Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 274/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 252 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. E. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 8 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Gl 1528/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. E. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 8 lutego 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 1528/15 odmówił M. E. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. E. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie podatku akcyzowego.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że w treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący podał, że nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi na ich uiszczenie. Z oświadczenia wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną i dwiema córkami. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, jak również papierów wartościowych ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego składa się dochód żony z tytułu prowadzonego przez nią gospodarstwa rolnego w wysokości około 1.300 zł miesięcznie oraz wynagrodzenie wnioskodawcy za pracę w kwocie około 150 zł. Skarżący jest zatrudniony na 1/10 etatu, a jego żona przebywa obecnie na urlopie wychowawczym. Wnioskodawca oświadczył, że koszty utrzymania domu stanowiącego własność rodziców wynoszą około 500 zł miesięcznie, a pozostałe miesięczne koszty utrzymania rodziny zamykają się w kwocie około 900 zł.

Ponieważ podane wyżej dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z dnia [...] października 2015 r. referendarz sądowy wezwał do ich uzupełnienia wskazując jednocześnie dokumenty źródłowe, które należało nadesłać. Przesyłka zawierająca przedmiotowe wezwanie została skutecznie doręczona na adres do doręczeń wskazany na formularzu w dniu [...] października 2015 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, znajdującej się w aktach sprawy.

W tej sytuacji referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Jak wskazał w uzasadnieniu, skarżący nie wykazał, ani nie uprawdopodobnił swojego aktualnego stanu majątkowego.

Według Sądu I instancji brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. WSA uznał, że pojawiające się w rozpatrywanej sprawie wątpliwości wynikają z braku zastosowania się strony skarżącej do wezwania z dnia [...] października 2015 r., albowiem twierdzenia zawarte w formularzu PPF nie zostały w jakikolwiek sposób poparte materiałem źródłowym. Skarżący mimo wezwania, do akt sprawy nie przedłożył odpisu umowy o pracę, odpisu lub kopii zeznania podatkowego za rok 2014 r. oraz ewentualnego zeznania podatkowego jego żony za rok 2014, wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, zaświadczenia dotyczącego osób zameldowanych pod adresem miejsca zamieszkania strony skarżącej oraz pozostałych dokumentów do których przedłożenia został wezwany przez referendarza sądowego. Strona nie nadesłała do akt żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających oświadczenia zawarte na druku urzędowego formularza PPF.

Sąd I instancji stanął na stanowisku, że sytuacja materialna M. E., na którą powoływał się on w formularzu PPF, nie została udowodniona, ani nawet w żaden sposób uprawdopodobniona. Natomiast z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy.

Wobec powyższego, Sąd I instancji na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

M. E. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego, tj. stanu majątkowego skarżącego i przyjęcie, iż należne koszty sądowe są nieznaczne, a przedłożony materiał dowodowy uniemożliwia poczynienie ustaleń dotyczących stanu majątkowego skarżącego, a co za tym idzie wyklucza przyznanie mu prawa pomocy.

W uzasadnieniu podniósł, że informacje zawarte na złożonym formularzu PPF jednoznacznie wskazują, że skarżący nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej. Ponadto skarżący stwierdził, że jeśliby nawet przyjąć, że dla oceny jego sytuacji majątkowej koniecznym było przedłożenie dodatkowych dokumentów, to Sąd I instancji przedwcześnie odmówił przyznania prawa pomocy, bowiem w pierwszej kolejności winien zobowiązać skarżącego do przedłożenia stosowanej dokumentacji umożliwiającej ustalenie sytuacji majątkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji finansowej.

W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.

Wniosek taki powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wystarczające, gdyż skarżący nie przedstawił wszystkich informacji dotyczących utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji.

Przedstawione przez skarżącego informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy był wzywany przez referendarza sądowego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych w tym wniosku, jednakże nie przysłał żadnych dokumentów wskazanych w ww. wezwaniu, które obrazowałyby – jak twierdzi skarżący – jego trudną sytuację materialną.

Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, Sąd I instancji nie miał obowiązku ponownie wzywać skarżącego o uzupełnienie danych dotyczących jego sytuacji majątkowej, skoro uczynił to już referendarz sądowy. Rzeczą wnioskodawcy jest rzetelne przedstawienie informacji o rzeczywistym stanie majątkowym i dochodach, w przeciwnym bowiem razie musi liczyć się z negatywnym rozstrzygnięciem Sądu.

Zaznaczyć trzeba, że skarżący kwestionując ustalenia Sądu I instancji zawarte w zaskarżonym postanowieniu, nie wykazał również w zażaleniu bądź dodatkowych dokumentach okoliczności mogących świadczyć za przyznaniem prawa pomocy.

W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.