Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 663/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3, art. 7, art. 8, art. 36 ust. 1 lit. c, art. 39
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz, Protokolant: Asystent sędziego Joanna Karpińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup żywności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta G. decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. (nr [...]), której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, przyznał M. Z. K. (dalej także jako: "skarżący", "strona" lub "wnioskodawca") zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności od dnia 1 lutego 2021 r. do dnia 28 lutego 2021 r. w kwocie 300 zł miesięcznie oraz przyznał zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. w kwocie 300 zł miesięcznie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia 10 czerwca 2021 r. (nr [...]) - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 - dalej także jako: "k.p.a.") w zw. z art. 3, art. 5, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 3-4, art. 36 pkt 1 lit. c/, art. 106 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 - dalej również jako: "u.p.s."), uchwały Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r., poz. 1007) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności wskazano, że zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Z kolei przepisy uchwały Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r., poz. 1007) przewidują, że: "Program Posiłek w szkole i w domu zapewnia pomoc zarówno osobom starszym, niepełnosprawnym, o niskich dochodach, jak i dzieciom, które wychowują się w rodzinach znajdujących się w trudnej sytuacji. Program przewiduje wsparcie finansowe gmin w udzieleniu pomocy w formie posiłku, świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Zgodnie z częścią III załącznika do uchwały ust. 2.1 ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w u.p.s. oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150 % kryterium, o którym mowa w art. 8 u.p.s., osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych art. 7 u.p.s., w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym. Gminna może w stosownej uchwale podwyższyć kryterium dochodowe powyżej 150 % kryterium dochodowego z art. 8 u.p.s.

Jak wynika z treści art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym do zasiłku celowego, co do zasady, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s. lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Powołane przepisy art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. mają charakter uznaniowy, co oznacza, że organ rozpoznający wniosek o przyznanie zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego może przyznać taki zasiłek, ale nie ma takiego obowiązku, nawet jeżeli wnioskodawca spełnia określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Ponadto wskazany przepis dotyczący zasiłku celowego, ani też inne przepisy dotyczące udzielenia pomocy ze środków opieki społecznej, nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalenia tej wysokości. Zatem organy orzekające w sprawach zasiłków celowych nie są związane przepisami prawa zarówno co do kwestii samego przyznania tego świadczenia, jak i jego wysokości. W tej sytuacji wyznacznikami podjęcia decyzji w sprawie, w tym ustalenia wysokości zasiłku są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej oraz ilość i potrzeby innych osób ubiegających się o pomoc. Organ I instancji musi się zatem kierować zarówno potrzebami osób uprawnionych, jak również możliwościami finansowymi gminy i wysokością środków przeznaczonych na cele pomocy społecznej.

Kolegium wskazało, że w rozpatrywanej sprawie M. Z. K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. o zasiłek celowy na zakup żywności. Ponieważ zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, pracownik organu I instancji przeprowadził w dniu 30 grudnia 2020 r. wywiad środowiskowy u wnioskodawcy. W trakcie wywiadu ustalono m.in., że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w mieszkaniu spółdzielczym. Mieszkanie jest zadłużone, a wobec niego toczy się postępowanie o eksmisję. Ma odłączony gaz, w związku z czym nie może sobie przygotowywać posiłków. Jego mieszkanie wymaga remontu. Wnioskodawca otrzymuje rentę w wysokości 1.179,89 zł, lecz świadczenie jest obciążone zajęciem komorniczym (w wysokości 301,08 zł). Po odliczeniu kwot przeznaczonych na czynsz, energię elektryczną, leki, telefon, bilety komunikacji miejskiej do dyspozycji pozostaje 268,81 zł. Wnioskodawca jest w wieku poprodukcyjnym (ma 68 lat), nie podejmuje żadnego zatrudnienia. Żywności poszukuje na śmietnikach. Jest osobą niepełnosprawną (choruje na schizofrenię paranoidalną oraz zaburzenia urojeniowe, lecz nie ma świadomości choroby i nie korzysta z leczenia psychiatrycznego), wymaga przyjmowania leków oraz stosowania okularów. Dotychczas udzielana pomoc została przez wnioskodawcę wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem.

Kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Zgodnie jednak z przepisami szczególnymi dotyczącymi dożywiania oraz z przepisami uchwały nr [...] Rady Miasta G. z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania oraz zasad zwrotu wydatków za świadczenia udzielane w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (Dz. Urz. Woj. [...]. z 2018 r., poz. [...]), kryterium dochodowe przyznania pomocy w zakresie dożywiania na terenie Gminy G. wynosi 180 % kryterium przewidzianego przez u.p.s. Kryterium to wynosi zatem 1.261,80 zł. M. Z. K. spełnia zatem to kryterium, bowiem jego świadczenie z ZUS-u, po odliczeniu kwoty zajętej przez komornika, wynosi 878,81 zł. W związku z tym organ I instancji postanowił o przyznaniu stronie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 300 zł w miesiącu lutym 2021 r. oraz w kwocie 300 zł w miesiącu kwietniu 2021 r. Jednocześnie w swej decyzji organ I instancji wskazał, że przyznanie wnioskodawcy zasiłku w większym zakresie przekroczyłoby możliwości finansowe organu, bowiem na 2021 r. kwota przypadająca na jedno środowisko wynosi średnio 617,04 zł, co daje 51,42 zł miesięcznie.

Mając na uwadze powyższe Kolegium wskazało, że należy uznać decyzję organu I instancji za prawidłową. Organ bowiem prawidłowo uznał, że wnioskodawca ma ograniczone możliwości zakupu artykułów żywnościowych i uzyskania dodatkowego źródła dochodu. Jednocześnie organ wyjaśnił, że nie jest w stanie przyznać zasiłku w większym zakresie z powodu ograniczonych możliwości finansowych i konieczności udzielenia wsparcia także innym środowiskom. W ocenie Kolegium organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. Z. K. zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu wydanie decyzji sprzecznej ze stanem faktycznym i prawnym, podnosząc przy tym, że została wydana w celu pozyskania i utrzymania stałego źródła dochodu Miasta G. Skarżący podkreślił, że "program osłonowy w zakresie dożywiana" (uchwała nr [...] Rady Miasta G. z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego w zakresie dożywiania na lata 2019-2023) obejmuje miesiące: styczeń, luty, marzec, kwiecień, natomiast jemu przyznano środki na zakup żywności wyłącznie w miesiącu luty i kwietniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 26 maja 2022 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu podtrzymał w całości stanowisko zawarte w skardze i w pismach składanych przez skarżącego wskazując, że organy naruszyły art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. nie wyjaśniając z jakich względów pominięto w udzieleniu pomocy w zakresie zasiłku celowego na zakup żywności miesiące: styczeń i marzec 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a."), następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z unormowania art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika nadto, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd administracyjny ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Oceniając zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że nie naruszają one prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2021 r. (nr [...]) utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 11 stycznia 2021 r. (nr [...]), którą przyznano skarżącemu zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności: od dnia 1 lutego 2021 r. do dnia 28 lutego 2021 r. w kwocie 300 zł miesięcznie oraz od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. w kwocie 300 zł miesięcznie.

Podstawę prawną wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm. – zwana dalej jako: "u.p.s." lub "ustawa").

Jak stanowi art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom czy rodzinom m.in. z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 u.p.s.), z zaznaczeniem, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.a.).

Stosownie do art. 36 u.p.s. pomoc społeczna może przybrać postać świadczenia pieniężnego (ust. 1) i niepieniężnego (ust. 2). Jednym ze świadczeń pieniężnych jest zasiłek celowy (art. 36 ust. 1 lit. c/ u.p.s.). Właśnie o taką formę pomocy wystąpił skarżący, wnosząc o przyznanie pomocy pieniężnej na zakup żywności.

Zgodnie z art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).

Odnotować należy, że w celu wspierania finansowego gmin w zakresie realizacji zadania dożywiania dzieci i zapewnienia posiłku osobom tego pozbawionym Rada Ministrów uchwałą nr 140 z dnia 15 października 2018 r. powołała do życia wieloletni rządowy program pt. "Posiłek w szkole i w domu", zakreślając ramy jego obowiązywania na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r., poz. 1007 – dalej jako: "Program"). Celem tego Programu jest zapewnienie posiłku dzieciom, uczniom i młodzieży oraz objęcie pomocą osób dorosłych, zwłaszcza osób starszych, chorych lub niepełnosprawnych i samotnych. Stosownie do postanowień pkt III.2.1 załącznika do wskazanej uchwały Rady Ministrów ze środków przekazywanych w ramach Programu, gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150 % kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy, osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym.

Zatem pomoc w ramach Programu może zostać przyznana wyłącznie osobom spełniającym warunki do uzyskania pomocy w trybie ustawy o pomocy społecznej oraz tym, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 u.p.s. Kwota kryterium dochodowego na użytek Programu jest przy tym podwyższona o 50 % w porównaniu z kwotą obowiązującą na gruncie ustawy o pomocy społecznej, która w okresie od 1 października 2018 r. do 1 stycznia 2022 r. - zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych dochodów oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) - wynosiła dla osoby samotnie gospodarującej – 701 zł, natomiast dla osoby w rodzinie – 528 zł. Oznacza to, że podwyższone dla potrzeb Programu kryterium dochodowe, odpowiadające 150 % tej kwoty, wynosiło odpowiednio dla osoby samotnie gospodarującej – 1.051,5 zł, zaś dla osoby w rodzinie – 792 zł.

Kryterium dochodowe wskazane w Programie zostało dodatkowo jeszcze podwyższone na mocy uchwały Rady Miasta G. z dnia 11 grudnia 2018 r. (nr [...]) w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania oraz zasad zwrotu wydatków za świadczenia udzielane w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023. W § 1 przedmiotowej uchwały określono, że kryterium dochodowe będzie wynosić 180 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., czyli 1.261,80 zł dla osoby samotnie gospodarującej i 950,40 zł dla osoby w rodzinie.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że po pierwsze pomoc realizowana w ramach Programu jest realizowana w trybie przepisów ustawy o pomocy społecznej i należy ją utożsamiać z zasiłkiem celowym, uregulowanym w art. 39 tej ustawy. Po drugie, zapisy Programu oraz wspomnianej uchwały Rady Miasta G. nie określają sztywno kwoty i okresu zasiłku – kwota i okres zatem powinny zostać ustalone przez organ za pomocą kryteriów uniwersalnych dla pomocy społecznej i mają odpowiadać celom i możliwościom pomocy społecznej oraz potrzebom beneficjenta.

Aby zobrazować sytuację życiową skarżącego, wskazać należy, że z akt sprawy wynika, iż w dniu 9 grudnia 2020 r. skarżący zwrócił się on do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. z wnioskiem o przyznanie pomocy społecznej w formie posiłków z jadłodajni, paczki świątecznej i na żywność, podnosząc w uzasadnieniu swojego wniosku, że jest osobą niepełnosprawną, utrzymującą się z renty inwalidzkiej, która nie wystarcza na zabezpieczenie podstawowych potrzeb (zob. protokół sporządzony w dniu 9 grudnia 2020 r. przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. z przyjęcia wniesionego ustnie wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej - akta organu I instancji).

W trybie aktualizacji wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że skarżący (ur. [...] 1953 r.) jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem z dnia 21 października 1993 r. (nr [...]) – inwalida II grupy na stałe. Jest niezdolny do pracy. Otrzymuje rentę inwalidzką z ZUS w wysokości 1.179,89 zł, z której komornik dokonuje egzekucji sądowej w kwocie 301,08 zł (decyzja ZUS dołączona do wywiadu z dnia 26 maja 2020 r.). Choruje na schizofrenię paranoidalną i zaburzenia urojeniowe, wymaga leczenia psychiatrycznego. Nie ma świadomości choroby, nie leczy się. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony, ma dwoje dzieci, które mieszkają w Wielkiej Brytanii, a z którymi utrzymuje sporadyczny kontakt. Zamieszkuje w dwupokojowym mieszkaniu lokatorskim. Jest wykluczony ze Spółdzielni Mieszkaniowej z powodu zadłużenia czynszowego wynoszącego ok. 140.000 zł. Obecnie bezumownie korzysta z lokalu mieszkalnego i z tego tytułu naliczono mu czynsz w wysokości 1.417,63 zł miesięcznie. Przed sądem toczy się sprawa o nakaz zapłaty zaległości czynszowych i eksmisję. Spłaca zadłużenie czynszowe w Spółdzielni Mieszkaniowej i praktycznie nie ma środków do życia, poszukuje żywności na śmietnikach. Nie ma możliwości przygotowania gorącego posiłku ze względu na uszkodzoną kuchenkę gazową. Dotychczas otrzymał pomoc w postaci posiłków z jadłodajni oraz zasiłków celowych na żywność. Pomoc ta została przez niego wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem (zob. wywiad środowiskowy z dnia 9 grudnia 2020 r. - akta organu I instancji).

Poszczególnymi decyzjami Prezydent Miasta G. przyznał skarżącemu w miesiącu grudniu 2020 r. zasiłek celowy w wysokości 400 zł miesięcznie na zakup żywności, pomoc w formie pomocy rzeczowej (paczka świąteczna) o wartości 96,38 zł oraz pomoc w formie posiłków (jednego dania gorącego przez 5 dni w tygodniu) od dnia 4 stycznia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r.

W dniu 16 grudnia 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. wpłynął kolejny wniosek skarżącego (datowany na dzień 13 grudnia 2020 r.), który zainicjował postępowanie będące przedmiotem niniejszego rozpoznania, o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. We wniosku tym skarżący wniósł o przyznanie żywności, ubrań, środków czystości, środków pieniężnych: na zakup żywności i leków oraz na pokrycie opłat za mieszkanie. Do wniosku skarżący załączył kserokopię decyzji z ZUS z dnia 1 marca 2020 r. o waloryzacji emerytury, w której wskazano, że kwota jego emerytury po waloryzacji od 1 marca 2020 r. wynosi 1.389,99 zł. Z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego świadczenie emerytalne zmniejszone jest o kwotę 301,08 zł. Od 1 marca 2020 r. podstawę opodatkowania stanowi miesięcznie kwota 1.390 zł. Od 1 marca 2020 r. zaliczka na podatek dochodowy wynosi 85 zł, zaś składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi łącznie 125,10 zł. Wysokość świadczenia do wypłaty wynosi zatem od 1 marca 2020 r. - 878,81 zł miesięcznie. Do wniosku skarżący załączył również kserokopię pisma datowanego na dzień 27 października 2020 r. ze Spółdzielni Mieszkaniowej, z którego wynika, że miesięczne opłaty za lokal mieszkalny wynoszą 1.420,83 zł, w tym 915,80 zł odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu. Do wniosku skarżący załączył także kserokopie dokumentów obrazujące stan jego zadłużenia, z których wynika, iż jego łączne zadłużenie z różnych tytułów, w tym zadłużenie z tytułu zaległości w opłatach eksploatacyjnych lokalu mieszkalnego, wynosi 435.062,80 zł (stan na dzień 6 maja 2019 r.). Odnotować należy przy tym, że zgodnie z pismem Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 8 grudnia 2020 r., na dzień 30 listopada 2020 r. zaległości z tytułu bieżących i dochodzonych na drodze sądowej opłat eksploatacyjnych za lokal mieszkalny wynosiły 178.694,43 zł. W dniu 31 grudnia 2020 r. skarżący uzupełnił swój wniosek z dnia 13 grudnia 2020 r. w ten sposób, że zawnioskował dodatkowo o przyznanie środków pieniężnych: na zakup okularów (wycena – 972 zł), na zakup karty do telefonu (50 zł miesięcznie) oraz na zakup wyszczególnionych we wniosku książek.

W dniu 30 grudnia 2020 r. pracownik socjalny dokonał aktualizacji wywiadu środowiskowego wskazując, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie uległa poprawie. Po odliczeniu kosztów stałych (czynsz, energia, leki, karta telefoniczna) wnioskodawcy na zaspokojenie potrzeb pozostaje kwota w wysokości 268,81 zł. Stan jego zdrowia się pogorszył. Według oświadczenia wnioskodawcy cierpi on na grzybicę oraz musi zakupić okulary, gdyż znacznie pogorszył mu się wzrok. Lokal mieszkalny, w którym przebywa wymaga remontu, ma odłączony gaz. Dodano, że wnioskodawca poinformował, iż kontaktuje się psychiatrą, przyjmuje leki, które pozwalają mu na spokojny sen.

Prezydent Miasta G. decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. (nr [...]) - która stanowi przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie - przyznał skarżącemu zasiłek celowy na zakup żywności, tj. w miesiącu lutym 300 zł oraz w miesiącu kwietniu 300 zł. Z kolei decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. (nr [...]) Prezydent Miasta G. przyznał skarżącemu w miesiącu lutym specjalny zasiłek celowy na zakup leków (100 zł) i okularów (400 zł), natomiast decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. (nr [...]) odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu książek, karty telefonicznej oraz na pokrycie opłat związanych z eksploatacją mieszkania.

Zestawiając ze sobą powołane na wstępie przepisy ustawy o pomocy społecznej, z uwzględnieniem zapisów Programu oraz uchwały Rady Miasta G. z dnia 11 grudnia 2018 r. (nr [...]) z przedstawionym powyżej stanem faktycznym, stwierdzić należy, że skarżący spełnia wszystkie warunki, aby uzyskać pomoc w formie świadczenia pieniężnego jakim jest zasiłek celowy na zakup żywności. Zwłaszcza, że dochód skarżącego mieści się w granicach kryterium dochodowe jego uzyskania (nie przekracza 180 % kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., bowiem wynosi 1.179,89 zł).

Nie można jednak pominąć - jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 8 września 2020 r. (sygn. akt II SA/Po 959/19) - że rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz liczby innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna czy też zdrowotna, była najtrudniejsza.

W orzecznictwie trafnie podnosi się, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią ubiegających się. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (por. np. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2408/16). Organ pomocy, ustalając wysokość zasiłku celowego, zobligowany jest wziąć pod uwagę nie tylko potrzeby wnioskodawcy, ale również wielkość przyznanych z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku dnia 4 marca 2022 r. (sygn. akt I OSK 1153/21), w którym Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał że rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ musi wziąć pod uwagę swoje możliwości finansowe. Powszechnie wiadomo, że organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (zob. wyroki NSA: z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07 oraz z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 698/16).

W rozpoznawanej sprawie organ pomocy społecznej przyznając skarżącemu pomoc w formie zasieku celowego na zakup żywności wyłącznie w miesiącu lutym i kwietniu 2021 r. - a nie jak tego oczekiwał skarżący również w miesiącu styczniu i marcu 2021 r. - wskazał jednoznacznie, że dysponuje ograniczonymi środkami, gdyż kwota przypadająca na jedno środowisko na rok 2021 wynosi średnio 617,04 zł, co miesięcznie daje kotwę 51,42 zł. Zatem wywieść należy, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności w większej częstotliwości (od stycznia do kwietnia 2021 r.) przekraczałoby możliwość finansową organu. Odnotować przy tym należy, że wyliczenie wskazane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji znajduje swoje odzwierciedlenie w tabeli pt. "Średnia planowana pomoc finansowa na osobę w rodzinie objętej pomocą społeczną w G. w 2021 r.", znajdującej się w aktach administracyjnych tego organu.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że decyzja przyznająca skarżącemu w miesiącu lutym i kwietniu 2021 r. zasiłek celowy na zakup żywności nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje bowiem prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozpoznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań.

Niezależnie od powyższego wymaga zaznaczenia, że skarżący od dłuższego czasu korzysta z pomocy opieki społecznej, choć nie w tak dużym stopniu jak tego oczekuje. Jak wskazano powyżej, w części opisującej stan faktyczny sprawy, skarżący otrzymał pomoc w formie: posiłków z jadłodajni (pomoc tę otrzymał również w okresie pokrywającym się z okresem otrzymania zasiłku celowego na zakup żywności, który jest objęty kontrolą sądową w niniejszej sprawie), zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości 400 zł (w grudniu 2020 r.), rzeczowej (paczki świątecznej) o wartości 96,38 zł. (w grudniu 2020 r).

Odnosząc się do zarzutów stawianych przez pełnomocnika skarżącego, a wyartykułowanych podczas rozprawy, Sąd wskazuje, że wprawdzie uzasadnienie zaskarżonych decyzji (w szczególności organu I instancji) nie zostało sporządzone w sposób rozbudowany, to jednak zarzuty podniesione w tym zakresie nie mogły doprowadzić do uchylenia decyzji, które – w ocenie Sądu - odpowiadają prawu. Wskazać trzeba, że w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a. Z drugiej strony uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji. Jak już wyżej wskazano organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane przez nie fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Na taki właśnie argument powołano się w zaskarżonych decyzjach (w szczególności w pierwszoinstancyjnej decyzji) wskazując, że potrzeby o których zaspokojenie wystąpił skarżący mogą być zrealizowane w ramach posiadanych środków w wysokości 300 zł w miesiącu lutym i kwietniu 2021 r. Podkreślenia wymaga, że decyzja pierwszoinstancyjną wydana została po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu, które zakończyło się dla skarżącego pozytywnym rozstrzygnięciem. Organ wnikliwie zweryfikował jego wniosek, przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy i w ramach budżetu jakim dysponuje przyznał skarżącemu wnioskowaną pomoc. Wobec tego podnoszone przez pełnomocnika skarżącego zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).