Wyrok NSA, sygn. akt V SA 1002/95
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1995-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1, art. 17
journal: Dz.U. 1962 nr 10 poz. 49
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim.
Teza: 1. Dopuszczalne jest wydanie decyzji deklaratoryjnej, że osoba zainteresowana uzyskała obywatelstwo polskie z mocy prawa na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim /Dz.U. nr 10 poz. 49/.

2. Organ administracji nie jest właściwy do wydawania decyzji administracyjnych w przedmiocie ustalenia statusu repatrianta.

TEZY

1. Dopuszczalne jest wydanie decyzji deklaratoryjnej, że osoba zainteresowana uzyskała obywatelstwo polskie z mocy prawa na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim /Dz.U. nr 10 poz. 49/.

2. Organ administracji nie jest właściwy do wydawania decyzji administracyjnych w przedmiocie ustalenia statusu repatrianta.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał ze względów formalnych zasadność skargi Antoniny Ł. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 17 marca 1995 r. w przedmiocie odmowy uznania za repatriantów i na podstawie art. 207 par. 1 i 3 oraz art. 208 Kpa w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody (...), a także zasądził od Ministra Spraw Wewnętrznych na rzecz skarżącej pięć złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia 17 marca 1995 r. nr (...), działając na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, po rozpatrzeniu odwołania Antoniny Ł. od decyzji Wojewody (...) z dnia 4 stycznia 1995 r. nr (...) o odmowie uznania Antoniny i Piotra Ł. za repatriantów, utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko, Minister podał, że Piotr i Antonina małżonkowie Ł., zamieszkali w O., w 1993 r. zwrócili się do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z wnioskiem o nadanie obywatelstwa polskiego, załączając m.in. zaświadczenie o nieposiadaniu obywatelstwa byłego ZSRR, wydane w 1992 r. przez Konsulat Generalny Federacji Rosyjskiej w Gdańsku. W styczniu 1994 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadał obywatelstwo polskie sześcioosobowej rodzinie Ł.

W kwietniu 1994 r. Antonina Ł. wystąpiła do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i Ministra Spraw Wewnętrznych z wnioskiem o uznanie jej rodziny za repatriantów, a następnie w dniu 7 listopada 1994 r. wystąpiła z takim wnioskiem do Wojewody (...).

Wojewoda (...) decyzją z dnia 4 stycznia 1995 r. nr (...), na podstawie art. 12 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim i art. 104 Kpa, odmówił uznania za repatriantów Antoniny i Piotra małżonków Ł., stwierdzając, że brak jest ku temu podstaw prawnych.

Od powyższej decyzji zainteresowana złożyła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie zasad postępowania administracyjnego i nierespektowanie wykładni art. 12 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim dokonanej uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1994 r. II UZP 12/93.

Minister Spraw Wewnętrznych nie dopatrzył się naruszenia prawa przez zaskarżoną odwołaniem decyzję. Zdaniem Ministra, w rozumieniu art. 12 ustawy o obywatelstwie polskim repatriantem jest cudzoziemiec narodowości lub pochodzenia polskiego, który przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się na stałe, uzyskując na to zezwolenie właściwego organu polskiego. Wszystkie te elementy muszą wystąpić łącznie w dniu wjazdu do Polski; brak któregokolwiek z nich wyłącza nabycie obywatelstwa polskiego w drodze repatriacji. W rozpoznawanej sprawie jeszcze w grudniu 1990 r. rodzina Antoniny Ł. otrzymała zgodę Komendanta Wojewódzkiego Policji w (...) na wydanie wiz na stałe zamieszkanie w Polsce. Ich przyjazd do Polski nastąpił w dniu 21 listopada 1991 r. na zaproszenie krewnych. Do Polski przyjechali na podstawie zagranicznych /radzieckich/ paszportów i polskich wiz na pobyt stały w Polsce. W październiku 1992 r. otrzymali z Konsulatu Generalnego Federacji Rosyjskiej w Gdańsku zaświadczenie, że nie są obywatelami Federacji, i wystąpili o nadanie obywatelstwa polskiego. W grudniu 1993 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadał obywatelstwo polskie Zofii Cz. i Edwardowi Ł., a w styczniu 1994 r. pozostałym członkom rodziny Ł. Zdaniem Ministra, nie ma prawnej możliwości wzruszenia w trybie administracyjnym aktu nadania obywatelstwa. Powoływanie się przez Antoninę Ł. na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1994 r. II UZP 12/93 nie jest zasadne, ponieważ sentencja uchwały nie dotyczy interpretacji art. 12 ustawy o obywatelstwie, lecz tylko stwierdza, że do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie należy ocena, czy osoba zainteresowana jest repatriantem. Uzasadnienie uchwały nie stanowi wykładni prawa i nie może stanowić dla organów administracji podstawy do orzekania.

Powołaną wyżej decyzję zaskarżyła Antonina Ł., zarzucając jej naruszenie prawa materialnego: art. 12 i 17 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim oraz przepisów art. 8, 9 i 10 Kpa. Skarżąca powtórzyła argumenty z odwołania i nadmieniła, że postąpiła zgodnie z pouczeniem pracowników Wydziału Spraw Obywatelskich, aby złożyła podanie do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o nadanie obywatelstwa. Skarżąca uważa, że powinna być uznana za repatrianta w rozumieniu art. 12 ustawy o obywatelstwie polskim, i polemizuje ze stanowiskiem Ministra Spraw Wewnętrznych, powołując się na cytowane poprzednio uzasadnienie do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1994 r. II UZP 12/93.

Minister Spraw Wewnętrznych wniósł o oddalenie skargi, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Minister przyznał, że urzędnik poinformował skarżącą o niemożności uznania jej i rodziny za repatriantów z powodu niespełnienia przesłanek zawartych w art. 12 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim oraz że wskazano im drogę uzyskania obywatelstwa polskiego w drodze decyzji Prezydenta RP. Informacje te były zgodne ze stanem prawnym i faktycznym sprawy, dlatego nie naruszono zasad określonych w art. 8, 9 i 10 Kpa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarżąca przyjechała do Polski, legitymując się paszportem wydanym przez władze ZSRR. Po przybyciu do Polski w dniu 21 listopada 1991 r. otrzymała w dniu 26 listopada 1991 r. kartę stałego pobytu. Następnie postanowieniem z dnia 19 stycznia 1994 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadał jej obywatelstwo polskie na podstawie ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim /Dz.U. nr 10 poz. 49/ i art. 41 Ustawy konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. /Dz.U. nr 84 poz. 426/. Stwierdzić więc należy, że skarżąca przyjechała do Polski pod rządami ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim /Dz.U. nr 10 poz. 49/.

Ustawa ta przewiduje różne tryby nabycia obywatelstwa polskiego. Na potrzeby tej sprawy interesuje nas tylko tryb uzyskania obywatelstwa z mocy jej art. 12 ust. 1. Sformułowanie tego przepisu nie uzależnia nabycia obywatelstwa polskiego z mocy prawa od przybycia określonej osoby do Polski jedynie w ramach umów międzynarodowych czy akcji przesiedleńczych. W świetle redakcji art. 12 ust. 2 ustawa stwarza możliwości repatriacji indywidualnej. Powyższy przepis przyjmuje dla określenia pojęcia repatrianta cztery elementy:- narodowość lub pochodzenie polskie zainteresowanej osoby,- przybycie do Polski,- zamiar osiedlenia się na stałe w Polsce,- uzyskanie zezwolenia właściwego organu polskiego na stałe osiedlenie się w Polsce.

Wszystkie wymienione elementy muszą wystąpić łącznie. Brak któregokolwiek z nich wyłącza możliwość nabycia obywatelstwa polskiego z tytułu repatriacji. W powyższym stanie prawnym niedopuszczalne jest kolejne wypełnianie wymienionych warunków /W. Ramus: Instytucje prawa o obywatelstwie polskim, Warszawa 1980, oraz uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 1995 r. W 16/94, OTK 1995 poz. 24/. Zgodnie z tą uchwałą Trybunału Konstytucyjnego każdy organ administracji państwowej, w tym wojewoda, jest zobowiązany na podstawie art. 218 par. 1 Kpa do wydania zaświadczenia stanowiącego potwierdzenie faktu przybycia danej osoby do Polski i okoliczności mających znaczenie dla uznania jej za repatrianta, jeżeli fakty te wynikają z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestru lub z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Z wywodów Trybunału Konstytucyjnego wynika, że osoba, która uzyskała zgodę właściwego organu na przybycie do Polski w charakterze repatrianta, nabywa obywatelstwo polskie na podstawie art. 12 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. z mocy prawa, z chwilą przekroczenia granicy. Osoby te legitymują się zezwoleniem na repatriację i w zasadzie nie potrzebują zaświadczeń, że są repatriantami.

Na podstawie art. 17 ust. 4 omawianej ustawy o obywatelstwie polskim wojewoda stwierdza jedynie posiadanie i utratę obywatelstwa polskiego. Artykuł 218 Kpa nakłada na wojewodę tylko obowiązek wydania zaświadczenia potwierdzającego fakty lub stan prawny, wynikające z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Zaświadczenie jest tylko potwierdzeniem stanu rzeczy. Jeżeli osoba zainteresowana nie ma aktu nadania obywatelstwa polskiego, a obywatelstwo takie uzyskała z mocy prawa na podstawie art. 12 ust. 1 cytowanej ustawy, dopuszczalne jest wydanie decyzji deklaratoryjnej, stwierdzającej, że osoba ta nabyła obywatelstwo z mocy prawa, to jest na podstawie art. 12 ust. 1 omawianej ustawy /stanowisko wyrażone w wyrokach w sprawach V SA 2785/93 i V SA 1507/94/. Natomiast w rozdziale II ustawy, określającym właściwość organów, brak jest stwierdzenia, że organ administracji jest właściwy do wydawania decyzji administracyjnych w przedmiocie ustalenia statusu repatrianta. Należy bowiem zaznaczyć, że definicja repatrianta, określona w art. 12 ust. 2, została stworzona na użytek ust. 1 tego artykułu, w celu ustalenia, kiedy osoba przybywająca do Polski nabywa obywatelstwo polskie z mocy prawa. Przepis art. 12 ust. 2 bowiem wyraźnie stanowi, że "w rozumieniu niniejszej ustawy (...) repatriantem jest cudzoziemiec, który spełnia podane w tym przepisie warunki". Natomiast wojewoda, jak już podano wyżej, stwierdza jedynie posiadanie lub utratę obywatelstwa polskiego, orzeka lub też nie w przypadkach prawem przewidzianych o uznaniu za obywatela polskiego.

Skoro więc brak jest umocowania ustawowego, to zaskarżona decyzja oraz decyzja Wojewody (...) w przedmiocie ustalenia statusu repatrianta zostały wydane bez podstawy prawnej, nie mieszczą się bowiem w dyspozycji art. 17 cytowanej ustawy. W związku z tym należało stwierdzić ich nieważność na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa (...)

O kosztach orzeczono zgodnie z art. 208 Kpa.