Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2488/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 13, art. 19 ust 1, art. 90 ust 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2003 nr 128 poz 1176
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
article: art. 7, 77 § 1, 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Wójcik, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2014 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy 1. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie w jakim utrzymała w mocy punkty 1-4 decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja w uchylonej części nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] września 2013 r. Rada do Spraw Uchodźców utrzymała w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. orzekajacą w stosunku do A. B. odmowę nadania statusu uchodźcy, odmowę udzielenia ochrony uzupełniającej, nieudzieleniu zgody na pobyt tolerowany, wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz uchyliła pkt 5 tej decyzji orzekający o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i państw obszaru Schengen przez okres 6 miesięcy.

Stan sprawy przedstwia się nastepująco:

A. B., obywatel R., deklarujący narodowość [...], po tym jak został przekazany do Polski przez władze niemieckie, na podstawie Rozporządzenia Rady WE nr 343/2003, w dniu 9 maja 2013 roku złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy. Wnioskodawca jako małoletni był już wcześniej objęty wnioskiem matki Z. S. o nadanie statusu uchodźcy, złożonym w dniu [...] maja 2011 r. Wówczas Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odmówił wnioskodawczyni udzielenia statusu uchodźcy i ochrony międzynarodowej nie orzekając jednak o jej wydaleniu z terytorium RP. Decyzja ta obejmowała również A. B.

Po rozpatrzeniu wniosku w dniu [...] lipca 2013 roku Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, decyzją nr [...], postanowił odmówić wnioskodawcy nadania statusu uchodźcy, udzielenia ochrony uzupełniającej i zgody na pobyt tolerowany oraz wydalić z terytorium RP, a także zakazać ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i państw obszaru Schengen przez okres 6 miesięcy. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek, o których mowa w Konwencji Genewskiej, aby otrzymać status uchodźcy.

Rozpoznajac odwołanie od tej decyzji Rada do Spraw Uchodźców wskazała, że ani postępowanie w I instancji, ani też ponowne rozpatrzenie sprawy w postępowaniu odwoławczym nie wykazały w sposób wystarczający, że A. B. może być uchodźcą w rozumieniu art. 13 ust 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Składając wniosek o nadanie statusu uchodźcy skarżący oświadczył, że w R. grozi mu niebezpieczeństwo utraty życia. Na oczach mamy i brata został zabity jego ojciec, a po śmierci ojca często jacyś ludzie nachodzili brata i mamę. Dwa lata później wyjechał z mamą i bratem do A., a później do Polski. Równocześnie wnioskodawca oświadczył, że w kraju pochodzenia nie był zatrzymany, aresztowany lub skazany wyrokiem sądu. Nie było także prowadzone przeciwko niemu żadne postępowanie sądowe lub administracyjne. Nie brał udziału w działaniach wojennych i nie należał do żadnej organizacji politycznej, kulturalnej, społecznej lub etnicznej. Stwierdził natomiast, że czuł się prześladowany i poddawany przemocy psychicznej przez ludzi nachodzących ich dom. Jednak nie podał żadnych konkretnych okoliczności lub faktów dotyczących tych prześladowań lub represji (akta k. 22). Jako ostatnie miejsce zamieszkania wymienił U. w C.

W trakcie przesłuchania w dniu [...] czerwca 2013 roku cudzoziemiec zeznał, że opuścił kraj pochodzenia ponieważ było tam niebezpiecznie. W A. przebywał wraz z bratem i matką do 2011 roku. Następnie na tydzień powrócili do C. i stamtąd udali się do Polski.

Wnioskodawca oświadczył, że nie był nigdy zatrzymany, poddawany przemocy, aresztowany, więziony lub skazany wyrokiem sądu. Nie brał też udziału w działaniach zbrojnych i nie udzielał pomocy bojownikom. Obecnie obawia się powrotu do kraju pochodzenia z uwagi na niebezpieczną sytuację wewnętrzną.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił wiarygodnie, że był prześladowany przez władze publiczne z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub przekonań politycznych.

Zdaniem organu, wymienione przyczyny opuszczenia kraju pochodzenia takie jak domniemane obawy przed represjami z uwagi na zabójstwo ojca w 2002 roku, czy też złożenie skargi na władze [...] do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, nie może stanowić wystarczającej podstawy dla jednoznacznego stwierdzenia występowania uzasadnionych obaw przed indywidualnymi prześladowaniami z przyczyn określonych w Konwencji Genewskiej.

Dodatkowo zgłoszone w sprawie przez pełnomocnika cudzoziemca dowody, pisma, oświadczenia oraz wydruki informacji zamieszczonych w internecie także nie wnoszą do sprawy żadnych nowych faktów lub okoliczności bezpośrednio dotyczących wnioskodawcy. Również odręczne oświadczenia: A. B. przebywającego we F., A. B. przebywającego w N. oraz M. C., w istocie potwierdzają zabójstwo ojca wnioskodawcy i również nie wnoszą do sprawy żadnych nowych elementów.

Organ wskazał na występujące w sprawie zasadnicze sprzeczności w relacjach dotyczących śmierci ojca wnioskodawcy. Z. S. (matka wnioskodawcy) oświadczyła również, że przyczyną opuszczenia kraju pochodzenia przez nią i synów była obawa o ich bezpieczeństwo w związku z niestabilną wówczas sytuacją wewnętrzną (akta organu I instancji [...]).

W związku z powyższym Rada stwierdziła, że przedstawione przez pełnomocnika w uzupełnieniu do odwołania argumenty nie znalazły wiarygodnego potwierdzenia przez uczestników tych zdarzeń. Nie znalazły również potwierdzenia rzekome zagrożenia związane z wystąpieniem babci wnioskodawcy ze skargą na opieszałość władz w ściganiu zabójców jej syna (ojca wnioskodawcy) do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Podkreślono, że babcia wnioskodawcy – Z. S. pozostaje nadal bezpieczna w C.

Zdaniem organu, także przedstawione przez pełnomocnika wezwanie na rzekome przesłuchanie matki wnioskodawcy – Z. S. na dzień [...] .06.2011 roku budzi wątpliwości co do prawdziwości, bowiem przedłożona kserokopia wezwania jest niekompletna i nie ma charakteru druku urzędowego, nie zawiera również sygnatury akt sprawy, pieczęci organu wystawiającego wezwanie, charakteru wezwania oraz pouczenia o następstwach niestawienia się na wezwanie.

Podobnie działalność krewnego – A. B. oraz skazanie go na 20 lat więzienia za udział w nielegalnych formacjach zbrojnych nie może być podstawą dla potwierdzenia zagrożenia bezpieczeństwa osobistego wnioskodawcy, gdyż z tego tytułu wnioskodawca nie doświadczył żadnych represji.

Podkreślono, że wnioskodawca w 2002 roku miał zaledwie 9 lat i nie był prześladowany w kraju pochodzenia. Nigdy nie był aresztowany, więziony lub oskarżony o jakiekolwiek związki z bojownikami. Opuścił kraj pochodzenia bez przeszkód, legalnie na podstawie ważnego paszportu i nie miał żadnych problemów w podróży przez terytorium R. i B. Ponadto po przybyciu do Polski wraz z matką i złożeniu przez nią wniosku o nadanie statusu uchodźcy nie czekając na rozpatrzenie sprawy nielegalnie udał się do N., gdzie również rodzina wystąpiła o nadanie statusu uchodźcy. W związku z tym nie można wykluczyć, że poszukiwali oni najkorzystniejszych warunków do osiedlenia się w Europie z przyczyn osobistych lub bytowych, a nie z powodu obaw o własne bezpieczeństwo.

W ocenie Rady organ I instancji trafnie orzekł, że wnioskodawca nie spełnia wymaganych przesłanek, o których mowa w Konwencji Genewskiej, aby otrzymać status uchodźcy. Występują natomiast okoliczności do udzielenia odmowy nadania statusu uchodźcy na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.

W ocenie organu, również z analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynikają przesłanki do udzielenia wnioskodawcy ochrony uzupełniającej lub udzielenia zgody na pobyt tolerowany. W rozpatrywanej sprawie nie wykazał on, że jego powrót do kraju pochodzenia wiązałby się z zagrożeniem praw chronionych przez Konwencję Rzymską z 1950 roku. W kraju pochodzenia nie był on prześladowany z przyczyn wskazanych w Konwencji Genewskiej.

Wnioskodawca nie oświadczył w toku procedury statusowej, by orzeczono wobec niego karę śmierci lub groziło mu wykonanie egzekucji. Nie powołał się również na realnie grożące mu tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie. Nigdy nie był on ścigany ani poszukiwany przez podmioty sprawujące władzę w kraju pochodzenia. R. opuścił legalnie i bez żadnego problemu. Zdaniem organu nie ma żadnych przesłanek wskazujących na zindywidualizowane, rzeczywiste ryzyko doznania przez niego krzywdy. Dlatego analiza materiału dowodowego nie wskazuje na żadne zindywidualizowane zagrożenie dla strony, a z pewnością obecnie nie można mówić o tym, by w C. miało miejsce powszechne stosowanie przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji wewnętrznego konfliktu zbrojnego.

Rada uznała, że zgromadzony materiał dowodowy świadczy o tym, iż wnioskodawca nie spełnia również żadnej z przesłanek udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Wydalenie jego do kraju pochodzenia nie zagrażałoby także w jakimkolwiek stopniu podstawowym prawom człowieka. Sytuacja w kraju pochodzenia jest wprawdzie nie całkiem stabilna, ale przemoc rzadko dotyka przeciętnego mieszkańca kraju, a tym bardziej nie istnieją żadne przesłanki skłaniające do twierdzenia, że może dotknąć wnioskodawcę. Brak jest zatem przesłanki rzeczywistego ryzyka wystąpienia zagrożeń opisanych w przepisie art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie.

Rada podkreśliła, że negatywna decyzja w sprawie o nadanie wnioskodawcy statusu uchodźcy nie wynika z braku wiedzy o sytuacji w jego kraju pochodzenia i stanie przestrzegania w tym regionie praw człowieka, jak sugeruje to skarżący w odwołaniu, lecz wyłącznie z oceny jego sytuacji osobistej i złożonych przez niego zeznań.

W ocenie Rady do Spraw Uchodźców, organ I instancji podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Wnioskodawca miał też niczym nieograniczone możliwości przedstawienia wszystkich dowodów i okoliczności w sprawie oraz zgłoszenia ewentualnych dodatkowych żądań lub wniosków zgodnie z treścią art. 10 K.p.a. Jednocześnie Rada do Spraw Uchodźców uzasadniając uchylenie decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w części dotyczącej zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i państw obszaru Schengen przez okres 6 miesięcy wskazała, że rozstrzygnięcie w tym zakresie pozbawione jest podstawy prawnej. Organ I instancji rozstrzygając o zakazie wjazdu na terytorium RP powołuje się na przepis art. 48 ust. 3 ustawy o ochronie, zgodnie z którym do postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy, w części dotyczącej orzeczenia o wydaleniu, stosuje się przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach dotyczące postępowania w sprawie wydalenia. Powyższy przepis wskazuje, zdaniem Rady, iż odesłanie zawarte w ustawie o ochronie dotyczy tylko przepisów proceduralnych, odnoszących się do samego przebiegu postępowania, takich jak zawarte w art. 90a ustawy o cudzoziemcach sposoby przekazywania decyzji, czy zawarte w art. 93a zasady dotyczące tłumaczenia podstawy prawnej decyzji na język zrozumiały dla cudzoziemca. Przepis ten nic jednak nie mówi o stosowaniu przepisów materialno-prawnych, czyli takich, które kształtują sytuację prawną ich adresata. Taki charakter ma zawarty w art. 90 ust. 1 pkt 4 nakaz orzekania w decyzji o wydaleniu o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP.

Na tę decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 13 września 2013 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł A. B. reprezentowany przez radcę prawnego, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. Art 13 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r., poz. 680, j.t.] w zw. z art. 3 i art. 5 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wobec przyjęcia, że nie zachodzą przesłanki do nadania Panu B. statusu uchodźcy;

2. Art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wobec przyjęcia, że Pan B. nie spełnia przesłanek do udzielenia mu ochrony uzupełniającej;

3. Art. 97 ustawy udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wobec przyjęcia, że Pan B. nie spełnia przesłanek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany;

4. Art. 19 ust 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez uznanie, że w przypadku Pana B. nie zachodzi uzasadniona obawa przed prześladowaniem;

5. art. 20 ust 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie, iż nie istnieje rzeczywiste ryzyko doznania przez Pana B. poważnej krzywdy w kraju pochodzenia.

Ponadto zaskarżonej decyzji zarzucono:

6. Art 7, art. 75 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, wydanie rozstrzygnięcia z pominięciem słusznego interesu strony oraz wydanie zaskarżonej decyzji bez rozpatrzenia w pełni dowodów załączonych w trakcie postępowania przed Organem II instancji;

7. Art 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego przez Organ.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że bezpośrednią przyczyną problemów rodziny B. jest osoba A. B., wuja skarżącego, który był dowódcą bojowników poszukiwanym przez władze państwowe, podejrzewanym o najcięższe przestępstwa. W 2005 r. A. B. został pojmany przez funkcjonariuszy i pozbawiony wolności na okres 20 lat, jednakże pomimo ujęcia go jego najbliższa rodzina pozostaje w ścisłym kręgu zainteresowania władz państwowych, a mężczyźni należący do rodziny są podejrzewani przez władze państwowe o przynależność do zbrojnego podziemia. Tym samym ryzyko, że w przypadku deportacji do Rosji będzie grozić skarżącemu poważne niebezpieczeństwo naruszenia jego praw, w tym prawa do życia, o których mowa w Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności jest bardzo wysokie. W tym przypadku okoliczność, że przez kilka lat nie przebywał on w C. i opuścił ją jako dziecko, nie wyklucza tego niebezpieczeństwa. Świadczą o tym zarówno informacje oraz ostrzeżenia przekazywane przez jego babcię, jak również doniesienia międzynarodowych organizacji o sytuacji osób należących do rodzin bojowników. Ryzyko to zwiększa okoliczność złożenia skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącej śmierci ojca skarżącego. Fakt ten zwiększył zainteresowanie ze strony władz państwowych. Ranga i znaczenie A. B. w świecie podziemia zbrojnego ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Dramatyczne przypadki jakie miały uprzednio miejsce w rodzinie B., nachodzenie, stosowanie względem jej członków przemocy, jak również sytuacja aktualna, która jest znana od Z. S., konieczność niezwłocznego wyjazdu po powrocie do C. z A. wskazują na to, że obawa przed prześladowaniem jest w pełni uzasadniona.

Ponadto wszyscy członkowie rodziny, którzy ocaleli zostali zmuszeni do opuszczenia C. i nie mają możliwości, aby tam powrócić, gdyż wiąże się to dla nich ze śmiertelnym niebezpieczeństwem. Rada nie uwzględniła tej okoliczności w swej ocenie.

Organ nie wziął pod uwagę tego, że przy rozważeniu czy zachodzą przesłanki do nadania statusu uchodźcy należy odpowiedzieć na pytanie czy istnieją uzasadnione podstawy do stwierdzenia możliwości prześladowania. "Możliwość" oznacza, że prześladowanie może mieć miejsce, chociaż nie jest pewne lub prawdopodobne, a wymóg stwierdzenia "uzasadnionych podstaw" wskazuje na potrzebę ustalenia obiektywnych i realnych przesłanek ryzyka prześladowania. Stwierdzenie zagrożenia nie wymaga zatem wykazania pewności czy prawdopodobieństwa. Jak to wynika z wytycznych UNHCR "Obawa niekoniecznie musi wynikać z osobistych doświadczeń osoby poszukującej schronienia. To, co spotkało na przykład jego/jej przyjaciół, krewnych lub innych członków tej samej grupy rasowej lub społecznej może wskazywać, że obawa ta jest uzasadniona, a osoba ta prędzej czy później może być prześladowana".

Wskazywany przez Organ fakt, iż Pan B. osobiście nigdy nie brał udziału w działaniach wojennych ani nie był zatrzymany nie mogą być przesłanką do odmowy udzielenia ochrony. Aresztowanie, uwięzienie czy oskarżenie nie stanowią jedynych przesłanek do uzyskania statusu uchodźcy, co całkowicie błędnie sugeruje organ, jak wywodzi skarżący.

W myśl Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu oraz każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego. R. nie jest wstanie zagwarantować Panu B. bezpieczeństwa oraz respektowania innych praw człowieka.

Także Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, iż obecnie na terenie R. dochodzi do naruszeń art. 2 i 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a także że prawa człowieka łamane są tam zarówno przez grupy powstańców oraz siły bezpieczeństwa. Przypadkom takim towarzyszy atmosfera zupełnej bezkarności.

W przypadku A. B. nie jest także możliwe zamieszkanie w innej części R.

Zdaniem skarżącego organ II instancji popełnił wiele uchybień w zakresie postępowania dowodowego. Ograniczył się do stwierdzenia, że załączone w trakcie postępowania dowody, pisma, oświadczenia oraz wydruki informacji zamieszczonych w Internecie nie wnoszą do sprawy żadnych nowych faktów lub okoliczności bezpośrednio dotyczących wnioskodawcy. W pismach załączanych w trakcie postępowania było wskazywane w szczególności to, że wuj skarżącego A. B. nie był zwykłym bojownikiem, ale zajmował kluczową pozycję w świecie zbrojnego podziemia, potwierdzeniem czego miały być załączone informacje w postaci wydruków internetowych. Wśród wydruków były także informacje o pozostałych członkach rodziny A. B., w tym o śmierci A. B., zatrzymaniu przez funkcjonariuszy państwowych babci Z. S. Dopiero rozpatrzenie wszystkich tych materiałów w sposób wnikliwy ukazuje jak istotną w niniejszej sprawie jest okoliczność pozostawania członkiem rodziny A. B.

Co więcej, Rada do Spraw Uchodźców w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniosła się do powoływanych okoliczności o nachodzeniu babci Z. S. przez funkcjonariuszy państwowych, wypytywaniu wnioskodawcę, jego brata, matkę i pozostałych, nieobecnych w C. członków rodziny, podejrzeniach dotyczących przynależności do bojowników. W sposób jednostronny, nie oparty na materiale dowodowym, została dokonana przez Organ konstatacja, że babka skarżącego "pozostaje nadal bezpieczna w C. Oświadczenia członków rodziny, które zostały załączone, były potwierdzeniem tego, że w związku z prześladowaniem rodziny B. w kraju pochodzenia osoby, które opuściły C. uzyskały ochronę międzynarodową w innych państwach Unii Europejskiej.

W skardze wywiedziono, że za naruszenie przepisów postępowania należy również uznać brak odniesienia się przez Radę do Spraw Uchodźców do załączonych informacji o prześladowaniach osób należących do rodzin bojowników, jak również wytycznych Wysokiego Komisarza do Spraw Uchodźców w tym zakresie. Co więcej w żaden sposób Organ nie ustosunkował się do wykazu obywateli C. i innych ludzi niejawnie skazanych przez [...] służby bezpieczeństwa na pozasądowe egzekucje, o którym mowa powyżej.

Rozważenie wszystkich okoliczności, całego materiału dowodowego w sposób właściwy ukazuje dopiero, że w przypadku deportacji A. B. na terytorium R., przez wzgląd na zdarzenia, które miały miejsce w przeszłości, ale i te, które mają miejsce w chwili obecnej, wyraźne zainteresowanie rodziną B. ze strony władz państwowych, grozi mu zatem śmiertelne niebezpieczeństwo.

W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców wniosła o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną orzekania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2012 r. poz. 680) oraz przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2011 r. Nr 264, poz. 1573).

W myśl art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju. Przepis ten jest odpowiednikiem art. 1 A pkt 2 Konwencji dotyczącej statusu uchodźców sporządzonej w Genewie 28 lipca 1951 r. Uchodźcą jest więc osoba, która spełnia kryteria zawarte w przytoczonej definicji, a której kluczowy element stanowi "uzasadniona obawa przed prześladowaniem", wskazujący podstawowe cechy uchodźcy. Definicja ta posługuje się elementem subiektywnym, albowiem "obawa" jest odczuciem indywidualnym, stanem umysłu osoby ubiegającej się. Pojęciu "obawa" towarzyszy określenie "uzasadniona", a to oznacza, że nie tylko stan uczuć osoby zainteresowanej decyduje o statusie uchodźcy, lecz że musi on zostać potwierdzony przez ocenę sytuacji obiektywnej. Ustalenie statusu uchodźcy wymaga przede wszystkim przeprowadzenie oceny oświadczeń ubiegającego się o tą ochronę. Oświadczenia te nie mogą być jednak rozważane w oderwaniu od sytuacji, która je określa. Termin "uzasadniona obawa" łączy zatem element subiektywny i obiektywny, i oba – jak wskazane zostało w podręczniku Zasady i tryb ustalania statusu uchodźcy Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców (Genewa, styczeń 1992 r.) – muszą być brane pod uwagę w procedurze ustalania statusu. Ocena, czy obawa cudzoziemca przed prześladowaniem jest uzasadniona, musi być więc dokonana w odniesieniu do indywidualnego przypadku i na tle ogólnej sytuacji społeczno-prawnej i polityczno-ekonomicznej kraju pochodzenia cudzoziemca ubiegającego się o status uchodźcy. Zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, cudzoziemcowi odmawia się nadania statusu uchodźcy, jeżeli nie istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem w kraju pochodzenia.

Zgodnie z art. 15 ustawy cudzoziemcowi, który nie spełnia warunków do nadania statusu uchodźcy, udziela się ochrony uzupełniającej, w przypadku gdy powrót do kraju pochodzenia może narazić go na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez:

1) orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji,

2) tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie,

3) poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego

- i ze względu na to ryzyko nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia.

Ponadto organy obowiązane są do oceny przesłanek pozwalających na zastosowanie w sprawie art. 97 ust. 1 pkt 1 lub 1a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, zgodnie z którymi cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt tolerowany na terytorium Rzeczpospolitej polskiej gdy jego wydalenie:

- mogłoby nastąpić jedynie do kraju, w którym zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, w którym mógłby zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu lub być zmuszony do pracy lub pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.;

- naruszałoby prawo do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., lub naruszałoby prawa dziecka określone w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11), w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu.

W niniejszej sprawie organy przeanalizowały sytuację A. B. pod kątem każdej z powyższych przesłanek i orzekły, że skarżący nie kwalifikuje się do objęcia ochroną międzynarodową w żadnej z wymienionych form.

Jak wynika z akt sprawy w dniu [...] maja 2013 r., w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w P., A. B. złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy. Główną przyczyną opuszczenia kraju przez cudzoziemca, jak wynika ze złożonych przez niego oświadczeń w ramach ubiegania się o status uchodźcy była obawa przed szykanami ze strony funkcjonariuszy formacji siłowych, którzy w 2002 r. zabili jego ojca, a w późniejszym czasie nachodzili jego dom i rodzinę. Organ I instancji uznał, że wskazane zdarzenia nie stanowiły zindywidualizowanego prześladowania rodziny przez władze, lecz były typowym przykładem stosowania przemocy wobec ludności cywilnej przez zdemoralizowanych funkcjonariuszy struktur siłowych. Organ II instancji podkreślił ponadto, że złożenie przez matkę skarżącego skargi na władze rosyjskie do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu również nie może stanowić wystarczającej podstawy do jednoznacznego stwierdzenia występowania uzasadnionych obaw przed indywidualnymi prześladowaniami z przyczyn określonych w Konwencji Genewskiej.

W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał jednak podstaw do zajęcia tak jednoznacznego stanowiska, w kwestii udzielenia zgody na pobyt tolerowany.

Podkreślić należy, że instytucja pobytu tolerowanego, uregulowana w przepisach ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ma szerszy zakres ochrony niż status uchodźcy, gdyż bazuje na m.in. na ochronie gwarantowanej przez art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1951 r. Stąd też standard zagrożenia naruszeniem praw człowieka dla statusu tolerowanego będzie niższy niż ma to miejsce przy statusie uchodźcy. Wynika z tego, że niewypełnienie przesłanek dla otrzymania statusu uchodźcy nie może automatycznie dyskwalifikować wnioskodawcy w zakresie istnienia podstaw do otrzymania statusu tolerowanego.

Podnieść należy, że skarżący nie brał udziału w działaniach zbrojnych na terenie kraju pochodzenia, w dodatku był wówczas małoletni. Z akt sprawy i uzasadnienia skargi wynika, że jest ono powiązany więzami rodzinnymi z jednym z dowódców bojowników [...] – A. B. Ojciec skarżącego został zabity w 2002 r., zaś jak podkreślił pełnomocnik skarżącego, rok później zaginął jego wuj – A. B. Opracowania na temat C. dowodzą, że wśród grup ludności narażonych na represje wymienia się w szczególności rodziny bojowników. Są one zastraszane, narażone na pobicie i porwania, a także zmuszane do wyjazdu z kraju na zawsze. Istnieją podejrzenia, że wskazane metody – stanowiące rażące przykłady łamania praw człowieka, mogą być także stosowane do osób, które w rzeczywistości nie mają nic wspólnego z bojownikami. Takie wnioski płyną ze znajdującego się w aktach sprawy opracowania Ośrodka Studiów Wschodnich na temat aktualnej sytuacji w C. Ponadto z opracowania ""[...]", znajdującego się w aktach sprawy wynika również, że na terenie K. struktury siłowe masowo naruszają prawa [...] dokonując ich zatrzymań, pobić czy brutalnych przesłuchań. Ponadto zeznania skarżącego wskazują, że zarówno on jak i jego rodzina byli stale nachodzeni przez nieznane osoby. Skarżący wraz z matką i bratem po śmierci ojca opuścił C. i wyjechał do A., gdzie rodzina zamieszkiwała przez 6 lat. Postanowili ponownie powrócić do kraju pochodzenie, jednak jak twierdzi skarżący, wiadomość o ich powrocie dotarła do władz, wobec czego musieli się ukrywać. W dodatku jego matka nie stawiła się na przesłuchanie wyznaczone przez władze federalne, co, jak wskazał skarżący, spowodowało wtargnięcie funkcjonariuszy państwowych do domu jego babki.

Nie można zatem w sposób jednoznaczny uznać, że jedyną przesłanką opuszczenia A. przez tę rodzinę były względy związane z chęcią poprawy jakości życia. Wskazuje na to pośrednio fakt, że skarżący wraz z matką i bratem początkowo wrócił do kraju pochodzenia, a dopiero stamtąd, z obawy o własne zdrowie i życie, udał się kierunku Europy Zachodniej i w Polsce złożył wniosek o objęcie go ochroną międzynarodową.

Ponadto przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy uwzględnienia wymagał fakt, że bliska rodzina wnioskodawcy – wujowie i ciotka uzyskali już ochronę międzynarodową w innych państwach UE. Okoliczność ta może mieć znaczenie dla oceny realnego zagrożenia dla życia i zdrowia w kraju pochodzenia dla pozostałych członków rodziny B., w tym skarżącego. Ponadto wskazać należy, że skarżący w chwili, gdy pierwszy raz opuszczał C. był dzieckiem pozostającym pod opieką matki. W chwili obecnej jest dorosłym mężczyzną, wobec czego inaczej może być traktowany w kraju pochodzenia.

Podnieść również należy, że w skardze powołano się na okoliczność, że Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego przekazało do publikacji agencji [...] wykaz obywateli C. skazanych na pozasądowe egzekucje. Na liście tej znaleźli się trzej bracia zamordowanego ojca skarżącego. Okoliczność ta również mogła mieć wpływ na wynik sprawy i rzutować na bezpieczeństwo skarżącego w kraju pochodzenia, wobec tego wymaga ponownego rozważenia.

W ocenie Sądu, organy winny rozważyć wskazane kwestie, pod kątem ich znaczenia dla uznania spełnienia przesłanek uzasadniających udzielenie przez właściwe organy ochrony międzynarodowej, w szczególności zgody na pobyt tolerowany na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Organ winien dołożyć wszelkich starań, aby w sposób szczegółowy i wnikliwy ustalić realność zagrożeń, na które powołuje się cudzoziemiec, w razie wydalenia go do kraju pochodzenia.

Reasumując Sąd uznał, że organy orzekające w sposób nieco pobieżny przeanalizowały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, naruszając w ten sposób art. 7, 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 4 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Wskazać należy, iż aby organ mógł zbadać i rozważyć w stosunku do cudzoziemca zastosowanie jednej z przewidzianych form ochrony, musi dokładnie i wszechstronnie ustalić stan faktyczny, co w niniejszej sprawie – zdaniem Sądu – w sposób dostateczny nie zostało dokonane.

Jednocześnie Sąd uznał, za wystarczające uchylenie decyzji organu odwoławczego, bowiem w sposób niepełny rozważono okoliczności umożliwiające udzielenie skarżącemu międzynarodowej ochrony, zwłaszcza w ramach wyrażenia zgody na pobyt tolerowany. Podnieść należy, że Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w pkt 1-4 z tego powodu, że nie można wykluczyć, iż organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę, przy uwzględnieniu wskazań Sądu, może dojść do przekonania, że zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu ochrony międzynarodowej w innej formie niż pobyt tolerowany. Jednocześnie Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie Rady uchylające pkt 5 decyzji organu I instancji jest prawidłowe.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.

W pkt 2 sentencji orzeczono na podstawie art. 152 cyt. ustawy.

Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, Rada do Spraw Uchodźców ponownie rozpozna odwołanie wniesione od decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2013 r., z uwzględnieniem wytycznych wynikających z niniejszego wyroku. Rozstrzygając weźmie pod uwagę, jaki wpływ na treść rozstrzygnięcia ma okoliczność, że skarżący złożył do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu skargę przeciw Polsce, a Trybunał zdecydował o przedłużeniu do odwołania środków w postaci zakazu wydalenia skarżącego z terytorium RP.