Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 811/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i 3, art. 64
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Asesor WSA Krzysztof Szydłowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia całkowitego oraz ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. W dniu [...].09.2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. wpłynęło podanie J. S. (dalej przywoływany jako: "Skarżący") zawierające prośbę o całkowite zwolnienie go z odpłatności za pobyt w domu Pomocy Społecznej.

2. Decyzją z dnia [...].04.2022 r. Prezydent Miasta S. zmienił swą wcześniejszą decyzję z dnia [...]06.2021 r. ustalającą odpłatność za pobyt w DPS.

W uzasadnieniu Organ wskazał, że w oparciu o rodzinny wywiad środowiskowy ustalono, że różnica pomiędzy aktualnym dochodem Skarżącego ([...] zł) a wcześniejszym dochodem ([...] zł) wynosi [...] zł i przekracza 10 % kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej tj. [...] zł w związku z tym odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej winna ulec zmianie. Organ w zaskarżonej decyzji dokonał także analizy występowania w sprawie przesłanek wynikających z art. 64 ustawy o pomocy społecznej i uznał, że zachodzą okoliczności uzasadniające częściowe zwolnienie Skarżącego z ponoszonej odpłatności. Wobec powyższego, Organ I instancji zwolnił stronę w 50 % z należnej odpłatności na okres 9 miesięcy w celu umożliwienia mu regulowania zobowiązań finansowych, zakupu leków i zaspokajania innych osobistych potrzeb.

3. W dniu 21.04.2022 r. Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji. Poinformował Organ, że w dniu 20.04.2022r. zaczyna pobyt w Samodzielnym Publicznym Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym przy ul. [...] w S., a tym samym złożenie pełnej dokumentacji jest w tej chwili niemożliwe. Wskazał jednocześnie, że po powrocie ze szpitala przedstawi swoją obecną sytuację materialną celem odwołania się od ww. decyzji o odpłatności.

Do dnia wydania decyzji przez Organ odwoławczy Skarżący nie przedstawił żadnych nowych dokumentów w sprawie.

4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej przywoływana jako: "K.p.a.") w związku z art. 59, art. 60, art. 61, art. 106 ust. 3b i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm., dalej przywoływana jako: "u.p.s."),

po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego od decyzji z dnia [...].04.2022 r., znak: [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta S. przez Kierownika Sekcji w Dziale Instytucji Pomocy Społecznej w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w S. w sprawie zmiany decyzji z dnia [...].06.2021 r. znak: [...] w ten sposób, że organ:

odmówił całkowitego zwolnienia Pana J. S. z odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej [...] [...] w S. przy al. [...],

od dnia 01.10.2021 r. do dnia 31.12.2021 r. ustalił miesięczną opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej [...] w S. przy al. [...] w wysokości [...] zł,

od dnia 01.01.2022 r. do dnia 30.06.2022 r. ustalił miesięczną opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej [...] [...] w S. przy al. [...] w wysokości [...] zł,

od dnia 01.07.2022 r. ustalił miesięczną opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej [...] w S. przy al. [...] w wysokości [...] zł, tj. 70% dochodu Pana J. S..

orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Organu I instancji.

W uzasadnieniu Organ przywołał przepisy prawne mające zastosowanie w sprawie a następnie przedstawił stan faktyczny sprawy, podkreślając, że

Skarżący jest mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej [...] w S. od dnia 17.07.2020 r.

średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej [...][...] w S. w 2021 r. wynosił [...] zł, natomiast od 01.02.2022 r. wynosi [...] zł,

decyzją administracyjną z dnia [...].06.2021 r. Organ I instancji ustalił wysokość odpłatności Skarżącego za w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie począwszy od dnia 01.10.2021 r., zaś pozostałą kwotę od dnia 01.10.2021 r. do 31.01.2022 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz od dnia 01.02.2022 r. w kwocie [...]zł miesięcznie pokrywa Gmina Miasto S.. W decyzji Skarżący został całkowicie zwolniony z ponoszenia opłat za pobyt w DPS w okresie 17.07.2020 r.-30.09.2021 r.

w dniu 20.09.2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. wpłynęło podanie Skarżącego zawierające prośbę o całkowite zwolnienie go z odpłatności za pobyt w domu Pomocy Społecznej.

Organ wskazał, ze jak wynika z rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 22.10.2021 r. - w okresie 01.10.2021 r-31.12.2021 r. dochód Skarżącego wynosił [...] zł miesięcznie (kwota dochodu została pomniejszona o alimenty płacone na dzieci w wysokości [...] zł miesięcznie). Na dochód ten składało się świadczenie otrzymywane z Wojskowego Biura Emerytalnego w S. wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, a zatem 70% tego dochodu stanowiła kwota [...]zł. Z kolei, od dnia 01.01.2022 r. dochód Skarżącego wynosi [...] zł miesięcznie (kwota dochodu została pomniejszona o alimenty płacone na dzieci w wysokości [...] zł miesięcznie). Na dochód ten składa się świadczenie otrzymywane z Wojskowego Biura Emerytalnego w S. wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, a więc 70% tego dochodu stanowi kwota [...]zł. Różnica pomiędzy aktualnym dochodem, a dochodem wskazanym powyżej wynosi [...] zł i przekracza 10 % kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej tj. [...] zł w związku z tym odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej winna ulec zmianie, zgodnie z art. 106 ust. 3b ustawy o pomocy społecznej. W myśl ww. przepisu, zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Ustalając wysokość odpłatności Skarżącego za pobyt w DPS, zdaniem Organu odwoławczego, Organ I instancji słusznie uwzględnił okoliczności warunkujące prawo do częściowego zwolnienia strony z jej ponoszenia, uwzględniając treść normy art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Z zebranego materiału dowodowego wynika, jak wskazał Organ, że wydatki Skarżącego na utrzymanie mieszkania wynoszą [...] zł miesięcznie. W związku z powyższym po opłaceniu pobytu w Domu Pomocy Społecznej, w okresie od dnia 01.10.2021 r. do 31.12.2021 r. miesięcznie do dyspozycji Skarżącego pozostawała kwota w wysokości [...] zł, natomiast od dnia 01.01.2022 r. - [...] zł miesięcznie. Organ przypomniał, że Skarżący przebywa w placówce zapewniającej m.in.: całodobową opiekę, środki czystości i wyżywienie i podkreślił, że Strona nie udzieliła Organowi I instancji informacji dotyczącej wydatków ponoszonych na leki i leczenie, a ze skompletowanych dokumentów wynika tylko, że Skarżący otrzymał dofinansowanie do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym na kwotę [...]zł. Zdaniem Organu, kwota, którą Skarżący dysponuje po dokonaniu opłaty za pobyt w DPS powinna być wystarczająca na pokrycie innych potrzeb. W związku z tym, Kolegium podzieliło zdanie Organu I instancji, iż brak jest podstaw do całkowitego zwolnienia Skarżącego z odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej.

Z kolei za zwolnieniem częściowym z ww. odpłatności, w ocenie Organu odwoławczego przemawia okoliczność, że Skarżący wymaga wzmożonej rehabilitacji, która jest jedyną możliwością zapewnienia sprawności na poziomie niezbędnym do codziennego funkcjonowania. Organ I instancji zwrócił już uwagę na fakt, że w okresie od października 2021 r. do lutego 2022 r. Skarżący nie regulował opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej ustalonej w decyzji z dnia [...].06.2021 r. i w związku z tym posiada zadłużenie z tytułu tej odpłatności w wysokości [...] zł. Słusznym jest zatem wniosek, że nałożenie na stronę obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS spowoduje, że zaległość w opłatach za pobyt w ww. Domu będzie wzrastać. Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe przesłanki Prezydent Miasta S. udzielił Panu J. S. ulgi w postaci zwolnienia w wysokości 50% z należnej odpłatności na okres 9 miesięcy w celu umożliwienia mu regulowania zobowiązań finansowych, zakupu leków i zaspokajania innych osobistych potrzeb, co Organ odwoławczy zaprobował. Zatem w okresie 01.10.2021 r.-31.12.2021 r. miesięczna opłata za pobyt w Domu Pomocy Społecznej [...] [...] w S. przy al. [...] wynosić będzie [...] zł (50% z kwoty [...]zł), zaś w okresie 01.01.2022 r.-30.06.2022 r. opłata wyniesie [...] zł (50% z kwoty [...]zł. Od dnia 01.07.2022 r. opłata za pobyt w Domu Pomocy Społecznej wynosić będzie równowartość 70% dochodu Skarżącego -1.441,49 zł.

5. Niezadowolony z treści rozstrzygnięcia Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W uzasadnieniu wskazał, ze nie mógł się wcześniej odnieść do decyzji, ponieważ ze względu na stan zdrowia potrzebuje ciągłej rehabilitacji, na którą przeznacza wszystkie środki finansowe. Podniósł, że w okresie od 1.06.2022 r. do 22.06.2022 r. przebywał w Samodzielnym Wojskowym Szpitalu Uzdrowiskowo-Rehabilitacyjnym SPZOZ w [...], następnie w okresie od 25.07.2022 do 19.08.2022 w Krajowym Ośrodku Mieszkalno-Rehabilitacyjnym dla Osób Chorych na SM w D.

Koszty rehabilitacji, jak wskazał Skarżący przewyższają jego możliwości finansowe co uniemożliwia mu ponoszenie opłat za DPS. Podkreślił, że podczas pobytu w ww szpitalach poniósł wydatek [...] zł, co jest tylko częścią opłat poniesionych podczas rehabilitacji. W najbliższym czasie będzie korzystał z rehabilitacji w Centrum Stwardnienia Rozsianego w B. S., której koszt to 4400 za 28 dni pobytu.

Skarżący wskazał tez, że w dniu 19 sierpnia 2022 r. otrzymał też nakaz zapłaty od Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] PUM w S. na ponad [...] zł z odsetkami.

Wniósł o całkowite zwolnienie z ponoszenia opłat za DPS.

6. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej odrzucenie.

7. Sąd po weryfikacji wpływu i obiegu korespondencji w DPS uznał, że skarga została wniesiona w terminie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

8. Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu jawnym, rozprawa prowadzona była w trybie zdalnym, czyli przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku na podstawie art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązania związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.).

9. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

10. Przedmiot kontroli w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. w przedmiocie ustalenia odpłatności Skarżącego za jego pobyt w Domu Pomocy Społecznej oraz odmowy całkowitego zwolnienia z odpłatności.

11. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.

Stosownie do art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Z ust. 2 pkt 2 wynika, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego (ust. 4).

W art. 61 ust. 1 u.p.s. przewidziano, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Z art. 61 ust. 2 u.p.s. wynika, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Z przytoczonych regulacji wynika, że ustawodawca wprowadził zasadę, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny oraz, że obowiązek ponoszenia przez podmioty określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 i 3 u.p.s. opłat za pobyt w domu pomocy społecznej mieszkańca, którego dochód (70% tego dochodu) nie wystarcza do pokrycie ustalanego i ogłoszonego średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, powstaje z mocy prawa i ma charakter kaskadowo subsydiarny, tzn. małżonek, krewni oraz gmina uiszczają opłatę dopiero wtedy, gdy mieszkaniec domu nie jest w tym zakresie samowystarczalny, z tym że małżonek zobowiązany jest w pierwszej kolejności, następnie zstępni przed wstępnymi, a dopiero na końcu gmina.

Jak wskazuje I. Sierpowska wysokość opłat nie jest jednolita, zależy w pierwszej kolejności od dochodu mieszkańca (por. I. Sierpowska komentarz do art. 61 u.p.s., w: I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, LEX/el.2021). Mamy tu zatem do czynienia z sytuacją, w której za te same usługi pensjonariusze mogą wnosić różne opłaty, co z kolei powoduje zróżnicowane traktowanie obywateli w podobnych sytuacjach. Sąd podziela wniosek ww Autorki, że nie należy jednak takich przypadków utożsamiać z naruszeniem zasady równości wobec prawa. Równość nie oznacza jednakowych praw dla wszystkich, status poszczególnych osób i grup może bowiem się różnić. Niektóre osoby nie mogą w pełni i na równi z innymi korzystać z praw jednostki (np. z uwagi na stan zdrowia, wiek, obywatelstwo), narażone są przez to na wyzysk i dyskryminację. W stosunku do tych ludzi równość w prawie jest realizowana przez przyznanie im szczególnych uprawnień i ochrony. Regulacje takie występują w prawie pomocy społecznej, które ze szczególną troską odnosi się do osób niepełnosprawnych, starszych, chorych, bezdomnych, do dzieci i uchodźców, a także różnicuje traktowanie osób w zależności od ich sytuacji majątkowej i dochodowej.

Górna granica opłaty wnoszonej przez mieszkańca lub jego przedstawiciela ustawowego jest wyznaczona przez stopę procentową ustalaną od dochodu. Opłata ta nie może przekraczać 70% dochodu mieszkańca. Ostatecznie zatem kwoty wnoszone przez pensjonariuszy będą zróżnicowane. Po pierwsze, ze względu na różne dochody poszczególnych mieszkańców, a po drugie – z uwagi na możliwość ustalenia opłaty na poziomie niższym niż 70% dochodu. Drugą granicę obciążeń wyznacza art. 60 u.p.s., w myśl którego odpłatność za pobyt nie może przekroczyć średniego miesięcznego kosztu utrzymania.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organ ustalając w drodze decyzji opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej ma powinność zarówno określenia kręgu osób zobowiązanych do pokrycia pozostałej części opłaty, jak i ustalenia warunków finansowo-majątkowych wszystkich osób, pozwalających na stwierdzenie, czy w świetle ww. wymogów, są one wystarczające do obciążenia tych osób stosownymi opłatami. W przypadku, gdy osób zobowiązanych jest więcej, organ winien objąć sprawę ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jednym postępowaniem i w jego toku poczynić ustalenia dotyczące ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu. Rzeczą organu jest wówczas ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, stanowiącą nie więcej niż 70% jego dochodów. Następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty.

12. O zastosowaniu zwolnienia będzie decydować organ ustalający opłatę za pobyt w placówce, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Organ nie może zwolnić z ponoszenia wydatków na dom z urzędu, ale jedynie na wniosek osoby zainteresowanej. Wniosek może złożyć osoba ustawowo zobowiązana do wnoszenia opłat, jak również mieszkaniec domu, jeżeli partycypuje on w pokrywaniu wydatków. Ustawodawca jedynie przykładowo wymienia sytuacje uprawniające do zwolnień. Nie zależą one bezpośrednio od dochodu, jednakże osoba ubiegająca się o zwolnienie musi spełniać warunki dochodowe wskazane w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., w przeciwnym razie obowiązek wnoszenia opłaty nie powstaje.

Zwolnienie może dotyczyć trudnej sytuacji materialnej spowodowanej długotrwałą chorobą, bezrobociem, niepełnosprawnością, śmiercią członka rodziny, utrzymywaniem się z jednego wynagrodzenia lub świadczenia, ponoszeniem innych opłat za pobyt osób bliskich w domu pomocy społecznej lub ośrodku wsparcia albo poniesieniem strat w wyniku zdarzeń losowych. Przesłanki wskazane w pkt 1–4 są określone ogólnie, ich interpretacja i ocena są pozostawione organowi pomocy społecznej.

Mimo że przepisy nie wymagają legitymowania się określonymi decyzjami ani orzeczeniami, to oczywiście zasadne jest ustalenie przesłanek zwolnienia w oparciu o konkretne dokumenty, takie jak np. orzeczenie o niepełnosprawności, zaświadczenie o stanie zdrowia.

Ponieważ uiszczanie opłat na dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce (np. utrzymuje się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia). Stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu zarówno brak zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt w DPS w sytuacji, gdy osoba obowiązana nie jest w stanie sama w kosztach partycypować, jak i niezasadne zwolnienie są sprzeczne z zasadą pomocniczości, prowadzą bowiem do skrajnej niesprawiedliwości, bądź przerzucają na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Toteż rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat, organ powinien szczególnie uważnie mieć na uwadze zarówno słuszny interes wnioskodawcy, jak i interes społeczny.

Przedstawiona argumentacja nie oznacza, że organ ogranicza się wyłącznie do analizy sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej do partycypowania w opłacie za pobyt w domu pomocy społecznej. Ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłaty wyłącznie do sfery materialnego statusu osób zobowiązanych byłoby niezasadne na gruncie katalogu otwartego ustanowionego komentowanymi przepisami (por. I. Sierpowska, komentarz do art. 64 u.p.s., w: I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, LEX/el. 2021). Podejmowanie decyzji w granicach wyznaczonych przepisami art. 64 u.p.s. wymaga dogłębnej analizy stanu faktycznego, a także odwołania się do zasad współżycia społecznego i wartości chronionych przez porządek prawny. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie, jak to już podniesiono, może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w kosztach pobytu w placówce i nadmiernego obciążania sektora finansów publicznych, a w konsekwencji – całego społeczeństwa.

13. Zwolnienie z opłaty mieści się w granicach dyskrecjonalnych działań administracji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19.12.2019 r. (sygn. akt I OSK 2335/19), zauważył, że "swoboda decyzyjna organów w sprawie, o której mowa w art. 64 u.p.s. jest związana nie tylko z orzekaniem w warunkach uznania administracyjnego, lecz także z upoważnieniem do swobodnej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji (osobistej, majątkowej, dochodowej, rodzinnej) osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i ubiegającej się o całkowite lub częściowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty. W sprawie o częściowe lub całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej właściwe organy dysponują więc podwójną swobodą decyzyjną, której zakresem są objęte ocena prawna stanu faktycznego sprawy oraz wybór rodzaju rozstrzygnięcia sprawy – decyzja pozytywna albo decyzja negatywna". Konsekwencją tej swobody jest m.in. możliwość odmowy zwolnienia z opłaty mimo spełnienia przesłanek określonych w art. 64 u.p.s. Tak więc mimo długotrwałej choroby wnioskodawcy organ może odmówić zwolnienia albo zastosować jedynie częściowe zwolnienie z opłaty. Swoboda organu dotyczy zarówno zastosowania zwolnienia, jak i określenia jego zakresu (może zwolnić z części lub całości opłaty). Ponadto należy mieć na uwadze, że okoliczności wymienione w art. 64 podano jedynie przykładowo, nie stanowią one katalogu zamkniętego. Tym samym wystąpienie innych przesłanek nie czyni niemożliwym zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłat za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Skorzystanie z uprawnień wymaga wnikliwego zbadania sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej wnioskodawcy w ramach rodzinnego wywiadu środowiskowego, jego przeprowadzenie przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie zwolnienia jest obligatoryjne.

14. Przenosząc powyższe rozważania do tej sprawy wskazać należy w pierwszej kolejności, że stanowisko Organów, że w sprawie zaistniały przesłanki do wydania decyzji odmownej w zakresie całkowitego zwolnienia Skarżącego z ponoszenia odpłatności z art. 64 ustawy o pomocy społecznej nie zostało poparte ani należytą argumentacją ani zebranymi w sprawie dowodami. Niewątpliwie Skarżący powinien partycypować w ponoszeniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej ale tylko w miarę swoich możliwości i proporcjonalnie (adekwatnie). Także podkreślenia wymaga, na co zwracał uwagę Sąd w przytoczonych powyżej rozważaniach, że ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłaty wyłącznie do sfery materialnego statusu Skarżącego jest niezasadne na gruncie katalogu otwartego ustanowionego w art. 64 u.p.s. i zwyczajnie niesprawiedliwe.

Sąd zwraca uwagę także na fakt wcześniejszego całkowitego zwolnienia Skarżącego z ponoszonych opłat (decyzja z dnia 22.06.2021 r.) i zauważa, że od tego czasu stan zdrowia Skarżącego nie uległ nawet minimalnej poprawie; jest wręcz odwrotnie; podczas gdy z wywiadu z dnia 22.10.2021 wynika, że Skarżący porusza się jeszcze samodzielnie (z pomocą "balkonika"), nie widzi na lewe oko, ma zaburzoną mowę, to na dzień rozprawy – porusza się na wózku inwalidzkim (który kosztuje), nie słyszy na jedno ucho, jest po operacji kardiologicznej i obok SM stwierdzono u niego nowotwór. Co do sytuacji finansowej wskazać należy, iż wzrost świadczenia z Wojskowego Biura Emerytalnego (renta inwalidzka) nie wynika z żadnych podwyżek a jedynie z różnicy w wysokości pobranego od Skarżącego podatku od osób fizycznych.

Z uzasadnienia ww. decyzji zwalniającej Skarżącego z obowiązku wnoszenia opłaty za DPS we wskazanym w decyzji czasie wyczytać można m.in., że "z zebranej dokumentacji wynika, że (...) po opłaceniu pobytu w DPS (...), do dyspozycji pozostanie Panu kwota w wysokości [...] zł miesięcznie. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że chciałby Pan skorzystać z leczenia Interferonem oraz rehabilitacji (...), które pomaga Panu utrzymać sprawność. W związku z powyższym nałożenie na Pana obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w placówce spowoduje, że będzie Pan zalegał z opłatami za pobyt w ww. domu. Dlatego postanowiono (...), tj. został Pan całkowicie zwolniony z należnej odpłatności w okresie od dnia 17.07.2020 r., tj od dnia zamieszkania w DPS do dnia 30.09.2021 w celu umożliwienia Panu dokonania zakupu leków oraz skorzystania z turnusu rehabilitacyjnego dla osób chorych na stwardnienie rozsiane".

Jak wynika z akt sprawy i oświadczeń Skarżącego składanych także w trakcie rozprawy, aby utrzymać minimalną sprawność przy tak postępującej chorobie, musi on korzystać z bardzo drogiego leczenia i turnusów rehabilitacyjnych, w kosztach uczestnictwa których partycypuje i na które odkłada wszystkie pieniądze. Stan zdrowia Skarżącego ulega pogorszeniu w szybkim tempie, na co Sąd zwrócił już uwagę i czego zdaje się nie dostrzegać w swojej analizie żaden z Organów, które skupiły się głównie na ocenie sytuacji majątkowej Skarżącego. Nie budzi zrozumienia i akceptacji Sądu uzasadnienie odmowy zwolnienia całkowitego z odpłatności sprowadzające się w zasadzie do tego, że Skarżący już raz był zwolniony a gdy upłynął okres zwolnienia z opłaty, zalega z ponoszeniem opłat za swój pobyt w DPS. Taka argumentacja jest nielogiczna, wskazuje bowiem, że raz Organ powody zdrowotne rozumie i uznaje za wystarczającą przyczynę zwolnienia z opłaty, innym razem nie. Organ wydając decyzję zwalniającą rozumiał, że Skarżący bierze udział w turnusach rehabilitacyjnych, które nie są fanaberią a koniecznością i że one kosztują, co spowoduje niemożność ponoszenia opłaty za DPS, stąd dziwi, że tych okoliczności nie wziął pod uwagę rozpatrując kolejny wniosek Skarżącego (z dnia 16.09.2021 r. na kolejny okres).

Sąd orzekający w sprawie zauważa ponownie, że podejmowanie decyzji w granicach wyznaczonych przepisami art. 64 u.p.s. wymaga dogłębnej analizy stanu faktycznego, a także odwołania się do zasad współżycia społecznego i wartości chronionych przez porządek prawny. Zdaniem Sądu Organ odwoławczy przed wydaniem decyzji nie ustalił stanu faktycznego sprawy w sposób rzetelny. Mając bowiem informację od Skarżącego, że uzupełni odwołanie jak tylko wyjdzie ze szpitala, wypełniając m.in. zasadę budowania zaufania obywateli do organów administracji publicznej (art. 7 K.p.a.), powinien wezwać Skarżącego do sprecyzowania stanowiska wyrażonego w odwołaniu i uczynić wszystko by ustalić jak na etapie wydawania decyzji przez Organ II instancji wygląda zarówno sytuacja dochodowa (ile przeznacza na leki, kto finansuje zakup wózka inwalidzkiego, ile kosztują turnusy rehabilitacyjne ratujące zdrowie i życie Skarżącego), jak i zdrowotna Skarżącego (w związku z SM, nowotworem, czy jest stabilna, czy ulega pogorszeniu, etc.).

16. Warto także dodać, czego nie zauważył ani Organ I instancji ani Organ odwoławczy, że w świetle obowiązujących przepisów nie ma możliwości domagania się zbycia przez mieszkańca DPS posiadanego majątku w celu pokrycia kosztów jego pobytu w placówce (por. I. Sierpowska, komentarz do art. 61 u.p.s., w: I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, LEX/el. 2021). Z całą pewnością trudne do pogodzenia z zasadami pomocy społecznej mogą być zatem przypadki, w których gmina wnosi część opłaty za mieszkańca DPS ze względu na jego niski dochód, ale dobrą sytuację majątkową. Jednak mieć na uwadze należy, że każdy przypadek powinien być rozpatrywany indywidualnie, z uwzględnieniem całokształtu okoliczności towarzyszących badanej sprawie.

Fakt zatem, że Skarżący posiada 25m2 mieszkanie w niewielkim mieście o ograniczonym w porównaniu do S. rynku zbytu, najmu, etc., nie stanowi jeszcze zdaniem Sądu o wystarczających możliwościach ponoszenia samodzielnie kosztów utrzymania w DPS przez Skarżącego. Te okoliczności powinny być szczególnie wnikliwie zbadane przez Organ. Cóż bowiem z tego, że Skarżący posiada mieszkanie, jeśli jest ono położone w małej miejscowości i możliwość obrotu nim jest nieporównywalna do podobnych nieruchomości położonych w S..

Sąd orzekający wskazuje, że matematycznie ustalona wysokość odpłatności od osoby zobowiązanej, stanowiąca automatycznie 70% dochodu pensjonariusza, nie jest wysokością ostateczną. Wynik powyższego działania matematycznego, stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną, nie zaś wysokość ostateczną. Powyższe znajduje potwierdzenie w obowiązujących przepisach, tj. art. 61 ust. 2d u.p.s. Mianowicie ustalenie dochodu strony następuje na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. - poprzez zwrot: "nie więcej niż". Już zatem na etapie ustalania opłaty wskazać należy, iż nie jest to działanie wyłącznie matematyczne polegające na ustaleniu dochodu, a następnie ustalenie 70 % tej kwoty.

Kwestia powyższa jest w sprawie o tyle istotna, że choć dochód Skarżącego teoretycznie pozwala na ponoszenie w części obowiązku odpłatności za pobyt w DPS, to jednak wydając decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję w sprawie ustalenia opłaty i odmowy całkowitego zwolnienia z jej ponoszenia, Organy zignorowały wydatki, jakie ponosi Skarżący na leczenie i rehabilitację stwardnienia rozsianego, co w efekcie sprowadza się do niedostatecznego ustalenia możliwości ponoszenia przez niego opłaty. Sytuacja, w której dochód w całości (po odliczeniu alimentów i opłaty za mieszkanie) jest przeznaczany na walkę z ciężką i nieuleczalną chorobą powoduje konieczność rozważania, czy występują możliwości które pozwalają na ponoszenie odpłatności oraz uzasadnione okoliczności (o jakich mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s.), które faktycznie czynią ponoszenie opłat za pobyt w DPS niemożliwym.

Jedynie powierzchowne odniesienie się do powyższej kwestii przez Organ odwoławczy stanowi istotne naruszenie nie tylko art. 64 pkt 2 ustawy, ale również naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu nałożenie decyzji o odpłatności za pobyt w DPS nie może powodować stanu, w którym sytuacja zdrowotna i konsekwencji życiowa pensjonariusza ulegnie znacznemu pogorszeniu. Jest to niewątpliwie ratio legis regulacji zawartej w powołanych powyżej przepisach, w tym w szczególności w art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

Innymi słowy, decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w DPS i jednocześnie odmawiająca zwolnienia całkowitego, w sytuacji gdy ten sam Organ dokonał już w przeszłości takiego zwolnienia, nie może być dokonana w oderwaniu od rzeczywistej sytuacji i możliwości osoby zobowiązanej, co musi być przedmiotem oceny organów administracji publicznej, zwłaszcza w sytuacji, która ma miejsce w tej sprawie, gdzie stan zdrowia Skarżącego ulega dynamicznie degradacji a całość środków pozostających do dyspozycji Skarżącego jest wydatkowana na ratowanie zdrowia i życia.

17. Na marginesie Sąd wskazuje, że postawa Skarżącego jako ojca i żołnierza, który mimo dramatycznej sytuacji życiowej (w wieku 56 lat trafił do DPS) i zdrowotnej (SM), realizuje obowiązek alimentacyjny względem dzieci dając mu pierwszeństwo przed ratowaniem swojego zdrowia, uznając to za swój honor i powinność, zasługuje na uznanie.

18. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję.

19. Ponownie rozpoznając sprawę Organ zobowiązany będzie do ustalenia aktualnego stanu faktycznego sprawy, w tym czy Skarżący jest w stanie uiścić przedmiotową opłatę w maksymalnej, dopuszczonej przepisami ustawy o pomocy społecznej, kwocie (70% dochodu); Organ także powinien dogłębnie rozważyć możliwość całkowitego zwolnienia Skarżącego z ponoszonej odpłatności i dokładnie ustalić czy możliwości Skarżącego pozwalają na ponoszenie przez niego odpłatności za pobyt w DPS w ogóle w jego sytuacji zdrowotnej i życiowej, z uwzględnieniem sytuacji dochodowej, jak też wydatków, które musi on stale ponosić w związku z chorobą.

20. Wszystkie orzeczenia przytaczane w uzasadnieniu pochodzą z bazy: www.orzeczenia.nsa.gov.pl