Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1397/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconego zasiłku stałego za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. Z. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi MZ, dalej "skarżący", jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] , dalej "Kolegium", z [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku stałego za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Burmistrz [...], dalej "Burmistrz", przyznał MZ zasiłek stały w wysokości 292,17 zł miesięcznie w okresie od 1 sierpnia 2012 r. na stałe. Przedmiotowa decyzja była następnie kilkukrotnie zmieniana w związku ze zmianą wysokości zasiłku stałego.

Decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...] Burmistrz uchylił w całości decyzję własną z [...] sierpnia 2012 r. wraz z decyzjami zmieniającymi stwierdziwszy, że MZ od sierpnia 2019 r. pobiera z ZUS rentę z tytułu niezdolności do pracy, o czym nie poinformował ośrodka pomocy społecznej.

Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Burmistrz uznał, iż wypłacony MZ od 1 sierpnia 2012 r. do 31 lipca 2019 r. zasiłek stały w łącznej kwocie 32 229, 40 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. W decyzji organ zobowiązał MZ do zwrotu przedmiotowego świadczenia w terminie do dnia 30 listopada 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż z dokonanych ustaleń faktycznych wynika, iż MZ zarówno w dacie wydania decyzji o przyznaniu zasiłku stałego w dniu 20 sierpnia 2012 r. jak i w okresach późniejszych był zatrudniony w [...] uzyskując dochód z tytułu tego zatrudnienia w kwocie 989, 25 zł. Jego dochód nigdy nie był niższy niż 731, 96 zł, a zatem przekraczał kryterium uprawniające do pobierania zasiłku stałego. Ani we wniosku ani w trakcie przeprowadzanych wywiadów aktualizacyjnych MZ nie podał prawdziwych informacji o swoich dochodach, tj. o pobieraniu wynagrodzenia za pracę oraz renty z tytułu niezdolności do pracy.

W odwołaniu od powołanej wyżej decyzji MZ podniósł, iż w toku postępowania dotyczącego przyznania zasiłku stałego nie zataił żadnych okoliczności, o których został pouczony, a które mogłyby uzasadniać odmowę przyznania mu przedmiotowego świadczenia. Powołując się na orzecznictwo sądowe wskazał, że nie każde "świadczenie nienależne" jest zarazem "świadczeniem nienależnie pobranym". Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie jakoby pobierał on świadczenie działając w złej wierze, bowiem nie miał świadomości, że zatrudnienie na podstawie umowy o pracę czyni przedmiotowe świadczenie nienależnym. Zaznaczył, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym z uwagi na schorzenia okulistyczne, co w istotny sposób ogranicza możliwości odczytywania przez niego tekstów, zatem oświadczenia o braku innych przychodów oraz pouczenie o obowiązku zawiadomienia organu w razie ich uzyskania było dla niego nieczytelne. Niezależnie od powyższego, odwołujący się zarzucił, iż nie jest dopuszczalne połączenie w jednej decyzji rozstrzygnięcia o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz nałożenie obowiązku jego zwrotu.

Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020, poz. 256, dalej "k.p.a.") w zw. z art. 6 pkt 16, art. 104 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1507, dalej "u.p.s."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Wyjaśniło, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodnie z ust. 2 pkt 2 w przypadku osoby w rodzinie zasiłek stały ustala się w wysokości - różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie, przy czym kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie.

Zgodnie z art. 6 pkt 16 u.p.s. pod pojęciem świadczenia nienależnie pobranego należy rozumieć świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Z art. 98 u.p.s. wynika, iż świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 u.p.s stosuje się odpowiednio. Zgodnie z art. 104 ust. 1 u.p.s. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W myśl ust. 3 wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Z akt sprawy wynika, że MZ już w dacie wnioskowania o przyznanie zasiłku stałego oraz wydania w dnu [...] sierpnia 2012 r. decyzji przyznającej to świadczenie pozostawał w zatrudnieniu w [...] uzyskując z tego tytułu dochód przekraczający ustawowe kryterium uprawniające do przyznania prawa do zasiłku stałego. Okresy zatrudnienia oraz wysokość otrzymywanego z tego tytułu dochodu potwierdzają zaświadczenia wydane przez pracodawcę. Ponadto od sierpnia 2019 r. MZ pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1264,75 zł, co również potwierdza informacja uzyskana z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Powyższych okoliczności faktycznych MZ w złożonym odwołaniu nie zakwestionował. Mając na uwadze powyższe, uznać należało, iż z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania zasiłku stałego począwszy od dnia jego przyznania na wniosek MZ, zasiłek ten był nienależny bowiem zgodnie z przepisami ustawy nie przysługiwał stronie.

W uwarunkowaniach niniejszej sprawy tak uzyskane świadczenie z pomocy społecznej jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 6 pkt 16 u.p.s. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż zostało ono uzyskane przez beneficjenta na podstawie przedstawionych - w sposób w pełni świadomy - nieprawdziwych informacji. Już bowiem składając w dniu 1 sierpnia 2012 r. wniosek o przyznanie pomocy MZ oświadczył, iż "nie posiada żadnego źródła utrzymania", co w sposób oczywisty nie polegało na prawdzie, skoro pozostawał w zatrudnieniu uzyskując z tego tytułu określony, stały dochód. W kolejnych latach pobierania zasiłku stałego, przy dokonywaniu przez pracowników socjalnych aktualizacji wywiadu środowiskowego MZ każdorazowo utrzymywał iż jego sytuacja materialna nie uległa zmianie, wskazując, iż nie pracuje zawodowo i nie uzyskuje żadnego dochodu. Powyższe oświadczenia beneficjent składał pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. W sposób oczywisty twierdzenia te były nieprawdziwe, bowiem jak bezspornie ustalono, MZ posiadał stałe źródło utrzymania.

Całkowicie nieprzekonująca jest formułowana w odwołaniu argumentacja, w której MZ powołuje się na schorzenia okulistyczne które ograniczają mu możliwość odczytywania tekstów, w związku z czym składane przez niego oświadczenia o braku innych przychodów oraz pouczenie o obowiązku zawiadomienia organu w razie ich uzyskania były dla niego nieczytelne. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż część ze złożonych w tym przedmiocie oświadczeń, w tym oświadczenie zawarte we wniosku z 1 sierpnia 2012 r. o przyznanie zasiłku stałego, zostały przez MZ własnoręcznie napisane. Niezależnie od powyższego, brak możliwości odczytania określonych tekstów powinien skutkować brakiem umieszczenia pod nimi swojego podpisu, bowiem z wyłączeniem przypadków ograniczenia świadomości czy też poczytalności, osoba podpisująca się pod jakimś oświadczeniem zapoznała się z jego treścią i je akceptuje. Skoro zaś MZ podpis swój złożył i nie sygnalizował w żaden sposób problemów z odczytaniem tekstu, pod którym się podpisywał, to nie sposób przyjąć, iż czynił to bez jakiegokolwiek rozeznania i zrozumienia podpisywanych treści.

Ponadto, jak wynika z odwołania, MZ nie miał problemów z przeczytaniem skierowanej do niego decyzji administracyjnej nakładającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, zapoznaniem się z pouczeniem w kwestii jej zaskarżenia w trybie odwoławczym, jak również ze złożeniem od niej odwołania, pod treścią którego również własnoręcznie się podpisał (jak należy zakładać - z pełnym rozeznaniem tego co podpisuje).

Kolegium nie podzieliło również zarzutu związanego z niedopuszczalnością objęcia jedną decyzją rozstrzygnięcia o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane oraz orzeczenia o obowiązku ich zwrotu. Z wykładni językowej art. 104 ust. 3 u.p.s. wywieść należy, że wszystkie wymienione w nim elementy powinny znaleźć się w jednej decyzji, wydanej po przeprowadzeniu jednego postępowania rozstrzygającego wszystkie wskazane w tym przepisie kwestie. Przemawia za tym umieszczenie w wykładanym przepisie spójnika "oraz" i określenia decyzji administracyjnej w liczbie pojedynczej, a nie mnogiej (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 5/20).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucił decyzji Kolegium z [...] października 2020 r.:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 104 ust. 3 u.p.s., poprzez jego wadliwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, iż organ administracji uprawniony jest do stwierdzenia w jednej decyzji nienależnego pobrania świadczenia, oraz nałożenia obowiązku jego zwrotu,

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 10 § 1 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, polegające na uniemożliwieniu skarżącemu zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w toku postępowania administracyjnego, skutkujące pozbawieniem skarżącego możliwości udziału w postępowaniu odwoławczym, oraz dokonaniem wadliwych ustaleń faktycznych, w przedmiocie możliwości zapoznania się przez skarżącego z treścią pouczeń, zawartych w decyzjach przyznających przedmiotowe świadczenia,

3) naruszenie prawa procesowego, a to art. 7 w związku z art. 77 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie, polegające na niewyczerpującym zgromadzeniu materiału dowodowego przez organy I i II instancji, w zakresie stanu zdrowia skarżącego od 2012 r., skutkujące dokonaniem wadliwych ustaleń faktycznych w tym zakresie.

Mając na uwadze powyższe zażądał wznowienia postępowania przed organem drugiej instancji na podstawie art. 145 § 1 ust. 4 k.p.a., a na wypadek nieuwzględnienia tego wniosku, zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez uchylenie decyzji Burmistrza z [...] sierpnia 2020 r. oraz umorzenie postępowania w sprawie uznania świadczenia pobranego przez skarżącego, w okresie od 1 sierpnia 2012 r. do dnia 31 lipca 2019 r. za nienależnie pobrane, zasądzenie od organu II instancji na rzecz skarżącego kosztów procesu wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Na uzasadnienie powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że w jego ocenie skarżący wprowadził w błąd organ rentowy, zatajając informację o uzyskiwaniu przychodów ze stosunku pracy. Z powyższym stanowiskiem nie sposób się zgodzić.

Skarżący podtrzymał wszelkie zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, wraz z argumentacją przytoczoną na ich poparcie, w szczególności zarzuty dyferencjacji pojęć "świadczenia nienależnego" oraz nienależnie pobranego, a także konieczności wydania dwóch odrębnych decyzji w przedmiocie uznania przedmiotowego świadczenia za nienależnie pobrane oraz nałożenia obowiązku jego zwrotu. Nie jest dopuszczalne połączenie uznania świadczenia za nienależnie pobrane, oraz nałożenie obowiązku jego zwrotu, w jednej decyzji administracyjnej.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., skarżący podniósł, że w toku postępowania odwoławczego organ II instancji uniemożliwił mu udział w nim, nie zawiadamiając o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, przed wydaniem decyzji. Powyższy sposób procedowania organu administracji należy ocenić jako naruszenie dyspozycji art. 10 § 1 k.p.a. Zgodnie z powyższym przepisem, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Powyższa zasada znajduje zastosowanie także w postępowaniu przed organem drugiej instancji. Jego realizacja w przedmiotowej sprawie powinna sprowadzać się do zawiadomienia skarżącego o zgromadzeniu materiału dowodowego niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, oraz wyznaczeniu mu terminu do zapoznania się z nim, i opowiedzenia się co do jego treści. Powinno ono nastąpić po zakończeniu postępowania dowodnego, przez organ danej instancji. Wagę powyższego naruszenia potęguje okoliczność, że stanowi ono przesłankę wznowienia postępowania, z uwagi na pozbawienie skarżącego możliwości udziału w postępowaniu odwoławczym.

Na gruncie przedmiotowej sprawy, niepowiadomienie skarżącego o zakończeniu postępowania dowodowego, uniemożliwiło mu składanie dalszych wniosków dowodowych, w postaci jego aktualnej dokumentacji medycznej. Powyższe pozwoliłoby na dokonanie przez organy administracji prawidłowych ustaleń, w przedmiocie stanu zdrowia skarżącego, na przestrzeni od 2012 r., w szczególności jego narządu wzroku, oraz możliwości zapoznania się z treścią pouczeń, zawartych w decyzjach przyznających mu przedmiotowe świadczenia.

Na uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 7 oraz 77 k.p.a., skarżący podniósł, że w toku postępowania nie zataił żadnych okoliczności, o których został on pouczony, które mogłyby uzasadniać odmowę przyznania mu przedmiotowego świadczenia. Warto w tym miejscu odwołać się do poglądu ugruntowanego w orzecznictwie sądowym oraz doktrynie, iż za świadczenie nienależnie pobrane, w rozumieniu art.6 ust. 16 u.p.s., może zostać uznane jedynie świadczenia pobrane w złej wierze, na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji. Powyższe jest konsekwencją dyferencjacji pojęć "świadczenia nienależnego" oraz "świadczenia nienależnie pobranego". Nie każde "świadczenie nienależne" jest zarazem "świadczeniem nienależnie pobranym". Należy przyjąć, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. "Świadczenie nienależnie pobrane" jest świadczeniem pobranym przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Zatem obowiązek zwrotu nie dotyczy "nienależnego świadczenia", ale "świadczenia nienależnie pobranego". Pojęcia te nie są tożsame. Zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, jakoby skarżący miał pobierać przedmiotowe świadczenie działając w złej wierze. Nie miał on świadomości, że zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, czyni przedmiotowe świadczenie nienależnym, a zatajenie powyższej okoliczności nienależnie pobranym. Powyższej oceny nie zmienia nawet fakt zawarcia we wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia stosowanych pouczeń. Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym z uwagi na schorzenia okulistyczne. Nie widzi na jedno oko, na drugie zaś jest krótkowidzem. Powyższa okoliczność w sposób istotny ogranicza możliwości odczytywania tekstów przez skarżącego. Zatem oświadczenie skarżącego o braku innych przychodów oraz pouczenie o obowiązku zawiadomienia organu w razie ich uzyskania, było dla niego nieczytelne. Warto w tym miejscu odwołać się do poglądu ugruntowanego w doktrynie oraz orzecznictwie sądów, iż forma pouczenia powinna być dostosowana do możliwości strony postępowania. Nie sposób uznać za skuteczne pouczenia, którego adresatem jest osoba obarczona problemami okulistycznymi, sformułowanego w sposób trudny do odczytania. Pouczenie niespełniające powyższych standardów należy uznać za niebyłe, co wyklucza możliwość uznania, że skarżący miał świadomość nienależności przedmiotowego świadczenia. W takiej sytuacji nie jest też możliwe uznanie tego świadczenia za nienależnie pobrane.

W przedmiotowej sprawie organ administracji zobligowany był do przeprowadzenia z urzędu wnikliwego postępowania dowodowego, w przedmiocie stanu narządu wzroku skarżącego w 2012 r. oraz w okresie późniejszym. Mając na uwadze, że ustalenie tych okoliczności wymaga wiadomości specjalnych, uzasadnione było powołanie przez organy administracji biegłego, celem dokonania oceny stanu zdrowia skarżącego. W toku postępowania niewskazane zostały żadne przyczyny, uzasadniające nieskorzystanie z tego wniosku dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2018.2107 t.j.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treścią art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2018.1302 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Orzekanie - w myśl art.135 P.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt. 1 P.p.s.a.

Skarga jest zasadna, chociaż z innych przyczyn niż te, które zostały w niej podniesione.

Na wstępie niniejszych rozważań należy podkreślić, że stan faktyczny sprawy ustalony przez organy nie był kwestionowany przez skarżącego.

Jak wynika z akt sprawy przesłanych organowi odwoławczemu Pan MZ już w dacie wnioskowania o przyznanie zasiłku stałego oraz wydania w dnu [...].08.2012r. decyzji przyznającej to świadczenie pozostawał w zatrudnieniu w [...] uzyskując z tego tytułu dochód przekraczający ustawowe kryterium uprawniające do przyznania prawa do zasiłku stałego. Okresy zatrudnienia oraz wysokość otrzymywanego z tego tytułu dochodu potwierdzają zaświadczenia wydane przez pracodawcę. Ponadto od sierpnia 2019r. Pan MZ pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1264,75 zł., co również potwierdza informacja uzyskana z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Nie był również kwestionowany fakt, że składając w dniu 1.08.2012r. wniosek o przyznanie pomocy Pan MZ oświadczył, iż "nie posiada żadnego źródła utrzymania", co w sposób oczywisty nie polegało na prawdzie, skoro pozostawał w zatrudnieniu uzyskując z tego tytułu określony, stały dochód. W kolejnych latach pobierania zasiłku stałego, przy dokonywaniu przez pracowników socjalnych aktualizacji wywiadu środowiskowego Pan MZ każdorazowo utrzymywał iż jego sytuacja materialna nie uległa zmianie, wskazując, iż nie pracuje zawodowo i nie uzyskuje żadnego dochodu. Powyższe oświadczenia beneficjent składał pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. W sposób oczywisty twierdzenia te były nieprawdziwe, bowiem jak bezspornie ustalono, Pan MZ posiadał stałe źródło utrzymania.

Sąd nie kwestionuje również oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego dokonanej przez SKO.

Prawidłowo bowiem, z powołaniem się na art. 6 pkt 16 u.p.s. i art. 98 u.p.s. w zw. z art. 104 ust. 1 u.p.s. SKO ustaliło, iż od dnia przyznania skarżącemu zasiłku stałego był on nienależny z powodu przekroczenia kryterium dochodowego.

Nie budzi również wątpliwości Sądu dokonana przez SKO ocena argumentacji odwołania, powtórzona zresztą w skardze, o przyczynach podawania przez MZ nieprawdy w oświadczeniach składanych przez lata przed organami co do jego sytuacji majątkowej.

Z akt administracyjnych ani sądowych nie wynika, aby skarżący był niewidomy czy niedowidzący w stopniu, który utrudniałby mu czytanie ze zrozumieniem tekstu drukowanego.

Zarzuty skarżącego są oczywiście chybione z tej przyczyny, że jego wzrok pozwalał mu na wykonywanie przez lata pracy w [...] na stanowisku pracownika ochrony (dowód: zaświadczenie tej firmy z dnia 13 lipca 2020 r. w aktach administracyjnych). Słusznie SKO podkreśliło, że podnoszony w tym zakresie zarzut uznać zatem należy za formułowany wyłącznie na potrzeby niniejszej sprawy, jako wyraz dążenia strony do uniknięcia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Rację ma także organ, nie podzielając podniesionego w odwołaniu i skardze zarzutu związanego z niedopuszczalnością objęcia jedną decyzją rozstrzygnięcia o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane oraz orzeczenia o obowiązku ich zwrotu. Z wykładni językowej art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wywieść należy, że wszystkie wymienione w nim elementy powinny znaleźć się w jednej decyzji, wydanej po przeprowadzeniu jednego postępowania rozstrzygającego wszystkie wskazane w tym przepisie kwestie. Przemawia za tym umieszczenie w wykładanym przepisie spójnika "oraz" i określenia decyzji administracyjnej w liczbie pojedynczej, a nie mnogiej, (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 kwietnia 2020r" I OSK 5/20).

Żądanie skargi w pkt I, tj. wznowienia postępowania przed SKO na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., sformułowane przez fachowego pełnomocnika, wykracza poza przywołane wyżej kompetencje sądu administracyjnego przy rozpoznawaniu skargi.

Niezasadny jest również podnoszony w skardze zarzut naruszenia przez SKO art. 10 § 1 k.p.a., który miał mieć wpływ na wynik sprawy.

Uchybienie art. 10 § 1 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy wykaże się, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy strona musi wykazać, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny (por wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2020 r., I OSK 1767/18).

Takiego dowodu skarżący nie przeprowadził.

Jedyną przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji było niezbadanie przez SKO przesłanek z art. 104 ust. 4 u.p.s. i naruszenie w ten sposób oprócz tego przepisu także przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł wpłynąć na wynik sprawy.

Z uwagi na fakt, iż art. 98 u.p.s. stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny i odsyła do odpowiedniego stosowania art. 104 ust. 4 u.p.s., przed wydaniem decyzji w przedmiocie zwrotu, właściwy organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia, czy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek wskazujący na zasadność odstąpienia od żądania takiego zwrotu. Organ obowiązany jest zatem ustalić, czy zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy.

W tym celu, organ powinien dokonać analizy sytuacji rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz przy braku wniosku pracownika socjalnego, pouczyć ją o prawie złożenia wniosku o odstąpienie przez organ od żądania zwrotu nienależnego świadczenia, o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, w całości i w części, o odroczenie terminu płatności albo o rozłożenie należności na raty. Przy ocenie tych wniosków należy mieć przy tym na uwadze, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości - art. 2 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1863/07, wyrok NSA z 18 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 2065/10). W powołanym orzecznictwie podkreśla się, że celem art. 104 ust. 4 u.p.s. jest ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu pobranych świadczeń, co wiąże się z kolei z określoną w art. 100 ust. 1 u.p.s. zasadą kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem korzystających z niej osób. Z treści art. 104 ust. 4 u.p.s. wynika również, ze organ zobowiązany jest zatem do wszechstronnego rozważenia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Wskazane przesłanki interpretować należy zgodnie z założeniami i celami ustawy o pomocy społecznej, w szczególności mając na względzie cele pomocy społecznej określone w powołanym wyżej art. 2 ust. 1 u.p.s. Należy również pamiętać, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia się (art. 3 u.p.s.). Powyższe oznacza ciążący na organie właściwym do rozpatrzenia wniosku obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy – aktualnej sytuacji zainteresowanego - także w kontekście powołanych zapisów ustawowych (por. NSA w wyroku z dnia 24 czerwca 2020 r., I OSK 86/20).

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy SKO będzie miało na względzie treść niniejszego uzasadnienia.