Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 925/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1 art. 1421 par. 4. par. 145 par. 1 pkt 1 lit c art. 174 pkt 2 art. 184, art. 183 art. 189
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.) Sędzia del. WSA Paweł Groński Protokolant asystent sędziego Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 362/16 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w [...] na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 8 grudnia 2016r., sygn. akt II SA/Rz 362/16, oddalił skargę A. Sp. z o.o. w [...] na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.

Zaskarżoną decyzją [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] maja 2014 r. o stwierdzeniu u Z. M. obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo – nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2,3 kHz – tj. choroby zawodowej wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że Z. M. od 1984r. był zatrudniony na różnych stanowiskach w [...] – najpierw jako [...], później po odbyciu w 1985 r. służby wojskowej: od 22 stycznia 1986 r. do 31 marca 1986 r. jako [...]; od 1 kwietnia 1986 r. do 31 maja 1996 r. jako [...], [...], [...] i [...]; od 1 czerwca 1996 r. do lutego 2000 r. na stanowiskach [...], [...] i [...]; od 1 marca 2003 r. do chwili obecnej na stanowisku [...], w tym w okresie od 1 maja 2010 r. do 31 października 2010 r. na stanowisku [...]. Z oceny narażenia zawodowego wynika, że Z. M. był przez cały czas narażony na ponadnormatywny hałas, pomiary jego natężenia na ww. stanowiskach pracy wyniosły od 82 dB do 99 dB. W wydanym przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy (WOMP) w [...] orzeczeniu lekarskim z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] rozpoznano u Z. M. chorobę zawodową wymienioną w poz. 21 wykazu chorób zawodowych, tj. obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo – nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2,3 kHz. W uzasadnieniu tego orzeczenia biegli powołali się na badania słuchu przeprowadzone w WOMP, które wykazały u Z. M. obustronny odbiorczy czuciowo nerwowy ubytek słuchu spowodowany hałasem o wielkości 58,3 dB w uchu prawym i 60,0 dB w uchu lewym. Praca w narażeniu na hałas ponadnormatywny oraz wielkość i charakter niedosłuchu przemawiają ich zdaniem za zawodową etiologią schorzenia. Biorąc pod uwagę treść wydanego orzeczenia,

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z dnia [...] maja 2014 r. stwierdził u Z. M. opisaną wyżej chorobę zawodową. Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny uchylił w całości ww. decyzję organu I instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, na skutek skargi Z. M., wyrokiem z dnia 5 marca 2015 r. II SA/Rz 1125/14 uchylił opisaną wyżej decyzję organu II instancji z dnia [...] lipca 2014 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2016r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] maja 2014 r. Organ odwoławczy wskazał, że zlecił organowi I instancji przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie ustalenia narażenia Z. M. na hałas w miejscu pracy począwszy od 2000 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakładzie pracy A. sp. z o.o. (poprzednio - [...]) oraz przeprowadził dowód z przesłuchania świadków. Wyniki postępowania wyjaśniającego zostały przedstawione orzekającemu w sprawie Wojewódzkiemu Ośrodkowi Medycyny Pracy w [...], który w piśmie z dnia 28 grudnia 2015 r. podtrzymał swoją opinię o istnieniu przesłanek do stwierdzenia choroby zawodowej uszkodzenia słuchu. W konkluzji WOMP stwierdził, że na podstawie otrzymanej od organów dokumentacji trudno w sposób bezsporny ustalić dokładną wielkość hałasu i czas narażenia na hałas dzienny i tygodniowy strony po 2000 r., niemniej hałas taki bezspornie występował. Zdaniem organu odwoławczego należy pamiętać, że brak przekroczenia normy wysokości hałasu nie jest równoznaczny z tym, że praca jest wykonywana bez narażenia na hałas. Indywidualna wrażliwość/podatność na uszkodzenie słuchu przez hałas jest różna, co oznacza, że przy jednakowych ekspozycjach u niektórych osób może się rozwinąć głęboki ubytek słuchu, podczas gdy u innych uszkodzenie słuchu jest niewielkie lub nie występuje wcale. W świetle powyższego krótki czas pracy w hałasie o dużym natężeniu mógł przyczynić się do pogłębienia niedosłuchu Z. M.. W ocenie organu taka konkluzja wydaje się realna, ponieważ w przesłanej dokumentacji po 2000 r. hałas sięgał 96 dB na niektórych stanowiskach na halach produkcyjnych. Tym samym u Z. M. doszło do uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem, który spełnił kryteria choroby zawodowej. Organ podał, że rozstrzygnięcie podjął na podstawie audiogramu z 2010 r., wykonanego podczas badań okresowych. Wskazał, że brak innych audiogramów z lat 2000 - 2010 (poza audiogramami z 2000 r. i 2010 r.) nie pozwala wprawdzie na dokładne ustalenie czasu, w którym wielkość niedosłuchu spełniła kryteria choroby zawodowej, niemniej nie można potwierdzić, ani wykluczyć, że kryteria choroby zawodowej nie były spełnione do 2002 r., a więc w dwa lata po ewentualnym ustaniu narażenia na hałas w miejscu pracy. W latach 1986 - 2000 Z. M. pracował bowiem w narażeniu na hałas ponadnormatywny, zaś praca w narażeniu na hałas po 2000 r. jest punktem sporu pomiędzy zainteresowanym a pracodawcą.

W skardze na powyższą decyzję A. sp. z o.o. z siedzibą w [...] zarzuciła naruszenie: art. 7, art. 77, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz brak wszechstronnej oceny już dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego; art. 2351 Kodeksu pracy poprzez jego błędne zastosowanie i wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową, mimo braku istnienia związku przyczynowego, w tym braku niebudzących wątpliwości podstaw do wysokiego prawdopodobieństwa zaistnienia tego związku, między wystąpieniem schorzenia u Z. M. a pracą, jej rodzajem, charakterem oraz warunkami jej wykonywania w zakładzie skarżącego (w tym jego poprzedników prawnych); § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych i poz. 21 załącznika, w związku z art. 2352 i art. 237 § 1 pkt 4 Kodeksu pracy, poprzez ich niezastosowanie; § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne i ust. 1 pkt 1 załącznika do ww. rozporządzenia w zw. z § 6 ust. 3 pkt 3 i ust. 4 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, w zw. z art. 2351 Kodeksu pracy, poprzez ich niezastosowanie; § 8 ust. 1 w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia orzeczenia lekarskiego nr [...] nieposiadającego waloru opinii biegłego, ale też nie prezentującego wiadomości specjalnych niezbędnych do ustalenia kluczowych w sprawie okoliczności; § 8 ust. 2 w zw. z § 6 ust. 1, 2, 3 pkt 2 oraz ust. 4 in fine rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia oceny narażenia zawodowego sporządzonej z rażącym naruszeniem prawa; § 8 ust. 2 w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez niewłaściwe zastosowanie, a to przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia opinii uzupełniającej do orzeczenia lekarskiego nr [...] wydanej przez lekarza, który nie wydawał orzeczenia nr [...].

W odpowiedzi na skargę [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z regułami określonymi w k.p.a., a zarzuty skargi związane z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. uznał za niezasadne. Wskazał, że rozpoznanie u Z. M. obustronnego trwałego, odbiorczego ubytku słuchu typu lub czuciowo – nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonym podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym (58,3 dB w uchu prawym), przez biegłych lekarzy z WOMP w [...] determinuje wydanie decyzji stwierdzającej ww. chorobę zawodową. Orzeczenie to zawiera jasną i jednoznaczną konkluzję i wymienia badania, na podstawie których postawiono diagnozę. Nie można też uznać za zasadne zarzutów co do wadliwości jego uzasadnienia, w sytuacji gdy została wydana opinia uzupełniająca z 28 grudnia 2015 r., która wyjaśnia wszelkie wątpliwości, zwłaszcza co do okresu pomiędzy rokiem 2000 a 2010, w którym doszło do uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem, który spełnił kryteria choroby zawodowej. W opinii tej wyjaśniono również, że podatność na uszkodzenie słuchu przez hałas jest cechą indywidualną i niezależną od przekroczenia czy braku przekroczenia normy wysokości hałasu. Z treści opinii biegłych lekarzy i akt administracyjnych sprawy wynika, że Z. M. pracował w latach 1986 – 1996 w narażeniu na hałas wielkości 88 – 90 dB, zaś od 1996 r. w narażeniu na hałas w wielkości 78 – 99 dB, co zdaniem Sądu wraz z powiązaniem z eksponowaną w opinii jednostki orzeczniczej indywidualną podatnością na hałas, pozostaje w związku przyczynowo – skutkowym z zaistnieniem choroby zawodowej. Sąd podkreślił, że konkluzja ta jest zgodna z oceną prawną wyrażoną w wiążącym w niniejszej sprawie prawomocnym wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 5 marca 2015 r. II SA/Rz 1125/14. Sąd wskazał ponadto, że nie ma znaczenia fakt sporządzenia opinii uzupełniającej przez innego lekarza niż wydający opinie główną, w sytuacji, gdy przepis § 8 ust. 2 rozporządzenia obok "dodatkowego uzasadnienia orzeczenia", którego istotnie można żądać od lekarza wydającego orzeczenie lekarskie, przewiduje różne formy uzupełnienia materiału dowodowego, a w tym mieści się wydana w niniejszej sprawie opinia uzupełniająca tej samej jednostki orzeczniczej w zakresie wyjaśnienia wątpliwości. Istotne jest również zawarte w tej opinii stwierdzenie, że trudno wskazać u Z. M. pozazawodowe przyczyny uszkodzenia słuchu. W ocenie Sądu opinia uzupełniająca zawiera też odpowiedź na zarzuty skargi dotyczące wskazanego w rozporządzeniu okresu upoważniającego do rozpoznania choroby zawodowej, liczonego od wystąpienia objawów chorobowych, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, który w przypadku choroby z poz. 21 wynosi 2 lata. Po pierwsze brak innych audiogramów z lat 2000 - 2010 (poza audiogramami z 2000 r. i 2010 r.) nie pozwala na wykluczenie, że kryteria choroby zawodowej były spełnione do 2002 r., a więc w dwa lata po ustaniu narażenia na hałas w miejscu pracy. Ponadto po 2000 r. Z. M. nadal pracował w narażeniu na hałas, nawet jeśli przyjąć, zgodnie z argumentacją strony skarżącej, że jako technolog mniej czasu przebywał na hali produkcyjnej, a zatem jego ekspozycja na hałas była mniejsza. Sąd nie podzielił też zarzutów w zakresie wadliwości sporządzenia dokumentacji, w tym karty oceny narażenia zawodowego, podkreślając fakt, że podmioty zatrudniające Z. M. na przestrzeni lat ulegały wielu przekształceniom, co niewątpliwie utrudnia wykazanie pełnej dokumentacji pracowniczej, a okoliczność ta nie może powodować negatywnych konsekwencji dla pracownika. Tym bardziej, że kwestie wszystkich wątpliwości związanych z poziomem hałasu i jego oddziaływaniem na Z. M. zostały wyjaśnione w opinii jednostki orzeczniczej.

Skargą kasacyjną A. Sp. z o.o. w [...] zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:

I. prawa materialnego, a to:

1) art. 2351 Kodeksu pracy poprzez jego błędne zastosowanie, a to przyjęcie za organem, że spełnione zostały przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej u Z. M. mimo braku istnienia związku przyczynowego, w tym braku (niebudzących wątpliwości) podstaw do wysokiego prawdopodobieństwa zaistnienia tego związku, między wystąpieniem schorzenia u Z. M. a pracą, jej rodzajem, charakterem oraz warunkami jej wykonywania w zakładzie skarżącego (w tym jego poprzedników prawnych), czyli zaistnienia u skarżącego czynników szkodliwych dla zdrowia Z. M. i działania na niego tych czynników;

2) § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013 r. Nr 1367) i poz. 21 załącznika do tego rozporządzenia, w zw. z art. 2352 oraz w zw. z art. 237 § 1 pkt 4 Kodeksu pracy, poprzez niezastosowanie tych dwóch pierwszych przepisów - powołanie art. 237 § 1 pkt 4 Kodeksu pracy polega na wykazaniu konstytucyjności okresu (terminu) do 2 lat upoważniającego do rozpoznania choroby zawodowej - i przez to pominięcie okoliczności, że schorzenie Z. M. zostało udokumentowane po upływie 2 lat od dnia ustania narażenia zawodowego;

3) § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne (Dz. U. Nr 157, poz. 1318) i ust. 1 pkt 1 załącznika do ww. rozporządzenia w zw. z § 6 ust. 3 pkt 3 i ust. 4 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w zw. z art. 2351 Kodeksu pracy, poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało sanowaniem wadliwie sporządzonej oceny narażenia zawodowego, w której organ nie określił poziomu ekspozycji na hałas w odniesieniu do 8 godzinnego dnia pracy dla stanowisk pracy Z. M. i niezasadnie przypisał mu narażenie na hałas określony dla innych stanowisk pracy, a w konsekwencji doprowadził do błędnego wniosku, że Z. M. po 2000 roku pracował w narażeniu na hałas, w tym na hałas ponadnormatywny;

4) § 8 ust. 1 w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w związku z art. 84 § 1 Kodeksu pracy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia orzeczenia lekarskiego nr [...] nieposiadającego waloru opinii biegłego, ale też nieprezentującego wiadomości specjalnych niezbędnych do ustalenia kluczowych w sprawie okoliczności, tj. czy ubytek słuchu Z. M. powstał w związku z pracą u skarżącego, jakie czynniki szkodliwe dla zdrowia występowały w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy przez Z. M. u skarżącego od 2000 roku, oraz jakie czynniki poza środowiskiem pracy mogą lub z dużym prawdopodobieństwem mogły spowodować ubytek słuchu;

5) § 8 ust. 2 w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, poprzez błędną wykładnię, a to przyjęcie przez Sąd, że dodatkowe uzasadnienie orzeczenia lekarskiego wydane w dniu 28.12.2015 r. mógł sporządzić inny lekarz jednostki orzeczniczej I stopnia aniżeli lekarz, który wydał to orzeczenie. Zważyć bowiem należy, że jeżeli zachodzi konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, który jest niewystarczający do wydania decyzji, to przewidziana w § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych kolejność "uzupełniania" materiału dowodowego ma charakter normatywny. Jeśli nawet nie podzielić takiego poglądu, to i tak przepis ten wyraźnie i bezwzględnie wymaga, iż "dodatkowe uzasadnienie tego orzeczenia" może sporządzić (zdaniem skarżącego - wyłącznie) lekarz, który wydał orzeczenie (w danej jednostce orzeczniczej I stopnia, a nie każdy inny lekarz w tej jednostce) lub jednostka orzecznicza lI stopnia (czyli już w składzie 3 osobowym). Przewidziana w § 6 ust. 1 in fine rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych możliwość "podjęcia innych czynności niezbędnych do uzupełnienia tego materiału" kategorialnie oznacza podwyższenie (nie natomiast obniżenie jak przyjął Sąd) standardu uzupełnienia materiału dowodowego (a tym samym podwyższenie standardu ochrony zasady legalizmu), czego najdoskonalszym przejawem działania organu, a następnie Sądu, powinno być dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego, czego niedokonanie przez organ wytknął skarżący w skardze administracyjnej (na s. 1 i 8 skargi administracyjnej);

6) § 8 ust. 2 w zw. z § 6 ust. 1, 2, 3 pkt 2 oraz ust. 4 in fine rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez niezastosowanie i wskutek niezastosowania tych przepisów - przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia oceny narażenia zawodowego sporządzonej z rażącym naruszeniem prawa, na podstawie "Karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej" z dnia 28 listopada 2013r. wydanej przez organ I instancji, w miejsce (niesporządzonej, choć wymaganej) samodzielnej oceny narażenia zawodowego przeprowadzonej bezpośrednio u skarżącego w przepisanej prawem formie;

II. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 3 § 1 oraz art. 141 § 4 zd. 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 3, art. 78 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, brak wszechstronnej oceny już dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego oraz naruszenie zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego w wyprowadzaniu wniosków z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w których to następstwie naruszeń Sąd:

a) bezpodstawnie przyjął, że Z. M. wykonywał pracę w narażeniu zawodowym;

b) bezpodstawnie przyjął, że bezspornie hałas w środowisku (miejscu) pracy występował, w szczególności po 2000 roku, dodatkowo nie wyjaśniając podstawy do wyprowadzenia takiego wniosku, ani też nie ujawniając procesu myślowego, który prowadziłby do osiągnięcia takiego stwierdzenia w kontekście zarówno materiału dowodowego sprawy, uchybień w gromadzeniu tego materiału dowodowego, ale też braków tego materiału dowodowego, a następnie - znaczenia dla wyniku sprawy;

c) bezpodstawnie przyjął, że w miejscu pracy był "hałas ponadnormatywny", nie podejmując nawet próby zdefiniowania tego pojęcia, określenia czynników oddziaływania i stopnia ich intensywności, które prowadziły do "hałasu ponadnormatywnego" w określonym miejscu pracy, co wykluczyło merytoryczną polemikę z organem na podstawie przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji - oparcia rozstrzygnięcia organu i Sądu na nieweryfikowalnych, niesprawdzalnych podstawach, mimo przedstawienia kontrdowodów przez skarżącego;

d) nie wyjaśnił procesu myślowego (co najmniej wnioskowania), z którego w sposób przekonujący wynikałoby, że potwierdzeniem wykonywania pracy w środowisku pracy w narażeniu zawodowym po 2000 roku miałby być audiogram z 2013 roku, który może co najwyżej dowodzić ustalenia określonego deficytu słuchu w 2013 roku, lecz nie związku tego deficytu z pracą po 2000 roku, a przynajmniej związek ten jest nikły - w zestawieniu z pozostałymi dowodami skarżącego i nie wyczerpaniem możliwości dowodzenia przez organ oraz przez Sąd;

2) art. 3 § 1 oraz art. 141 § 4 zd. 1 i art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z 106 § 3 p.p.s.a. polegające na niedopuszczeniu dowodu z dokumentu dołączonego do skargi administracyjnej (powołanego na s. 7 skargi administracyjnej) w postaci "Sprawozdania z pomiarów nr [...], wykonanego w dniu 1 sierpnia 2013 r.", mimo, że nie tylko nie spowodowałby przedłużenia sprawy, lecz w sposób istotny wyjaśniał poziom i czynniki natężenia hałasu w miejscu pracy odpowiadającym zajmowanemu przez Z. M.; dowód ten nie tylko rzeczowo wykazywał podstawę do domniemań i wniosków odmiennych od przyjętych przez organ i Sąd, lecz równie uzasadniał konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego na poziome organu, czyli uzasadniał uchylenie decyzji administracyjnej.

Z uwagi na powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Nieusprawiedliwiony jest zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 3 § 1 oraz art. 141 § 4 zd. 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 3, art. 78 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. Wbrew bowiem zarzutom skargi kasacyjnej organy w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy istotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Materiał dowodowy wyjaśnia w jakim okresie i na jakich stanowiskach pracował Z. M. oraz czy pracował w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej. Nie można zatem podzielić zarzutu strony skarżącej, że Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że zebrany przez organ materiał dowodowy jest niewystarczający i błędnie uznał za prawidłowe ustalenia poczynione przez organy. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organy nie nosi cech dowolności, lecz została dokonana w ramach swobodnej oceny materiału dowodowego, a uzasadnienia decyzji odpowiadają wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Także uzasadnienie zaskarżonego czyni zadość wymogom ustanowionym w art. 141 § 4 p.p.s.a.

Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji ocenił wnikliwie postępowanie przeprowadzone przed organami obu instancji i wypowiedział się w zakresie podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego dlaczego Sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem. Zarzut naruszenia tego przepisu jest skuteczny wówczas, gdyby Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia w przypadku, gdy uzasadnienie nie odpowiada wymogom tego przepisu, przy czym nie każde naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji ocenił przeprowadzone postępowanie administracyjne, wskazał podstawę prawną wyroku (art. 151 p.p.s.a.) i wyjaśnił przyczyny podjętego rozstrzygnięcia. Sąd pierwszej instancji wypowiedział się we wszystkich kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy odwołując się do materiału dowodowego sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku w tym zakresie opiera się na konkretnych danych. Odrębną kwestię stanowi zasadność stanowiska wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez skarżącego nie oznacza, że takie uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom ustawowym.

Przypomnieć należy, iż rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych ( t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 1367) określa m.in. sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. Zgodnie z § 8 ust. 1 decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, iż organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Rozpoznanie chorób zawodowych należy do właściwości jednostek medycznych określonych w § 5 powołanego wyżej rozporządzenia i organy inspekcji sanitarnej nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały one wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 marca 2015r., sygn. akt II OSK 1872/13; z dnia 28 stycznia 2015r., sygn. akt II OSK 1567/13 – CBOSA; z dnia [...] lutego 1998r., I SA 1520/97, ONSA 1998/4/150, z dnia 23 lipca 2003r., I SA 108/03, LEX nr 160259, z dnia 24 maja 2001r., SA 1801/00,LEX nr 77663, z dnia 2 czerwca 1998r., I SA 225/98, LEX nr 45827).

W niniejszej sprawie orzeczenie lekarskie z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] - którym rozpoznano u Z. M. chorobę zawodową wymienioną w poz. 21 wykazu chorób zawodowych, tj. obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo – nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2,3 kHz -

wydał Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy (WOMP) w [...]. Zaznaczyć należy, iż właściwymi do orzekania w zakresie chorób zawodowych są lekarze spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1184 ze zm.) zatrudnieni w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3 - § 5 ust. 1 rozporządzenia. Z tego względu nie można skutecznie zakwestionować opinii uzupełniającej sporządzonej po otrzymaniu od organu dodatkowego materiału dowodowego. Tym samym chybiony jest zarzut dotyczący naruszenia § 8 ust. 1 w związku z § 6 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia i art. 84 § 1 k.p.a. Orzeczenie lekarskie jednoznacznie i przekonywująco wskazuje na istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rozpoznaną chorobą a wykonywaną przez Z. M. pracą zawodową. Zauważyć też należy, iż w orzeczeniu lekarskim o rozpoznaniu choroby zawodowej wskazano okresy narażenia zawodowego i rodzaj narażenia zawodowego, podobnie jak i w decyzjach organów obu instancji. Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, iż w niniejszej sprawie jednostka medyczna dysponowała oceną narażenia zawodowego skarżącego, z której wynikał rodzaj czynności wykonywanych przez skarżącego na zajmowanych stanowiskach pracy i organy inspekcji sanitarnej prawidłowo oparły rozstrzygnięcie na wydanym w sprawie orzeczeniu lekarskim.

Z powyższych przyczyn, jak też ze względów niżej podniesionych, nieusprawiedliwiony jest także zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 2351 Kodeksu pracy oraz § 2 wskazanego wyżej rozporządzenia i poz. 21 załącznika do rozporządzenia przez ich niewłaściwe zastosowanie.

Za chorobę zawodową - jak stanowi art. 235¹ Kodeksu pracy - uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Podkreślić należy, iż ustawodawca w art. 235¹ Kodeksu pracy wprost wskazał na dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z "wysokim prawdopodobieństwem". W tym stanie prawnym należy uznać, że przesłanka stwierdzenia z "wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 748/12 - LEX nr 1216762 ). Na gruncie art. 2351 Kodeksu pracy nie jest zatem wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym"), a stwierdzonym schorzeniem.

Uznanie danej choroby za chorobę zawodową zależy od ustalenia wykonywania zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Warunki narażające na powstanie choroby zawodowej nie oznaczają konieczności stwierdzenia wykonywania pracy w styczności z hałasem przekraczającym dopuszczalne normy /NDN/. Dopuszczalne normy hałasu wprowadzają bowiem maksymalny dopuszczalny poziom hałasu, a więc określają takie natężenie hałasu, którego przekroczyć nie można. Nie jest bowiem dopuszczalne wykonywanie zatrudnienia w środowisku pracy, w którym przekroczone są dopuszczalne normy /NDN/. Przekroczenie tych norm wywołuje ten skutek, że pracownik winien być odsunięty od zatrudnienia w takich warunkach z uwagi na zwiększone, niedopuszczalne narażenie na powstanie choroby. Jednocześnie jednak wykonywanie pracy w narażeniu na hałas poniżej dopuszczalnej normy nie oznacza wykonywania zatrudnienia w bezpiecznym środowisku pracy bez narażenia na uszkodzenie narządu słuchu. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 1994 r., SA 1640/93, ONSA 1995/1/28 ). Okoliczność zatem, iż pracownik nie był narażony na ponadnormatywny hałas nie jest równoznaczne z tym, że nie był narażony na hałas i nie pracował w warunkach stwarzających ryzyko uszkodzenia słuchu.

Możliwe jest bowiem uznanie choroby za zawodową, gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że powstanie choroby w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 1982 r., III SA 372/82, ONSA /1982 /1/33 ). Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana /wyłącznie/ przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami.

Nadto, wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych nie jest równoznaczne z rozpoznaniem choroby. Rozpoznanie choroby zawodowej ( art. 2352 Kodeksu pracy ) może nastąpić w późniejszym okresie od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, niż okres ustalony w wykazie chorób zawodowych - stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych ( t.j. Dz. U. z 2013r, poz. 1367 ) - pod warunkiem, że w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych wystąpiły objawy chorobowe i objawy te są udokumentowane. W niniejsze sprawie Z. M. pracował i nadal pracuje w narażeniu na hałas, a tym samym powoływanie się na okres 2 letni, o jakim mowa w poz. 21 złącznika do rozporządzenia, nie znajduje uzasadnienia.

Z tych przyczyn pozbawione zasadności są twierdzenia skarżącej Spółki dotyczące nieokreślenia określenia poziomu ekspozycji na hałas w odniesieniu do 8 godzinnego dnia pracy dla stanowisk na których pracował Z. M.. Ponadto, rację ma Sąd pierwszej instancji, że z materiału dowodowego ( Protokół postępowania w sprawie choroby zawodowej z dnia 11 kwietnia 2013r., Karta oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z dnia 28 listopada 2013r., sporządzone przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...]) wynika, iż Z. M. pracował w narażeniu na hałas przez cały okres swojego zatrudnienia w skarżącej Spółce, w tym we wskazanych okresach w narażeniu na hałas ponadnormatywny.

Chybiony jest zatem zarzut dotyczący naruszenia § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne (Dz.U. Nr 157, poz. 1318) i ust. 1 pkt 1 załącznika do ww. rozporządzenia w zw. z § 6 ust. 3 pkt 3 i ust. 4 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w zw. z art. 2351 Kodeksu pracy, a także zarzut naruszenia § 8 ust. 2 w zw. z § 6 ust. 1, 2, 3 pkt 2 oraz ust. 4 in fine, przez ich niezastosowanie. Jednocześnie zaznaczyć należy, iż zgodnie z § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych ocenę narażenia zawodowego przeprowadza w toku podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej właściwy państwowy inspektor sanitarny.

Wobec spełnienia przesłanek ustawowych choroby zawodowej z art. 2351 Kodeksu pracy organ był zobowiązany do podjęcia takiego jak kontrolowane w sprawie rozstrzygnięcie, a ocena Sądu pierwszej instancji w tym zakresie jest prawidłowa. Tym samym Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się także naruszenia art. 2351 Kodeksu pracy przez jego niewłaściwe zastosowanie.

Z powyższych względów należy uznać, że zarzut skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.