Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 700/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Anna Falkiewicz-Kluj WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Warszawa, dnia 1 grudnia 2020 r. ZARZĄDZENIE 1. Odpis nieprawomocnego wyroku z 1 grudnia 2020 r. przesłać: a) skarżącej – Katarzynie Młynarz; b) organowi – Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Siedlcach; 2. pouczyć strony (działające bez profesjonalnego pełnomocnika) o treści art. 141 § 2 p.p.s.a., o zasadach i trybie wniesienia skargi kasacyjnej oraz o zasadach przyznawania prawa pomocy; 3. Odpis wyroku z 1 grudnia 2020 r. przekazać do Sekretariatu Informacji o Sprawach w celu jego publicznego udostepnienia na okres czternastu dni, zgodnie z art. 139 § 5 p.p.s.a. Sędzia WSA Joanna Skiba Wykonano dnia podpis


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2020r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W decyzji ustalono następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

We wniosku z dnia [...] grudnia 2019 r. K. M. zwróciła się do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem F. M., urodzonym [...] sierpnia 2019 r. Organ ustalił, że dziecko legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym na okres do [...] listopada 2021 r. ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustalono także, że matka dziecka potwierdziła rezygnację z zatrudnienia w dniu [...] listopada 2019 r. Organ I instancji zwrócił uwagę, że pobiera ona zasiłek macierzyński, który jest równoznaczny świadczeniu rodzicielskiemu. Ta okoliczność zdaniem organu wyklucza możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

K. M. odwołała się od tego rozstrzygnięcia.

Po rozpatrzeniu tego odwołania SKO, decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. Kolegium podkreśliło, że K. M. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego wystąpiła [...] grudnia 2019 r. W momencie urodzenia dziecka (tj. [...] sierpnia 2019 r.) była zatrudniona w ZPC Piekarnia [...]. Stosunek pracy został rozwiązany z dniem [...] listopada 2019 r. na skutek rozwiązania za porozumieniem stron. Z zaświadczenia ZUS Oddział w [...] wynika, że od [...] sierpnia 2019 r. pobiera zasiłek macierzyński wypłacany przez ZUS. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi przesłanka "niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Wnioskodawczyni nie świadczy pracy i nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na korzystanie z urlopu macierzyńskiego z tytułu urodzenia dziecka. Zasiłek macierzyński ma charakter ekwiwalentu wynagrodzenia za pracę i pozostaje w ścisłym związku ze stosunkiem pracy lub innym stosunkiem, z którym wiąże się obowiązek albo możliwość ubezpieczenia chorobowego. Ponadto organ zaznaczył, że wnioskowane przez stronę świadczenie pielęgnacyjne stanowi pomoc dla osoby opiekującej się osobą niepełnosprawną. W wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma więc zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem SKO, w okresie otrzymywanie zasiłku macierzyńskiego, nawet po ustania stosunku pracy, nie można otrzymywać świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Nie zaistniała tu bowiem przesłanka rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skoro więc K. M. w dalszym ciągu pobiera zasiłek macierzyński, to prawidłowo organ I instancji ocenił, że nie spełnia ona przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z decyzją SKO nie zgodziła się K. M. wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji.

Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.

-art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 u.ś.r. przez niewłaściwe przyjęcie, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 17 ust. 6 u.ś.r. poprzez bezpodstawne posiłkowanie się definicją osoby bezrobotnej;

- art. 184 Kodeksu pracy poprzez błędne stwierdzenie, że przepis ten stanowi materialnoprawna podstawę wypłaty zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z [...] sierpnia 2020 r. na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Decyzje będące przedmiotem skargi dotyczą odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad synem F. M.

W myśl art. 17 ust. 1 z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 poz. 111 z późn. zm.; zwana dalej "ustawą" lub "u.ś.r."). świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4)- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Odmawiając w niniejszej sprawie skarżącej prawa do wnioskowanego przez nią świadczenia organy uznały, że nie została spełniona podstawowa przesłanka jego przyznania w postaci "nie podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej.

Nie ulega wątpliwości, że K. M. spełnia warunki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego takie jak to, że jest ona matką niepełnosprawnego dziecka, wymagającego opieki opisanej w art.17 ust. 1 in fine u.ś.r. Jak bowiem ustalono, dziecko skarżącej F. M. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] listopada 2019 r. na okres do [...] listopada 2021 r. ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Istota sporu dotyczy natomiast prawidłowej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1, a konkretnie rozstrzygnięcia Sądu wymaga, czy wypłacanie skarżącej aktualnie zasiłku macierzyńskiego wyklucza możliwość uznania, że zrezygnowała ona z zatrudnienia, o czym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, rację w tym sporze należy przyznać organom. Opowiadając się za przyjętym przez nie stanowiskiem należy w pierwszym rzędzie przywołać definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawartą w art. 3 pkt 22 u.ś.r. W świetle tego przepisu, oznacza ona wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Prawo do zasiłku macierzyńskiego przewiduje z kolei art.184 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy ( tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 1040 ze zm.), który stanowi, że za okres urlopu macierzyńskiego (...) przysługuje zasiłek macierzyński na zasadach określonych w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2019 r. poz. 645). Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt ww ustawy przywoływanej dalej jako: "u.ś.p.u.s", zasiłek macierzyński jest świadczeniem przysługującym osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym, która w okresie owego ubezpieczenia albo urlopu wychowawczego urodziła dziecka. Osobą podlegającą ubezpieczeniu chorobowemu jest z kolei pracownik, jak też - na zasadzie dobrowolności - osoba prowadząca pozarolnicza działalność gospodarczą. Zasiłek macierzyński może być przy tym ustalony także w wypadkach urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenie (zatrudnienia), stosownie do art. 184 k.p. w zw. z art. 29 ust. 1 i 5 i art. 30 u.ś.p.u.s. Jest on wypłacany w wysokości 100%, 80% lub 60% procent podstawy wymiaru tego zasiłku (art. 31 ust. 1, 2,3 u.ś.p.u.s.), tj. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jakie pracownica otrzymywała w okresie sześciu miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym nabyła prawo do zasiłku. Te szczególne uwarunkowania wskazują, że świadczenie w postaci zasiłku macierzyńskiego ma niewątpliwie charakter ekwiwalentu wynagrodzenia za pracę i pozostaje w ścisłym związku ze stosunkiem pracy kobiety albo innym stosunkiem, z którym wiąże się obowiązek albo możliwość ubezpieczenia chorobowego, zapewniając jej utrzymanie w okresie, który zgodnie z zamysłem ustawodawcy ma służyć zarówno jej rekonwalescencji jak i sprawowaniu opieki nad nowonarodzonym dzieckiem, zwalniając ją w tym okresie ze świadczenia pracy. Służy zatem zabezpieczeniu bytu uprawnionego. Omawiany zasiłek jest świadczeniem okresowym, przysługującym przez ściśle określony przez ustawodawcę okres, co wprost wynika z ust.2 art.31 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Stanowi on zatem krótkoterminowe świadczenie z ubezpieczenia społecznego.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem fakt , że skarżąca była zatrudniona w firmie ZPC Piekarnia [...] w okresie od [...] lipca 2016 r. do [...] listopada 2019 r. Umowa na czas określony uległa rozwiązaniu na mocy porozumienia stron, a strona od [...] sierpnia 2019 r. pobiera zasiłek macierzyński. Niespornym jest również fakt, że w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego skarżąca w dniu [...] grudnia 2019 r. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia przewidzianego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W ocenie Sądu, w tych ujawnionych, niespornych okolicznościach analizowanej sprawy, zakreślony na wstępie rozważań przedmiot sporu między stronami należy rozstrzygnąć poprzez przyznanie racji organom orzekającym w sprawie. Zdaniem sądu fakt, że skarżąca pobiera zasiłek macierzyński nie oznacza, że zrezygnowała ona z zatrudnienia, jak tego wymaga art. 17 ust. 1 u.ś.r. K. M. świadomie zrezygnowała ze świadczenia pracy w ramach istniejącego stosunku pracy, wcześniej uzyskując prawo do zasiłku macierzyńskiego. Brak jest tym samym związku przyczynowo-skutkowego między niewykonywaniem pracy a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, a zatem słusznie organy odmówiły przyznania jej prawa do dochodzonego przez nią świadczenia.

Wprawdzie trafnie zauważa skarżąca, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego nie zostało wymienione wśród innych świadczeń ekwiwalentnych wobec dochodów z pracy, stanowiących okoliczności wyłączające możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazane w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednak przy rozpatrywaniu sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie można pomijać ogólnych zasad postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych, o których mowa w Rozdziale 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W szczególności należy mieć na uwadze regulacją z art. 27 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który dotyczy zbiegu uprawnień do wskazanych w tym przepisie świadczeń rodzinnych, wśród których wymienia się między innymi świadczenie rodzicielskie, będące w istocie odpowiednikiem zasiłku macierzyńskiego. Ma bowiem podobny charakter i podobny cel. W tym miejscu przypomnieć należy, że świadczenie rodzicielskie wprowadzono do katalogu świadczeń rodzinnych w Rozdziale 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodanym przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2015, poz.1217), zmieniającej m. in. ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2016 r. Jak wynika z uzasadnienia do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i innych ustaw, świadczenie to będzie przysługiwać osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Przepis ust.9 art. 17c powołanej wyżej ustawy przewiduje dalej, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust.1 pkt 2 lub 3 tej ustawy otrzymują zasiłek macierzyński (...).

Z powyższego unormowania wynika zatem, że zarówno zasiłek macierzyński, jak i świadczenie rodzicielskie wypłacane jest w analogicznej sytuacji życiowej związanej z faktem urodzeniem dziecka, natomiast różnicują je okoliczności związane z sytuacją prawną i faktyczną, osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Nie ulega zatem wątpliwości, że ze świadczenia rodzicielskiego nie będą mogły skorzystać osoby uprawnione do zasiłku macierzyńskiego. Również jeżeli jeden z rodziców będzie uprawniony do zasiłku macierzyńskiego, drugiemu z rodziców nie będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie.

Reasumując, sąd administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, zdając sobie sprawę z braku bezpośredniej regulacji ustawowej rozstrzygającej kwestię zbiegu praw od zasiłku macierzyńskiego i świadczenia pielęgnacyjnego aprobuje stanowisko, wedle którego nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowanych z budżetu państwa, które związane są z brakiem aktywności zawodowej, spowodowanej opieką nad dzieckiem. Przykładowo dotyczy to zbiegu uprawnień – jak w analizowanym przypadku – do zasiłku macierzyńskiego i świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec braku jednoznacznej regulacji ustawowej wyłączającej możliwość kumulacji obu omawianych wyżej świadczeń , decydujące znaczenie w tym przypadku mają argumenty wykładni systemowej oraz celowościowo- funkcjonalnej. Niewątpliwie inne są podstawy prawne wskazanych świadczeń, ale wspólnym mianownikiem jest cel i funkcja obu świadczeń. Zasiłek macierzyński - o czym była już mowa wyżej - jest świadczeniem pieniężnym mającym na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie, w którym osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim. Świadczenie pielęgnacyjne ma zaś na celu zrekompensować utracony zarobek (wynagrodzenie) osobie, która zmuszona była zrezygnować z zatrudnienia lub nie może podjąć zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Co znamienne przyznanie takiego świadczenia powoduje także opłacanie, tak jak w przypadku zasiłku macierzyńskiego za osobę uprawioną składek na ubezpieczenie społeczne ( por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 września 2016 r . sygn. akt I SA/Wa 2259/14 publik CBOSA). To więc, że ustawodawca nie wymienił wprost jako okoliczności negatywnej, uniemożliwiającej otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego, pobieranie zasiłku macierzyńskiego, nie może stanowić argumentu za tym, że świadczenie to osobie takiej przysługuje. Brak uprawnień do przedmiotowego świadczenia można bowiem wyprowadzić już z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na wniosek skarżącej, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.