Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 850/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2008-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 1 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.
article: art. 16 par. 1, art. 40, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Protokolant Agnieszka Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2008 r. sprawy ze skargi T. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1, art. 158 § 1 K.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu wniosku T. F. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia [...], nr [...] w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego położonego we wsi K. gromada G., stanowiącego własność L. S.

W uzasadnieniu organ administracji wskazał, że podstawę prawną decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego stanowił art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym przez art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym ( Dz. U. Nr 32, poz. 161) zgodnie, z którym gospodarstwa rolne i działki gruntu określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955r. oraz wszystkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. W myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198 ze zm.) za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Natomiast stosownie do § 1 ust. 2 rozporządzenia do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami są osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone w zdolnościach do czynności prawnych, albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu. Przejęcie na własność Państwa gospodarstwa rolnego, w trybie powołanych przepisów było więc możliwe, gdy łącznie zostały spełnione przesłanki: właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice nie mieszkali w tym gospodarstwie, a gospodarstwo w całości lub w większej części nie było uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez którykolwiek z tych osób. Decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Radomsku z dnia [...] przejęto na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni 5 ha, nabyte przez L. S. aktem notarialnym rep. A nr [...] z dnia [...]. W dniu nabycia gospodarstwa L. S. mieszkał w Warszawie, tam też mieszkał w chwili śmierci – 27 czerwca 1966r. Po jego śmierci również żaden ze spadkobierców nie zamieszkał w tym gospodarstwie. Z powodu braku akt sprawy, gdyż jedyny zachowany dokument to zaskarżona decyzja, której oryginał znajduje się przy księdze wieczystej KW Nr [...] w Sądzie Rejonowym w R., nie jest możliwe ustalenie przebiegu postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa na własność Skarbu Państwa. Z jej uzasadnienia wynika jednak, że gospodarstwo to zostało opuszczone przez L. S. kilka lat wcześniej i do chwili przejęcia na Skarb Państwa leżało odłogiem. W 1965r. córka L. S. – E. S. starała się o przejęcie gospodarstwa przez Skarb Państwa, lecz z uwagi na chorobę psychiczną właściciela gospodarstwa nie można było przejąć. W sierpniu 1966r. B. S. przesłał do PPRN w R. zaświadczenie o ustanowieniu go opiekunem ubezwłasnowolnionego ojca, lecz gospodarstwem tym się nie zainteresował i dalszym ciągu leżało ono odłogiem. Okoliczności te nie są kwestionowane przez T. F., która decyzji o przejęciu postawiła dwa wykluczające się zarzuty: jeden, że gospodarstwo wywłaszczono od osoby nieżyjącej oraz drugi, że rażąco naruszono przepisy cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów, ponieważ do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zaliczało się tych, których właścicielami były osoby ubezwłasnowolnione. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. skoro w dniu przejęcia gospodarstwa L. S. nie żył, nie mogło dojść do przejęcia gospodarstwa od osoby ubezwłasnowolnionej. Dlatego też zarzut ten jest zupełnie chybiony. Natomiast odnośnie zarzutu przejęcia gospodarstwa od osoby nieżyjącej organ administracji zauważył, że zgodnie z art. 30 § 1 K.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną (art. 8 K.c.), która ustaje z chwilą jego śmierci. Konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego oraz wydać decyzji. Decyzja taka byłaby nieważna. Decyzja o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego została jednak skierowana do B. S., dziedziczącego wraz z T. F. gospodarstwo rolne po L. S. (postanowienie Sądu Rejonowego [...] z [...]). W myśl art. 922 § 1 K.c. prawa i obowiązki zmarłego przechodzą na spadkobierców w chwili jego śmierci. W dniu wydania decyzji, tj. [...] to B. S. był jednym z dwóch współwłaścicieli przejętego gospodarstwa, któremu ją doręczono. Dokonane przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. ustalenia pozwalały na uznanie, iż gospodarstwo było opuszczone, a tym samym nie można stwierdzić, że przejęcie gospodarstwa nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podniosło również, iż w postępowaniu w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa brał udział B. S. Pominięto natomiast drugą ze spadkobierczyń – T. F. Stwierdzenie nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem kontroli stosowanym w razie wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. Przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji określone są w art. 156 § 1 K.p.a. Pozbawienie strony udziału w postępowaniu stanowi przesłankę wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. zgodnie, z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Oba tryby weryfikacji decyzji nie są dla siebie konkurencyjne, co oznacza, że nie mogą być stosowane zamiennie i mają na celu usunięcie tylko określonych wad decyzji. Tak jak art. 156 § 1 K.p.a. wyliczający przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, tak i art. 145 § 1 zawiera enumeratywne wyliczenie przyczyn wznowienia postępowania. W sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji nie można powoływać się na przyczyny wznowienia postępowania. Którakolwiek z podstaw wznowienia postępowania nie może być zarazem przyczyną stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. F. podniosła, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia [...] została wydana bez podstawy prawnej oraz z rażącym naruszeniem prawa. Decyzją tą zostało przejęte gospodarstwo rolne od nieżyjącego od dnia 27 czerwca 1966r. L. S. Ponieważ osoba nieżyjąca nie jest podmiotem prawa ani w rozumieniu prawa cywilnego, ani administracyjnego nie przysługują jej żadne prawa w związku z czym nie może zostać ich pozbawiona. T. F. wskazała również, iż w tej sytuacji w sprawie zaistniała potrzeba rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego – wydania przez sąd powszechny postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po L. S., gdyż organ ma obowiązek umożliwienia czynnego udziału w sprawie wszystkim stronom postępowania, a przede wszystkim ich ustalenia. Podniosła nadto, że z treści przepisów wskazanych w decyzji z dnia [...] wynika, że przejęciu podlegały tylko opuszczone gospodarstwa rolne, a nie wszystkie nieruchomości wykazujące cechy opuszczenia. B. S. był rolnikiem posiadał swoje gospodarstwo rolne i chciał dziedziczyć gospodarstwo rolne po swoim ojcu. Gospodarstwem tym się zajmował i dlatego doręczył Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. odpis zaświadczenia, że jest opiekunem całkowicie ubezwłasnowolnionego L. S. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nadto wniosła o zwrot przejętego gospodarstwa rolnego lubo przyznanie jej odszkodowania.

Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 K.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy wskazaną wyżej decyzję własną z dnia 12 kwietnia 2007r.

Podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie organ administracji stwierdził, iż okoliczności sprawy, w tym także podnoszone przez stronę, nie prowadzą do uznania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, za wadliwą w stopniu nakazującym stwierdzenie jej nieważności. Ocena legalności tejże decyzji może być dokonywana w świetle okoliczności faktycznych i prawnych, mających miejsce w dacie podejmowania decyzji, a nie późniejsze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. ponownie wskazało, iż z uwagi na brak akt sprawy, poza samą decyzją (znajdującą się w zbiorze KW Nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w R.), nie jest możliwe szczegółowe odtworzenie przebiegu postępowania zakończonego decyzją z dnia [...]. Niewątpliwie jednak z treści tej decyzji wynika, że w świetle art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym przez art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32, poz. 161) przejęcie omawianego gospodarstwa było uzasadnione. Gospodarstwo to spełniało bowiem cechy gospodarstwa opuszczonego w rozumieniu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198), jako że leżało odłogiem. Okoliczności z tym związane zawiera uzasadnienie decyzji o przejęciu gospodarstwa, które to nie zostały zakwestionowane. Faktem jest, że adresatem decyzji o przejęciu nie był L. S. Należy jednak przyjąć, iż skoro zmarł on w dniu 27 czerwca 1966 r., to utracił zdolność prawną, a tym samym nie mógł być stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. (pierwotnie art. 25) i podmiotem, o którym mowa w § 1 ust. 2 cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. o wadliwości decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. nie może przesądzać jej skierowanie do B. S., należącego do kręgu następców prawnych L. S. (którego wcześniej był przedstawicielem, choć prawa do spadku i gospodarstwa rolnego stwierdzone zostały dopiero postanowieniem Sądu z dnia [...]). Działania wadliwe, wbrew zasadom postępowania administracyjnego, w efekcie których nie wszyscy następcy prawni zmarłej strony mogli wystąpić w procesie administracyjnym i zostali jako strony pominięci w tym postępowaniu, nie należą do przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Ich katalog jest wymieniony w art. 156 § 1 K.p.a. Pominięcie strony w postępowaniu jest natomiast okolicznością wznowienia postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.

W skardze na powyższą decyzję T. F. zarzucając, iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bez podstawy prawnej, gdyż narusza art. 156 § 1, art. 97 § 1 pkt 4, art. 30 § 4, art. 107 § 3 K.p.a., art. 922 § 1 K.c., art. 925 K.c., art. 926 § 1 K.c. i art. 1025 § 2 K.c., wniosła o zwrot przejętego gospodarstwa rolnego lub o odszkodowanie.

Skarżąca ponownie podniosła, iż wskazaną decyzją z [...] przejęto gospodarstwo rolne od osoby nieżyjącej. Jeżeli jednak L. S. nie żył w dacie jej wydania, to nie można było przejąć od niego gospodarstwa rolnego ponieważ osoba nieżyjąca nie jest podmiotem prawa ani w rozumieniu prawa cywilnego, ani w rozumieniu prawa administracyjnego i nie przysługują jej żadne prawa, więc nie może być ich pozbawiona. Strona wskazała także, iż L. S. będący rolnikiem, co zostało poświadczone w akcie notarialnym repertorium A – [...] zaświadczeniem Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w W. z dnia [...], nr [...], przejęte gospodarstwo rolne kupił w 1958r. Gospodarstwem tym zajmował się i go nie opuścił. W gospodarstwie tym pracował również jego syn – B. S., także z zawodu rolnik. Okoliczność tę potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia [...], w którym stwierdzono, iż gospodarstwo rolne po L. S. dziedziczą B. S. i T. F. z domu S. Skarżąca zarzuciła, iż nie ma wniosku E. S., która miała starać się o przejęcie gospodarstwa rolnego, jak również żadnego dokumentu, protokołu, rozprawy, wizji, z których wynikałoby, że gospodarstwo rolne leży odłogiem i jest opuszczone. Odpis zaświadczenia, że L. S. jest ubezwłasnowolniony, a syn B. S. został jego opiekunem stanowi dowód na to, że B. S. gospodarstwem rolnym się zajmował. Strona wskazała przy tym na treść § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Nadto skarżąca podniosła, iż kwestia stwierdzenia praw do spadku po L. S. stanowiła zagadnienie prejudycjalne. W demokratycznym państwie prawnym nie jest do przyjęcia pozbawienie obywatela jego majątku na skutek sytuacji spowodowanej bezprawnym działaniem. Oceniając zaś decyzję nacjonalizacyjną organ administracji winien mieć na uwadze aktualnie obowiązujące zasady wynikające w szczególności z art. 2 Konstytucji RP i również w ich świetle rozważyć legalność kontrolowanej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Stosownie do dyspozycji art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./).

Z treści art. 134 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy taki zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie będąc jednak związany granicami skargi, sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także tych wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie konieczność eliminacji zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z obrotu prawnego wynika z naruszenia przepisów postępowania administracyjnego polegającego na błędnej ocenie stanu faktycznego i prawnego sprawy, a w konsekwencji na wydaniu orzeczenia naruszającego art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Przed przejściem do analizy rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż tryb stwierdzenia nieważności jest trybem nadzwyczajnym, służącym eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami kwalifikowanymi o szczególnym ciężarze gatunkowym. Ponieważ decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji uchyla wszelkie skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nieważnej, z tego względu jedynie na podstawie wskazanych enumeratywnie przesłanek z art. 156 § 1 K.p.a. można orzekać w tym trybie. Podkreślić należy, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 §1 K.p.a.), stąd może mieć ono miejsce tylko wówczas, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w powoływanym przepisie, zaś wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter ścieśniający, w żadnym przypadku rozszerzający (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 1983 r., sygn. akt II SA 581/83, publ: Prob. Praw. 1984 r. nr 10 s. 28; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 1999 r., sygn. akt IV SA 1889/97, publ. System Informacji Prawnej LEX, LEX Nr 47887).

Jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. jest jej wydanie bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

W orzecznictwie NSA ugruntowany jest pogląd, iż wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej musi być ocenione jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności ( vide: wyrok NSA w Warszawie z 14.11.2001 r. I SA 2462/99 – LEX nr 82653; wyrok NSA w Warszawie z 20.09.2002 r. I SA 428/01 – OSP 2004/3/33, wyrok WSA w Warszawie z 12.07.2005 r. I SA 2422/03 – LEX nr 190564 ).

W rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż decyzja z dnia [...], nr [...] w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego położonego we wsi K. gromada G. skierowana została nie do zmarłego w dniu 27 czerwca 1966 r. L. S., ale do jego syna B. S., któremu doręczono odpis decyzji.

Z taką konstatacją organu nie sposób się zgodzić. Z treści decyzji wynika bowiem wprost, iż przejęciu podlega gospodarstwo rolne stanowiące własność L. S., co na dzień wydania decyzji pozostawało w oczywistej sprzeczności z rzeczywistym stanem prawnym przejmowanej nieruchomości. Z uwagi na fakt zgonu L. S. w dniu 27 czerwca 1966 r. nie był on właścicielem gospodarstwa w dniu [...]. Przymiot strony przysługujący L. S., a zatem bycia podmiotem praw i obowiązków wygasł wraz z jego śmiercią i organ nie był władny orzec o przejęciu gospodarstwa stanowiącego jego własność. Doręczenie zaś decyzji B. S. nie może skutkować oceną, iż adresatem decyzji nie był L. S. Z uzasadnienia decyzji wynika wszak, iż L. S. był osobą ubezwłasnowolnioną, a zatem pozbawioną zdolności do czynności prawnych, zaś jego opiekunem prawnym ustanowiony został B. S. W takim przypadku obowiązek doręczenia decyzji B. S. jako przedstawicielowi ustawowemu L. S. wynikał wprost z art. 40 K.p.a., który stanowi, że pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela – temuż przedstawicielowi.

Jak już wskazano, L. S. był osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną. Z załączonych do akt dokumentów wynika, iż podstawę ubezwłasnowolnienia stanowiła jego długotrwała choroba psychiczna uniemożliwiająca samodzielną egzystencję i podejmowanie decyzji, która to okoliczność całkowicie uszła uwadze organu wydającego decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego stanowiącego jego własność, a miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Podstawę prawną decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego stanowił art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym przez art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym ( Dz. U. Nr 32, poz. 161) zgodnie, z którym gospodarstwa rolne i działki gruntu określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszystkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Warunki, w jakich gospodarstwa rolne ( działki ) uważane były za opuszczone przez właściciela i tryb ujawniania w księgach wieczystych przejęcia tych gospodarstw na własność Państwa regulowało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 2 ust. 3 ustawy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198 ze zm.)

W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia za gospodarstwo rolne opuszczone uważało się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Natomiast stosownie do § 1 ust. 2 rozporządzenia do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami są osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone w zdolnościach do czynności prawnych, albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu.

Skoro L. S. w dniu wydania decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego jego własność był osobą ubezwłasnowolnioną, decyzja ta wydana została wbrew obowiązującym wówczas przepisom regulującym przesłanki przejęcia gospodarstwa. Powołany przepis § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. wyłączał wszak uznanie takiego gospodarstwa za opuszczone.

Nie ulega wątpliwości, że wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa w takim przypadku stanowiło rażące naruszenie prawa, a zatem i z tej przyczyny decyzja dotknięta jest wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. ( por. wyrok NSA w Warszawie z 10.09.1999 r. III SA 7586/98 – LEX nr 43401; wyrok NSA w Warszawie z 29,07.1999 r. IV SA 1381/97 – LEX nr 47911; wyrok NSA w Warszawie z 9.02.2005 r. OSK 1134/04 – LEX nr 165717 ).

Z przytoczonych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję organu.

A.D.