Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 137/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Edukacji Narodowej i Sportu
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 31 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 22
journal: Dz.U. 2018 poz 1457
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Edukacji Narodowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1897/17 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Edukacji Narodowej na rzecz Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 9 października 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 1897/17, uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 1897/17 (pkt 1 wyroku), uchylił postanowienie Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] (pkt 2 wyroku) oraz zasądził od Ministra Edukacji Narodowej na rzecz Stowarzyszenia [...] kwotę 780 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Stowarzyszenie [...] wnioskiem z dnia [...] lipca 2017 r. zażądało dopuszczenia go do udziału na prawach strony, na podstawie art. 31 § 2 k.p.a., w postępowaniu administracyjnym, toczącym się przed Ministrem Edukacji Narodowej w sprawie dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika do przedmiotu wychowanie do życia w rodzinie, pod redakcją Teresy Król pt. "Wędrując ku dorosłości. Wychowanie do życia w rodzinie dla uczniów klasy 4 szkoły podstawowej", powołując się na swoje cele statutowe, zawarte w art. 11 i art. 12 statutu Stowarzyszenia, oraz interes społeczny.

Uzasadniając interes społeczny Stowarzyszenie powołało się na doktrynę, w której reprezentowany jest pogląd "że potrzeba ochrony interesu społecznego zachodzi w przypadku, gdy skutki decyzji administracyjnej wydanej przez organ wpływać będą na sytuację nie tylko strony postępowania, ale także na inne podmioty i otoczenie". Stowarzyszenie wskazało, że skutki rozstrzygnięcia postępowania w sprawie dopuszczenia do użytku szkolnego przedmiotowego podręcznika dotyczą w oczywisty sposób strony postępowania, gdyż dopuszczenie podręcznika do użytku szkolnego gwarantuje osiąganie przez stronę zysków, ale także innych podmiotów, w tym w szczególności uczniów, którzy potencjalnie mieliby korzystać z podręcznika. oraz szeroko pojętego otoczenia, to jest polskiego społeczeństwa jako całości. Ponadto, Stowarzyszenie stwierdziło, że ma podstawy przypuszczać, że podręcznik, będący przedmiotem postępowania, może sprzyjać szerzeniu postaw wyrażających nietolerancję i pogłębiać uprzedzenia, w szczególności do osób o nieheteronormatywnej orientacji seksualnej. Stowarzyszenie wyraziło również obawę, iż dopuszczenie podręcznika do użytku szkolnego może "zniweczyć lub ograniczyć pozytywne skutki realizowanych w szkołach od lat zajęć antydyskryminacyjnych", których przykłady zamieściło we wniosku.

Stowarzyszenie wskazało, że w literaturze fachowej podręczniki do przedmiotu wychowanie do życia w rodzinie pod redakcją Teresy Król wydawane przez Ministra są podawane za przykład, jako szerzące poglądy sprzeczne z wiedzą naukową (np. w zakresie możliwości leczenia homoseksualizmu) oraz przesycone odniesieniami religijnymi. Ponadto, także nowsze publikacje pod redakcją Teresy Król nadal stanowią (przynajmniej w zakresie tematyki orientacji seksualnej) raczej odbicie prywatnych i nienaukowych poglądów autorów aniżeli realizacji celów i zasad przyświecających polskiemu prawu oświatowemu.

Podsumowując, Stowarzyszenie stwierdziło, że interes społeczny, polegający w szczególności na kształtowaniu w ramach systemu oświaty otwartych i demokratycznych postaw młodych obywateli i obywatelek, przemawia za dopuszczeniem Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu w sprawie dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika pt. "Wędrując ku dorosłości. Wychowanie do życia w rodzinie dla uczniów klasy 4 szkoły podstawowej" (pod redakcją Teresy Król).

Minister Edukacji Narodowej postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r., znak [...], wydanym na podstawie art. 31 § 2 w zw. z art. 126 k.p.a., odmówił dopuszczenia Stowarzyszenia [...] do udziału w wymienionym postępowaniu.

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w świetle całokształtu okoliczności prawnych i faktycznych sprawy nie można uznać, że za dopuszczeniem Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu przemawia przesłanka interesu społecznego. Specyfika przedmiotowego postępowania w sprawie dopuszczenia podręcznika do użytku szkolnego powoduje, że dopuszczenie do udziału w postępowaniu podmiotu trzeciego, do tego a priori wyrażającego negatywną ocenę twórczości jednej z osób będących twórcami podręcznika, naruszałoby słuszne prawa strony postępowania w postaci ochrony osobistych praw autorskich twórców podręcznika. Ponadto, w postępowaniu administracyjnym w sprawie dopuszczenia podręcznika, Minister Edukacji Narodowej orzeka o spełnieniu przez podręcznik warunków określonych w przepisach prawa na podstawie pozytywnych opinii specjalistów, tj. rzeczoznawców wpisanych na listę prowadzoną przez tego Ministra. Uwarunkowania prawne dopuszczenia podręcznika do użytku szkolnego powodują, że nie istnieje potrzeba reprezentacji i ochrony interesu społecznego poprzez wstąpienie do postępowania organizacji społecznej.

Stowarzyszenie [...] wniosło skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej wniósł o jej oddalenie, wskazując, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 1897/17, odrzucił skargę, podnosząc, że z dniem 1 czerwca 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935), którą wprowadzono m.in. szereg istotnych zmian w procedurze sądowoadministracyjnej, uregulowanej w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. W tym, na podstawie art. 9 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r., nowe brzmienie otrzymał m.in. art. 52 § 2 i § 3 p.p.s.a. W art. 52 § 3 p.p.s.a. ustawodawca dał stronie możliwość wyboru sposobu zaskarżenia decyzji albo poprzez złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo wniesienie skargi do sądu administracyjnego. W ocenie Sądu, uprawnienie to przysługuje jedynie w stosunku do decyzji, co wynika wprost z treści powołanego przepisu. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest natomiast postanowienie Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] sierpnia 2017 r., odmawiające stronie skarżącej dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym. Oznacza to, że jedyną drogą jego zaskarżenia jest, analogicznie jak przed dniem 1 czerwca 2017 r., złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a.

Skarżące Stowarzyszenie złożyło od powyższego postanowienia skargę kasacyjną, w której zarzuciło, że nie doszło do uchybienia przepisom postępowania sądowoadministracyjnego w zakresie trybu złożenia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 października 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 1897/17, wydanym na podstawie art. 179a w zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił postanowienie tego Sądu z dnia 12 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 1897/17 (pkt 1 wyroku) oraz uchylił postanowienie Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] (pkt 2 wyroku)

Uzasadniając wydany wyrok, Sąd wskazał, że skarga kasacyjna Stowarzyszenia jest usprawiedliwiona. W świetle bowiem nowej regulacji art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest środkiem zaskarżenia, od złożenia którego uzależniona jest możliwość skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego, lecz zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. środkiem prawnym przysługującym zarówno od decyzji, jak i postanowienia wydanych w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze, z którego strona może skorzystać. Regulacja art. 52 § 3 p.p.s.a. potwierdza fakultatywny charakter tego środka prawnego stanowiąc, że jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Literalne brzmienie przepisu art. 52 § 3 p.p.s.a., odnoszące się wyłącznie do decyzji, a nie do postanowienia, nie ma jednak żadnego wpływu na wynikający z treści art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. wniosek, że w obecnym stanie prawnym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest środkiem zaskarżenia, którego wyczerpanie jest koniecznym warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Przechodząc następnie do merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

Sąd wskazał przy tym, że w sprawie bezsporne jest, że zgodnie z art. 22an ust. 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2018 r., poz. 1457 ze zm.), sprawa z zakresu dopuszczenia podręcznika do użytku szkolnego jest sprawą administracyjną, ponieważ kończy się ona wydaniem decyzji. W sprawie nie budzi wątpliwości, że z treści art. 11 lit. b, e-h, m oraz o Statutu Stowarzyszenia [...] wynika, że cele statutowe Stowarzyszenia uzasadniają jego udział w postępowaniu w sprawie dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika "Wychowanie do życia w rodzinie dla uczniów klasy IV szkoły podstawowej", red. Teresa Król. Kwestia sporna dotyczy tego, czy spełniona została przesłanka interesu społecznego dla dopuszczenia Stowarzyszenia do tego postępowania administracyjnego. Wymieniona w art. 31 § 1 k.p.a. przesłanka interesu społecznego, jako warunku udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym, z uwagi na swoją niedookreśloność powinna być odnoszona do stanu faktycznego konkretnej sprawy.

Sąd wyjaśnił, że interes społeczny może polegać na tym, aby organizacja społeczna mogła wypełniać swoje statutowe i ustawowe uprawnienia wobec członków, jak również podejmować działania w celu ochrony praw pewnej grupy ludności. Istotą udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym, nie jest zaspakajanie partykularnych interesów samej organizacji, ale zapewnienie szeroko pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem. Nadto, w ramach interesu społecznego możemy wyróżnić w szczególności interes ogólnonarodowy, interes gminy, powiatu czy innej społeczności. W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że interes społeczny pozostaje w opozycji do interesu poszczególnych jednostek, nie można jednak rozumieć interesu społecznego tylko w kategoriach interesu państwa czy społeczności globalnej, obejmującej ogół społeczeństwa lub wielkich grup społecznych lub aktualnie wyznawanej przez osoby sprawujące władzę w Polsce ideologii. Przeciwnie, nie ma przeszkód, by kwalifikować wspólne interesy mniejszości zamieszkujących terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w tym również mniejszości seksualnych, jako interes społeczny, ponieważ dotyczy pewnej grupy mogącej akcentować chronione przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego ich uprawnienia. Wskazać bowiem należy, że w świetle art. 32 demokratycznej, nawiązującej do najlepszych wzorów zachodniej kultury prawnej, Konstytucji RP z 1997 r., zakazuje się dyskryminowania obywateli polskich z jakiekolwiek przyczyny. Zakaz ten obejmuje również zakaz dyskryminacji ze względu na orientację seksualną. Oczywistym jest, że treść podręcznika, kształtującego poglądy młodych ludzi może zawierać treści dyskryminujące lub zawierające nieprawdziwe informacje dotyczące mniejszości seksualnych. Stąd Stowarzyszenie, które zajmuje się ochroną interesów takich osób legitymuje się interesem społecznym pozwalającym na uczestnictwo w postępowaniu dotyczącym dopuszczenia do użytku szkolnego przedmiotowego podręcznika.

Sąd uznał przy tym za nieprzekonujące argumenty wskazane w zaskarżonym postanowieniu przez Ministra Edukacji Narodowej, które zdaniem organu nie pozwalają na udział Stowarzyszenia, jako uczestnika postępowania w sprawie dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika "Wędrując ku dorosłości. Wychowanie do życia w rodzinie dla uczniów klasy IV szkoły podstawowej", red. Teresa Król.

Odnosząc się do tych argumentów Sąd wyjaśnił, że treść art. 22an ustawy w żaden sposób nie określa, że minister właściwy do spraw edukacji jest związany opinią rzeczoznawcy i w żaden sposób nie może jej weryfikować. Wprost przeciwnie, z treści § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 marca 2017 r. w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników (Dz.U. z 2017 r., poz. 483) wynika wprost uprawnienie ministra do weryfikacji treści opinii. Taka weryfikacja może być spowodowana również udziałem organizacji społecznej, która może przestawić argumenty wskazujące na nierzetelność opinii lub jej błędy.

Ponadto, Sąd nie zgodził się z argumentem, że udział Stowarzyszenia narazi na szwank interes strony, m.in. poprzez ujawnienie danych, znajdujących się w podręczniku, a objętych tajemnicą przedsiębiorcy. Indywidualny interes strony nie może mieć bowiem charakteru nadrzędnego nad interesem społecznym. Poza tym, nie bardzo wiadomo, jak np. kwestia tajemnicy przedsiębiorcy mogłaby wpłynąć na funkcjonowanie organizacji społecznej. Również organ posiada w swym ręku instrumenty prawne określone w rozdziale 3 działu II k.p.a., które w sytuacji, gdyby istotnie w aktach postępowania znalazły się informacje objęte klauzulami tajemnicy ustawowo chronionej – pozwalają ograniczyć do nich dostęp uczestnika postępowania.

Również, w ocenie Sądu, nieprzekonująca jest opinia Ministra Edukacji Narodowej, że wobec tego, że przedmiot szkolny "Wychowanie do życia w rodzinie" nie jest dla uczniów obowiązkowy, a nauczyciel może korzystać podczas zajęć zróżnych publikacji - nie tylko podręcznika – charakter sprawy nie przemawia za udziałem Stowarzyszenia w postępowaniu. Dla każdej osoby posiadającej dzieci w Polsce jest oczywistym, że nawet nieobowiązkowe zajęcia szkolne kształtują postawy na przyszłość młodego pokolenia, stąd nieobojętne jest czy te postawy będą kształtowane zgodnie z duchem demokratycznym wywiedzionym z przyjętej przez Polaków w referendum Konstytucji, czy też będą kształtowane przez podejście autorytarne, sięgające swymi korzeniami postaw znanych z lat 30 XX w. Stąd konieczna jest kontrola społeczna w zakresie podręcznika, który po dopuszczeniu przez państwowy organ – Ministra Edukacji Narodowej – kształtuje postawy społeczne młodych ludzi.

Ponadto, jak wskazał Sąd, negatywna opinia skarżącego o jednym z autorów podręcznika nie jest przeszkodą w udziale organizacji społecznej w postępowaniu. Przeciwnie, skoro Stowarzyszanie ma wątpliwości co do rzetelności jednego z autorów, udział jego może stanowić dla organu źródło ważnych informacji, które pozwolą lepiej ocenić mu zebrany w sprawie materiał dowodowy. Nadto przypomnieć należy, że organizacja społeczna, biorąca udział w postępowaniu nie jest zobowiązana, w przeciwieństwie do organu administracji państwowej, do przestrzegania, wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a., zasady bezstronności, a zatem nawet jej negatywna opinia o stronie, czy innym podmiocie, występującym w postępowaniu nie jest przeszkodą do dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Minister Edukacji Narodowej wniósł skargę kasacyjną, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonemu wyrokowi postawiono zarzut naruszenia:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzut naruszenia przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez uwzględnienie skargi i przyjęcie, że w sprawie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, w sytuacji braku podstaw takiego uznania, tym bardziej, że Sąd nie wskazał naruszenia prawa i przepisu prawa stanowiącego podstawę do wznowienia postępowania;

- art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez niewyjaśnienie wskazanej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit b ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oaz zawarte w uzasadnieniu niezrozumiałe wyjaśnienia dotyczące interesu społecznego, a także w związku z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez brak wskazań co do dalszego postępowania;

2. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, przez ich błędną wykładnię, tj.:

- art. 22 an ustawy o systemie oświaty, przez przyjęcie, że Minister Edukacji Narodowej nie jest związany opiniami rzeczoznawców;

- § 10 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie dopuszczenia do użytku szkolnego podręczników, przez przyjęcie, że przepis ten stanowi podstawę do weryfikacji przez Ministra Edukacji Narodowej treści opinii rzeczoznawcy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Stowarzyszenie [...] wniosło o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 12325) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.

Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny dokonanej przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.

Na wstępie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że istotnie, jak wskazał skarżący kasacyjnie organ, Sąd I instancji błędnie powołał jako podstawę wydanego wyroku art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z uzasadnienia wydanego przez Sąd I instancji wyroku wynika zaś w sposób jednoznaczny, że Sąd ten nie stwierdził takiego naruszenia, natomiast doszedł do przekonania, że postanowienie Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] sierpnia 2017 r. wydane zostało z naruszeniem art. 31 § 1 k.p.a., tj. z naruszeniem przepisów postępowania, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny za słuszną uznał przy tym dokonaną przez Sąd I instancji ocenę w zakresie wydania przez Ministra Edukacji Narodowej postanowienia z dnia [...] sierpnia 2017 r. z naruszeniem art. 31 § 1 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela bowiem stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 28 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 458/19 (https:orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym wskazano, że w praktyce regułą jest, że w każdym społeczeństwie występują różne interesy poszczególnych grup społecznych odnośnie poszczególnych zagadnień (np. w zakresie ochrony środowiska), których rozwiązywanie należy do zadań administracji publicznej. W konsekwencji, należy przyjąć, że pojęcie interesu społecznego na gruncie art. 31 § 1 k.p.a. powinno być relatywizowane przedmiotem postępowania administracyjnego toczącego się w konkretnej sprawie. Celem instytucji procesowej, jaką jest udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym na prawach strony jest zaś umożliwienie organizacji społecznej wyrażenia i rozważenia jej argumentacji za takim lub innym rozstrzygnięciem sprawy będącej przedmiotem postępowania administracyjnego. Interesem społecznym w rozumieniu art. 31 § 1 k.p.a. nie jest każdy interes grupowy, ale tylko taki, który podlega ochronie prawnej lub zasługuje na ochronę prawną. Skoro art. 32 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny, to interes grupowy osób prezentujących odmienną orientację seksualną, tożsamość płciową i ekspresję płciową jest interesem społecznym w rozumieniu art. 31 § 1 k.p.a.

Dlatego też, prawidłowo ocenił Sąd I instancji, że Stowarzyszenie [...], które zajmuje się ochroną interesów takich osób legitymuje się interesem społecznym pozwalającym na uczestnictwo w postępowaniu dotyczącym dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika do przedmiotu wychowanie do życia w rodzinie, pod redakcją Teresy Król pt. "Wędrując ku dorosłości. Wychowanie do życia w rodzinie dla uczniów klasy 4 szkoły podstawowej".

Tym samym, jako podstawę wyroku, Sąd I instancji powinien wskazać art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzone uchybienie Sądu I instancji samo w sobie nie przesądza jednak o konieczności uchylenia skarżonego wyroku, gdyż de facto nie miało ono wpływu na wynik sprawy. Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji jasno wynika bowiem, dlaczego Sąd uchylił postanowienie Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] sierpnia 2017 r. Mimo więc tego uchybienia zaskarżony wyrok odpowiada w pełni prawu.

Jednocześnie, Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznał zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na dokonanie przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 22an ustawy o systemie oświaty i § 10 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 marca 2017 r. w sprawie dopuszczenia do użytku szkolnego podręczników.

Wyjaśnić przy tym należy, że przepisy te były analizowane przez Sąd I instancji w kontekście zasadności dopuszczenia do udziału w sprawie skarżącego Stowarzyszenia w związku z przedstawioną przez organ argumentacją w tym zakresie.

Przepis art. 22 an ust. 1 ustawy o systemie oświaty stanowi, że minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, a w przypadku podręczników do kształcenia w zawodach szkolnictwa artystycznego - minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, dopuszczają do użytku szkolnego odpowiednio w szkołach lub szkołach artystycznych podręczniki, po uzyskaniu pozytywnych opinii rzeczoznawców wyznaczonych odpowiednio przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania albo ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego z list rzeczoznawców prowadzonych przez tych ministrów.

Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, który wskazał, że przepis art. 22 an ustawy o systemie oświaty w żaden sposób nie określa, że minister jest związany opinią rzeczoznawcy i w żaden sposób nie może jej weryfikować.

Uprawnienie ministra do weryfikacji treści opinii wynika bowiem, jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji, z treści § 10 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 marca 2017 r. w sprawie dopuszczenia do użytku szkolnego podręczników, zgodnie z którym minister właściwy do spraw oświaty i wychowania może zwrócić się do rzeczoznawcy wpisanego na listę, o której mowa w § 11 ust. 1, właściwego ze względu na rodzaj podręcznika, o sporządzenie dodatkowej opinii, w szczególności gdy w stosunku do podręcznika wydano: 1) opinie dotyczące tego samego zakresu zakończone różniącymi się stwierdzeniami; 2) negatywną opinię – w przypadku gdy warunkiem dopuszczenia do użytku szkolnego jest uzyskanie jednej opinii w danym zakresie (ust. 1)

Opinia przedstawiona przez rzeczoznawców zgodnie z wymogiem art. 22 an ust. 1 ustawy o systemie oświaty podlega zatem ocenie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Minister po otrzymaniu opinii ma prawo do dodatkowej weryfikacji. W tym celu może zwrócić się do rzeczoznawcy z listy rzeczoznawców o wydanie dodatkowej opinii, w szczególności gdy w stosunku do podręcznika zostały wydane opinie tego samego zakresu zakończone różniącymi się stwierdzeniami. Dodatkowa opinia rzeczoznawcy kończy się stwierdzeniem o pozytywnym albo negatywnym zaopiniowaniu podręcznika. Dodatkową opinię rzeczoznawca sporządza w terminie 30 dni od dnia, w którym otrzymał egzemplarz ostatecznej wersji podręcznika (zob. A. Piszko, Ustawa o systemie oswiaty. Komentarz, WKP 2018 Lex/el).

Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 458/19, przedstawiona przez organizację społeczną opinia nie jest dowodem w sprawie, a jedynie stanowiskiem uczestnika postępowania w tej sprawie. Rozważanie zatem w postępowaniu dopuszczeniowym, czy opinia organizacji społecznej miałaby jakikolwiek wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy jest niedopuszczalne jako przedwczesne. To rozważanie może bowiem i powinno nastąpić dopiero w postępowaniu z udziałem organizacji społecznej, prowadzonym w sprawie głównej (https:orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.