Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1381/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 134, art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10 , art .77
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Protokolant specjalista - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. W. (dalej: strona lub skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS lub organ) z [...] czerwca 2017 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] września 2015 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] kwietnia 2014 r. do Zakładu wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okresy 07/2012, 10/2013-02/2014, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2010, 03/2011-09/2011, 12/2011-05/2012, 07/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014 oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2010-08/2011, 12/201-05/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014. Przedmiotowy wniosek obejmował zarówno należności z tytułu składek osobistych płatnika jak i należności z tytułu składek pracowniczych. W uzasadnieniu wniosku strona powołała się na ciężką sytuację materialną spowodowaną złym stanem zdrowia.

Decyzją z [...] czerwca 2014r., nr [...] ZUS odmówił: 1) w oparciu o art. 28 ust. 1-3, 4 w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2017r., poz. 1778 ze zm., dalej: u.s.u.s.) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą i pracowników w części finansowanej przez płatnika, oraz odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych za wskazane należności składkowe; 2) w oparciu o art. 28 ust. 3a-3b u.s.u.s. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą za wskazane należności składkowe.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz brak jest również podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U., Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie).

W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z [...] lipca 2014r., nr [...] Zakład utrzymał w mocy swoją wcześniejsza decyzję z [...] czerwca 2014 r.

Rozpoznając sprawę na skutek złożonej przez stronę skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 lutego 2015 r.,V SA/Wa 3099/14 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] czerwca 2014 r.

Sąd I instancji wskazał, że występowanie w sprawie dwóch – odrębnych – grup podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu składek nie upoważniało organu do dwukrotnego rozstrzygnięcia, w decyzji z [...] czerwca 2014 r. w kwestii umorzenia tych samych należności strony, z rozróżnieniem podstaw prawnych zawartych w art. 28 ust. 1-3,4 w związku z art. 32 u.s.u.s. oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. WSA podkreślił, że zgodnie z art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2017r., poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Decyzja z [...] czerwca 2014 r. w pkt I rozstrzygnęła merytorycznie w całości wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek. Tym samym zbędne było ponowne rozstrzyganie w pkt II decyzji o kwestii załatwionej w pkt I tej decyzji. Nie można zatem było przyjąć, że decyzja z [...] czerwca 2014 r., oraz utrzymująca ją w mocy zaskarżona decyzja z [...] lipca 2014 r., w sposób prawidłowy i zgodny z powyższym przepisem rozstrzygnęły - co do istoty - sprawę skarżącego.

Niezależnie od powyższego sąd stwierdził, że organ nie ustalił w sposób prawidłowy stanu faktycznego w sprawie. W sprawie jako niesporne przyjął, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, nie osiąga dochodów, jest bezrobotny i czyni starania o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Poza tym udokumentowany stan zdrowia skarżącego (m. in. przebyte dwa udary mózgu) wskazuje jednoznacznie na faktyczny brak możliwości podjęcia jakichkolwiek czynności zarobkowych. Organ nie ustalił w ogóle jakie są koszty utrzymania skarżącego, a także te związane z leczeniem. Wskazane w uzasadnieniu decyzji koszty utrzymania skarżącego w wysokości 700 zł i koszty leczenia w wysokości 100 zł nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. W świetle powyższego za dowolne sąd uznał twierdzenie organu, że w sytuacji skarżącego opłacenie zaległych składek nie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Nie wiadomo na jakiej podstawie organ ustalił, że spłata zadłużenia pozostanie neutralna dla sytuacji bytowej skarżącego. Dlatego też, zdaniem sądu, organ naruszył art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a uzasadnienie decyzji narusza art. 107 § 3 k.p.a.

Rozpoznając sprawę po wyroku WSA w Warszawie organ decyzją z [...] września 2015 r. odmówił umorzenia zobowiązań na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., podkreślono, że zostało wdrożone przymusowe dochodzenie zadłużenia, które jest w toku w związku z czym nie można orzec o całkowitej nieściągalności zobowiązań. Zakład nie stwierdził również podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w zw. z § 3 rozporządzeniem.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i poinformowała, że przeszła kolejny udar i aktualnie stan zdrowia uniemożliwia mu poruszanie się, a tym samym podjęcie zatrudnienia. Wyjaśnił również, że samochód, o którym pisze organ w decyzji został sprzedany, aby uzyskać środki finansowe na uregulowanie prywatnych długów związanych z utrzymaniem oraz leczeniem i podkreślił, iż zasiłek, a teraz renta nie wystarczają nawet na spłatę bieżących zobowiązań. Oświadczył również, że wbrew stwierdzeniom Zakładu złożył zaświadczenie lekarskie wydane na potrzeby Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, z którego wynika, iż nie ma rokowań na poprawę stanu zdrowia po udarze i w wyniku schorzeń wrodzonych.

Rozpoznając wniosek ZUS decyzją z [...] listopada 2015r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z [...] września 2015 r.

W uzasadnieniu Zakład wskazał, że strona nie figuruje w ww. ewidencji jako właściciel bądź współwłaściciel pojazdu, jednakże brak jest również informacji o sprzedaży pojazdu, który posiadał, tj. samochodu osobowego [...] z 2008 r. o wartości zastawu skarbowego około 25.200 zł. Zauważył, że od 1 września 2014 r. strona pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1.387,10 zł brutto, do wypłaty kwota 819,49 zł i od dnia 1 czerwca 2015 r. następuje realizacja potrąceń w wysokości 346,77 zł miesięcznie (potrącenia pozostają w depozycie Zakładu, ze względu na zbieg egzekucji). Ustalono także, że skarżący nie korzysta ze stałego wsparcia pomocy społecznej (skorzystał w 2014r. jednorazowo, wówczas została wydana decyzja potwierdzająca prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych za okres: 23.06.2014 - 20.09.2014). Zauważył także, że wobec strony organ wdrożył postępowanie egzekucyjne i dopóki postępowanie to jest w toku i nie zostało zakończone nie można stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

ZUS zauważył także, że z kwoty uzyskanej ze sprzedaży samochodu osobowego strona nie przekazała żadnej kwoty na poczet zadłużenia z tytułu zaległych składek.

Po ponownej analizie zgromadzonego materiału dowodowego Zakład stwierdził, że w sprawie brak jest także podstaw do umorzenia należności na mocy art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzeniem. Wyjaśnił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka zawarta w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, gdyż strona nie wykazała dostatecznie, że opłacenie należności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS stwierdził, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego koszty utrzymania określiła na poziomie 500 zł miesięcznie, natomiast na zakup leków strona przeznaczana kwotę 150 zł, które to kwoty w dalszym ciągu nie zostały udokumentowane. Źródłem utrzymania jest świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości do wypłaty 819,49 zł. Strona nie wykazała innych zobowiązań finansowych, poza zadłużeniem z tytułu nieopłaconych składek oraz mandatu, natomiast środki finansowe uzyskane ze sprzedaży samochodu zostały przeznaczone na spłatę prywatnych długów.

Zauważono również, że w stosunku do strony i jego rodziny zapadł wyrok (z [...] września 2014 r.) nakazujący skarżącemu oraz członkom rodziny opuszczenie i opróżnienie lokalu mieszkalnego. W wyroku tym orzeczony także o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego i wstrzymaniu wykonania wyroku do czasu złożenia przez m. st. Warszawę oferty najmu takiego lokalu. Zakład stwierdził, że oprócz dłużnika w lokalu zamieszkuje syn, synowa oraz ich dzieci i wskazał, że wszystkie osoby zamieszkujące w lokalu powinny partycypować w kosztach jego utrzymania. W związku z powyższym, zdaniem Zakładu, w sprawie nie można stwierdzić, że konieczność uregulowania zobowiązań z tytułu składek pozbawi dłużnika możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, nie ma więc zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

ZUS nie kwestionował stanu zdrowia dłużnika, jednakże w przypadku strony stan zdrowia nie warunkuje możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż obecnie jest przyznane świadczenie rentowe, które stanowi stałe źródło utrzymania. Zatem stan zdrowia w tym przypadku nie warunkuje uzyskiwania dochodu niezbędnego do spłaty zadłużenia wobec Zakładu, jednakże niewątpliwie powoduje konieczność ponoszenia nakładów finansowych na leczenie, które w toku prowadzonego postępowania nie zostały udokumentowane.

W wyniku rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 listopada 2016r., V SA/Wa 4815/15 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że ZUS nie zastosowały się do wytycznych określonych w wyroku WSA z 18 lutego 2015 r. Zakład bowiem nie przeprowadził postępowania dowodowego tak, jak na to wskazywał WSA w swoim wyroku, ograniczył się jedynie do bardziej szczegółowego opisania w uzasadnieniu decyzji faktów, które przedstawił mu skarżący, jednakże nie dokonał analizy tego stanu tak, jak na to wskazywał sąd w wyroku. Sąd stwierdził również, że ZUS w aktach sprawy administracyjnej przedstawionej sądowi nie przedstawił wielu dowodów, o jakich jest mowa w uzasadnieniu decyzji, nadto brakowało w nich nawet tych dokumentów, które sam skarżący przedstawiał organowi. Z treści uzasadnienia wynika, że Zakład nimi dysponował, jednakże z niezrozumiałych powodów nie zostały one przekazane sądowi, a tym samym sąd nie mógł się do nich odnieść.

W ocenie sądu ZUS nie przeanalizował odpowiednio sytuacji zdrowotnej strony, która uległa pogorszeniu w wyniku kolejnego udaru oraz nie rozważył pogorszenia warunków mieszkaniowych strony.

Organ przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające w wyniku, którego uzyskał od skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, dokumentację medyczną, dokumenty potwierdzające uzyskiwane dochody oraz ponoszone wydatki (leki, opłaty czynszowe, energia elektryczna). Strona poinformowała, że nie ma możliwości spłaty zadłużenia ze względu na stan zdrowia. Organ również ustalił, że z tytułu prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyegzekwowano od listopada 2016r. kwotę 2089,36 zł. Zmniejszeniu uległo także zadłużenia strony oraz uregulowano koszty egzekucyjne.

Decyzją z [...] czerwca 2017r. ZUS utrzymał w mocy decyzję własną z [...] września 2015r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki dotyczące całkowitej nieściągalności zobowiązań (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.). Podkreślił, że wobec strony prowadzone jest skutecznie postępowanie egzekucyjne i dopóki postepowanie to nie zostanie zakończone nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

ZUS podkreślił, że skarżący był właścicielem samochodu osobowego marki [...]z 2008 r. i następnie ten pojazd sprzedał. Jednakże ze sprzedaży pojazdu nie przekazał żadnych kwot na zaległe składki i wg. oświadczenia strony uregulował inne należności. Jednakże jak zauważył organ z materiału dowodowego nie wynikało na jaki cel zostały przeznaczone ze sprzedaży uzyskane środki, gdyż strona nie wskazała aby posiadała inne długi, które była zobowiązana uregulować. Dlatego też wobec strony nie ma zastosowania przesłanka nieściągalności zobowiązania.

Zakład także stwierdził, że w sprawie brak jest również podstaw do umorzenia należności na mocy art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia.

Organ powołał się na uzyskiwane przez skarżącego dochody (do wypłaty kwot ok. 820 zł) oraz ponoszone koszty (opłaty eksploatacyjne 500 zł, czynsz 383 zł, leki 147,87 zł) i zauważył, że łączna kwota ponoszonych wydatków wynosi 1.030,87 zł i jest wyższa od wysokości wypłacanego świadczenia rentowego (823,64 zł). Wobec czego ZUS stwierdził, że strona posiada nieujawnione dochody, z których reguluje powyższe koszty. Zdaniem Zakładu w sprawie nie można stwierdzić, że konieczność uregulowania zobowiązań z tytułu składek pozbawi stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna skarżącego, wynika przede wszystkim z ponoszonych dużych wydatków, jednakże zwrócił uwagę, że koszty utrzymania lokalu powinny obciążać wszystkie osoby, które w nim zamieszkują (w lokalu zamieszkuje 5 osób).

Zauważył również, że strona wraz z rodziną winna zgodnie z wyrokiem opuścić zajmowany lokal, jednakże stronie i jej rodzinie przysługuje prawo do otrzymania lokalu socjalnego, a wykonanie wyroku wstrzymane jest do czasu złożenia przez m.st. Warszawę ofert najmu takiego lokalu.

Podkreślił także, że średniomiesięczny dochód strony jest wyższy, niż minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa domowego i wynosiło około 1.094,92 zł na jedną osobę. ZUS zauważył, że minimum socjalne uwzględnia także wydatki związane z edukacją, zakupem odzieży i obuwia, ochrony zdrowia higieny osobistej, transport i łączność. Dlatego też organ uznał, że strona posiada środki finansowe, z których reguluje powyższe potrzeby. W związku z powyższym organ uznał, że w sprawie nie zaszła przesłanka określona w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż nie stwierdzono, aby konieczność uregulowania zobowiązań z tytułu składek pozbawiłaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Potwierdzeniem powyższego, zdaniem ZUS, jest informacja zawarta w oświadczeniu wskazująca, że skarżący nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej lub innej instytucji charytatywnej.

W związku z tym, że w dacie rozstrzygnięcia strona nie była przedsiębiorcą, to także brak jest podstaw do zastosowania § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia ZUS stwierdził, że nie kwestionuje stanu zdrowia. Wyjaśnił, że organ dokonujący pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy w tym zakresie może uwzględnić powyższą przesłankę jedynie gdy strona nie ma możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W przypadku strony powyższe przesłanki nie mają zastosowania, gdyż skarżący ma przyznane świadczenie rentowe, które jest świadczeniem pieniężnym mającym służyć jako zabezpieczenie bytu dla osób, które nie są aktywne zawodowo. Świadczenie to rekompensuje utratę możliwości zarobkowych wskutek choroby, zapewnia środki finansowe na bieżące wydatki oraz spłatę zadłużenia.

Pismem z 3 lipca 2017r. strona złożyła skargę na ww. decyzję ZUS wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

1) art.28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z 3 rozporządzenia poprzez jego wykładnię, to jest w świetle zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdzenie, iż w jego sprawie nie występują przesłanki umorzenia zadłużenia określone w tych przepisach,

2) art. 7 k.p.a. Wskazał, że, zgodnie z wyrażoną w tym przepisie zasadą prawdy obiektywnej organ prowadzący postępowanie ma obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością. Z kolei art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dopiero całokształt zebranego materiału dowodowego może stanowić podstawę oceny, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wykonanie wymogów wynikających z przywołanych przepisów jest konieczne dla prawidłowego ustalenia normy prawnej znajdującej zastosowanie w danej sprawie, a w konsekwencji ustalenia sytuacji prawnej stron postępowania, zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym. Stanowisko organu prowadzącego postępowanie winno zaś znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, skonstruowanym stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., który również został w sprawie naruszony,

3) art. 8, 9 k.p.a., gdyż w ocenie strony nie podjęto żadnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy.

W uzasadnieniu skargi, po raz kolejny podniósł kwestie związane ze złym stanem swojego zdrowia i złą sytuację materialną.

ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Na wstępie należy zwrócić uwagę, że zaskarżona decyzja została wydana w szczególnych warunkach prawnych. Mianowicie decyzja została wydana na skutek uchylenie poprzednich decyzji ZUS przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., w brzmieniu od 15 sierpnia 2015 r., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zmiana treści art. 153 p.p.s.a. miała charakter precyzujący, gdyż w tym zakresie uwzględniła dorobek orzecznictwa i doktryny.

Należy podnieść, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sądy, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem (por. wyrok NSA z 1 września 2010 r., w sprawie o sygn. akt II OSK 518/09, LEX nr 746901). Pojęcie "ocena prawna" w rozumieniu przepisu art. 153 p.p.s.a. oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana (por. wyrok NSA z 30 listopada 2010 r., w sprawie o sygn. akt II OSK 1929/09, LEX nr 795206). Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. W przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji zapadłej w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku kasacyjnego i wyrażeniu w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowowydanej decyzji (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2009 r., w sprawie o sygn. akt II GSK 614/08, LEX nr 528074). Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.s.s.a. powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu.

Jak też wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 października 2015 r. (sygn. akt II GSK 2530/14, LEX nr 1942634) ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Wskazania nie mogą z góry narzucać sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że pomiędzy dniem złożenia przez skarżącego wniosku, a dniem wydania zaskarżonej decyzji nie zaszły żadne zmiany stanu prawnego, mające zastosowanie w sprawie.

W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę, że w sprawie z wniosku skarżącego o umorzenie nieopłaconych składek, zapadły dwa prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 lutego 2015 r., V SA/Wa 3099/14 oraz z 23 października 2016r., V SA/Wa 4815/15. Tym samym rozpoznając niniejszą sprawę zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jak też wcześniej ZUS związani byli wykładnią prawa zawartą w ww. wyrokach.

Podkreślenia wymaga, że w prawomocnym wyroku z 23 października 2016r., V SA/Wa 4815/15 sąd powołując się na ocenę prawną zawartą w wyroku WSA z 18 lutego 2015 r., V SA/Wa 3099/14 wskazał, że organ nie zastosował się do oceny prawnej zawartej w tym wyroku. Mianowicie organ nie przeprowadził postępowania dowodowego tak, jak na to wskazywał WSA w swoim wyroku, ograniczył się jedynie do bardziej szczegółowego opisania w uzasadnieniu decyzji faktów, które przedstawił mu skarżący, jednakże nie dokonał analizy tego stanu tak, jak na to wskazywał sąd w wyroku. Podkreślił, że organ nie przeanalizował odpowiednio sytuacji zdrowotnej skarżącego, która uległa pogorszeniu w wyniku kolejnego udaru. Z uzasadnienia nie wynika też, aby organ odpowiednio rozważył okoliczność wynikającą z ewidentnego pogorszenia warunków mieszkaniowych strony, która nastąpiła po wyroku eksmisyjnym.

Zatem w pierwszej kolejności należy dokonać analizy sprawy pod kątem zastosowania się przez organ do wiążącej go oceny prawnej zawartej w ww. wyrokach.

Sąd rozpoznając sprawę stwierdza, że w sprawie wyrażona ocena prawna nie została zastosowana przez ZUS. Zanim jednakże sąd wskaże błędy poczynione przez Zakład, to stwierdza, że część poczynionych ustaleń jest prawidłowa.

Za prawidłowe sąd bowiem uznaje ustalenia organu i dokonane analizy związane z brakiem występowania w sprawie całkowitej nieściągalności. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przechodząc do analizy sprawy, należy zauważyć, że wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Trzeba bowiem zauważyć, że art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparty jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo ZUS, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości. Użycie przez ustawodawcę w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. słów "mogą być umarzane" wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast w wypadku ustalenia przez Zakład braku całkowitej nieściągalności (ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.), organ na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Innymi słowy zobowiązany będzie do odmowy umorzenia należności.

ZUS orzekając w sprawie prawidłowo ustalił, że przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s nie wystąpiły. Wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1526) koszty upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wynoszą 11,60 zł. Natomiast nie umorzona zaległość jest znacznie wyższa. Mimo, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, to z jego świadczenia rentowego skutecznie prowadzona jest egzekucja. Strona otrzymuje świadczenie w wysokości netto 1.175,12 zł, z tej kwoty organ egzekucyjny miesięcznie potrąca w ramach prowadzonych postępowań egzekucyjnych w kwotę 351,48 zł. Tym samym skoro organ egzekucyjny (Dyrektor Oddziału ZUS lub Naczelnik Urzędu Skarbowego) nie stwierdził nieściągalności, a wręcz przeciwnie egzekucja jest skuteczna, to w żaden sposób nie można wykazać, że strona nie posiada majątku z którego można by było prowadzić egzekucję (strona posiada prawo do świadczenia rentowego).

W związku z powyższym, w ocenie sądu, organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W sprawie natomiast organ nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań sądu zawartych w wyroku z 18 lutego 2015 r. odnoszących się do rozważań w zakresie możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Za dowolne bowiem ponownie należało uznać twierdzenie organu, że w sytuacji skarżącego opłacenie zaległych składek nie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych (przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Zgodnie z art. 28 ust.3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki dające możliwość umorzenia należności składkowych zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W sprawie w ocenie sądu organ niezgodnie z ustalonym stanem faktycznym stwierdził, że uzyskiwany przez stronę dochód jest wyższy od minimum socjalnego określonego dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego w wysokości 1.094,92 zł na jedną osobę. Pomijając fakt, że przyjęta ww. kwota stanowi kwotę średnioroczną minimum socjalnego za 2016r., a nie minimum socjalnego, które jest aktualne na datę wydania decyzji (np. ogłaszane za pierwszy lub drugi kwartał 2017 r.; I kwartał: marzec 2017r. – 1.115,91 zł, II kwartał: czerwiec 1.121,91 zł), to najważniejsze, że organ stwierdził, że miesięczny dochód strony wynosi 1.175,12 zł. Podając tę wartość organ zupełnie nie uwzględnił, że skarżącemu organ egzekucyjny potrąca kwotę 351,48 zł, a więc de facto dochód strony to kwota ok. 820 złotych. Słusznie ZUS wskazał, że kwota minimum socjalnego uwzględnia określone wydatki w tym wydatki związane z edukacją (w zakresie wydatków na edukację, przy gospodarstwach emeryckich tego wydatku się nie uwzględnia –dopisek sądu), zakupem odzieży i obuwia, ochrony zdrowia higieny osobistej, transport i łączność. Jednakże nie zwrócił uwagi, że minimum socjalne, co jest oczywiste nie uwzględnia kwot związanych z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Dlatego też brak było jakichkolwiek podstaw aby te dwie wartości porównywać w stosunku jeden do jednego. Organ winien w takim stanie faktycznym jak mamy w sprawie dokonać stosownej korekty i uwzględnić rzeczywiste dochody (środki finansowe do wypłaty), a nie dochody hipotetyczne. Co więcej organ w swoim postępowaniu jest niekonsekwentny, gdyż z jednej strony porównuje hipotetyczne dochody z minimum socjalnym, a z drugiej strony gdy chodzi o ustalenie czy wydatki mają pokrycie w źródłach dochodu, to porównuje już rzeczywistą kwotę, którą strona uzyskuje ze świadczenia rentowego.

Odnoście tego drugiego zagadnienia sąd także nie zgadza się z jednoznacznym stanowiskiem organu, które wskazuje, że deklarowane koszty w wysokości 1.030,87 zł są wyższe od wysokości wypłacanego świadczenia rentowego (823,64 zł) i wobec tego organ przyjmuje, że skarżący posiada nieujawnione dochody, z których reguluje powyższe kwoty. Przede wszystkim ZUS na podstawie zebranego materiału dowodowego nie miał uprawnień do tak jednoznacznych stwierdzeń. Sam bowiem zauważa, że w lokalu mieszkalnym wraz ze skarżącym mieszka jego czteroosobowa rodzina i wskazuje, że rodzina ta winna partycypować proporcjonalnie w kosztach utrzymania mieszkania. Zakład jednakże nie zwrócił się o wyjaśnienia do skarżącego, czy ta rozdziana partycypuje w kosztach i w jakiej wysokości, czy też nie partycypuje. Jeżeli uważał, że ta informacja jest niezbędna, to winien zwrócić się o wyjaśnienia. Mimo, że postępowanie prowadzone jest z wniosku skarżącego i to na nim ciąży ciężar dowodu, to nie zwalnia to organu z obowiązku ewentualnego wyjaśnienia wątpliwych kwestii, które wymagały by konkretnej odpowiedzi i co więcej, z których to wątpliwości ZUS wyciąga niekorzystne dla skarżącego wnioski. W wypadku nieudzielenia odpowiedzi lub też udzielenia odpowiedzi nie konkretnej, bardzo ogólnej do zaakceptowania byłoby powyższe twierdzenie organu. W sprawie natomiast ZUS nie zwrócił się o wyjaśnienie wskazywanych w decyzji wątpliwości. Dlatego też przedwczesne są twierdzenia Zakładu o posiadaniu przez skarżącego dodatkowych źródeł dochodów. Trzeba także zauważyć, że przedstawione rachunki wystawiane są na skarżącego i stąd też zapewne skarżący umieścił te wartości w złożonym oświadczeniu. Powyższe twierdzenie organu, dotyczące posiadania dodatkowych nieujawnionych źródeł dochodu także kłuci się ze stanowiskiem organu wskazującym, że ZUS nie kwestionuje stanu zdrowia strony. A skoro nie kwestionuje stanu zdrowia, to także nie kwestionuje braku możliwości zarobkowania przez skarżącego (patrz: oświadczenia skarżącego, a w szczególności orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] października 2014r. oraz pozostała dokumentacja medyczna). Tym samym, bez jednoznacznego wyjaśnienia kwestii pokrywania kosztów ze znanych organowi dochodów, brak było możliwości stwierdzenia, że skarżący posiada dodatkowe nieujawnione źródło dochodów. Powoływanie się także na sprzedaż samochodu, która miała miejsce w 2015 r., w wypadku orzekania w 2017 r., a więc prawie dwa lata po fakcie sprzedaży, nie mogło uzasadniać odmowy umorzenia. Co więcej ZUS powyższy argument już podnosił w uchylonej przez sąd decyzji z [...] listopada 2015r. i argument ten nie miał wpływu na wydany wyrok.

Sam także fakt niekorzystania z pomocy opieki społecznej, czy też instytucji charytatywnych w żaden sposób nie daje podstaw do stwierdzenia, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie wszyscy obywatele bowiem znajdujący się w niedostatku korzystają z takiej pomocy i nie można uznawać, że skoro ktoś nie korzysta z takiej pomocy, to automatycznie jego sytuacja materialna jest lepsza od osób które z tej pomocy korzystają. Z różnych bowiem przyczyn obywatele nie chcą korzystać z takiej formy pomocy.

Odnośnie natomiast przesłanki do umorzenia należności zawartej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, organ ponownie pomija ocenę prawną zawartą w wyroku z 23 listopada 2016r. Sąd w tym wyroku za niewystarczającą uznał praktycznie identyczną argumentację zawartą w uchylonej decyzji z [...] listopada 2015r. w stosunku do decyzji obecnie zaskarżonej (patrz strona 10 decyzji z [...] listopada 2015r. i strona 15 decyzji z [...] czerwca 2017r.). Tym samym organ jednoznacznie w tym zakresie narusza art. 153 p.p.s.a. Sąd w wyroku z 23 listopada 2016r. zauważył, że cyt. "organ nie wykonał wyroku WSA z dnia 18 lutego 2015 r. i nie przeanalizował odpowiednio sytuacji zdrowotnej skarżącego, która - tak jak na to wskazuje sam skarżący, jak i organ nie przeczy tym faktom - uległa pogorszeniu w wyniku kolejnego udaru".

W tym miejscu sąd zauważa, że co do zasady zgadza się z organem, że ta przesłanka będzie miała zastosowanie w wypadku, gdy przewlekła choroba uniemożliwia zarobkowanie. Natomiast w sprawie strona na skutek tej przewlekłej choroby otrzymała świadczenie rentowe. Jednakże w sprawie w kontekście tego przepisu nie można pomijać istoty dolegliwości skarżącego (trzy udary oraz inne dolegliwości towarzyszące), a także wieku skarżącego, które to okoliczności muszą być wzięte pod uwagę przez organ przy rozpoznawaniu sprawy. Okoliczności te w przyszłości, co wynika również z dokumentacji medycznej w tym orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] października 2014r., raczej będą potęgowały konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów na leczenie, niż spowodują polepszenie sytuacji finansowej strony w tym zakresie.

Mając powyższe na względzie w ocenie sądu ZUS naruszył art. 153 p.p.s.a., gdyż po raz kolejny nie zastosował się do ocen prawnych wskazanych w ww. wyrokach. W postępowaniu Zakładu zabrakło należytego zastosowania art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Organ winien, po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, rozważyć i wyważyć interes społeczny i słuszny interes strony. Przy uwzględnieniu powyższych okoliczności szczególnej analizy wymaga "słuszny interes strony". Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny analizując (w wyroku z 24 kwietnia 2013 r., sygn. III GSK 170/12) pojęcie "ważnego interesu dłużnika" a rozważania te zdaniem składu orzekającego można przenieść na grunt rozpoznawanej sprawy - nie można pojęcia tego ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy zdarzeń losowych, gdyż funkcjonuje ono w zdecydowanie szerszym znaczeniu uwzględniającym także sytuację ekonomiczną strony, wysokość dochodów, zakres wydatków. Zawężanie wymagań umorzenia należności do sytuacji gdy spłata składek uniemożliwi stronie zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych byłoby niedopuszczalną interpretacja na niekorzyść dłużnika. Dlatego też zdaniem sądu organ nieprawidłowo zastosował § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Dokonanie przez organ analizy możliwości płatniczych skarżącego bez szczególnego zwrócenia uwagi na chorobę skarżącego, wiek strony oraz brak możliwości poprawy sytuacji skarżącego w przyszłości pozwala sądowi także na postawienie zaskarżonej decyzji zarzutu naruszenia sformułowanej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów. Organ bowiem winien ocenić sytuację skarżącego wg rzeczywistych możliwości zapłaty należności. W tym kontekście organ winien szczególnie rozważyć możliwość częściowego umorzenia należności objętych art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W związku z powyższym ZUS nie dokonał wszechstronnej analizy sprawy. Ograniczył się jedynie do pobieżnych twierdzeń bez odniesienia się do konkretnej sprawy. Nie uwzględnił zarówno wieku skarżącego, możliwości zarobkowych oraz choroby.

ZUS ponownie wydając decyzję winien uwzględnić przedstawioną w wyroku ocenę i w wypadku powstania określonych wątpliwości organ zwróci się do skarżącego o informację w tym zakresie. Organ każdą sprawę winien traktować odrębnie. Tym samym wysyłając do skarżącego określone pisma winien zwracać się wprost o wyjaśnienie konkretnych okoliczności, a nie wysyłać pisma ogólne pasujące do każdej z rozpatrywanych przez ZUS spraw dotyczących umorzenia należności składkowych. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku.

Organ orzekający, kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ma obowiązek rozpatrzyć i ocenić całokształt zebranego materiału dowodowego, zwłaszcza w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w przepisach rozporządzenia o umarzaniu składek. Przed wydaniem decyzji Zakład powinien również, respektując postanowienia zawarte w art. 10 § 1 k.p.a., umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, realizując w ten sposób jej prawo do czynnego udziału w postępowaniu i dając tym samym możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia.

Z uwagi na powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, iż wskazane nieprawidłowości dają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.