Wyrok NSA, sygn. akt FSK 92/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2004-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 2 ust. 3, art. 5 ust. 1 pkt 6, art. 5 ust. 3
journal: Dz.U. 1991 nr 9 poz 31
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych.
article: art. 337-338
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Adam Bącal (spr.), Sędziowie NSA Grzegorz Borkowski, Grzegorz Krzymień, Protokolant Teresa Świderska, po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2004 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości (...) Fabryki Mebli S.A. w C. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 10 września 2003 sygn. akt I SA/GD 1237/01 w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości (...) Fabryki Mebli S.A. w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 26 kwietnia 2003 r. (...) w przedmiocie podatku od nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

FSK 92/04

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia 26 kwietnia 2001 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy zakwestionowaną w odwołaniu Syndyka masy upadłości (...) Fabryki Mebli S.A. decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia 2 2lutego 2001 r. określającą wysokość zaległości podatkowej w łącznej kwocie 72.962,40 zł wraz z odsetkami.

W motywach decyzji podzielono stanowisko organu pierwszej instancji, że budynki i grunty (...) Fabryki Mebli S.A. w upadłości /którą ogłoszono w dniu 5 października 2000 r./ powinny być opodatkowane podatkiem od nieruchomości przy zastosowaniu stawek od budynków i gruntów związanych z działalnością gospodarczą. Za grunty i budynki takie ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych /Dz.U. nr 9 poz. 31 ze zm./ uważa te, które są w posiadaniu przedsiębiorcy. Skoro zatem w sprawie podatnikiem jest spółka akcyjna w upadłości, posiadająca osobowość prawną i utworzona do prowadzenia działalności gospodarczej, istniejąca aż do czasu wykreślenia z rejestru handlowego - to grunty i budynki takiej spółki podlegają opodatkowaniu przy zastosowaniu stawek od gruntów i budynków związanych z działalnością gospodarczą. Bez znaczenia jest przy tym, czy grunt jest wykorzystywany faktycznie do prowadzenia działalności gospodarczej czy nie.

Wyrokiem z dnia 10 września 2003 r. I SA/Gd 1237/01 Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku oddalił skargę Syndyka masy upadłości (...) Fabryk Mebli S.A. w C. na powyższą decyzję. W motywach wyroku wskazano, iż w stanie prawnym obowiązującym po dniu 1 stycznia 1997 r., zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 i 3 powołanej wcześniej ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wszystkie grunty, będące w posiadaniu przedsiębiorcy i podlegające podatkowi od nieruchomości są związane z działalnością gospodarczą. Upadły podmiot nie traci swego statusu przedsiębiorcy aż do zakończenia postępowania upadłościowego i wykreślenia go z Krajowego Rejestru Sądowego; nie traci też prawa własności nabytych przed dniem ogłoszenia upadłości nieruchomości. Nieruchomości te, dniem ogłoszenia upadłości nie tracą swego dotychczasowego charakteru, a w świetle przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych bez znaczenia jest fakt, iż z dniem ogłoszenia upadłości nieruchomości te objęte zostają przez Syndyka masy upadłości, który zarządza nimi działając za upadły podmiot zgodnie z art. 90 Prawa upadłościowego. Z kolei użyte w art. 94 Prawa upadłościowego pojęcie wprowadzenia syndyka "w posiadanie" majątku upadłego, oznacza jedynie wprowadzenie syndyka w jego władanie, bowiem syndyk nie wykonuje posiadania majątku upadłego ani we własnym imieniu, ani na swoją rzecz. Tym samym nieruchomości pozostają w posiadaniu przedsiębiorcy tj. upadłego podmiotu i powinny być opodatkowane według stawek właściwych dla budynków i gruntów związanych z działalnością gospodarczą.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik Syndyka masy upadłości (...) Fabryk Mebli S.A. zarzucił temu wyrokowi naruszenie prawa materialnego prze błędną jego wykładnię tj. naruszenie:

- art. 5 ust. 1 pkt 2 powołanej wcześniej ustawy o podatkach i opłatach lokalnych przez przyjęcie, że po ogłoszeniu upadłości przedsiębiorcy budynki lub ich części wchodzące w skład masy upadłości nadal należy uważać za związane z działalnością gospodarczą nawet w sytuacji, gdy syndyk nie prowadzi przedsiębiorstwa upadłego,

- art. 5 ust. 3 tej ustawy przez przyjęcie, że syndyk, który nie prowadzi przedsiębiorstwa upadłego lub nie wydzierżawia tego przedsiębiorstwa albo nieruchomości przeznaczonej do jego prowadzenia /art. 114 Prawa upadłościowego/ może być uznany za przedsiębiorcę posiadającego grunty wchodzące w skład masy upadłości,

- art. 90 par. 1 Prawa upadłościowego przez przyjęcie, że syndyk nie działa ani w imieniu własnym, ani na swoją rzecz i że istotą postępowania upadłościowego jest między innymi kontynuowanie przez syndyka działalności upadłego podmiotu gospodarczego,

- art. 18 par. 1, art. 20 par. 1 i art. 94 Prawa upadłościowego przez przyjęcie, że upadły po ogłoszeniu upadłości nie traci posiadania majątku wchodzącego w skład masy upadłości.

Wskazując na tę podstawę skargi strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 26 kwietnia 2001 r. ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że po ogłoszeniu upadłości syndyk masy upadłości działa w imieniu własnym nie będąc jednakże przedsiębiorcą. Z tym też momentem upadły traci posiadanie gruntów wchodzących w skład masy upadłości. W razie braku zgody Sądu syndyk nie ma prawa prowadzenia przedsiębiorstwa upadłego ani jego wydzierżawienia. W takiej sytuacji nie może być mowy o prowadzeniu jakiejkolwiek działalności gospodarczej i związku nieruchomości z taką działalnością, a zatem podatek od nieruchomości powinien być obniżony.

Odpowiadając na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wniesiona w imieniu masy upadłości (...) Fabryk Mebli S.A. nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Przy precyzowaniu podstaw skargi kasacyjnej oraz wywodzie uzasadnienia błędnie przyjęto pozycję prawną i faktyczną syndyka masy upadłości jako decydującą o zastosowaniu właściwej stawki w podatku od nieruchomości. Powyższe było rezultatem założenia, że z chwilą ogłoszenia upadłości (...) Fabryk Mebli S.A. Spółka ta przestaje być posiadaczem opodatkowanych nieruchomości, a pozycję tę zajmuje Syndyk.

Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych /Dz.U. nr 9 poz. 31 ze zm./ zwana dalej ustawą p.o.l., w swoich uregulowaniach posługuje się nazwami instytucji z zakresu prawa rzeczowego.

Brak jest racjonalnych przesłanek do tego, aby terminom tym przypisywać inny zakres znaczeniowy aniżeli ten, który wynika z Kodeksu cywilnego. Uwaga ta odnosi się do rozróżnienia pomiędzy posiadaniem samoistnym a zależnym, do którego ustawa odwołuje się określając podmioty będące podatnikami podatku od nieruchomości /art. 2 ust. 1 ustawy p.o.l./.

Z istoty wykonywanych zadań Syndyk jest dzierżycielem, gdyż rzeczą faktycznie włada za przedsiębiorcę /art. 338 Kc/.

Zaprezentowany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej spór co do kwalifikacji sposobu władania przez Syndyka majątkiem upadłego dotyczyć może przyporządkowania go do kategorii dzierżenia czysto zastępczego, wykonywanego wyłącznie w interesie posiadacza, albo do dzierżenia wykonywanego nie tylko w interesie zastąpionego ale i w interesie własnym. Akceptując pogląd, że syndyk działa również w interesie własnym można mu przypisać status posiadacza zależnego. Istotnym jest, że nie będzie on nigdy władał tym majątkiem jak właściciel, więc nie będzie posiadaczem samoistnym, a forma jego władztwa nad rzeczą nie wpływa na ciągłość posiadania samoistnego przez właściciela /art. 337 Kc/.

Z punktu widzenia treści stosunku prawnopodatkowego istotnym jest pozycja posiadacza samoistnego, który zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 i 3 p.o.l. może być, obok właściciela podatnikiem.

Zawarta w art. 5 ust. 3 ustawy p.o.l. definicja gruntów związanych z działalnością gospodarczą obowiązująca od 1 stycznia 1997 r. do 30 listopada 2002 r. i decydująca o rodzaju stawki podatkowej odwołuje się do posiadania gruntu przez przedsiębiorcę.

Posiadanie gruntu przez właściciela - (...) Fabryki Mebli S.A., które było podstawą kwalifikowania spornych gruntów jako gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej do chwili ogłoszenia upadłości Spółki, po tym zdarzeniu, pozostaje nadal posiadaniem samoistnym. Brak jest zatem uzasadnionych podstaw, aby z chwilą objęcia obowiązków przez syndyka posiadanie gruntów przez podatnika, które jest stanem faktycznym nadal istniejącym, miało przestać decydować o kwalifikacji gruntów. Równocześnie okolicznością niekwestionowaną przez wnoszącego skargę kasacyjną jest to, że (...) Fabryki Mebli S.A. w upadłości są nadal przedsiębiorcą.

Z tych przyczyn w wyroku z dnia 10 września 2003 r., zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy p.o.l. uznano, że w rozpoznawanym stanie faktycznym podatnik winien być obciążony podatkiem od nieruchomości co do spornych gruntów w stawce wyższej, przewidzianej w art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy p.o.l. Co za tym idzie, zarzut naruszenia art. 5 ust. 3 ustawy p.o.l. nie jest uzasadniony.

Nie może być usprawiedliwioną podstawą skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy p.o.l. Przepis ten zawiera podstawy i granice kompetencji rad gminy w zakresie określenia stawek podatku. Z tej przyczyny nie mógł być stosowany prze organy podatkowe przy wydawaniu decyzji określającej wysokość zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości. Podobnie rzecz przedstawia się z zarzutami naruszenia art. 90 par. 1, 18 par. 1, 20 par. 1 i 94 Prawa upadłościowego - rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1936 r. /Dz.U. 1991 nr 118 poz. 512 ze zm./. Wobec przyjęcia, iż o wysokości stawki podatkowej nie decyduje pozycja faktyczna i prawna syndyka, przepisy te nie miały w sprawie zastosowania.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/.

Wobec braku po stronie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. kosztów postępowania kasacyjnego, Sąd nie uwzględnił wniosku Kolegium w tym zakresie.