Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1349/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2021r. A. Ż. (skarżąca) zwróciła się do Wójta Gminy B. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku

z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką L. P..

2. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021r. Wójt Gminy B. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził,

że w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020r., poz. 111 – dalej "u.ś.r.") albowiem ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, że w przypadku matki skarżącej niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25-go roku życia.

3. W odwołaniu skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji

i bezpośrednie przyznanie jej wnioskowanego świadczenia.

Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:

- błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- naruszenie art. 6, 8, 9, 77 § 1, art. 7 w zw. art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021r. poz. 735 – dalej "k.p.a.") poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez odwołującą - tj. córkę dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2021r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności przywołał stan faktyczny sprawy oraz treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. Kolegium wskazało, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia prze organ I instancji na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. była nieprawidłowa w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 uznającego ten przepis za niekonstytucyjny

w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie.

Uzasadniając odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ wskazał, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż osoba wymagająca opieki zamieszkuje wraz z synem i jego rodziną. Syn i jego rodzina w miarę potrzeb pomagają matce przy czym w ocenie syna, matka nie wymaga stałej opieki. Przyznaje on, że w opiece pomaga siostra przygotowując posiłki, zabiera matkę na zakupy, do lekarzy i kościoła. Siostra mieszka w odległości 2 kilometrów i pomaga w czynnościach dnia codziennego (wywiad środowiskowy z [...] lipca 2021r., oświadczenie Z. P. z [...] lipca 2021r., wywiad środowiskowy z [...] lipca 2021r. oświadczenie wnioskodawczyni z [...] lipca 2021r.). Dalej organ wskazał, że osoba wymagająca opieki samodzielnie się porusza wykonując czynności na które pozwala zdrowie. Ma dziewięcioro dzieci, a utrzymuje kontakt jedynie z córką A. która pomaga jej w czynnościach dnia codziennego. Skarżąca ma troje dzieci, w tym dziecko urodzone [...] czerwca 2021r., nigdy nie pracowała, zajmowała się wychowywaniem dzieci i prowadzeniem gospodarstwa domowego (wywiad środowiskowy i oświadczenie L. P. z dnia [...] lipca 2021r.). W kontekście powyższych ustaleń organ stwierdził, że rezygnacja z zatrudnienia czy nie podejmowanie zatrudnienia nie wiązała się w przedmiotowej sprawie z koniecznością sprawowania opieki. Zdaniem organu wobec zakresu wykonywanej opieki, możliwości i obowiązku pomocy pozostałych członków rodziny w sprawowaniu tej opieki nie zachodzi konieczność niepodejmowania zatrudnienia. Osoba wymagająca opieki, mimo wielu schorzeń jest osobą samodzielną przy czym wskazane czynności, to czynności nie wymagające zaangażowania w zakresie czasowym uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia. Wykonywane czynności są czynnościami dnia codziennego które przy odpowiedniej organizacji dnia z pewnością można wykonywać jako osoba aktywna zawodowo. Ponadto zdaniem organu z uwagi na wychowywanie narodzonego dziecka strona z tego tytułu przede wszystkim nie może podjąć zatrudnienia, albowiem z doświadczenia życiowego wynika, że nie do pogodzenia pozostawałoby sprawowanie stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, a opieką nad tak małym dzieckiem tym bardziej, że dwoje pozostałych dzieci skarżącej z uwagi na wiek również wymagają opieki.

Dalej Kolegium wskazało, że celem omawianego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju formą wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, która się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza całkowitą możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Końcowo organ wskazał, że osoba wymagająca opieki posiada osoby zobowiązane do alimentacji - pozostałe dzieci - które mają także obowiązek zapewnienia opieki matce przy czym w sytuacji braku możliwości zapewnienia bezpośredniej opieki mogą ten obowiązek spełnić poprzez zapewnienie środków na sprawowanie tej opieki przez osoby trzecie.

5. W skardze do tut. Sądu skarżąca wniosła o uchylenie powyższej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] sierpnia 2021r., zasądzenie kosztów postępowania sądowego oraz w oparciu o przepis art. 119 § 2 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:

- dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

8. Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] sierpnia 2021r., którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zdaniem organu zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką nie wypełnia dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r , co wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – L. P., która na mocy orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] marca 1998r. stała się osoba niezdolną do samodzielnej egzystencji od marca 1998r.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.

Odnosząc się do istoty sporu, która w przedmiotowej sprawie dotyczy kwestii niespełnienia przez skarżącą przesłanki warunkującej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, wskazać należy, że stanowiący podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanej regulacji wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia powodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu ona wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim zakresie, który wyklucza mu możliwość wykonywania aktywności zawodowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było ustalenie, czy istotnie powodem niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a jeżeli tak, to ustalenia również wymagało czy wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą koniecznej opieki wykluczał możliwość podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia.

9. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że osoba wymagająca opieki – L. P. – mieszka wraz z synem Z. P. i jego rodziną tj. żoną i piątką dzieci. Zajmuje pokój i kuchnię, a łazienkę dzieli wspólnie z rodziną syna. Z. P. pomaga matce w miarę możliwości i jej potrzeb, czego przykładem jest ponoszenie wszelkich opłat związanych z utrzymaniem domu, czy pomoc podczas drobnych prac domowych. L. P. jest osobą poruszającą się samodzielnie, i pewne czynności związane z codziennym funkcjonowaniem wykonuje sama. Z. P. przyznał, że jego siostra A. pomaga matce, przejeżdża codziennie i wówczas przygotowuje posiłki, pomaga w utrzymaniu czystości, jak i higieny osobistej - głównie podczas kąpieli. Ponadto zabiera matkę na zakupy, kościoła, lekarza. Z. P. wskazał, że jako osoba pracująca nie jest w stanie sprawować stałej opieki, bo i też matka takiej nie potrzebuje, ale gdy tylko zachodzi potrzeba żona wraz z córkami starają się jej pomóc rozwiązać trudności, które rzeczywiście mogą być problematyczne dla starszej chorej osoby (por. wnioski pracownika socjalnego zawarte w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] lipca 2021r.). Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w oświadczaniu Z. P. złożonego w dniu [...] lipca 2021r. Ponadto z wniosków pracownika socjalnego zawartych w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] lipca 2021r. wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trzema córkami oraz pozostaje na utrzymaniu męża. Zajmuje się wychowaniem dzieci oraz prowadzeniem gospodarstwa domowego. Skarżąca mieszka w domu oddalonym od miejsca zamieszkania matki ok. 2 km. Mimo, iż matka mieszka w domu wraz z synem Z. i jego rodziną, to właśnie skarżąca sprawuje opiekę nad chorą. Przyjeżdża do matki kilka razy dziennie dbając o jej dobro. Skarżąca nigdy nie pracowała zawodowo, zajmowała się i zajmuje gospodarstwem domowym, a obecnie dodatkowo sprawuje opiekę nad chorą matką. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie. Czynności, którym zdrowie nie przeszkadza matka skarżącej może wykonać bez pośrednictwa córki. Ze względu jednak na wiek i schorzenia - nowotwór krtani, cukrzyca, zawroty głowy, potrzebuje pomocy w pewnych czynnościach dnia codziennego, a tą zapewnia jej córka. Skarżąca pomaga przygotowując posiłki, szykując lekarstwa, utrzymując czystość w pomieszczeniach, pierze, prasuje, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, głównie podczas kąpieli. Pośredniczy także w kontaktach z najbliższym otoczeniem, lekarzami, realizuje recepty, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, mierzy ciśnienie, poziom cukru. Reasumując pracownik socjalny stwierdził, że skarżąca sprawuje należycie opiekę nad matką, jest oparciem w codziennym funkcjonowaniu i jak wskazała matka bez jej pomocy nie byłaby w stanie sprostać codziennym obowiązkom.

W oświadczeniu z dnia [...] lipca 2021r. skarżąca wskazała, że: każdego dnia jeździ do matki 3-4 razy dziennie; pomaga jej w codziennych obowiązkach (sprzątanie, gotowanie obiadów, kąpanie). Jest bierna zawodowo i pozostaje na utrzymaniu męża Nigdy nie starała się o pracę, zajmował się wychowaniem dzieci. Najmłodsze dziecko urodzone [...] czerwca 2021r. zabiera ze sobą, kiedy męża nie ma w domu – pracuje jako zawodowy kierowca. Matka porusza się samodzielnie.

10. Odnosząc się do powyższych ustaleń zdaniem Sądu organ odwoławczy w sposób prawidłowy ocenił materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącą nad matką, w tym koniecznym i wymaganym zakresem tej opieki z uwagi na niepełnosprawność matki, a koniecznością niepodejmowania przez skarżącą aktywności zawodowej z tego powodu stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której - z uwagi zarówno na konieczny, jak też rzeczywiście wykonywany przez skarżącą zakres sprawowanej opieki nad matką - można by przyjąć, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia mając na celu konieczność sprawowania opieki nad matką. W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organu, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, iż powodem braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącej nie może być uznany fakt wykonywania (sprawowania) opieki nad matką.

Podkreślenia wymaga, że okoliczność, iż w treści orzeczenia o niepełnosprawności znajduje się zapis, zgodnie z którym matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie przesądza automatycznie, że zakres wykonywanej i sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką wyklucza możliwość wykonywania przez nią jakiejkolwiek pracy (zatrudnienia). Nie zawsze bowiem osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską jakiegokolwiek i w jakimkolwiek wymiarze zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy osoba która ubiega się o przyznanie świadczenia sprawuje opiekę w takim wymiarze, który uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona sporadycznie, niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką, z uwagi na czas i konieczność wykonywania czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Matka skarżącej nie jest bowiem osobą "leżącą", tj. wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki, takiej jak np. mycie, karmienie, przebieranie, pampersowanie, przeciwdziałanie odleżynom. Jest w dużym zakresie osobą samodzielną: sama się porusza po mieszkaniu, potrzeby fizjologiczne załatwia samodzielnie. Przyjąć zatem należy, że zasadniczo zakres sprawowania w koniecznym stopniu opieki nad matką, a więc wykonywania czynności opiekuńczych wspomagających jej codzienne funkcjonowanie, nie wydaje się być na tyle absorbujący, by istotnie uniemożliwiał skarżącej podjęcie przez nią aktywności zawodowej. W okolicznościach faktycznych sprawy oraz w kontekście ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego, istnieje możliwość takiego zorganizowania opieki nad niepełnosprawną matką przy współudziale brata skarżącej i jego rodziny, aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie, tym bardziej, że jak wynika z oświadczenia brata skarżącej, z którym wspólnie mieszka matka skarżącej w miarę możliwości on i jego rodzina również pomagają matce w codziennym funkcjonowaniu.

Reasumując tę część rozważań rację należy przyznać Kolegium, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tymczasem zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art.17 ust. 1 u.ś.r. do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy, niezależnie od systemu czasu pracy. Inne rozumienie analizowanego przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., byłoby sprzeczne nie tylko z wykładnią literalną, ale też z wykładnią celowościową. Świadczenie to, będące formą wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innego zatrudnienia.

11. Podkreślenia również w tym miejscu wymaga, że skarżąca była i pozostaje osobą nieaktywną zawodowo. Uzasadnione jest zatem założenie, że skarżąca była i jest osobą nieaktywną zawodowo nie z tego względu, że wymagała od niej tego sytuacja zdrowotna matki i konieczność sprawowania nad nią stałej i długotrwałej opieki, ale jej brak aktywności zawodowej miał inne podstawy, zależne od – nieistotnych dla oceny sprawy - wyborów życiowych skarżącej. Brak przesłanki "rezygnacji" z zatrudnienia rzutuje zatem w niniejszej sprawie również na przesłankę braku "niepodejmowania" tego zatrudnienia, ciężko bowiem założyć, że wraz z momentem powstania konieczności sprawowania opieki nad matką skarżąca powzięła wolę podjęcia zatrudnienia, która jednak – w zastanych okolicznościach – jednocześnie zablokowana została koniecznością sprawowania tej opieki. Racjonalna ocena tego założenia musi prowadzić do wniosku, że jest ono zgoła nieprawdopodobne. Jak ustalono bowiem w trakcie prowadzonego postępowania skarżąca nigdy nie była aktywna zawodowo prowadzi wspólne gospodarstwo z trzema córkami i mężem na którego utrzymaniu pozostaje. W dniu [...] czerwca 2021r. skarżąca urodziła córkę. Rację należy przyznać organowi, że z doświadczenia życiowego wynika, że nie do pogodzenia pozostawałoby sprawowanie stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz opieką nad tak małym dzieckiem tym bardziej, że dwoje pozostałych dzieci skarżącej z uwagi na wiek (7 i 11 lat) również wymagają opieki. Okoliczności sprawy potwierdzają zatem, że konieczność sprawowania opieki nad matką nie miała i nie ma wpływu na sytuację zatrudnieniową skarżącej. Sprawuje ona opiekę nad matką zgodnie z ciążącym na niej obowiązkiem alimentacyjnym, ale fakt rezygnacji przez skarżącą z tego powodu z zatrudnienia lub jego niepodjemowanie jest tutaj irrelewantny. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zaś przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną i nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

12. Reasumując wskazać należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia i umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być realny i bezpośredni. Zdaniem Sądu organ odwoławczy zgromadził pełną dokumentację obrazującą sytuację faktyczną, która pozwoliła na jej odniesienie do warunków ustalonych przepisami prawa. W konsekwencji nie sposób zgodzić się również z podniesionymi w skardze zarzutami naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.