika, że minimum socjalne na jednego członka rodziny wynosi 1.340,55 zł, a dochód jej rodziny według wyliczeń ZUS jest niższy. M. P. dodała, że choruje przewlekle, a stan jej zdrowia ulega ciągłemu pogorszeniu. Nie posiada jednak środków finansowych na prywatne badania, dlatego czeka na dostępne terminy badań neurologicznych finansowanych przez NFZ. Wnioskodawczyni oświadczyła ponadto, że jej córka nie pobiera alimentów na swojego syna S. oraz nie ma żadnego wsparcia ze strony ojca dziecka. M. P. stwierdziła, że dodatkowe obciążenie finansowe lub egzekucja należności sprowadzi ją na skraj ubóstwa.

Decyzją z dnia 10 czerwca 2022 r. nr UP-483/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 27 kwietnia 2022 r. nr 871/2022. W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji w pierwszej kolejności wskazał, że dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z dnia 27 kwietnia 2022 r. prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Następnie organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i stwierdził, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Z kolei przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c tej ustawy nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe. Zdaniem organu, nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – wnioskodawczyni zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej 29 grudnia 2020 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych i nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ: uzyskuje ona dochody z tytułu renty rodzinnej w wysokości 2.672,69 zł brutto, tj. pozwalającej na prowadzenie skutecznej egzekucji należności z tytułu składek; posiada majątek ruchomy o wartości pozwalającej na dokonanie zastawu skarbowego; jest właścicielką nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] oraz współwłaścicielką w częściach ułamkowych nieruchomości, dla których prowadzone są księgi wieczyste nr [...] i [...]. W ocenie organu II instancji, przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których wniosła wnioskodawczyni przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Organ uznał, że także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ II instancji stwierdził, że przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi ponieważ nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności nie zostało dotychczas wdrożone, a wnioskodawczyni posiada składniki majątkowe podlegające egzekucji. Organ II instancji uznał zatem, że skoro nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, to nie jest możliwe pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W dalszej kolejności organ II instancji przystąpił do ustalenia czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia organ II instancji stwierdził, że powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zdaniem organu, decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej wnioskodawczyni powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Osoba prowadząca działalność gospodarczą zawsze bowiem sama ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowe sporządzanie dokumentacji, a także opłacanie składek. Z kolei odnośnie wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia organ wyjaśnił, że jest ono uwarunkowane nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ II instancji wskazał, że z przedłożonej przez wnioskodawczynię dokumentacji medycznej wynika, że cierpi ona na następstwa [...], [...], [...], [...], [...] i [...] oraz przeszła zabieg [...]. Organ dodał, że w aktach sprawy znajdują sią także dokumenty dotyczące stanu zdrowia wnuka wnioskodawczyni – 16-letniego S. S., u którego zdiagnozowano [...], [...], [...] i wady postawy. Z zaświadczenia Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wynika, że w 2021 r. dziecko objęte było indywidualnym nauczaniem w szkole podstawowej, a jego matka - B. S. nie pracuje zawodowo. Organ oświadczył, że ze zrozumieniem podchodzi do sytuacji zdrowotnej wnioskodawczyni i jej rodziny, jednak otrzymuje ona bezterminowo rentą rodzinną, która jest stałym źródłem dochodu wypłacanym bez wzglądu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny i może stanowić źródło sukcesywnej spłaty zadłużenia. Ponadto wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości gruntowej objętej księgą wieczystą nr [...], ze sprzedaży której - niezależnie od stanu zdrowia - może ona pozyskać środki finansowe na spłatę zaległości wobec ZUS. Dlatego organ uznał, że w niniejszej sprawie ta przesłanka nie zachodzi. Odnośnie natomiast przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia organ II instancji wskazał, że nie odnosi się ona do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi sią więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Tym samym ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawczyni, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie.

Organ II instancji wskazał, że M. P. otrzymuje rentę rodzinną w wysokości 2.672,69 zł brutto, tj. 2.455,23 zł netto miesięcznie, pobiera zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 108,00 zł miesięcznie i prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z 42-letnią córką B. S., która nie uzyskuje dochodów oraz małoletnim wnukiem. Organ ustalił, że B. S. jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Zdaniem organu, oznacza to, że konieczność opieki nad synem nie wyklucza jej z rynku pracy, a podjęcie przez córkę wnioskodawczyni zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, miałby pozytywny wpływ na sytuację gospodarstwa domowego. Organ dodał, że z decyzji Wójta Gminy D. z dnia 28 października 2020 r. wynika, że B. S. do 31 października 2021 r. przysługiwał zasiłek rodzinny na syna w kwocie 124,00 zł miesięcznie oraz miesięczne dodatki do niego: z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 193,00 zł oraz dojazdu do miejscowości, w której znajduje się szkoła - 69,00 zł. Poza tym od 1 lipca 2019 r. ustawowo i bez względu na wysokość dochodów na każde małoletnie dziecko przysługuje świadczenie wychowawcze z programu Rodzina 500+ w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Organ II instancji uznał zatem, że budżet gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wynosi 3.063,23 zł (bez uwzględnienia zasiłku rodzinnego i dodatków do niego) i jest niższy niż poziom minimum socjalnego, określony w marcu 2022 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 3.645,06 zł w IV kwartale 2021 r. dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego i jednocześnie przynajmniej o 1.248,52 zł wyższy niż poziom minimum egzystencji określony na kwotę 1.814,71 zł w 2021 r. dla takiego gospodarstwa. Zdaniem organu, sytuacja ta wskazuje na trudną sytuację finansową, ale nie stan zagrożenia bytu.

Organ II instancji stwierdził, że z informacji wnioskodawczyni wynika, że ponosi ona stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1.873,55 zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych - 973,55 zł i kosztów związanych z leczeniem (w tym rehabilitacja po [...]) - 900,00 zł. W ocenie organu, budżet gospodarstwa domowego pozwala na ich sfinansowanie w całości. Organ zaznaczył przy tym, że w miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp., gdyż nie mają one charakteru nadzwyczajnego, uzasadniającego umorzenie należności publicznoprawnych, ponieważ są ponoszone przez ogół społeczeństwa.

Organ II instancji stwierdził, że z przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów wynika, że: opłata za energię elektryczną za okres od 27 maja 2021 r. do 29 listopada 2021 r. wyniosła 1.403,68 zł, tj. 233,95 zł miesięcznie; opłata za wywóz odpadów komunalnych w 2022 r. wynosi 59,00 zł miesięcznie; opłata za zużycie wody od 6 kwietnia 2021 r. do 4 października 2021 r. wyniosła 564,76 zł, tj. średnio 94,13 zł miesięcznie; opłata za gaz od 28 listopada 2020 r. do 29 listopada 2021 wyniosła 545,98 zł, tj. 45,50 zł miesięcznie; koszt zakupu 2 ton węgla 6 listopada 2021 r. wynosił 2.980,00 zł. Organ dodał, że wnioskodawczyni posiada inne zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości 111,00 zł z ratą 9,25 zł miesięcznie oraz w bankach (debet) w wysokości 5.000,00 zł, które spłaca w formie dobrowolnych wpłat po 150,00 zł miesięcznie. Jednak zdaniem organu, fakt posiadania zobowiązań cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należnych składek. Organ dodał, że aktualnie nie prowadzi przymusowego dochodzenia należności z tytułu składek, dlatego istniejąca zaległość pozostaje bez wpływu na poziom zaspokajania niezbędnych potrzeb gospodarstwa domowego wnioskodawczyni.

Organ II instancji stwierdził, że na sytuację finansową M.P. składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe. Jest ona współwłaścicielką w 5/6 części nieruchomości o łącznej powierzchni 0,09 ha, objętej księgą wieczystą nr [...] pod adresem D. i według oświadczenia zabudowanej domem o powierzchni 139 m2 oraz w 20/72 części drogi o powierzchni 0,05 ha, objętej księgą wieczystą nr [...]. Jest i także właścicielką nieruchomości (gruntów ornych) w miejscowości D. o powierzchni 0,13 ha, objętej wolną od obciążeń hipotecznych księgą wieczystą nr [...]. Nieruchomość ta nie służy zaspokajaniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych i może zostać zbyta, a środki z tej transakcji przeznaczone przynajmniej na częściową spłatę zadłużenia wobec ZUS. Ponadto wnioskodawczyni jest właścicielką samochodu osobowego marki Toyota Aygo z 2012 r. o szacowanej wartości rynkowej 16.700,00 zł. Dokumenty wskazują także, że M. P. posiada także wierzytelność od osoby fizycznej tytułem naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem (przywłaszczeniem środków ze sprzedaży pojazdu marki Volkswagen Vento) na podstawie wyroku Sądu Rejonowego dla K. [...] Wydział Karny z dnia 28 marca 2017 r. sygn. akt [...] w wysokości 21.930,00 zł z ustawowymi odsetkami od 17 kwietnia 1999 r. Orzeczenie jest prawomocne od 5 kwietnia 2019 r. Organ dodał, że z pisma wnioskodawczyni skierowanego do Sądu Rejonowego w R. z dnia 5 sierpnia 2019 r. wynika, że szkoda została naprawiona częściowo i otrzymała dotychczas łącznie 13.958,87 zł.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł zatem podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż okoliczności w nich wymienione nie zachodzą. Biorąc więc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności organ II instancji nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji z dnia 27 kwietnia 2022 r. nr 871/2022.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku Białej M. P. wniosła na nią skargę, domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz że analiza dokumentacji medycznej dotycząca jej stanu zdrowia została przeprowadzona nierzetelnie. W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie opisała swoją sytuację osobistą i majątkową oraz zły stan zdrowia. Jej zdaniem uregulowanie zaległej kwoty składek pozbawi ją środków na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., zwanej dalej ustawą o COVID-19). Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do wspomnianego powyżej ust. 3 omawianego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Z kolei pismem z dnia 31 sierpnia 2022 r. Sąd zwrócił się do skarżącej o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP oraz podanie, czy wnosi o przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Sąd poinformował, że w takiej sytuacji sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na powyższe wezwania Sądu.

Mając powyższe na uwadze Przewodniczący Wydziału I WSA w Krakowie zarządzeniem z dnia 12 października 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy.

W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżącej, bowiem podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę.

Przystępując zatem do rozpoznania sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części.

Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie naruszają prawo w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Jedną z podstaw prawnych zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., zwanej dalej u.s.u.s.). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Wyliczenie przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia jest wyliczeniem przykładowym i podstawą umorzenia zadłużenia w oparciu o ten przepis mogą być również inne okoliczności, które będą stanowiły podstawę do uznania, że dłużnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanej w ramach tzw. uznania administracyjnego, skoro pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, materiałów dowodowych, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Co więcej, w zgodzie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, i bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

W ocenie Sądu, badając spełnienie tych przesłanek organy nie dokonały prawidłowego ustalenia sytuacji majątkowej skarżącej. Na podstawie zebranych dokumentów organy ustaliły, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie ze swoją córką i wnukiem. Budżet gospodarstwa domowego wynosi 3.063,23 zł i składa się na niego otrzymywana przez skarżącą renta rodzinna w wysokości 2.455,23 zł netto miesięcznie, pobierany przez nią zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 108,00 zł miesięcznie oraz otrzymywane przez B. S. świadczenie 500+. Z kolei ponoszone przez skarżącą wydatki organy ustaliły w oparciu o przedstawione przez nią informacje, przyjmując, że jej stałe miesięczne wydatki wynoszą 1.873,55 zł, a składają się na nie wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych - 973,55 zł i kosztów związanych z leczeniem (w tym rehabilitacja po [...]) - 900,00 zł. Organy nie dokonały jednak ani weryfikacji twierdzeń skarżącej ani żadnych ustaleń co konkretnie składa się na te wydatki. Organ II instancji stwierdził jedynie, że z przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów wynika, że: opłata za energię elektryczną za okres od 27 maja 2021 r. do 29 listopada 2021 r. wyniosła 1.403,68 zł, tj. 233,95 zł miesięcznie; opłata za wywóz odpadów komunalnych w 2022 r. wynosi 59,00 zł miesięcznie; opłata za zużycie wody od 6 kwietnia 2021 r. do 4 października 2021 r. wyniosła 564,76 zł, tj. średnio 94,13 zł miesięcznie; opłata za gaz od 28 listopada 2020 r. do 29 listopada 2021 wyniosła 545,98 zł, tj. 45,50 zł miesięcznie; koszt zakupu dwóch ton węgla 6 listopada 2021 r. wynosił 2.980,00 zł. Organ dodał też, że skarżąca posiada inne zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości 111,00 zł z ratą 9,25 zł miesięcznie oraz w bankach (debet) w wysokości 5.000,00 zł, które spłaca w formie dobrowolnych wpłat po 150,00 zł miesięcznie. Suma tych kwot nie składa się jednak na wskazaną przez skarżącą kwotę wydatków z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 973,55 zł.

Należy również zauważyć, że powyższa kwota wydatków (1.873,55 zł) nie obejmuje wszystkich wydatków rodziny skarżącej. Organy obu instancji nie ustaliły bowiem kompleksowych, comiesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącej i tworzących razem z nią wspólne gospodarstwo domowe jej córki i wnuka. Braki te co prawda dostrzegł organ II instancji, jednak w swojej decyzji stwierdził jedynie, że w miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp., gdyż nie mają one charakteru nadzwyczajnego, uzasadniającego umorzenie należności publicznoprawnych, ponieważ są ponoszone przez ogół społeczeństwa.

Powyższe stanowisko organu II instancji jest błędne, gdyż ustalając sytuację majątkową dłużnika ZUS nie powinien uwzględniać tylko wydatków o charakterze nadzwyczajnym, ale przede wszystkim niezbędne wydatki związane z koniecznym utrzymaniem skarżącej i jej rodziny tworzącej z nią wspólne gospodarstwo domowe. Wyjaśnić należy, że do wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem zalicza się nie tylko opłaty za media (prąd, gaz, woda, ogrzewanie), czy też koszty leczenia, ale także np. koszty zakupu: żywności, odzieży, środków czystości i higieny osobistej.

Nieustalenie przez organ pełnej skali comiesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącej i członków jej rodziny (tworzących z nią wspólne gospodarstwo domowe) powoduje, że obraz sytuacji materialnej skarżącej jest niepełny i nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, czy jest ona w stanie uregulować zaległe składki bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.

W niniejszej sprawie jest to o tyle istotne, że jak wynika z akt sprawy rodzina skarżącej składa się z trzech osób, z których dwie są osobami chorymi. Z nadesłanej przez skarżącą w dniu 13 września 2022 r. (data prezentaty Sądu) karty leczenia szpitalnego wynika, że rozpoznano u niej: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], stan po [...], [...], [...] oraz że przeszła [...] i [...]. Z kolei u jej wnuka zdiagnozowano [...], [...], [...] i wady postawy. Organy wskazały, że wydatki skarżącej na leczenie, w tym na rehabilitację po udarze, wynoszą 900 zł. Nie jest jednak wiadomo, czy kwota ta obejmuje wszystkie koszty leczenia, a w szczególności czy obejmuje również wydatki na leczenie wnuka skarżącej i koszty związane z opieką nad nim.

W tym miejscu wskazać należy, że przyjęcie za organami, że budżet gospodarstwa domowego skarżącej wynosi 3.063,23 zł, a comiesięczne wydatki 1.873,55 zł powoduje, że skarżącej pozostaje kwota 1.189,68 zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 396,56 zł miesięcznie. W ocenie Sądu, mając na uwadze wysoką i stale rosnącą inflację (która w czerwcu 2022 r., a więc w okresie kiedy została wydana zaskarżona decyzja, wynosiła 15,5% - https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ceny-handel/wskazniki-cen/wskazniki-cen-towarow-i-usług-konsumpcyjnych-w-czerwcu-2022-roku,2,128.html) oraz stale rosnące ceny różnych towarów (w tym żywności) należy jednoznacznie ustalić, czy kwota ta jest wystarczająca dla zaspokojenia podstawowych i niezbędnych potrzeb skarżącej i pozostałych dwóch członków jej rodziny, z którymi tworzy trzy osobowe gospodarstwo domowe. Kwota ta musi bowiem wystarczyć na pokrycie wszelkich innych koniecznych wydatków, które jak wskazał Sąd nie ograniczają się jedynie do opłat eksploatacyjnych oraz kosztów leczenia. Ustalając zatem sytuację materialną skarżącej organy powinny były pomniejszyć jej miesięczny dochód netto ( wliczając w to dochód całego gospodarstwa domowego) o sumę jej comiesięcznych koniecznych wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem trzyosobowego gospodarstwa domowego, a następnie ocenić, czy kwota jaka skarżącej pozostaje, pozwala jej na chociażby częściowe uregulowanie zaległych zobowiązań względem ZUS, bez pozbawienia zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W zaskarżonych decyzjach brak jest takiej analizy. Dokonana przez organy ocena sytuacji materialnej skarżącej w oparciu o niepełne dane jest dowolna, albowiem nie uwzględnia pozostałych kosztów jakie skarżąca i pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym córka i wnuk muszą obiektywnie ponosić w celu zaspokojenia niezbędnych, podstawowych potrzeb życiowych. Należy przy tym dodać, iż skarżąca korzysta z pomocy społecznej co również potwierdza jej trudną sytuację finansową.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS winien w pierwszej kolejności ustalić czy skarżąca będzie w stanie opłacić zaległe składki i mimo wszystko przy tym równocześnie zaspokoić konieczne wydatki związane z utrzymaniem, bez uszczerbku dla swojego niezbędnego utrzymania, a nie zaś ustalenie czy wydatki ponoszone przez zobowiązaną mają charakter nadzwyczajny.

Rozporządzenie zawiera zwrot "gdy zobowiązany wykaże" co nie oznacza jednak, iż organ jest zwolniony z działania w celu zgromadzenia dowodów w niezbędnym zakresie samodzielnie. Powinien on współdziałać ze stroną w celu wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z analizy zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż ZUS, był świadomy, co do braku pełnych ustaleń w zakresie sytuacji materialnej skarżącej. W ocenie Sądu w tej sytuacji ZUS powinien podjąć działania mające na celu jej wyjaśnienie, wzywając skarżącą o wskazanie i wykazanie wydatków w opisanym powyżej przez Sąd zakresie. Zaniechanie przez ZUS ustaleń w przedmiotowym zakresie, jest tym bardziej wadliwe, iż dotyczy wydatków niezbędnych do egzystencji każdego człowieka, a więc takich w zakresie, których trudno wymagać, aby skarżąca mogła z nich zrezygnować.

Wskazane braki wskazują na naruszenie przepisów art. 7 , art.8, art. 11, i art. 77 § 1 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, które obligowały Sąd do wyeliminowania zaskarżonych decyzji z porządku prawnego. Należy przy tym zauważyć, że niniejszy wyrok nie przesądza kwestii umorzenia zaległości składkowych, gdyż wskazane braki akt sprawy uniemożliwiają Sądowi odniesienie się do twierdzeń organu o braku spełnienia przez skarżącą przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.

Na podstawie art. 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organy winny uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę prawną Sądu i wyeliminować wskazane powyżej uchybienia. W szczególności organy winny ustalić i przedstawić w uzasadnieniu decyzji pełną i wyczerpującą ocenę sytuacji skarżącej w odniesieniu do prawidłowo zbadanych przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Mając na uwadze, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa procesowego Sąd działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art.135 p.p.s.a. orzekł o ich uchyleniu – jak w sentencji.

Podstawą uchylenia przez Sąd decyzji wydanej przez ZUS w I instancji był art. 135 p.p.s.a, który stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skoro także i ta decyzja została wydana z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów prawa jej uchylenie stało się konieczne