Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 793/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 37a ust. 1, art. 8
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
article: art. 50 ust. 1, art. 16 ust. 2
journal: Dz.U. 1995 nr 95 poz 474
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski, Sędziowie Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.), Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Maria Flisikowska, po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 29 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi K. Ż. na decyzję Wojewody z dnia 22 sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 22 sierpnia 2013 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej z 19 października 2012 r. o odmowie przyznania odszkodowania na rzecz K. Ż. za nieruchomość położoną w G., oznaczoną jako działka nr [...] o powierzchni 6334 m2, przejętą na własność Skarbu Państwa i oddaną w wieczyste użytkowanie "A" S.A. w trybie art. 37 a ust. 7 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. Decyzje powyższe wydane zostały w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z 19 czerwca 2009 r. Wojewoda, działając w oparciu o art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.), orzekł o nabyciu z mocy prawa przez Skarb Państwa, prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej [...] N. W. W.-G., położonego w G., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 0,6334 ha, obręb W. K., wpisanego do księgi wieczystej KW Nr [...], będącego własnością K. Ż. oraz potwierdził nabycie z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa, przez "A" Spółkę Akcyjną z siedzibą w W., prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu oraz prawo własności budynków, budowli i urządzeń znajdujących się na ww. gruncie.

W pismach z 19 czerwca 2007 r., 31 grudnia 2007 r. oraz z 10 lipca 2009 r., K. Ż. domagał się od Prezydenta Miasta ustalenia i wypłaty odszkodowania za przedmiotową nieruchomość zgodnie z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".

Decyzją z 16 czerwca 2010 r. Prezydent Miasta wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej orzekł o odmowie przyznania wnioskodawcy odszkodowania za ww. nieruchomość położoną w G., stanowiącą działkę o nr [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przejęcie działki nastąpiło w czasie poprzedzającym 30 letni okres, o którym mowa w art. 37 a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", bowiem wskazuje na to data budowy wielu obiektów należących do infrastruktury kolejowej znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości (np. peronów i torów głównych zasadniczych wybudowanych w 1928 r.).

Rozpoznając odwołanie K. Ż., decyzją z 15 września 2011 r. Wojewoda uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał m.in., że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma aspekt samoistności posiadania działki nr [...]. Ponadto, zdaniem Wojewody organ I instancji nie poczynił stosownych ustaleń faktycznych w celu dokładnego wyjaśnienia tej okoliczności.

Prezydent Miasta wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, po ponownie przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, decyzją z 1 kwietnia 2011 r. orzekł o umorzeniu przedmiotowego postępowania. W uzasadnieniu ww. decyzji powołano się na zapis art. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. o oddaniu "B" spółce Akcyjnej w P., kolei H. N. – G. z odnogą S.-C. do eksploatacji oraz udzieleniu poręki państwowej, według którego nieruchomości, wchodzące obecnie w skład wymienionych w art. 1 linii kolejowych, pozostają własnością Państwa, nieruchomości zaś, które koncesjonariusz nabędzie w celu budowy lub eksploatacji tych linii kolejowych, stają się z chwilą ich nabycia własnością Państwa. W art. 1 powyższej ustawy wymieniona została m.in. linia kolejowa N. W. W. – G.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Skarb Państwa stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości ex lege z momentem wejścia w życie cytowanej ustawy. W związku z powyższym, według organu I stopnia, zastosowanie w zaprezentowanym stanie faktycznym art. 37a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", nie może mieć miejsca, gdyż przepis ten stosuje się jedynie do gruntów wchodzących w skład linii kolejowych pozostających w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu "A" S.A., nie stanowiących własność Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub "A" S.A.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył K. Ż. Rozpoznając ten środek odwoławczy Wojewoda decyzją z 2 listopada 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda wyjaśnił, że jego decyzja z 19 czerwca 2009 r. wydana na podstawie art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" nie dotyczyła wywłaszczenia bez odszkodowania, lecz była rozstrzygnięciem co do prawa własności nieruchomości gruntowej wraz ze znajdującymi się na niej elementami infrastruktury kolejowej. Była ona jedynie potwierdzeniem stanu faktycznego, który trwał nieprzerwanie od lat dwudziestych XX wieku. Powołując się na dyspozycję art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" organ odwoławczy wyjaśnił, że odszkodowanie za grunty, wchodzące w skład linii kolejowych, które w dniu 28 lutego 2003 r. znajdowały się we władaniu "A" S.A. i jednocześnie nie stanowiły własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub "A" S.A., nie przysługuje ich dotychczasowemu właścicielowi jeżeli zostały spełnione kumulatywnie trzy następujące przesłanki:

1. fakt pozostawania gruntu wchodzącego w skład linii kolejowych do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym, "A" S.A. lub jej poprzedników prawnych,

2. okres pozostawania w posiadaniu samoistnym "A" S.A. lub jej poprzedników prawnych przez co najmniej 30 lat,

3. nieprzerwalność posiadania samoistnego.

W odniesieniu do okoliczności sprawy organ wyjaśnił, że parcele należące do poprzedników prawnych K. Ż. o numerach: [...] (w skład których wchodzi obecna działka [...]) były objęte zamiarem wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa Polskiego (Zarządu A). Okoliczność ta została potwierdzona w zapisku urzędowym dokumentującym dokonanie 22 października 1930 r. wpisu ostrzeżenia w dziale III księgi wieczystej. W niniejszej sprawie wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie zostało potwierdzone żadnym dokumentem. Organ zauważył, że wpis w dziale III ww. księgi wieczystej nie stanowi dowodu wywłaszczenia tej nieruchomości a jest jedynie ostrzeżeniem o wywłaszczeniu, do którego wcale nie musiało dojść i nie doszło.

Za bezsporny uznano fakt, że obecna działka [...] już pod koniec lat dwudziestych XX wieku wchodziła w skład nowopowstałej linii kolejowej N. W. W. – G. Wynika to z wykazu budynków, budowli i urządzeń załączonego do decyzji Wojewody z 19 czerwca 2009 r., jak również z wyjaśnień złożonych przez pełnomocników w trakcie rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 15 grudnia 2009 r. przed organem I instancji oraz z ustaleń poczynionych w trakcie wizji lokalnej.

Według Wojewody jednak kluczowe znaczenie dla rozpoznania żądań wnioskodawcy są przepisy ustawy z 27 kwietnia 1931 r., o oddaniu "B" Spółce Akcyjnej w P., kolei H. N. – G. z odnogą S. – C. do eksploatacji oraz o udzieleniu poręki państwowej". (Dz. U. z 1931 r., Nr 40, poz. 350 ze zm.). Wedle jej przepisów Skarb Państwa jako właściciel oddał koncesjonariuszowi - "B", Spółce Akcyjnej w P., kolej państwową od stacji H. N. do stacji I. i od stacji N. W. W. do stacji G. do dokończenia jej budowy i eksploatacji oraz odnogi tej kolei od stacji S. do węzła kolejowego w C. do budowy i eksploatacji na warunkach koncesyjnych, ustalonych w porozumieniu ze wspomnianą Spółką dnia 30 marca 1931 r.

W ocenie Wojewody zastosowanie w tym stanie faktycznym art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" nie mogło mieć miejsca, z uwagi na fakt, że przepis ten stosuje się jedynie do gruntów wchodzących w skład linii kolejowych pozostających w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu "A" S.A., nie stanowiących własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub "A" S.A.

Skargę do sądu na powyższą decyzję złożył K. Ż. W wyroku z 8 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie II SA/Gd 944/11 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z 1 kwietnia 2011 r.

W uzasadnieniu tego wyroku sąd stwierdził, że postępowanie w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wszczęte wnioskiem skarżącego jest konsekwencją prawną rozstrzygnięcia wydanego w trybie art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", z mocy którego w niniejszej sprawie Wojewoda decyzją z 19 czerwca 2009 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej N. W. W. – G., położonego w G., oznaczonego jako działka nr [...], obr. W. K., wpisanego do księgi wieczystej Kw Nr [...], stanowiącego własność K. Ż. ujawnionego w księdze wieczystej. Sąd podkreślił, że rozstrzygnięcie w przedmiocie odszkodowania jest nierozerwalnie związane z orzeczeniem deklaratoryjnym wydanym z oparciu o art. 37a ust. 1 ustawy. Bez wydania decyzji w tym trybie przez Wojewodę nie byłoby możliwe rozstrzyganie wniosku o odszkodowanie. Konsekwentnie również, bez jej wzruszenia w trybie nadzwyczajnym nie jest prawnie możliwe czynienie ustaleń przeciwnych tym, które stanowiły podstawę wydania decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa własności gruntu przez Skarb Państwa. Sprzeciwiałoby się to bowiem zasadzie trwałości decyzji administracyjnych ostatecznych wyrażonej w art. 16 K.p.a.

Wobec powyższego argumentacja sformułowana przez organy obu instancji w przedmiotowej sprawie jest błędna i doprowadziła do podjęcia rozstrzygnięć niezgodnych z prawem. Jeśli bowiem potwierdziłyby się ustalenia organów, że działka nr [...] zajęta pod linię kolejową na trasie N. W. W. – G. stanowiła własność Skarbu Państwa w związku z treścią ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. o oddaniu "B", Spółce Akcyjnej w P., kolei H. N. – G. z odnogą S. – C. do eksploatacji oraz o udzieleniu poręki państwowej (Dz. U. Nr 40, poz. 350 ze zm.), czyli daleko przed wejściem z życie ustawy, to wówczas brak byłoby podstaw do zastosowania art. 37a ustawy, co winno skutkować ewentualnym wszczęciem postępowania nadzwyczajnego w stosunku do wydanej decyzji Wojewody z 19 czerwca 2009 r. i zawieszeniem postępowania w sprawie o odszkodowanie. Dopóki jednak orzeczenie Wojewody pozostaje w obrocie prawnym i nie zostanie skutecznie wzruszone w odpowiednim trybie, dopóty wniosek skarżącego będzie wymagał merytorycznego rozstrzygnięcia w świetle przesłanek przyznania odszkodowania z art. 37a ust. 7 ustawy, czemu organy obu instancji uchybiły.

W decyzji z 19 października 2012 r. Prezydent Miasta, na podstawie art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", odmówił przyznania odszkodowania za ww. nieruchomość położoną w G. i oznaczoną jako działka [...] przejętą na własność Skarbu Państwa i oddaną w użytkowanie wieczyste "A" S.A. Stosownie do wytycznych wynikających z ww. wyroku WSA w Gdańsku z 8 lutego 2012 r., w którym sąd ten nakazał m. in. uzupełnienie materiału dowodowego w celu ustalenia, czy zachodzą negatywne przesłanki do wypłaty odszkodowania stronie, a więc czy przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w posiadaniu samoistnym "A" S.A. i jej poprzedników prawnych do 31 maja 2003 r. nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat, organ I instancji poczynił dodatkowe ustalenia, znajdujące odzwierciedlenie w literaturze naukowej oraz zeznaniach świadków odnośnie do władztwa "A" nad przedmiotową nieruchomością. W uzasadnieniu decyzji okoliczności te zostały szczegółowo omówione z odwołaniem do poszczególnych okresów posiadania i stanu prawnego wówczas obowiązującego. Organ pierwszej instancji ustalił w szczególności, że zgodnie z załączonym do decyzji Wojewody z 19 czerwca 2009 r. wykazem budynków, budowli i urządzeń, na działce nr [...] usytuowane są elementy infrastruktury kolejowej takie jak droga kolejowa (tory główne zasadnicze, tor główny dodatkowy) oraz perony nr 1 i nr 2 G. W. K., wybudowane w 1928 r. Nadto, z przeprowadzonego 5 stycznia 2010 r. dowodu z oględzin działki nr [...] wynika, że ww. nieruchomość stanowi część infrastruktury kolejowej związanej z funkcjonowaniem dworca W. K., a na działce usytuowany jest m. in. magazyn, rampa, część budynku dworca oraz 3 tory kolejowe. Z kolei, w oparciu o fragmenty publikacji autorstwa Grzegorza Kotlarza "Magistrala węglowa: najciekawsze linie kolejowe Polski", ustalono, że 9 listopada 1930 r. oddano do użytku cały fragment linii kolejowej nr [...] na odcinku K.-G., na której od dnia 10 listopada 1930 r. kursowały lokalne pociągi osobowe i towarowe relacji K.-G. Organ ustalił też, że regularny ruch pociągów towarowych i osobowych na przedmiotowej trasie odbywał się do wybuchu II wojny światowej, tj. do dnia 1 września 1939 r., natomiast po zakończeniu działań wojennych w 1945 r. do lat 60-tych XX w. prowadzone były prace mające na celu odbudowanie i modernizację linii 201 na odcinku K.-G., jak również miał miejsce stały ruch pociągów. Od lat 70-tych XX w. do dnia dzisiejszego linia kolejowa nr [...] na odcinku K. – G. w dalszym ciągu była eksploatowana poprzez remonty i modernizacje, jak też utrzymywano na niej stały ruch pociągów.

W konkluzji organ I instancji doszedł do przekonania, że posiadanie działki nr [...] przez "A" S.A. jak i jej poprzedników prawnych miało charakter samoistny i trwało nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat poprzedzających dzień 31 maja 2003 r., co z kolei w świetle art. 37a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", stanowi przesłankę wyłączającą możliwość ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania byłemu właścicielowi.

Odwołanie od tej decyzji wniósł K. Ż., domagając się uchylenia w całości decyzji organu I instancji i orzeczenia co do istoty sprawy, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W decyzji z 22 sierpnia 2013 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu "A" S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub "A" S.A. stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem. Natomiast zgodnie z art. 37a ust. 7 tej ustawy odszkodowanie, ustalane i wypłacane jest na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym "A" S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Organ odwoławczy podkreślił, że postępowanie w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest konsekwencją prawną rozstrzygnięcia wydanego w trybie art. 37a ust. 1 ww. ustawy, z mocy którego w niniejszej sprawie Wojewoda decyzją z 19 czerwca 2009 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o pow. 0.6334 ha, obręb W. K., arkusz mapy 5, wpisanej do księgi wieczystej nr [...], natomiast prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości z mocy prawa nabyły "A" S.A. z siedzibą w W..

Organ wskazał też, że rozstrzygnięcie w przedmiocie odszkodowania jest nierozerwalnie związane z orzeczeniem deklaratoryjnym wydanym w oparciu o art. 37a ust. 1 ww. ustawy.

W niniejszej sprawie, w ocenie organu II instancji, okolicznością kluczową dla jej rozstrzygnięcia jest prawidłowe ustalenie, czy działka nr [...] pozostawała do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym "A" S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Jest to bowiem okoliczność, od ustalenia której zależy, czy istnieją w sprawie przesłanki przemawiające za wyłączeniem możliwości przyznania odszkodowania. Wykazanie posiadania samoistnego przez 30 lat do dnia 31 maja 2003 r. musi być jednoznaczne i niebudzące wątpliwości, gdyż ustawodawca łączy z tą okolicznością utratę prawa do odszkodowania.

W ocenie Wojewody, uwzględniając wytyczne zawarte w wyroku WSA w Gdańsku z 8 lutego 2012 r., organ pierwszej instancji, ponownie rozpatrując sprawę, uzupełnił materiał dowodowy sprawy poprzez dokonanie ustaleń w przedmiocie samoistnego posiadania przedmiotowej działki przez "A" S.A. i jej poprzedników prawnych do dnia 31 maja 2003 r. nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Organ I instancji w oparciu o przeprowadzone dowody jednoznacznie ustalił, że przedmiotowa działka znajdowała się w posiadaniu samoistnym "A" S.A. lub jej poprzedników prawnych przez okres dłuższy niż 30 lat, licząc od dnia 31 maja 2003 r. wstecz, w związku z powyższym brak było podstaw do przyznania odszkodowania wnioskodawcy.

Odnosząc się do zarzutu odwołania, że organ I instancji w sposób dowolny ocenił materiał dowodowy i oparł się głównie na informacjach z publikacji autorstwa Grzegorza Kotlarza "Magistrala węglowa: najciekawsze linie kolejowe Polski", Wojewoda stwierdził, że Prezydent Miasta w zaskarżonej decyzji powołał się również na szereg innych dowodów zebranych w toku postępowania, takich jak księga wieczysta, wykaz budynków, budowli i urządzeń załączony do decyzji Wojewody z 19 czerwca 2009 r., dowód z przesłuchania świadka, oględziny przedmiotowej działki. Wojewoda nadmienił przy tym, że o wyznaczenie rozprawy i dopuszczenie dowodu z zeznań świadka wniosły "A" S.A., jednocześnie powołując się na ww. wykaz urządzeń i budynków kolejowych stanowiący załącznik do decyzji Wojewody z 19 czerwca 2009 r. Zatem, nie sposób zgodzić się z sugestią odwołującego, że informacje pozyskane z ww. publikacji zastąpiły postępowanie dowodowe w sprawie.

Organ ustosunkował się również do stwierdzenia w odwołaniu, że z uwagi na treść § 2 zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 kwietnia 1931 r. o nadaniu "B", Spółce Akcyjnej w P., koncesji na dokończenie budowy i eksploatację Kolei H. N.-G. z odnogą S.-C., zgodnie z którym czas trwania koncesji miał upłynąć dnia 31 grudnia 1975 r., do 31 grudnia 1975 r. posiadaczem samoistnym przedmiotowej działki było "B". Zdaniem organu, ww. koncesja została udzielona w innym postępowaniu, dotyczącym udzielenia koncesji, i stanowi jedynie dowód na okoliczność posiadania uprawnień do prowadzenia działalności objętej koncesją, a zatem nie rozstrzyga w żaden sposób kwestii związanej z tytułem prawnym do nieruchomości, na której miały być prowadzone czynności objęte koncesją. Jak podkreślił organ dalej, poza zakresem badania organu II instancji pozostaje wskazana przez Prezydenta Miasta okoliczność posiadania przedmiotowej nieruchomości przez "B" w okresie od 31 grudnia 1933 r. do dnia 1 września 1939 r., a także po zakończeniu działań wojennych do dnia 10 maja 1947 r., z uwagi na fakt, że okres tego posiadania znajduje się poza okresem istotnym dla niniejszego postępowania, tj. poza okresem od dnia 31 maja 1973 r. do dnia 31 maja 2003 r.

W odwołaniu podniesiono, że przedsiębiorstwo państwowe przed 1989 r., tj. w dobie ustroju komunistycznego, nie posiadało tytułu własności mienia państwowego, a wykonywanie władztwa nad rzeczą było całkowicie zależne od woli państwa i jego dyrektyw. Zdaniem odwołującego się przedsiębiorstwa państwowe sprawowały zatem jedynie zarząd mieniem Skarbu Państwa, nie miały prawa nim dysponować, wszelkie działania podejmowane były na rzecz państwa - tym samym przedsiębiorstwo państwowe nie wypełniało przesłanek umożliwiających zakwalifikowanie go jako posiadacza samoistnego. Do czasu uzyskania osobowości prawnej przez "A" S.A. jej poprzednicy prawni nie byli posiadaczami samoistnymi, sprawowali jedynie zarząd nad nieruchomościami powierzonymi przez Skarb Państwa, tak więc nie byli posiadaczami samoistnymi, a jedynie zależnymi. Powołując się na stanowisko zawarte w orzecznictwie sądów administracyjnych, organ odwoławczy stwierdził, że przy założeniu racjonalności ustawodawcy, który w przepisie art. 37a ust. 7 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "A" dopuścił możliwość istnienia negatywnej przesłanki, pozwalającej na odmowę przyznania poprzednim właścicielom odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, w rozważaniach dotyczących posiadania samoistnego nie może mieć zastosowania teoria odmawiająca posiadającym osobowość prawną państwowym osobom prawnym prawa do posiadania samoistnego nieruchomości.

Uzasadniając kolejny zarzut - naruszenia art. 121 pkt 4 k.c. w zw. z art. 175 k.c. - Wojewoda wskazał, że art. 121 pkt 4 k.c. stanowi, że bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju - przez czas trwania przeszkody. Natomiast zgodnie z art. 175 k.c. do biegu zasiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy o biegu przedawnienia roszczeń. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego władanie cudzą nieruchomością przez Skarb Państwa, uzyskane w ramach sprawowania władztwa publicznego, może być posiadaniem samoistnym prowadzącym do zasiedzenia. Zasiedzenie jednak nie biegło, jeżeli właściciel nie mógł skutecznie dochodzić wydania nieruchomości (art. 121 pkt 4 k.c. w związku z art. 175 k.c.). Z kolei zgodnie z tezą orzeczenia Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2006 r. osoba prawna, która przed dniem 1 lutego 1989 r. mając status państwowej osoby prawnej nie mogła nabyć (także w drodze zasiedzenia) własności nieruchomości, może do okresu samoistnego posiadania wykonywanego po dniu 1 lutego 1989 r. zaliczyć okres posiadania poprzednika - w niniejszej sprawie był nim Skarb Państwa - sprzed tej daty, jeżeli nastąpiło przeniesienie posiadania.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 21 Konstytucji RP organ stwierdził, że Wojewoda w niniejszym postępowaniu nie jest uprawniony do badania konstytucyjności przepisów stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, a właściwym w tym zakresie jest Trybunał Konstytucyjny, na podstawie właściwie sformułowanej skargi konstytucyjnej. Obowiązujące przepisy dopuszczają możliwość wywłaszczenia nieruchomości bez przyznania odszkodowania. Wprawdzie utrata prawa do odszkodowania stanowi wyjątek od zasady, jaką jest przyznanie odszkodowania, niemniej w ocenie Wojewody w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki przemawiające za wyłączeniem możliwości przyznania odszkodowania.

Skargę na powyższą decyzję złożył K. Ż., zarzucając jej:

- naruszenie przepisów prawa materialnego przez przyjęcie ciągłości 30 letniego posiadania przez "A" S.A. przedmiotowej nieruchomości pomimo że doliczenie posiadania poprzedników prawnych jest możliwe jedynie w sytuacji przeniesienia posiadania w formie decyzji lub umowy przekazującej infrastrukturę kolejową, gdyż przeniesienia posiadania nie można utożsamiać z następstwem prawnym wobec poprzednika,

- nieprawidłową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. w sytuacji nie przedstawienia przez stronę przeciwną decyzji lub umowy z poprzednikiem prawnym koniecznych do przeniesienia posiadania, błędne ustalenie, że posiadanie przedmiotowej działki przez "A" S.A. jak również jej poprzedników prawnych miało charakter nieprzerwany przez okres co najmniej 30 lat poprzedzających datę 31 maja 2003 r.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że wadliwość zaskarżonej decyzji wynika z błędnego przyjęcia przez organ ciągłości 30 letniego posiadania przez "A" S.A. przedmiotowej nieruchomości pomimo, że posiadanie w okresie od 31 maja 1973 r. do 31 maja 2005 r. wykonywali, oprócz "A" S.A., jego poprzednicy prawni w formie przedsiębiorstw państwowych, na których Skarb Państwa po 1 lutym 1989 r. nie przeniósł jednak posiadania w formie decyzji lub umowy. Skarżący podkreślił, że w części ww. okresu – do 1 lutego 1989 r. obowiązywała konstrukcja tzw. jednolitego funduszu własności państwowej. Skutki prawne związane z posiadaniem samoistnym nieruchomości w tamtym czasie przez przedsiębiorstwo państwowe mogły powstać tylko na rzecz Skarbu Państwa, a nie na rzecz przedsiębiorstwa. Ponadto, dla przeniesienia aktu posiadania nie było wystarczające uchwalenie samej ustawy przez państwo. Konieczne było dodatkowo przeniesienie posiadania w drodze decyzji lub umowy i dopiero wówczas można było doliczać posiadanie poprzednika prawnego. Konkludując, w ocenie skarżącego, błędnie Wojewoda utożsamia przeniesienie posiadania z następstwem prawnym wobec poprzednika, co skutkuje błędną oceną prawną w zakresie istnienia negatywnej przesłanki przyznania odszkodowania skarżącemu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie prezentując argumentację tożsamą z tą, jaka legła u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie natomiast do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a wymogi dotyczące związania organu wyrokiem zostały przy rozpoznaniu sprawy zachowane przez organy rozpoznające sprawę ponownie.

Zgodnie z przepisem art. 37 a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe " (Dz. U. z 2007., poz. 948 ze zm.) zw. dalej ustawą - grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003r. we władaniu "A" SA, niestanowiące własności Skarbu Państwa , jednostek samorządu terytorialnego lub "A" SA stają się z dniem 1 czerwca 2003r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7.

Wojewoda decyzją z dnia 19 czerwca 2009r. podjętą na podstawie art. 37a ustawy i na podstawie art. 8 ustawy z dnia 28 marca 2003r. o transporcie drogowym (tj. Dz. U. z 2007r., nr 16, poz. 94 ze zm.) potwierdził nabycie z dniem 1 czerwca 2003r. z mocy prawa, przez Skarb Państwa, prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej 201 N. W. W.-G., położonego w G., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 0,6334ha, obręb W. K., arkusz mapy 5, wpisanej do księgi wieczystej kw [...], będącej własnością K. Ż.. Pierwotnie wniosek o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie dotyczył działki nr [...] stanowiącej własność K. Ż. obejmującej linie kolejową wraz z drogą publiczną gminną. Działka nr [...] została wydzielona z działki nr [...] i obejmuje linię kolejową. Na mocy ww. decyzji zgodnie z jej § 2 potwierdzono nabycie z mocy prawa przez "A" Spółkę Akcyjną prawa użytkowania wieczystego gruntów (działki nr [...]) oraz prawa własności budynków, budowli i urządzeń znajdujących się na ww. gruncie opisanych w załączniku do decyzji.

Zgodnie z załącznikiem do ww. decyzji Wojewody PP "A" nabyło z mocy z mocy prawa na własność zlokalizowane na działce nr [...]: peron nr 1 G. W. K., peron nr 2 G. W. K., drogę kolejową –tory główne zasadnicze, tor główny dodatkowy - wybudowane w 1928r., urządzenia do sterowania ruchem z sygnalizacją kształtową i blokadą stacyjną - wybudowane w 1957r., sieć zasilająco-oświetleniową wybudowaną w 1957r., rampę, wybudowaną w 1928r.; sieci wodociągowe, kanalizacyjną i wodociągową wybudowane odpowiednio w 1980r., 1981r. i 1980r., budynek magazynowy, murowany, jednokondygnacyjny, pow. użytkowej 77,60m² i kubaturze 302m³ wybudowany w 1928r. oraz budynek stacyjny-część położoną w granicach działki nr [...] murowany dwukondygnacyjny o pow. użytkowej 292m² i kubaturze 1425m³ wybudowany w 1948r.

Zgodnie z przepisem art. 37a ust. 7 odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003r. do dnia 31 grudnia 2007r. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31 maja 2003r. w posiadaniu samoistnym "A" SA lub jej poprzedników prawnych przez okres co najmniej 30 lat.

W świetle powyższego unormowania kwestią zasadniczą jest ustalenie czy w dniu 31 maja 2003r. i nieprzerwanie 30 lat przed tą datą sporna działka była w posiadaniu samoistnym "A" lub jej poprzedników.

W ocenie Sądu organy prawidłowo ustaliły, że działka nr [...] zabudowana infrastrukturą kolejową będącą częścią linii kolejowej jest w posiadaniu samoistnym [...] i jej poprzedników prawnych przez okres dłuższy niż 30 lat, licząc od dnia 1 maja 2003r., wstecz tj. od dnia 1 maja 1973r. Budowa i eksploatacja tej linii kolejowej nastąpiła jeszcze w okresie międzywojennym. Nadto z protokołu oględzin nieruchomości nr [...] sporządzonego w dniu 5 stycznia 2010r. wynika, że na dzień jego sporządzenia, a wiec aktualnie na działce stwierdzono, że znajduje się na niej część infrastruktury kolejowej związanej z funkcjonowaniem dworca W. K. Na działce usytuowany jest magazyn, rampa, część budynku dworca, 3 tory kolejowe, 2 perony i urządzenia służące do przesyłu energii, sterujące i telekomunikacyjne.

Przez okres począwszy od roku 1973r. do dnia 9 maja 1989r. grunt stanowiący obecnie działkę nr [...] znajdował się w posiadaniu samoistnym P.P "A" (zgodnie z ustawą z dnia 10 maja 1947 r. o kolejach (Dz. U. nr 54, poz. 311) i od dnia 9 maja 1989r. do 19 sierpnia 1995r. na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 1995r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1989r. , nr 26, poz. 138), w okresie od 19 sierpnia 1995r. na podstawie ustawy z dnia 6 sierpnia 1995r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1995r. nr 95, poz. 474). Następnie na podstawie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe zostały one przekształcone w spółkę akcyjną, której jedynym akcjonariuszem jest Skarb Państwa. Ze złożonego przed organami materiału dowodowego wynika, że poprzednik prawny "A" objął przedmiotowy grunt w posiadanie już w 1928r. na mocy rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1926r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe, uchylonego .Rozporządzenie powyższe zostało zastąpione przepisami ww. ustawy z dnia 27 kwietnia 1960 o kolejach. Następnie ustawa dotycząca przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe została zastąpiona przepisami ww. ustawy z dnia 27 kwietnia 1989r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe. Przepis art. 50 ust. 1 tej ustawy stanowił, że mienie oraz prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa "A" działającego dotychczas na podstawie ustawy z dnia 2 grudnia 1960r. stają się mieniem oraz prawem i zobowiązaniami "A", działającego na podstawie przepisów ustawy. Zgodnie z art. 16 ust. 2 mienie "A" stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez Kolej w toku dalszej jego działalności. Na terenie gruntu, którego spór dotyczy zostały wybudowane tory kolejowe i inne urządzenia (perony kolejowe), służące połączeniom międzynarodowym a następnie krajowym i lokalnym. Linia ta została wybudowana w roku 1928r. a następnie była rozbudowywana o urządzenia wymienione w decyzji Wojewody. Dowody zebrane w sprawie, w tym również dokumentacja fotograficzna i zebrana przez organ I instancji dokumentacja dotycząca historii tej linii kolejowej potwierdzają, że wskazana działka pozostawała w posiadaniu samoistnym nieprzerwanie przez 30 lat. Żadna okoliczność w toku postępowania, która wskazywałaby na przerwanie tego posiadania nie została w sprawie przywołana.

W związku z tym stwierdzić należy, że w dniu 31 maja 2003r. i nieprzerwanie przez 30 lat również przed tą datą działka o aktualnym numerze [...] była w samoistnym posiadaniu "A" Spółki Akcyjnej a wcześniej jej poprzedników prawnych.

Zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie, z uwagi na przywołane wyżej unormowania prawne ustaw regulujących stan prawny kolei, jako przedsiębiorstwa państwowego i Spółki Akcyjnej. Nadto w sytuacji gdyby "A" S.A. nie mogły doliczyć do okresu samoistnego posiadania czasu, kiedy "A" były Przedsiębiorstwem Państwowym, czyli okresu sprzed 1989r. to wówczas omawiamy przepis art. 37a ustawy byłby przepisem martwym, gdyż warunek 30 letniego nieprzerwanego okresu posiadania nigdy nie został by spełniony. Nadto jak to wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 1671/10 "zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy mienie "A" stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy (to jest 9 grudnia 1989r.) oraz środki nabyte przez kolej w toku dalszej działalności. W związku z powyższym należy, bez względu to, czy przedsiębiorstwo "A" państwowe legitymuje się obecnie dokumentem na przekazanie mu konkretnego gruntu udowadniać wszelkimi środkami dowodowymi, że konkretna nieruchomość była gruntem związanym z funkcjonowaniem kolei."

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

W konsekwencji powyższego i działając na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę.