Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 482/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64c par 4 i 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik - Świetlicka sędzia WSA Tomasz Wójcik Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz- Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2019r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W. kwotę 597 zł ( pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego "P. " Sp. z o.o. Spółka Komandytowa w likwidacji z siedzibą w B., na podstawie tytułu wykonawczego Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] maja 2017r. nr [...], obejmującego zwrot dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych w łącznej kwocie należności głównej 279.721,20 zł, wynikającej z decyzji z dnia [...] października 2016r.

Organ w toku postępowania egzekucyjnego dokonywał czynności egzekucyjnych zmierzających do realizacji egzekwowanej należności, m.in. wydał w dniu [...] czerwca 2017r. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w mBank S.A. i w ING Bank Śląski S.A. W odpowiedzi banki poinformowały organ egzekucyjny, że nie prowadzą rachunku bankowego dla zobowiązanego. Powyższe zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostały przesłane Spółce, która nie podjęła korespondencji, mimo dwukrotnego awizowania. W tej sytuacji uznano korespondencję za doręczoną w dniu [...] czerwca 2017r. zgodnie z art. 44 § 4 w związku z art. 45 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto, zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2018r. organ dokonał zajęcia należącego do Spółki rachunku bankowego w IDEA Bank S.A., przesyłając zawiadomienie do Banku. W odpowiedzi Bank poinformował o braku środków na realizację zajęcia. Z kolei Spółce zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone w dniu [...] stycznia 2019r. w trybie art. 44 § 4, w związku z art. 45 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Organ egzekucyjny uznając, że w dalszym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, postanowieniem z dnia [...] marca 2019r. umorzył postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie skierował do wierzyciela - Prezesa Zarządu PFRON - zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych związanych z ww. tytułem wykonawczym, obciążających wierzyciela. P. z dnia [...] marca 2019r. wierzyciel wystąpił do organu o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. na podstawie art. 64c § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 1314 ze zm. - dalej "u.p.e.a.") obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 25.506,17 zł. Organ egzekucyjny ustalając kwotę kosztów egzekucyjnych wskazał na koszty wynikające z opłaty manipulacyjnej 3.964,41 zł i z zajęcia rachunku bankowego w wysokości 21.541,76 zł.

W złożonym zażaleniu, Prezes Zarządu PFRON zarzucił naruszenie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez niezastosowanie wskazówek interpretacyjnych wynikających z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Wskazał, że doręczenie tytułu wykonawczego nie mogło nastąpić, ponieważ awizo nie zostało podjęte, a w dalszych wyjaśnieniach postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego pojawia się informacja, że spółka od 3 lat nie wynajmuje pomieszczeń przy ul. [...] w B.. Wobec powyższego, zdaniem wierzyciela, budzi wątpliwość podstawa naliczenia opłaty manipulacyjnej. Zgodnie z art. 64 § 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Dalsza część ww. przepisu wskazuje, że taką podstawą może być również zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, jeżeli była to pierwsza czynność.

Ponadto wierzyciel podniósł, że wydane postanowienie zostało oparte na przepisach, których niezgodność z Konstytucją RP stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 przez co zostały naruszone przepisy postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zarzucono, że organ egzekucyjny nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania podjętych przez organ czynności, czy też nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności.

Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ przytaczając treść art. 64c § 4 u.p.e.a. wskazał, że jeżeli koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, pokrywa je wierzyciel. Organ odwoławczy podał, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny umorzył na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] maja 2017r. nr [...] ([...]). W konsekwencji, Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w związku z realizacją wymienionego tytułu wykonawczego.

Odnosząc się do wysokości kosztów egzekucyjnych organ wskazał na treść mających zastosowanie w sprawie przepisów i podał, że w niniejszej sprawie koszty egzekucyjne związane z ww. tytułem wykonawczym zostały naliczone w łącznej kwocie 25.506,17 zł i wynikały z zajęcia rachunku bankowego (5% od kwoty 430.835,13 zł stanowiącej sumę należności głównej i odsetek za zwłokę na dzień sporządzenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności) – 21.541,76 zł oraz opłaty manipulacyjnej (1% od kwoty 396.440,92 zł stanowiącej sumę należności głównej i odsetek za zwłokę na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego) – 3.964,41 zł.

W odniesieniu do argumentacji dotyczącej doręczenia spółce odpisu tytułu wykonawczego organ przywołał regulacje art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące doręczeń wskazując, że doręczenie zostało dokonane w sposób zastępczy określony w art. 44 § 4 k.p.a. W konsekwencji organ uznał za niezasadne wątpliwości wierzyciela w zakresie możliwości naliczenia opłaty manipulacyjnej, w związku z niedoręczeniem tytułu wykonawczego zobowiązanej spółce.

Odnosząc się do przywołanego przez stronę w zażaleniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14 organ stwierdził, że wyrok ten nie powoduje utraty mocy obowiązującej regulacji prawnych. Jego skutkiem jest jedynie potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Innymi słowy wskazany wyrok zakresowy nie wywołuje skutków prawnych uchylających. W związku z tym, przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nadal stanowią element obowiązującego porządku prawnego. Jeżeli więc do chwili obecnej ustawodawca nie dokonał odpowiednich zmian, to organ egzekucyjny określa koszty na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Administracyjne organy egzekucyjne zatem nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych czy działania wbrew tym przepisom.

W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz rozważenie przez Sąd uchylenia poprzedzającego postanowienia Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęcia rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, gdyż na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącemu wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych. Ponadto strona sformułowała zarzut naruszenia art. 138 § 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. pomimo, iż organ winien był na podstawie art. 138 § 2 Kpa uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że postanowienie organu egzekucyjnego zostało oparte na przepisach, których niezgodność z Konstytucją RP stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 przez co zostały naruszone przepisy postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. Skarżący stwierdził, że organ egzekucyjny w swoim rozstrzygnięciu nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania podjętych przez organ czynności, czy też nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności.

Ponadto skarżący podniósł, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Dla poparcia swego stanowiska powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych.

Skarżący zauważył, że w przedmiotowej sprawie zarówno wierzyciel, tj. PFRON, jak i organ egzekucyjny tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego, a następnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, są jednostkami budżetowymi i funkcjonują w oparciu o środki finansowe przekazane przez Skarb Państwa. Obciążenie wierzyciela kosztami zajęcia rachunku bankowego, tak jak w przedmiotowej sprawie, stanowi de facto przesunięcie środków finansowych z jednego rachunku bankowego na inny w ramach jednego, szeroko rozumianego, budżetu Skarbu Państwa.

Zdaniem strony, w przedmiotowej sprawie obciążenie wierzyciela kosztami zajęcia pustego rachunku bankowego nosiłoby znamiona "kary" w sytuacji, gdy realizował on swoje ustawowe obowiązki. Jednocześnie skarżący zwrócił uwagę na niewspółmierną wysokość naliczonych kosztów. Takie działania oznaczają ograniczenie środków, które co do zasady powinny służyć ochronie interesów osób niepełnosprawnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018r. poz. 1302 dalej jako "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżone postanowienie według podanych kryteriów stwierdzić należy, iż narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie..

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. po rozpatrzeniu zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. z dnia z dnia [...] kwietnia 2019 r., obciążające wierzyciela - P. N. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 25.506,17 zł, prowadzonego wobec zobowiązanego - "P." Sp. z o.o. Spółka Komandytowa w likwidacji.

Z ustaleń faktycznych sprawy wynika, że w toku postępowania egzekucyjnego Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. wydał w dniu [...] czerwca 2017r. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w mBank i w ING Bank Śląski S.A. W odpowiedzi na dokonane zajęcia, Banki poinformowały organ egzekucyjny, że nie prowadzą rachunku bankowego dla zobowiązanego. Zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostały przesłane za pośrednictwem Poczty Polskiej zobowiązanej Spółce, która nie podjęła korespondencji mimo dwukrotnego awizowania. Ostatecznie korespondencję uznano za doręczoną w dniu [...] czerwca 2017 r., zgodnie z art. 44 § 4, w związku z art. 45 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W dalszej kolejności organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2018 r. dokonał zajęcia należącego do Spółki rachunku bankowego w IDEA Bank S.A., przesyłając zawiadomienie do banku za pośrednictwem systemu Ognivo. Natomiast Spółce zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone w dniu [...] stycznia 2019 r. (w trybie art. 44 § 4, w związku z art. 45 Kodeksu postępowania administracyjnego). IDEA Bank S.A. w odpowiedzi poinformował o braku środków na realizację zajęcia.

Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. uznając, że w dalszym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r. umorzył postępowanie egzekucyjne. Następnie, [...] kwietnia 2019r. wydał postanowienie na podstawie art. 64c § 4 i 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obciążając Wierzyciela - P. N. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 25.506,17 zł. Organ egzekucyjny ustalając kwotę kosztów egzekucyjnych wskazał na koszty wynikające: z opłaty manipulacyjnej 3.964,41 zł i z zajęcia rachunku bankowego w wysokości 21.541,76 zł.

W skardze skarżący zarzucił naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych, mimo że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, gdyż na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącej wobec banków, nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych. Argumentację w tym zakresie, skarżąca wsparła podanym w skardze orzecznictwem sądów administracyjnych.

Sąd w ustalonym stanie faktycznym sprawy podziela stanowisko skarżącego, o braku podstaw do naliczenia i obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w mBanku, w ING Banku Śląskim S.A. oraz w IDEA Bank S.A.

Należy wskazać, że w myśl art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, w egzekucji należności pieniężnych, pobiera określone w tym przepisie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W szczególności, organ egzekucyjny pobiera opłatę za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 tego przepisu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, która wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.). Ustalając wysokość opłaty należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości.

Natomiast zgodnie z art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Co do zasady zatem, to zobowiązany ponosi koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Wyjątek od zasady obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji został przewidziany w art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W tej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też, oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. np. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Zatem zasady ogólne postępowania egzekucyjnego muszą być brane pod uwagę przy wydaniu orzeczenia w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 687/12 (wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu.

W ocenie Sądu, uwzględniając powyższe, należy podzielić stanowisko strony skarżącej, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych w mBanku i w ING Bank Śląski S.A., ponieważ okazały się one nieskuteczne. Z kolei, od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego, na zajętym w IDEA Bank S.A. rachunku bankowym nie było środków pieniężnych, umożliwiających chociażby częściowe zaspokojenie wierzyciela. Skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w wyroku z dnia 06 kwietnia 2017 r., o sygn. akt II FSK 693/15, iż opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Stosownie bowiem do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tegoż artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. We właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść cytowanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie, w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Podobne stanowisko NSA zaprezentował w wyrokach z dnia 19 lutego 2019 r., II FSK 589/17; z dnia 20 marca 2018 r., II FSK 778/16; z dnia 6 kwietnia 2017 r., II FSK 778/16 i II FSK 693/15.

Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i wcale nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych.

W tej sytuacji należało uznać, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela kosztami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ w toku egzekucji nie doszło do zajęcia wierzytelności, skoro w części zajęcia były nieskuteczne, a od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego, na zajętym rachunku bankowym w IDEA Bank S.A., nie było środków pieniężnych podlegających egzekucji. Zatem, podniesiony w tym zakresie zarzut należało uznać za zasadny.

Wobec niezasadności naliczenia opłat za zajęcie wierzytelności z wymienionych rachunków bankowych, za bezprzedmiotowe należy uznać rozważania co do tego, czy ich wysokość była adekwatna do standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Natomiast, jak chodzi o naliczenie na podstawie art. 64 ust. 6 u.p.e.a. i obciążenie wierzyciela opłatą manipulacyjną w wysokości 3.964,41 zł, to należy wskazać, że jest ona odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych i jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego. Jest ona niezależna od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. Przepis art. 64 § 10 u.p.e.a. stanowi bowiem, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.

Opłata manipulacyjna stanowi zatem swego rodzaju zwrot wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie podejmowane czynności manipulacyjne ( np. wystawienie i doręczenie tytułu wykonawczego ) dokonane w toku prowadzonej egzekucji, a obowiązek jej zapłaty, nie zależy od efektów tych czynności i całego postępowania egzekucyjnego.

W rozpoznawanej sprawie naliczenie opłaty manipulacyjnej było zasadne, bowiem organ egzekucyjny wystawił i przesłał zobowiązanej Spółce odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego na adres jej siedziby. Wprawdzie Spółka nie podjęła korespondencji mimo jej dwukrotnego awizowania, jednak uznano ją za doręczoną w trybie 44 w zw. z art. 45 kodeksu postępowania administracyjnego.

Natomiast odnośnie wysokości naliczonej opłaty manipulacyjnej należy wskazać, że wprawdzie za niesprzeczne z Konstytucją Trybunał uznał we wspomnianym wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 stosunkowe określenie wysokości opłaty w przepisie art. 64 ust. 6 u.p.e.a. wskazując, że ustawodawca powinien ustalić przy tym górną kwotę tej opłaty, nie mniej podkreślił również, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie, rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał wskazał również, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym, stają się więc obciążeniem podatkowym. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Wprawdzie uwagi Trybunału w istocie odnoszą się do ustawodawcy, nie mniej, do momentu wprowadzenia zmian legislacyjnych, powinny one dla organów egzekucyjnych stanowić wskazania w sytuacji naliczania opłat egzekucyjnych, w tym opłaty manipulacyjnej. Trybunał dostrzegł bowiem z jednej strony konieczność zapewnienia, przynajmniej w części, finansowania funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, z drugiej jednak strony podkreślał niezbędność zachowania racjonalnego związku między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Wobec tego, wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym opłat manipulacyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, tak jak wynika to z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Innymi słowy, organy egzekucyjne powinny stosować obowiązujące przepisy, jednakże z uwzględnieniem stanowiska Trybunału Konstytucyjnego.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni dokonaną powyżej wykładnię prawa oraz stanowisko Sądu, o braku podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą ustaloną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w kwocie 21.541,76 zł.

Natomiast, organ egzekucyjny mając wiedzę co do konieczności podjęcia określonych czynności zmierzających do wyegzekwowania należności, w tym poczynionych nakładów pracy, stopnia ich skomplikowania oraz konieczności poniesienia wydatków i kosztów powinien uzasadnić, iż naliczenie opłaty manipulacyjnej w maksymalnej wysokości było uzasadnione zakresem, pracochłonnością i koniecznością podjętych czynności egzekucyjnych, zgodnie ze standardami wynikającymi z wyroku Trybunału w sprawie SK 31/14.

Z podanych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( tj. Dz.U. z 2018r., poz. 265 ), na które złożyły się uiszczony wpis sądowy, opłata od pełnomocnictwa i koszty zastępstwa procesowego.