Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 920/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 29
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 15zzs4 ust. 3, art. 31zt, art. 31zo, art. 31zq
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 7, art. 9, art. 8 par. 1, art. 10 par. 1, par. 2, art. 12 par. 1, art. 79a par. 1, art. 107 par. 1 pkt 6, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędzia WSA Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 marca 2021 r. sprawy ze skargi F. D. Ś. J. z siedzibą w S. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 3 września 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Fundacja [...] z siedzibą w S. (dalej: "Strona", "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r. nr [...], utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia

[...] września 2020 r. nr [...], w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Strona we wniosku (RDZ) z [...] kwietnia 2020 r. (wpływ do organu w tym samym dniu) zwróciła się do ZUS, na podstawie ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568), o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za osoby ubezpieczone za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r. (blok II pkt 1 formularza RDZ). Strona oświadczyła również, że nie otrzymała innej pomocy rekompensującej negatywne konsekwencje ekonomiczne z powodu COVID-19.

Decyzją z [...] września 2020 r. nr j.w. organ odmówił Stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres maj 2020 r.

Rozstrzygnięcie organu zapadło na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia

2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm.)

– dalej: "ustawa COVID-19" w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.".

W uzasadnieniu organ przytoczył art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19. Ponadto wyjaśnił, że zgodnie z Tarczą Antykryzysową jednym z warunków zwolnienia z opłacania składek było przesłanie deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA i imiennych raportów miesięcznych ZUS RCA za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Dokumenty te należało złożyć do ZUS nie później niż do 30 czerwca 2020 r.

Zdaniem organu Strona złożyła deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA oraz ZUS RCA za maj 2020 r. po wymaganym terminie, tj. po 30 czerwca 2020 r. Tym samym nie przysługiwało Stronie prawo do zwolnienia z opłacenia należności, tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za maj 2020 r.

W dniu [...] września 2020 r. wpłynęło do organu pismo Strony, w którym wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona zwróciła uwagę, że złożyła wniosek o zwolnienie ze składek za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r. Wyjaśniła, że przesłała deklaracje za marzec i kwiecień 2020 r. w terminie, natomiast deklaracji rozliczeniowej za miesiąc maj ze względu na pojawiający się błąd krytyczny po weryfikacji imiennych deklaracji rozliczeniowych nie mogła wysłać w terminie. Strona przesłała ww. deklarację w możliwie najszybszym terminie po wyeliminowaniu wspomnianego błędu krytycznego przy weryfikacji DRA za miesiąc maj 2020 r.

Pismem z [...] października 2020 r. organ zawiadomił Stronę o zakończeniu postępowania dotyczącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i poinformował o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Po rozpoznaniu sprawy na skutek ww. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ decyzją z [...] października 2020 r. nr j.w. utrzymał w mocy własną decyzję

z [...] września 2020 r.

Odwołując się do art. 31zo, 31zp ust. 1, 31zq ust. 1 i ust. 8 ustawy COVID-19 organ stwierdził, że brak w sprawie podstaw do dokonania zawnioskowanego zwolnienia z opłacenia składek w oparciu o powołane przepisy.

Wyjaśnił również, że Strona jako płatnik składek nie złożyła deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za maj 2020 r. przed upływem terminu bezwzględnego wyznaczonego ustawą, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r. Na podstawie dokumentów (zgłoszeniowo-rozliczeniowych) organ ustalił, że Strona miała zgłoszone do ubezpieczeń osoby ubezpieczone, tym samym Strona nie była zwolniona z obowiązku składania comiesięcznych deklaracji rozliczeniowych.

Końcowo organ stwierdził, że brak deklaracji rozliczeniowych uniemożliwił dokonanie zawnioskowanego przez Stronę zwolnienia z opłacenia składek na zasadach, o których mowa w ustawie COVID-19.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie,

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z [...] września 2020 r., a w przypadku uwzględnienia wniosku, o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

(Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej: "k.p.a." poprzez niezastosowanie zasady prawdy obiektywnej w związku z zaniechaniem podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i w konsekwencji doprowadzeniem do całkowicie błędnych ustaleń faktycznych, polegających na tym, iż Skarżąca nie złożyła w terminie deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA i imiennych raportów miesięcznych za maj 2020 r.;

2) art. 7b k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie Skarżącej zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy;

3) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie obywateli do organu;

4) art. 9 k.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego poinformowania Skarżącej o braku wpływu deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA i imiennych raportów miesięcznych za maj 2020 roku przed dniem 30 czerwca 2020 roku, pomimo wpływu wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek;

5) art. 81 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść Skarżącej, w sytuacji, gdy nie da się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego;

6) art. 80 k.p.a. poprzez doprowadzenie do ustalenia faktów nieistniejących w postaci niezłożenia deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA i imiennych raportów miesięcznych za okres maj 2020 roku w terminie i w konsekwencji odmowę zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek;

7) art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19 poprzez jego niezastosowanie i odmowę zwolnienia z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek;

8) art. 31 zp ust. 1 ustawy COVID-19 poprzez pominięcie okoliczności, że Skarżąca złożyła wskazany w tym przepisie wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za maj 2020 roku przed 30 czerwca 2020 roku;

9) art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19 poprzez przyjęcie, że Skarżąca nie spełniła warunku w nim wskazanego i przesłała deklarację rozliczeniową lub imienny raport miesięczny po 30 czerwca 2020 roku, kiedy to Skarżąca składała deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA i imienne raporty miesięczne za maj 2020 roku przed 30 czerwca 2020 roku, a z uwagi na błąd systemu komputerowego okazało się dopiero po kilku dniach, że nie zostały przekazane na platformę internetową ZUS;

10) zasad dotyczących ustalenia stanu faktycznego polegające na przyjęciu, że deklaracja rozliczeniowa ZUS DRA i imienne raporty miesięczne za maj 2020 roku Skarżąca złożyła po terminie, w sytuacji, gdy to system komputerowy nie zadziałał prawidłowo, przez co platforma ZUS nie mogła przyjąć ww. dokumentów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19, Przewodnicząca Wydziału I zarządzeniem z dnia 5 lutego 2021 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 31zt ustawy COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Tym samym, z uwagi na fakt, że Skarżąca na siedzibę na obszarze działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, tutejszy Sąd uznał się za właściwy do rozpoznania sprawy,

na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1773). Przepis ten stanowi, że rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uwzględnił przepisy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei w myśl art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1

lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Z przepisów art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Aktem poddanym sądowej kontroli w rozpoznawanej sprawie była decyzja ZUS z 16 października 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z 3 września 2020 r. odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r.

Organ podnosił, że na dzień 30 czerwca 2020 r. (tj. na dzień, w którym upływał bezwzględny termin do złożenia deklaracji rozliczeniowych za miesiące od marca do maja 2020 r.) brak było deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. Organ uznał zatem, że brak deklaracji uniemożliwił dokonanie zawnioskowanego przez Skarżącą zwolnienia z opłacania składek na zasadach, o których mowa w ustawie COVID-19.

Skarżąca twierdziła, że przesłała deklaracje za marzec i kwiecień 2020 r. w terminie, natomiast próba przesyłania deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA i imiennych raportów miesięcznych za maj 2020 roku przed 30 czerwca 2020 r. nie powiodła się z uwagi na błąd systemu komputerowego (tj. wystąpienie błędu krytycznego). Deklaracja za przedmiotowy okres nie została przekazana na platformę internetową ZUS. Skarżąca podkreśliła ponadto, że deklaracja za maj 2020 r. została przesłana do ZUS w możliwie najszybszym terminie po wyeliminowaniu wspomnianego błędu krytycznego przy weryfikacji DRA za ten miesiąc.

Dokonując sądowej kontroli według wskazanych kryteriów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja uchybiają przepisom prawa procesowego, w stopniu który mógłby w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy.

Wobec powyższego, należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

– zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Na podstawie art. 31zq ustawy COVID-19:

- za marzec, kwiecień i maj 2020 r. a w przypadku, o którym mowa

w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach

i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);

- Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek,

a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2);

- warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później

niż do dnia 30 czerwca 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r.,

chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3);

- zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 4);

- Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2 (ust. 5);

- w przypadku płatnika składek, który utworzył profil informacyjny w systemie teleinformatycznym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, informacja o której mowa w ust. 5, udostępniana jest wyłącznie na tym profilu (ust. 6);

- odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji (ust. 7);

- od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ust. 8).

Sąd przechodząc do oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji wskazuje,

że do postępowania prowadzonego przez ZUS w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek, na podstawie art. 180 Kodeksu postępowania administracyjnego - oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy tego Kodeksu (k.p.a.).

Wskazać szczególnie należy na przepisy dotyczące zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy, aby doprowadzić o wykonania decyzji, a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że zaskarżona decyzja (ale także decyzja wydana w I instancji) w dużej mierze pozbawiona jest uzasadnienia faktycznego i prawnego. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kluczowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 1 pkt 6

i § 3.

Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Natomiast na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Klarowne uzasadnienie faktyczne i prawne stanowi zatem integralny

składnik decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia z odniesieniem

się do konkretnych przepisów prawa (por. wyrok NSA z 12.05.2000 r., sygn. akt

I SA/Kr 856/98). Organ administracyjny jest zobowiązany wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać i zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy.

W niniejszej sprawie organ w ramach uzasadnienia prawnego decyzji, opisując obowiązki Skarżącej ograniczył się jedynie do przytoczenia przepisów prawa dotyczących procedury składania wniosku. Pominął natomiast całkowicie przepisy prawa nakładające na Skarżącą obowiązek składania deklaracji ZUS, mimo że Skarżąca podnosiła kwestię wystąpienia błędu krytycznego, który uniemożliwił terminowe przesłanie deklaracji za miesiąc maj 2020 r.

Decyzja nie posiada również prawidłowego uzasadnienia faktycznego, ponieważ organ lakonicznie stwierdził, że przedmiotowa deklaracja nie została złożona przed wyznaczonym w ustawie terminem, tj. 30 czerwca 2020 r. Organ stwierdził,

że w sprawie brak było deklaracji, jednak nie wyjaśnił właściwie tej okoliczności.

Uwzględniając powyższe Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie,

że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, iż wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Kielcach

z 28.02.2013 r., sygn. akt II SA/Ke 56/13, wyrok WSA we Wrocławiu z 15.03.2012 r., sygn. akt III SA/Wr 693/11, wyrok WSA w Warszawie z 02.12.2020 r., sygn. akt

VIII 665/20; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji Sąd stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów wyrażonych w art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Organ uniemożliwił tym samym zweryfikowanie stanowiska organu przez sąd administracyjny.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie zwraca uwagę także na naruszenie

art. 9 k.p.a. (szczególnie w toku postępowania przed wydaniem decyzji w I instancji), którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Realizacja obowiązków wynikających z ww. art. 9 k.p.a. polega na obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Organ administracji realizując nakaz wynikający z ww. regulacji ma obowiązek poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA

z 06.09.2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Natomiast obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza pierwsza wyroku NSA z 25.06.1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że zasady ogólnej wyrażonej w art. 9 k.p.a. organ nie przestrzegał, szczególnie w trakcie prowadzenia postępowania przed wydaniem decyzji w I instancji.

Z informacji zamieszczonych w analizowanych decyzjach ZUS wynika, że skoro do dnia 30 czerwca 2020 r. nie została złożona deklaracja rozliczeniowa za miesiąc maj 2020 r. to Skarżącej nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżąca wyjaśniała jednak, że terminowe złożenie deklaracji było uniemożliwione przez wystąpienie błędu krytycznego w momencie przesyłania jej do organu, tj. przed 30 czerwca 2020 r.

Sąd zauważa, że przedmiotowy wniosek został złożony [...] kwietnia 2020 r. co oznacza, że sprawą Skarżącej ZUS zajmował się już w kwietniu, a mimo

to nie zwrócono jej uwagi na konieczność złożenia brakującego dokumentu (deklaracji). Co więcej, przyjmując że Skarżąca nie złożyła deklaracji za maj, to organ nie wykonywał właściwie ustawowych obowiązków polegających na informowaniu płatników o błędach (brakach) w dokumentacji rozliczeniowej.

Tym samym organ dopuścił się istotnego naruszenia zasady informowania wyrażonej w art. 9 k.p.a. Stan faktyczny sprawy dowodzi, że Skarżącej przed 30 czerwca 2020 r. nie wskazywano na istnienie braku deklaracji, której złożenie było ustawowym warunkiem udzielenia zwolnienia. Informacja taka mogłaby umożliwić Skarżącej skuteczne złożenie deklaracji przed 30 czerwca 2020 r.

Mając świadomość obciążenia organu ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania, Sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do Skarżącej, ani lekceważącego stosunku do wynikających z art. 9 k.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio wpłynął na pozbawienie Skarżącej prawa, które niewątpliwie uzyskałby on w sytuacji, gdyby organ stosował się (i uczynił

to w porę) do dyrektyw płynących z art. 9 k.p.a. W aktach sprawy nie ma niczego, co mogłoby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, aby w porę poinformować Skarżącą o tym, że bez złożenia brakujących dokumentów wniosek Skarżącej nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został Skarżącej zasygnalizowany, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie wniosku.

W ocenie Sądu w sprawie doszło również do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Z akt badanej sprawy nie wynika bowiem, aby przed wydaniem decyzji odmownej z [...] września 2020 r. umożliwiono Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas Skarżąca miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą dokumentację. Organ powinien był

o to zadbać. Skoro wniosek wpłynął do organu 23 kwietnia 2020 r., to organ miał wystarczająco dużo czasu na to, aby sprawdzić, czy jest on kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Organ był bowiem na podstawie art. 12 § 1 k.p.a. zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Wyżej opisanych zasad ogólnych organ nie przestrzegał w toku postępowania przed wydaniem decyzji w I instancji, co stanowi o naruszeniu również tych przepisów postępowania. Sąd dostrzega, że przed wydaniem decyzji w II instancji organ zawiadomił Skarżącą o zakończeniu postępowania w sprawie oraz prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Mając jednakże na uwadze całokształt powyższych rozważań, Sąd stwierdza, że doszło w sprawie do naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Powołana powyżej regulacja stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Strona postępowania nie powinna zostać zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok WSA w Szczecinie z 23.05.2019 r. sygn. akt II SA/Sz 239/19, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd zauważa, że jeżeli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 k.p.a., to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić te okoliczność w aktach sprawy, w drodze adnotacji, podając przyczynę odstąpienia. Takiej adnotacji w aktach brak. Nie został również spełniony warunek wyrażony w art. 10 § 2 k.p.a., czyli pozwalający organowi na odstąpienie od zasady umożliwienia stronie wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału (przed wydaniem decyzji

w I instancji). Przepis art. 10 § 2 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.

W sprawie nie zaistniała również inna podstawa odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a., a która została wprowadzona regulacją art. 15zzzzzn pkt 1 ustawy COVID-19. Zgodnie z tym przepisem w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa.

Naruszenie przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło zatem Skarżącej uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie pozbawi ją prawa do uzyskania zwolnienia z opłacania należności składkowych za maj 2020 r.

Powyższe rozważania potwierdzają, że naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o ile oczywiście organ przystąpiłby do wykonania swoich obowiązków respektując przewidziane przepisami prawa terminy.

Rozpatrując sprawę ponownie, w związku z naruszeniem przepisów art. 9,

art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a., organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów, jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nawet jeśli Skarżąca w terminie do 30 czerwca 2020 r. nie złożyła wszystkich wymaganych dokumentów, to organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, bowiem w prowadzonym postępowaniu dopuścił się szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać Skarżącą. Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie z obrazą ww. przepisów postępowania. Ponadto organ uwzględni przedstawione wyżej rozważania Sądu w zakresie naruszeń art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. i rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z proceduralnymi wymogami.

W tym stanie sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)

oraz art.135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję z 16 października 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z 3 września 2020 r.