Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 1110/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2.
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. w K. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 780/13 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 25 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatek od gier za styczeń 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z dnia 19 września 2013 r., I SA/Kr 780/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił A. sp. z o.o. w K. (dalej: Spółka lub Skarżąca) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Spółki na postanowienie Dyrektoria Izby Celnej w K. (dalej: Dyrektor IC) z dnia 25 marca 2013 r., nr [...], w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za styczeń 2011 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:

2.1. Uzasadniając swoje postanowienie WSA w Krakowie podał, że po złożeniu do tegoż Sądu skargi na ww. postanowienie Dyrektora IC, Spółka -zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Krakowie z dnia 29 maja 2013 r. - została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193; dalej: rozporządzenie RM).

2.2. W dniu 10 czerwca 2013 r. Skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczeń zawartych we wniosku oraz dołączonych dokumentów wynikało, że Spółka zajmuje się głównie działalnością związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi, z wyłączeniem prowadzenia działalności w zakresie gier liczbowych, loterii pieniężnych, wideo loterii oraz gier telebingo. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 1.000.000 zł, a wartość jej środków trwałych 300.155,92 zł. W roku 2012 Spółka osiągnęła zysk w wysokości 713.731,90 zł, a na rachunku bankowym ma zgromadzone środki pieniężne w wysokości 180.334,29 zł.

Skarżąca podniosła, że obecnie zobowiązana jest do uiszczenia wpisów od skarg w 28 sprawach o sygn. akt I SA/Kr 755 - 782/13, a podobnych postępowań w sprawach stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier Spółka prowadzi kilkaset. Niektóre z nich zakończyły się już decyzjami ostatecznymi, co wiąże się - według niej - z koniecznością uiszczania wpisów stosunkowych, niejednokrotnie o znacznej wysokości.

2.3. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2013 r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek Spółki w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła w terminie sprzeciw.

3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (Sądu pierwszej instancji):

Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, WSA w Krakowie stwierdził, że na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których Spółka byłaby zobowiązana, składa się w w sprawie wpis wysokości 100 zł, a jak podaje Spółka, spraw takich z jej skargi toczy się dwadzieścia osiem, a więc łączna kwota wpisu w tych sprawach to 2.800 zł. W świetle znacznych dochodów, jakie uzyskuje Spółka, wartości jej majątku trwałego, a przede wszystkim środków dostępnych na rachunku bankowym niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy.

Mając na uwadze wskazaną we wniosku o przyznanie prawa pomocy wysokość zysku za ostatni rok obrotowy (713.731,90 zł) oraz wysokość środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych (180.334,29 zł), w żadnym razie nie można było uznać, aby Spółka wykazała, że nie jest w stanie ponieść w sprawie kwoty wpisu w wysokości 100 zł, nawet przy uwzględnieniu, że podobnych spraw spółki zawisło w sądzie więcej i łączna kwota wpisu w tych sprawach wynosi 2.800 zł.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, za przyznaniem Skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie przemawia również mnogość postępowań sądowoadministracyjnych zainicjowanych przez Spółkę w skali kraju. Spółka nie wykazała łącznej liczby tych postępowań, jak i wysokości wszystkich realnych kosztów, które w tych postępowaniach zobligowana była ponieść. Przy zróżnicowanym charakterze ewentualnie zainicjowanych postępowań (sprawy w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty podatku, sprawy dotyczące gier na automatach) trudno jest zestawić orientacyjną wysokość tych kosztów z aktualnym stanem majątkowym Spółki. Przy czym aktualny stan majątkowy Spółki, jak wynika z wniosku, w żadnym razie nie wskazuje, aby nie była ona w stanie ponieść nawet znacznie wyższych kosztów postępowania sądowego niż łączna kwota wpisów w sprawach zawisłych przed WSA w Krakowie w wysokości 2.800 zł.

4. Stanowisko Spółki w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Krakowie, Spółka (reprezentowana przez prezesa zarządu) zarzucała Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisu postępowania, tj.: art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez jego błędne zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie sytuacji majątkowej Skarżącej takich okoliczności jak: (a) wielość prowadzonych w całym kraju postępowań, (b) brak możliwości zbycia aktywów Spółki, czy (c) konieczność zachowania środków na realizację bieżących zobowiązań, co skutkowało bezpodstawną odmową przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazując na powyższe naruszenie, Spółka wniosła o "zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych".

4.2. Uzasadniając swoje zażalenie Spółka podniosła, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił faktu, że działalność Skarżącej ze swej istoty wymaga posiadania - tylko z pozoru znacznych - zasobów obrotowych. W praktyce bowiem Skarżąca musi mieć możliwość regulowania na bieżąco i bez opóźnień zobowiązań względem wynajmujących lokale na punkty gier, wypłacania wygranych graczom, opłacania serwisu i obsługi urządzeń. Spółka musi również na bieżąco uiszczać zryczałtowany podatek od gier niezależnie od tego, czy działalność przynosi pozytywny wynik finansowy. Z tego też względu stan rachunku bankowego Spółki, przy uwzględnieniu specyfiki prowadzonej działalności i jej rozmiarów, nie jest wcale wysoki. Błędem jest wywodzenie wniosków o korzystnej sytuacji Spółki z rozmiarów prowadzonej przez nią działalności. Jakkolwiek przychody wydają się imponujące, to przy znacznych kosztach funkcjonowania na rynku czysty dochód Spółki nie jest wysoki, a dodatkowo pomniejsza go konieczność wypłaty dywidendy dla wspólników.

O sytuacji majątkowej Spółki nie świadczy również wartość bilansowa aktywów takich jak środki trwałe czy inwestycje. Wartość bilansowa nie odzwierciedla bowiem ich wartości rzeczywistej, a jedynie wartość księgową, która znacząco odbiega od wartości rzeczywistej inwestycji i wartości rynkowej środków trwałych. Ta rozbieżność jest szczególnie wyraźna przy środkach trwałych, którymi są zwłaszcza urządzenia - automaty o niskich wygranych. Z uwagi na obecną sytuację prawną automaty o niskich wygranych mają realnie wartość rynkową taką, jak materiały wtórne, które można z nich uzyskać po demontażu, albowiem na rynku brak potencjalnych nabywców tych urządzeń w celu ich dalszej eksploatacji zgodnej z przeznaczeniem. Wykorzystanie tych automatów jako automatów o niskich wygranych, zgodnie z ich konstrukcją i specyfiką, nie będzie możliwe najpóźniej z końcem roku 2015 w związku z wygaśnięciem posiadanych zezwoleń. Przedsiębiorcy już prowadzący działalność, posiadają niezbędny sprzęt, natomiast rozpoczęcie legalnej działalności przez nowe podmioty jest niemożliwe w myśl przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm., dalej: u.g.h.). Ewentualne przerobienie urządzeń do innych celów jest ekonomicznie nieopłacalne, albowiem z punktu widzenia potencjalnych użytkowników korzystniejszy jest zakup nowych urządzeń stworzonych z myślą o określonym rodzaju działalności. Z tego względu zbycie majątku lub jego obciążenie w celu pozyskania środków na setki postępowań sądowoadministracyjnych jest niemożliwe. Ponadto, oznaczałoby brak możliwości dalszego prowadzenia działalności, a co za tym idzie konieczność jej zaprzestania.

W ocenie Spółki, WSA w Krakowie powinien także mieć na względzie fakt, że przedmiotowe postępowanie nie stanowi typowego elementu działalności Skarżącej i innych spółek działających na rynku automatów o niskich wygranych, a jedynie próbę ochrony przed niedającą się przewidzieć przed uchwaleniem u.g.h. agresywną polityką państwa względem przedsiębiorców branży hazardowej.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie WSA w Krakowie odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom Spółki, które przedstawiła w zażaleniu, należy ocenić jako prawidłową konstatację Sądu pierwszej instancji, że nie wykazała ona, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy.

5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, zestawiając z sobą stan majątkowy Spółki i wysokość wpisów w sprawach, o których Spółka powiadomiła Sąd pierwszej instancji w sposób precyzyjny, umożliwiający obliczenie sumy należnych wpisów sądowych, tzn. 28 spraw zawisłych przed WSA w Krakowie, w których suma wpisów sądowych daje kwotę 2.800 zł (s. 3-4 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia).

5.3. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone oświadczenie świadczy bowiem o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Spółka dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości (300.155,92 zł), co wynika ze złożonego przez nią oświadczenia o stanie majątkowym. Bezzasadny jest podnoszony w zażaleniu przez Spółkę argument o niemożności spieniężenia automatów do gry, bowiem nie stanowią one jedynego majątku Skarżącej. W roku 2012 Spółka osiągnęła zysk w wysokości 713.731,90 zł, a na rachunku bankowym ma zgromadzone środki pieniężne w wysokości 180.334,29 zł.

W kontekście powyższych ustalonych okoliczności należy uwzględnić, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). W rozpoznawanej sprawie trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która dysponuje środkami trwałymi o tak wysokiej wartości, a ponadto dysponuje znacznymi środkami pieniężnymi na rachunku bieżącym nie jest w stanie wygospodarować kwoty 2.800 zł (wysokość wpisów we wszystkich sprawach prowadzonych przed WSA w Krakowie) na pokrycie wpisów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych, a także innych kosztów, które ewentualnie w tym postępowaniu mogą wystąpić.

5.4. Podkreślenia wymaga, że z treści zażalenia nie wynikają żadne konkretne informacje o aktualnej sytuacji finansowej Spółki, a ponadto w zasadzie nie nawiązano w nim do ww. argumentacji Sądu pierwszej instancji, która stanęła u podstaw oddalenia wniosku. Spółka, pomimo wyraźniej uwagi Sądu pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, nie wskazała w ilu postępowaniach sądowoadministracyjnych w skali kraju jest stroną i z jakimi kosztami związane jest zainicjowanie tych postępowań. Zażalenie sprowadza się zatem do polemiki z WSA w Krakowie co do braku możliwości wyzbycia się składników majątku oraz luźnych stwierdzeń o konieczności rozważenia przez Sąd bliżej nieskonkretyzowanych "kosztów funkcjonowania" i "agresywnej polityki państwa" (s. 3 zażalenia).

Nie można zaaprobować stanowiska Spółki, że o zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przemawia konieczność ponoszenia przez nią wydatków na bieżące zobowiązania (np. z tytułu najmu lokali) i wypłaty dywidendy wspólnikom. Odmienna ocena naruszyłaby zasadę sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Uwzględniając tę zasadę, nie można zaakceptować próby ochrony pokaźnego majątku własnego kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 p.p.s.a.) wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść wskazane tam koszty postępowania sądowego. Przepis prawa nie obarczył co do zasady kosztami postępowania sądowoadministracyjnego społeczeństwa, więc działanie w celu uniknięcia obowiązku partycypowania w ww. kosztach dla zabezpieczenia partykularnego interesu gospodarczego godzi w sprawiedliwość społeczną.

5.5. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle oświadczenia Spółki we wniosku o przyznanie prawa pomocy na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji oraz konkluzja, że Spółka nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.