Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 549/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2012-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" art. 135 i art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 2,3,3a,
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3,
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 77 par. 1, art. 107 par. 1, 3, art. 7, art. 80art. 8, art. 10,art. 40 par. 2,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 maja 2012r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania

1.1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]nr [...]utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. nr [...]w sprawie odmowy umorzenia K. L. należności składkowych.

1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że K. L. jest artystą lutnikiem. Z uwagi na niedopełnienie ustawowego obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych na koncie rozliczeniowym zobowiązanego powstało zadłużenie. Wniosek z dnia 15 marca 2011r. o umorzenie należności składkowych K. L. umotywował problemami zdrowotnymi oraz trudną sytuacją materialną rodziny.

1.3. ZUS wskazał, że zgodnie z przepisem art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych podstawowym warunkiem umożliwiającym umorzenie jest całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Jednocześnie stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umarzania tych należności określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. ZUS stwierdził, że w przypadku zobowiązanego nie zachodzi całkowita nieściągalność, bowiem uzyskuje dochody

z działalności artystycznej. Nadto, w stosunku do K. L. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone. W związku z tym postępowanie prowadzone było w oparciu o treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s i rozporządzenia.

1.4. ZUS ustalił, że zobowiązany zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką M. L. i 16-letnim synem P., w komunalnym lokalu mieszkalnym o powierzchni 64,02 m2. Małżonkowie mają czworo dzieci. Obecnie utrzymują najmłodszego syna P.. ZUS ustalił wydatki rodziny zobowiązanego na utrzymanie i media oraz dochody uzyskiwane przez zobowiązanego w latach 2008-2010. W okresie od stycznia do marca 2011 zobowiązany uzyskał dochód w kwocie 800 zł. W lipcu przychód z umów o dzieło wyniósł 1680 zł, a od stycznia do dnia złożenia oświadczenia zawarto umowy na łączną kwotę przychodu 8 950 zł.

1.5. M. L. w latach 2008-2009 nie osiągnęła przychodu. Od dnia 23 października 2009r. zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Pobiera zasądzone wyrokiem sądu od Ś. Centrum Onkologii w K. świadczenie rentowe w wysokości 200 zł. W 2009r. otrzymała zadośćuczynienie z ŚCO w wysokości 180 000 zł. Żona zobowiązanego posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności orzeczony do 31 października 2012r. Od 2003r. z powodu zaburzeń depresyjnych leczona jest w Przychodni Zdrowia Psychicznego. Z powodu przewlekłej choroby niedokrwiennej serca w dniu 8 marca 2011r. przeszła zabieg koronarografii. W związku z leczeniem ponosi koszty w kwocie około 50 zł miesięcznie.

Zobowiązany od 1994r. w związku z utratą błędnika prawego, wymaga stałego leczenia laryngologicznego. Od 2000r. leczy się z powodu zwyrodnienia kręgosłupa

i z tego tytułu wymaga rehabilitacji. W dniu 18 sierpnia 2010r. przeszedł zabieg usunięcia przepukliny pachwinowej. W związku z leczeniem ponosi koszty w kwocie około 100 zł miesięcznie.

1.6. M. L. stale od 2007r. korzystała z pomocy MOPR. Pomoc MOPR została jej także przyznana w 2011r. w postaci: zasiłku okresowego z powodu niepełnosprawności w wysokości 21,50 zł, zasiłku stałego w wysokości 30 zł

i opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne, zasiłku celowego w wysokości

100 zł na zakup żywność, a także w postaci obiadów dla syna i męża. Zobowiązany

i jego żona otrzymują też pomoc finansową od starszych synów. Do czerwca 2011r. pomagał syn Ł., natomiast obecnie pomaga syn J..

1.7. Z oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 29 sierpnia 2011r. wynika, że sytuacja finansowa zobowiązanego pozwala na opłacanie składek bieżących ZUS, jednak spłata zaległych składek nadal nie jest możliwa. Zobowiązany zaznaczył, że konieczność spłaty zadłużenia byłaby równoznaczna z likwidacją działalności. Podkreślił, że jest jedynym artystą lutnikiem w województwie świętokrzyskim

i posiada zezwolenie ministerstwa w sprawie orzekania i wydawania zaświadczeń co do możliwości wywozu instrumentów poza granice RP. Obecnie nie posiada żadnych umów współpracy zawartych ze szkołami muzycznymi bądź innymi podmiotami oraz innych umów na wykonanie usług lutniczych. Powodem powstania zadłużenia było zwiększenie wysokości składek oraz stan zdrowia, który stale ulega pogorszeniu.

ZUS przeprowadził także kontrolę w dniu 3 czerwca 2011r. w miejscu prowadzenia działalności artystycznej przy ul. S. 64 w K., gdzie znajduje się lokal o pow. 40 m2. Koszty związane z eksploatacją lokalu to czynsz 200 zł, energia elektryczna 324 zł/2mce. W 2005r. w pracowni miał miejsce pożar. Zobowiązany nie otrzymał żadnego odszkodowania, gdyż pracownia nie była ubezpieczona. Ocalone podczas pożaru wartościowe instrumenty, straciły na wartości z powodu utraty dźwięku. Zobowiązany zaznaczył, że był to jedyny jego majątek. M. L. wskazała, że sytuacja materialna zmusiła do pozbycia się posiadanego majątku: darowanego jej przez ojca mieszkania i darowizny otrzymanej od teściowej i córki A.(zamieszkującej w L.). Otrzymane zadośćuczynienie z ŚCO przeznaczyła na spłatę długów prywatnych i remont 2 pokoi w mieszkaniu.

K. L., poza składkowymi, posiada zobowiązania wobec Miejskiego Zarządu Budynków z tytułu opłat czynszowych na kwotę 2189 zł oraz wobec syna Ł.L. w kwocie 10 000 zł. Zobowiązania te spłacane są dobrowolnie. Zobowiązany nie posiada wierzytelności pieniężnej, ruchomości mogących być przedmiotem zastawu skarbowego i skutecznej egzekucji, w tym samochodów oraz nieruchomości na terenie powiatu kieleckiego oraz K.

1.8. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazano, że dochody zobowiązanego wynoszą około 1 000 zł miesięcznie i pochodzą z umów o dzieło. Zadośćuczynienie z ŚCO zostało przeznaczone nie tylko na pokrycie powstałych

w czasie trwania procesu zobowiązań, ale również pozwoliło przeżyć rodzinie ostatnie lata. Praca twórcza stanowiła w tym czasie niewielki procent dochodu rodziny, później dopiero doszła pomoc dzieci. Zdaniem zobowiązanego nieprawdą jest, że pracownia była zawsze niedochodowa, bowiem przed chorobą zobowiązanego rodzina posiadała bardzo duży dochód, a w latach 2002-2010 żyła dzięki wyzbywaniu się majątku i darowizn. Nie przeznaczenie żadnej części uzyskanych w ww. sposób środków finansowych na poczet należności uargumentowano brakiem w tym okresie zadłużenia z tytułu składek. Jako źródło środków finansowych na wykształcenie dzieci podano pomoc rodziców. Dwoje starszych dzieci nie zostało wysłane na studia, gdyż po maturze musiały pracować. Odnośnie zasugerowanej możliwości zarobkowania, wskazano, że M. L. jest chora, nie ma wykształcenia i mogłaby zarabiać nie więcej niż około 1000 zł, natomiast schorowany, 61 letni zobowiązany nigdy nie wykonywał innego zawodu i utrata pracowni skazałaby go na bezrobocie. Nie zgodzono się również ze stwierdzeniem, że pożar pracowni 2005r., nie ma znaczenia dla sprawy. Ponadto zarzucono przemilczenie załączenia kart szpitalnych z pobytu zobowiązanego

w szpitalu w 1994r. i 1999r. oraz zaświadczenia lekarskiego z dnia 24 maja 2011r. i faktu, że syn Ł. od 3 lat pracuje w S., uzyskuje bardzo wysokie dochody,

w celu poddania w wątpliwość faktu, że mógł pomagać rodzinie materialnie.

1.9. ZUS, stwierdził, że nie znalazł podstaw do umorzenia ciążących na K. L. zobowiązań wobec ZUS. Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną w szczególnych okolicznościach i zgodnie

z linią orzecznictwa sądowego zastrzeżoną dla sytuacji drastycznych, a takich

w stosunku do zobowiązanego nie stwierdzono z powodu uzyskiwanych dochodów

z pracy twórczej oraz renty M. L.. Zdaniem ZUS z przedłożonej dokumentacji wynika, że dochody te nie zapewniają rodzinie zobowiązanego minimum socjalnego, w związku z tym rodzina korzysta z pomocy MOPR oraz pomocy finansowej syna. Przedstawiona dokumentacja medyczna potwierdza problemy zdrowotne zarówno zobowiązanego jak i jego małżonki, jednak nie czynią one ich niezdolnymi do pracy, co potwierdza również wykonywanie przez zobowiązanego pracy twórczej. Podjęcie pracy przez M. L. stanowiłoby znaczne podreperowanie budżetu domowego. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt uzyskania przez żonę zobowiązanego odszkodowania z ŚCO oraz sprzedaży majątku, co w ciągu ostatnich 9-lat dało dochód w łącznej kwocie około 300 000 zł. W związku z powyższym w ocenie ZUS sytuacja rodziny zobowiązanego nie może być rozpatrywana w kategoriach ubóstwa, czy też zagrożenia egzystencji. Natomiast sposób rozdysponowania uzyskanych środków finansowanych nie może stanowić podstawy do umorzenia. Nie można oczekiwać od ZUS, aby wniosek o umorzenie rozpatrywany był pod kątem wsparcia socjalnego. Pożar nie wskazuje z kolei na poniesienie strat, które pozbawiłyby zobowiązanego możliwości zarobkowania. ZUS podniósł, że działalność twórcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Osoby biorące na siebie odpowiedzialność i ryzyko prowadzenia tej działalności muszą być świadome istnienia obowiązków względem rożnych instytucji i urzędów, związanych z opłacaniem należności publicznoprawnych. Nadto podkreślono fakultatywny charakter instytucji umorzenia.

2. Skarga do Sądu

2.1. Na decyzję ZUS K. L. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnosząc o jej uchylenie.

Zdaniem skarżącego głównym powodem odmowy umorzenia zaległości było otrzymanie przez jego żonę odszkodowania. W obu decyzjach zignorowano natomiast obowiązek wynikający z przepisów prawa odniesienia się do aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej zobowiązanego. Obecnie rodzina skarżącego znajduje się pod opieką MOPR i jest w zupełnie innej sytuacji materialnej niż

w poprzednim dziesięcioleciu kiedy to dysponowała darowiznami od rodziny.

Skarżący wskazał, że przepisy rozporządzenia dotyczą m.in. sytuacji gdy

z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego nie jest on w stanie opłacić należności. W ocenie skarżącego jest oczywistym, że jego rodzina bez pomocy MOPR nie byłaby w stanie opłacić nawet samych odsetek bieżących, gdyż wynoszą one tyle ile cały dochód rodziny.

Skarżący podniósł, że ZUS nieprawidłowo zastosował zacytowany przepis rozporządzenia wskazując, że problemy zdrowotne nie czynią zobowiązanego i jego żony niezdolnymi do pracy.

2.2. Skarżący zarzucił także naruszenie prawa do udziału w każdym stadium postępowania. Pismem z dnia 6 września 2011r., które odebrał w dniu 27 września 2011r. został bowiem poinformowany o prawie do wypowiedzenia się w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań, tymczasem decyzję wydano już w dniu 21 września 2011r. Skarżący podniósł, że chciał złożyć bardzo ważne uwagi co do zebranych dowodów

i materiałów, co mogło mieć wpływ na decyzję ostateczną.

2.3. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

2.4. Pismem z dnia 8 lutego 2012r. skarżący cofnął pełnomocnictwo adwokatowi, przyznanemu mu w ramach prawa pomocy. Powody swojej decyzji przedstawił w piśmie procesowym z dnia 24 lutego 2012r.

2.5. W dniu 28 lutego 2012r. do WSA wpłynęło pismo procesowe ZUS przekazujące odpis pisma skarżącego z dnia 27 listopada 2011r. oraz 30 grudnia 2011r., odpowiedź organu administracji z dnia 10 stycznia 2012r. stanowiące korespondencję między ZUS a skarżącym w przedmiocie aktualnego zadłużenia skarżącego z tytułu składek oraz prowadzonego postępowania egzekucyjnego. ZUS przesłał również odpis listu otwartego M. L. z dnia 8 stycznia 2012r.

2.6. W dniu 14 marca 2012r. skarżący wniósł o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 15 marca 2012r. z powodu obłożnej choroby. Jednocześnie przedłożył zwolnienie lekarskie oraz pismo procesowe z dnia 12 marca 2012r.,

w którym ponownie podniósł zarzut naruszenia art. 10 k.p.a.

2.7. W dniu 15 marca 2012r. zostały przesłane do Sądu w formie elektronicznej oświadczenia dzieci skarżącego: M.L., A L. i Ł. L. dotyczące ich partycypowania w opłacie czynszu za mieszkanie rodziców.

2.8. Na posiedzeniu w dniu 15 marca 2012r. Sąd, na podstawie art. 109 ustawy p.p.s.a., odroczył rozprawę.

2.9. W dniu 20 marca 2012r. do Sądu wpłynęła poprawiona wersja pisma procesowego skarżącego z dnia 12 marca 2012r.

2.10. W piśmie procesowym z dnia 10 maja 2012r. skarżący m.in. sprecyzował, że wnosi o uchylenie i umorzenie obydwu decyzji ZUS z powodu nienależytego wykonania obowiązków przez prowadzących postępowanie pracowników Oddziału ZUS w K.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności

z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga

jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa.

3.2. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS odmawiająca skarżącemu umorzenia zaległości składkowych. Podstawę materialno-prawną umorzenia należności składkowych, stanowi art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej jako ustawa s.u.s. Powołany przepis stanowi, że należności

z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jednocześnie wskazując na przypadki w których ona zachodzi. Ponadto, w związku z tym, że sprawa dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365), dalej jako rozporządzenie.

Z powyższego wynika, że kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest ustalenie czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie organ w sposób prawidłowy ustalił, że przesłanka całkowitej nieściągalności nie zachodzi gdyż skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody. Ponadto prowadzone wobec skarżącego postępowania egzekucyjne nie zostały zakończone.

Wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności, ZUS przeprowadził postępowanie w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W celu ustalenia istnienia ww. przesłanek konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację życiową

i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości.

3.3. Z treści zacytowanych przepisów (pkt 3.2.) wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone

w art. 107 § 1 i § 3 kpa. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa).

Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego procesu decyzyjnego. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu.

Dokonując tych czynności organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 kpa, tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przy ocenie wiarygodności zgromadzonych dowodów organ nie jest skrępowany żadnymi regułami określającymi wartość poszczególnych rodzajów dowodów i dokonuje tej oceny w sposób swobodny, na podstawie własnego przekonania opartego na zebranym materiale dowodowym. Swobodna ocena dowodów, by nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny m.in., logiki, doświadczenia życiowego, wszechstronności, z uwzględnieniem znaczenia i wartości dowodów.

3.4. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie. Organ zgromadził wprawdzie obszerny materiał dowodowy w zakresie sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej zobowiązanego, jednak znaczna jego część to dane nie dotyczące aktualnej sytuacji skarżącego

i jego rodziny, np. kwestia uzyskania odszkodowania przez M. L.

w 2009r., czy dochody uzyskiwane przez skarżącego w 2008 i 2009r. podczas gdy wniosek o umorzenie zaległości został przez skarżącego złożony w 2011r.

Nadto ocena zebranego materiału dowodowego okazała się dowolną, przekraczającą granice określone przepisem art. 80 kpa. Sąd stwierdził sprzeczności we wnioskowaniu organu. ZUS bowiem odmawia uwzględnienia wniosku jednocześnie stwierdzając, że z przedłożonej dokumentacji wynika, że dochody zobowiązanego nie zapewniają skarżącemu i jego rodzinie minimum socjalnego, w związku z czym muszą korzystać z pomocy MOPR. Przy czym okoliczności tej organ nie odnosi i nie ocenia w kontekście przesłanek ujętych w § 3 rozporządzenia (pkt 3.2.).

Zdaniem Sądu, podejmując rozstrzygnięcie organ nie wziął pod uwagę interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Nie rozważył bowiem czy odmowa umorzenia należności składkowych nie pogłębi ubóstwa skarżącego i spowoduje konieczność sięgania przez tegoż w jeszcze większym zakresie do środków pomocy państwa. Taka sytuacja nie byłaby z kolei zgodna zarówno z interesem tego obywatela jak i interesem publicznym. Norma prawna bowiem, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie jej rozumienie byłoby również sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej (por. wyroki NSA z dnia 13 grudnia 2011r. sygn. akt II GSK 1354/10; z dnia 28 września 2011r. sygn. akt II GSK 931/10; z dnia 9 grudnia 2010r. sygn. akt II GSK 1051/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

3.5. Sąd zgadza się z organem, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach uznania administracyjnego (pkt 3.3.). Jak wcześniej podniesiono uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych w sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi jednak dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli jednak żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona to nie ma już możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi.

W przedmiotowej sprawie sprzeczności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie pozwalają stwierdzić czy organ odmówił udzielenia ulgi w ramach decyzji uznaniowej, czy odmówił udzielenia ulgi, bo uznał, że po stronie skarżącego w ogóle brak jest przesłanek do umorzenia należności. Stwierdzenie o braku podstaw do umorzenia zaległości składkowych skarżącego, świadczyć by mogło o tym, że organ nie stwierdził istnienia przesłanek z przepisu § 3 rozporządzenia, co czyni zbędnym rozważania organu na temat uznaniowości decyzji. Z kolei przyznanie, że dochody zobowiązanego nie zapewniają mu i jego rodzinie minimum socjalnego wskazuje na istnienie jednej z przykładowych przesłanek z § 3 rozporządzenia. Podnoszenie w decyzji raz to argumentów mówiących o braku spełnienia przesłanek do umorzenia należności, a zaraz potem rozważań na temat fakultatywnego charakteru umorzenia należności wprowadza zainteresowanego w błąd co do faktycznej podstawy odmowy przyznania mu ulgi. Takie postępowanie należy poddać krytyce jako naruszające zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 kpa).

3.6. Zasadnym okazał się też zarzut naruszenie art. 10 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział

w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W przedmiotowej sprawie organ w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wprawdzie zawiadomił skarżącego pismem z dnia 6 września 2011r. o przysługującym mu prawie do wypowiedzenia się w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jednak decyzję wydał przed upływem możliwości skorzystania przez skarżącego z przysługującego mu prawa. Zawiadomienie zostało bowiem odebrane przez skarżącego w dniu 27 września 2011r. natomiast decyzja została wydana w dniu 21 września 2011r.

Uchybienie to należy uznać za kwalifikowane, tym bardziej w kontekście pomijania przez organ przy doręczaniu części pism w sprawie, ustanowionego przez stronę pełnomocnika. W aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo z dnia 1 grudnia 2010r. udzielone przez skarżącego małżonce M. L.. Z momentem zaś ustanowienia pełnomocnika staje się on podmiotem wszelkich praw i obowiązków procesowych strony pozostających w zakresie pełnomocnictwa. Pełnomocnik powinien być zatem adresatem wszystkich pism kierowanych do strony (art. 40 § 2 kpa). Pominięcie przez organ administracji publicznej pełnomocnika jest wadą równoznaczną z niezapewnieniem udziału strony w postępowaniu (por. wyroki NSA z dnia 30 listopada 2010r. sygn. akt II OSK 39/10; z dnia 21 stycznia 2010r. sygn. akt II FSK 1375/08; WSA w Olsztynie z dnia 4 sierpnia 2011r. sygn. akt I SA/Ol 391/11; WSA w Szczecinie z dnia 12 sierpnia 2008r. sygn. akt II SA/Sz 915/08; WSA w Rzeszowie z dnia 12 listopada 2008r. sygn. akt II SA/Rz 321/08 dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie organ opisaną zasadę stosował w sposób wybiórczy, raz doręczając pisma pełnomocnikowi strony (np. decyzja pierwszej instancji z dnia 27 czerwca 2011r.), innym razem stronie (np. decyzja drugiej instancji z dnia 21 września 2011r., ww. zawiadomienie z dnia 6 września 2011r. czy też z dnia 7 czerwca 2011r.).

3.7. Rozstrzygając ponownie sprawę organ, uwzględniając powyższe uwagi, przeanalizuje aktualną sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącego w zestawieniu z przesłankami z § 3 rozporządzenia. Następnie w sytuacji pozytywnej kwalifikacji podejmie decyzję w ramach przyznanego mu uznania administracyjnego. Jednocześnie organ zagwarantuje stronie, a jeśli działa ona przez pełnomocnika to jej pełnomocnikowi, czynny udział w prowadzonym postępowaniu.

3.8. Zgodnie z art. 135 ustawy p.p.s.a. Sąd stosuje środki przewidziane ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W niniejszej sprawie, decyzja organu I instancji zapadła z takim naruszeniem prawa, które nie może być konwalidowane w postępowaniu w ramach ponownego rozpoznania sprawy. Działanie takie naruszałoby bowiem zasadę dwuinstancyjności postępowania. W związku z powyższym, uchylenie w postępowaniu sądowym również decyzji organu I instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

3.9. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 135 i art. 152 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.