Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 584/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2006-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Krupiński Asesor Sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant Referent – stażysta Mariola Górska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. K. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] w sprawie odmowy przyznania J. K. świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Wydanie tych decyzji poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.

Wnioskiem z 6 marca 2006 r. (data wpływu) J. K. domagał się przyznania świadczenia na podstawie ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. 1996 Nr 87 poz. 395 ze zm.) – zwana dalej "ustawą". W szczególności wywodził, że podlegał represji polegającej na deportacji jego rodziców L. i W. K. w lutym 1942 r. z miejscowości S. do III Rzeszy na roboty przymusowe i osadzeniu w majątku rolnym w S. W okresie deportacji L. K. urodziła ona wnioskodawcę w dniu 23 lutego 1944 r.

Decyzją z [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie działając na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust 1 ustawy odmówił stronie przyznania świadczenia pieniężnego podnosząc, że przepis ten wymaga, aby w okresie podlegania represji osoba była obywatelem polskim a deportacja nastąpiła z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 do 1945.

Organ podniósł, że działaniem cytowanego przepisu nie zostały objęte osoby deportowane do pracy przymusowej, gdy deportacja nie dotyczyła osoby zamieszkującej poza terytorium II Rzeczpospolitej, w jej granicach przedwojennych. Podniesiono, ze świadczenie nie przysługuje także osobie deportowanej, która w okresie podlegania represjom nie posiadała obywatelstwa polskiego. Wskazano, że L. K., matka wnioskodawcy, została deportowana do III Rzeszy z terytorium Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Powołano się także na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyznające uprawnienie osobie urodzonej z matki deportowanej do pracy, o ile deportacja nastąpiła z terytorium państwa polskiego, w jego granicach z przed 1 września 1939 r.

W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca zarzucił błędne ustalenia faktyczne, co do obywatelstwa L. K., a także co do miejsca zamieszkania przed deportacją. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku i przyznanie prawa do świadczenia pieniężnego podniósł, że jego matka była Polką, tak jak jej rodzice. To, że przebywali na terenie Ukrainy było wynikiem podjęcia tam pracy i nie może wyłączać ustalenia, że jako osoby deportowane do pracy przymusowej posiadali uprawnienia, z których wynikają prawa dziecka urodzonego w czasie deportacji rodziców.

Decyzją z [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy decyzję własną z [...] odmawiająca przyznania świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Ponownie powołano przepis art. 2 pkt 2 lit. a ustawy, wskazując, że ma on zastosowanie tylko do takiej represji, która przejawia się deportacją do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. Zdaniem organu z zebranego materiału dowodowego wynika, że rodzice J. K. zostali wywiezieni do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy ze wsi S. w powiecie [...], czyli z miejscowości leżącej poza obszarem Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach przedwojennych.

W skardze sądowoadministracyjnej J. K. domagał się uchylenia zaskarżonych decyzji zarzucając naruszenie przepisu prawa materialnego, będącego podstawą ich wydania. Wskazywał, że art. 2 pkt 2 lit.a ustawy, ma zastosowanie do przyjęcia deportacji jego matki, gdyż L. K. była deportowana do III Rzeszy i tam urodziła skarżącego w warunkach wykonywania niewolniczej przymusowej pracy. Powołując się na orzeczenie NSA w sprawie OSK 135/04 skarżący wywodził, że jako dziecko urodzone z matki deportowanej do pracy przymusowej ma identyczne do niej uprawnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie zauważyć należy, ze zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność decyzji, czyli jej zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania decyzji.

Wskazać też trzeba, iż w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd bierze zatem z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa.

Oceniając, w tak zakreślonych granicach kognicji sądu administracyjnego zaskarżone decyzje, należy zważyć, że organ rozpoznając sprawę nie naruszył prawa, tak materialnego, jak i procesowego. Trzeba rozpocząć od zacytowania przepisów ustawy mających w sprawie zastosowanie. Zgodnie z art. 1 ust 1 ustawy świadczenie pieniężne (...) przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Pojęcie represji normuje art. 2 ustawy. W szczególności represją w rozumieniu ustawy jest :

1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 – 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945,

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Przed oceną przebiegu postępowania administracyjnego oraz podjętych w sprawie J. K. ustaleń trzeba wskazać na przesłanki konieczne do spełnienia przy staraniach o świadczenia pieniężne przez osoby urodzone po deportacji matki i w miejscu wykonywania przez nią robót przymusowych. Osoby urodzone przez takie kobiety wywodzą bowiem swoje uprawnienia z jej praw. Zatem represji w rozumieniu ustawy musi najpierw podlegać matka dziecka, która urodziła je w okresie wykonywania robót przymusowych.

Sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez deportacji, nie stanowi bowiem wystarczającej przesłanki przyznania ustawowego świadczenia (por. też wyrok NSA z 14 listopada 2001 II SA 564/01, opubl. LEX 84361).

Wykładnia przepisu art. 2 pkt 2 w związku z art. 1 ust 1 ustawy została dokonana w wyroku NSA z 19 sierpnia 2004 r., sygn. OSK 135/04 opubl. ONSA i WSA 2005/1/15. Sąd ten przyjął, że o deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót.

Taka wykładnia jest konsekwencją przyjęcia, że wykazanie wykonywania pracy przymusowej nie jest warunkiem uznania za represję w rozumieniu art. 2 ust 2 lit. a ustawy, a osobą represjonowaną może być tak osoba deportowana do pracy bez względu na wiek, jak i osoba (dziecko) wywieziona z rodzicami do pracy przymusowej. W konsekwencji też dziecko, które urodziła deportowana do pracy przymusowej kobieta, w miejscu wykonywania takich robót.

Przesłanką przyznania dziecku urodzonemu przez deportowaną do pracy przymusowej matkę będzie zatem pozytywne ustalenie, że:

- deportowana była obywatelem polskim;

- deportacja trwała co najmniej 6 miesięcy;

- deportacja nastąpiła z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945,

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Organ administracji publicznej oceniając te przesłanki na tle zgromadzonego prawidłowo materiału dowodowego przyjął, że matka skarżącego L. K. została deportowana w 1942 r. z miejscowości nie należącej do II RP, w jej granicach sprzed 1 września 1939 r. Ponadto nie posiadała obywatelstwa polskiego.

Co do obywatelstwa to sam skarżący przyznaje, ze rodzice L. K. wyjechali na Ukrainę w poszukiwaniu pracy i tam urodziła się jego matka. Była narodowości polskiej, co pozostaje okolicznością bezsporną. Przepis art. 1 ust 1 ustawy wymaga jednak by osoba podlegająca represjom wykazała polskie obywatelstwo. Zarówno w okresie deportacji, jak i w okresie wystąpienia o świadczenie.

Ma rację skarżący, że w złożonych dokumentach stanowiących załącznik do wniosku widnieje, iż matka była Polką (karta osobowa k - 12, ankieta k - 11 akt administracyjnych). Są to dokumenty wystawione w 1951 i w 1952 r. Stwierdzają obywatelstwo L. K. w okresie ich sporządzenia. Jednocześnie wskazują na jej miejsce urodzenia i zamieszkania do 1 września 1939 r. Jest nim wieś S., w powiecie [...], na terytorium ZSRR. Nie chodzi przy tym o terytorium ZSRR ukształtowane po II wojnie światowej.

Powiat [...] leżący w obrębie Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, wchodzącej w skład ZSRR, nie należał przed 1 września 1939 r. do Polski.

W konsekwencji prawidłowo organ ustalił, że deportacja matki skarżącego nastąpiła z terytorium leżącego poza granicami Polski sprzed 1 wrzesnia 1939 r., zatem nie jest spełniona przesłanka wymagana przez art. 2 pkt. 2 ustawy, a w dacie deportacji nie była obywatelem państwa polskiego.

Z tych względów i z mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlegała oddaleniu.