Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1939/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1939/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 marca 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Waldemar Michaldo, Protokolant: Ewelina Knapczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2015 r., sprawy ze skargi M.C., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 3 października 2014r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

I.

Zaskarżoną decyzją z 3 października 2014r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 14 lipca 2014r. [...] o odmowie umorzenia M.C. należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą tj. składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące 11/2005r. i 03/2006r. oraz za okres od 10/2007r. do 07/2010r., na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc 03/2006r. oraz za okres od 09/2007r. do 07/2010r. oraz na Fundusz Pracy za okres od 10/2007r. do 07/2010r. w łącznej kwocie 61.660,30 zł oraz o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenia społeczne za miesiące 11/2005r. i 03/2006r. oraz za okres od 10/2007r. do 08/2010r., na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 10/2007r. do 08/2010r. w łącznej kwocie 188.230,18 zł.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazano art. 138§1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013, poz. 267 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013r., poz. 1442 ze zm., dalej u.s.u.s.).

Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z 16 lipca 2012r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M.C. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami i kosztami upomnienia w łącznej kwocie 239.009,64 zł oraz umorzył postępowanie w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i na ubezpieczenia zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z 14 września 2012r. nr [...]. Na powyższą decyzję M.C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wyrokiem z 5 marca 2013r. sygn. akt I SA/Kr 1814/12 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z 14 września 2012r.

Rozpoznając sprawę ponownie, decyzją z 12 sierpnia 2013r. Zakład ponownie utrzymał w mocy decyzję z 16 lipca 2012r., stwierdzając że nie zachodzą przesłanki uzasadniające podjęcie decyzji pozytywnej dla wnioskodawcy. Wyrokiem z 9 stycznia 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję z 12 sierpnia 2013r. oraz decyzję ją poprzedzającą z 16 lipca 2012r.

Rozpoznając sprawę ponownie Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K. w dniu 14 lipca 2014r. wydał opisaną na wstępie decyzję nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że sytuacja materialna wnioskodawcy choć trudna, to jednak nie daje wystarczających podstaw aby uznać, iż spłata przez niego zobowiązania z tytułu należności ZUS mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjanlo-bytowej. Organ uznał, że sytuacja w jakiej znalazł się zobowiązany nie ma charakteru trwałego, a jedynie tymczasowy, gdyż wynika ona z przejściowego braku pracy. Uwzględniając całokształt sytuacji organ przyjął, iż wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna uniemożliwiała dokonanie spłaty zadłużenia. Zobowiązany nie korzysta obecnie z pomocy państwa dla osób nieposiadających środków na zaspokojenie uzasadnionych potrzeb, a nie przedstawił żadnych dokumentów, które świadczyłyby o niezaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych. Rozważając zasadność umorzenia pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a, organ uznał w świetle zebranego materiału dowodowego, iż sytuacja wnioskodawcy nie przemawia za pozytywnym rozpatrzeniem jego wniosku.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M.C. podniósł, że od początku prowadzenia działalności gospodarczej opłacał składki z tytułu prowadzenia działalności, jak również od zatrudnionych pracowników. Podniósł, że aktualnie nie pracuje, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Nie posiada żadnego majątku, zamieszkuje w mieszkaniu kwaterunkowym, gdzie stałe wydatki z tytułów miesięcznych opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz wynoszą 1 214,00 zł. Jedynym źródłem utrzymania 4 osobowej rodziny jest wynagrodzenie żony w kwocie 1. 237,20 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca wyjaśnił, że przestał korzystać z pomocy społecznej w 2012r., ponieważ żona podjęła pracę. Zaznaczył, że jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy od czterech lat i przez ten okres tylko raz był zatrudniony. W ocenie wnioskodawcy wykazał on, iż nie jest w stanie, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłacać zadłużenia i spełnia warunki z art. 28 ust. 3 pkt 3-6 u.s.u.s

Rozpoznając powyższy wniosek Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał w pierwszej kolejności, że art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ww. przepisie musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika. Zgodnie z ustaleniami jakich dokonał organ, aktualnie M.C. nie pracuje, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Nie posiada majątku ruchomego, nieruchomego i papierów wartościowych, zamieszkuje w mieszkaniu kwaterunkowym, gdzie stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat za czynsz, energię, gaz, itp. wynoszą 1.214,00 zł. Pozostaje w związku małżeńskim z D.C., a między małżonkami wprowadzony został ustrój wspólności małżeńskiej. M.C. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką oraz dwoma synami. Zobowiązany wskazał, iż jedynym źródłem utrzymania rodziny, z którą prowadzi gospodarstwo domowe jest wynagrodzenie małżonki w kwocie 1.680,00 zł miesięcznie. Zgodnie z załączonymi do materiału dowodowego zeznaniami o wysokości osiągniętego dochodu M.C.z działalności gospodarczej: w 2008r. uzyskał przychód, w kwocie 737.785,40 zł (dochód: 144.853,21 zł), w 2009r. osiągnął przychód, w kwocie 632.473,18 zł (dochód: 2.883,67 zł), w 2010r. osiągnął przychód, w kwocie 154.069,55 zł (strata: 28.085,69 zł). W piśmie z 17 czerwca 2014r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, Filia nr [...] poinformował, że M. C. nie korzysta z pomocy Ośrodka, a sam Ośrodek nie posiada aktualnych informacji o stanie materialnym i sytuacji mieszkaniowej ww. Zgodnie z informacjami, które zostały przedstawione w aktach poprzednich spraw M. C. ostatnią pomoc z Ośrodka Pomocy Społecznej uzyskał w 2012r. Organ wskazał, że w stosunku do zobowiązanego było prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne. Co prawda, Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne postanowieniem z 25 października 2011r. z uwagi na bezskuteczność, jednakże pomimo zaistnienia ww. okoliczności działając ramach uznania administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M.C. umorzenia należności. Organ powołał się w tej kwestii na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 6 lipca 2010r., sygn. akt. I SA/Bk 242/10, w którym stwierdzono, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. W dalszej kolejności Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że M. C. nie wykazał, aby jego sytuacja zdrowotna uniemożliwiła mu dokonanie zapłaty składek wraz z należnymi odsetkami, a zapłata należności z tytułu składek spowodowała zagrożenie dla jego egzystencji. Zobowiązany oświadczył, że jego sytuacja zdrowotna jest "dobra". Nie choruje na żadną przewlekłą chorobę, jak również nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Wnioskodawca nie przedłożył do wniosku o umorzenie jakichkolwiek orzeczeń lekarskich stwierdzających niezdolność do pracy na podstawie których możnaby stwierdzić, iż sytuacja zdrowotna uniemożliwia mu pozyskiwanie środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak i spłatę należności z tytułu składek.

Analizując sytuację finansową i materialną Zakład wziął również pod uwagę to, że zobowiązany oświadczył, iż nie posiada zaległości podatkowych, gdyż zostały one umorzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Zobowiązany podał, że posiada zobowiązania cywilnoprawne w bankach z tytułu zaciągniętych kredytów, na kwotę 51.260,00 zł oraz posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli firm, w kwocie około 84.300,00 zł (według załączonych dokumentów zaległości odpowiednio wynoszą: wobec firmy R., na kwotę 12.118,00 zł, wobec firmy F., w kwocie 11.037,00 zł, wobec Pana A.S.. na kwotę około 20.000,00 zł, wobec firmy C. S,A., na kwotę 53.217.00 zł). Powyższe zobowiązania nie są obecnie spłacane. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych posiadanie innych zobowiązań pieniężnych nie może stanowić wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, bowiem prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, natomiast należności składkowe ZUS, jak również należności podatkowe jako należności publicznoprawne podlegają szczególnej ochronie.

Organ zaznaczył, że rozpatrując wniosek o umorzenie należności nie bada przyczyn, które spowodowały powstanie długu, ale bierze pod uwagę fakt istniejących zaległości, za powstanie których odpowiada przedsiębiorca. M.C. prowadząc działalność gospodarczą figurował jako płatnik składek, a tym samym miał obowiązek terminowego opłacania należnych prawem składek na ubezpieczenia. Działalność gospodarcza jest bowiem aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku.

Rozpoznając interes społeczny oraz słuszny interes strony, organ wskazał, że za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawia interes społeczny, który należy rozumieć nie tylko jako korzyść służącą ogółowi ubezpieczonych, czyli respektowanie wartości wspólnych dla społeczeństwa, takich jak solidarność społeczna, sprawiedliwość. Przez interes społeczny należy również rozumieć zapewnienie maksymalnych dochodów przez budżet państwa, ale również ograniczenie jego ewentualnych wydatków. Organ podkreślił, że składki opłacane przez płatników przeznaczone są na zapewnienie bieżącej ochrony ubezpieczeniowej. Celem tej ochrony jest zagwarantowanie bezpłatnej opieki zdrowotnej. To właśnie ze środków finansowych pochodzących z opłaconych składek Fundusz Zdrowia finansuje świadczenia zdrowotne. Umorzenie należności mogłoby powodować uszczuplenie środków przeznaczonych na zapewnienie opieki zdrowotnej, a zatem oznaczałoby, iż nie jest zapewnione bezpieczeństwo społeczeństwa z zakresie ochrony zdrowia. Zakład podkreślił także, że ubezpieczenie zdrowotne nie jest nastawione na osiągnięcie zysku.

II.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M.C. zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 28 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący nie zgodził się z tym, by całe ryzyko działalności gospodarczej podatnika spadało na przedsiębiorcę. Podniósł, że przez wiele lat spłacał swoje zobowiązania rzetelnie. Nie mógł przewidzieć załamania na rynku usług budowlanych. Zdaniem skarżącego w momencie kryzysu, państwo powinno opiekować się podatnikiem, który wcześniej płacił podatki ze swojej działalności gospodarczej. Skarżący wskazał na wyrok WSA w Łodzi sygn. akt: I SA/Łd 148/11, w którym Sąd orzekł, że wyciąganie negatywnych dla podatnika wniosków z tego, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej spoczywa na przedsiębiorcy, byłoby zasadne tylko wówczas gdyby organ stwierdził brak należytej staranności w działaniu podatnika, czy też jego niedbalstwo prowadzące do utraty zdolności finansowych. Sąd nie zaaprobował też poglądu dotyczącego swobodnego uznania administracyjnego. Zdaniem sądu sprowadza się ono do tego, że organ podatkowy jest zobligowany do ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie ulgi. Musi zatem wszechstronnie wyjaśnić okoliczności faktyczne po to, aby na tej podstawie stwierdzić, czy występuje ważny interes podatnika.

Skarżący zarzucił, że przyjęcie przez organ odwoławczy, iż w jego przypadku nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, nie zostało poparte żadnymi dowodami. Nadto organ nie przedstawił jakie raty i przez jaki okres czasu umożliwiłyby skarżącemu spłatę zadłużenia. Zdaniem skarżącego ZUS powinien rozważyć umorzenie długu, jeżeli jego spłata miałaby spowodować objęcie skarżącego i jego rodziny pomocą społeczną. Skarżący podniósł, że już teraz, mimo prób utrzymania się z pensji żony ma podstawy o obieganie się o pomoc społeczną, ale próbuje radzić sobie z tym problemem poprzez pomoc dalszej rodziny swojej i żony.

Zwrócił uwagę, że interes publiczny nie musi być tożsamy z interesem fiskalnym. W interesie publicznym jest, by obywatele mogli odzyskać samodzielność finansową i by nie pozostawali na utrzymaniu opieki społecznej.

Skarżący podkreślił, że aby wywiązać się z płatności, sprzedał własny dom, którego wartość rynkowa była dużo większa, niż cena uzyskana ze sprzedaży. Wskazał, że obecnie nie posiada żadnego majątku, który mógłby spieniężyć. Mieszka w mieszkaniu kwaterunkowym. Jest zarejestrowany jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Uważa, że ma małe możliwości zarobków powyżej najniższej płacy. Zdaniem skarżącego organ powinien ustalić, jaką rzeczywiście kwotą dysponuje, a także czy z kwoty tej jest w stanie zaspokajać potrzeby niezbędne do swojego utrzymania i jednocześnie spłacać powstałe wobec ZUS zadłużenie. Organ powinien rozważyć, czy suma wszystkich obciążeń finansowych skarżącego w świetle zasad doświadczenia życiowego pozwoli mu na funkcjonowanie bez materialnego wsparcia udzielanego przez ośrodki pomocy społecznej. Sytuacja, w której zapłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z jego interesem. W ocenie skarżącego umorzenie zaległości jest w tej sytuacji w pełni zasadne.

Odpowiadając na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu §1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U Nr 163, poz. 1016). Art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3§2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145§1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145§1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Skutki prawomocnego wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie to zostało wydane; postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne; przyszłe postępowanie administracyjne, w tym także w sprawie stwierdzenia nieważności aktu i wznowienia postępowania administracyjnego, oraz ewentualne przyszłe postępowanie sądowoadministracyjne, w tym także przed NSA w przypadku ewentualnego rozpoznawania skargi kasacyjnej od ponownego wyroku sądu pierwszej instancji. Skutkiem wyroku sądu administracyjnego w toku każdego z tych postępowań jest zakaz formułowania nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej przez sąd administracyjny poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. Odstąpienie od tej zasady uzasadniają dwie okoliczności, a mianowicie zmiana stanu prawnego sprawy lub istotna zmiana okoliczności faktycznych (A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, wyd. II, s. 325-326).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż ocena prawna i wytyczne zawarte w prawomocnym wyroku WSA w Krakowie z 9 stycznia 2014r. sygn. akt: I SA/Kr 1623/13 wobec braku podstaw prawnych do odstąpienia od nich, są wiążące.

Kontrolując zaskarżoną decyzję w tak zakreślonej kognicji oraz biorąc pod uwagę wiążące wytyczne zawarte we wskazanym wyroku, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, organ administracji wykonał bowiem wytycznych tego wyroku w sposób prawidłowy.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do wyłącznej kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, a więc i do umorzenia należności z tytułu składek. Niezależnie więc od rezultatu kontroli sądowej, jakiej poddawana jest zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja, nie istnieje możliwość orzeczenia przez Sąd o umorzeniu składek, a tego zdaje się oczekiwać skarżący, domagając się w skardze uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia zgodnie z jego żądaniem.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i w rozporządzeniu wykonawczym, oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Z uwagi na powołanie przez stronę w podstawie prawnej wniosku o umorzenie należności z tytułu składek przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz konsekwentne odnoszenie się przez stronę w toku całego postępowania do przesłanek określonych w ww. przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia dalsze rozważania Sądu koncentrować się będą wokół badania prawidłowości odmowy zastosowania przez organ instytucji umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o wskazane wyżej normy prawne. Art. 28 ust. 1 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z ustępem 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział natomiast możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. pod pojęciem "należności z tytułu składek" ustawodawca określił składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę, przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Zaakcentować należy, iż użycie w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. zwrotu "mogą być umarzane" wskazujące na jedynie możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., to nie musi ona wywołać umorzenia należnych Zakładowi składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, na gruncie analizowanego przypadku, że do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia.

Biorąc pod uwagę argumenty skargi, trzeba zauważyć, że decyzje o charakterze uznaniowym należy odróżniać od innego rodzaju decyzji administracyjnych, jakimi są tzw. decyzje związane. W przypadku decyzji związanej występuje sytuacja, w której przepis prawa, w razie spełnienia się przedstawionych w nim przesłanek, nakłada na organ orzekający obowiązek wydania decyzji określonej treści. W art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca nie tylko pozostawił organowi prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, ale i wskazując przesłanki, które powinny być w takim przypadku brane pod uwagę, posłużył się niedookreślonym w żadnym przepisie ustawy pojęciem "uzasadniony przypadek".

Jednak nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 267 ze zm. dalej- k.p.a.), organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, iż w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie k.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 k.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", 11. wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2011r., s. 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77§k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Odnotowania wymaga również uwaga, że z cytowanych wyżej unormowań u.s.u.s. wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję o odmowie umorzenia składek, jeżeli w sprawie nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek umorzenia. Dopiero, gdy w sprawie wystąpi chociażby jedna z ustawowych przesłanek umorzenia składek, Zakład orzeka w granicach uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z pierwszą z omawianych sytuacji. W ocenie Sądu, prawidłowe rozstrzygnięcie Zakładu, iż w sprawie nie wystąpiła żadna ze wskazanych przez skarżącego przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, determinowało podjęcie decyzji o odmowie umorzenia tych należności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W rozpoznawanej sprawie nie budziło wątpliwości skarżącego, a w związku z tym nie wymagało też szerszego komentarza Sądu to, iż w jego sytuacji nie mogła znaleźć zastosowania norma prawna wyrażona w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, albowiem strona nie powołała się na okoliczność poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Podobnie należało odnieść się do przesłanki wyrażonej w §3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W odniesieniu do tej przesłanki ZUS trafnie wskazał, że skarżący nie wskazywał na zły stan zdrowia, leczenie się czy też ponoszenie wydatków na leczenie.

Odnosząc się natomiast szerzej do przesłanki z §3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, co było uzasadnione w świetle powołanej przez stronę we wniosku o umorzenie sytuacji finansowej, wskazać należy, że w świetle tego przepisu, istotne jest dokonanie oceny, czy spłacenie należności pociągnęłoby dla skarżącego oraz jego rodziny zbyt ciężkie skutki, gdyż pozbawiłoby jego oraz rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak wskazał NSA w wyroku z 21 listopada 2013r., sygn. akt: II GSK 1196/12 (opubl. na stronie internetowej: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl), do takiej oceny niezbędna jest szczegółowa analiza sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny (dochodów i wydatków), stanu zdrowia i wieku w kontekście możliwości podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania z tego tytułu dochodów, a następnie wyciągnięcie wniosków, czy spłacenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Również w uzasadnieniu wyroku z 25 sierpnia 2010r., sygn. akt: II GSK 724/09 (http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl), NSA podkreślił, że "zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w §3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest (...) zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącego zagraża jego egzystencji, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji". NSA wskazywał przy tym wielokrotnie w swym orzecznictwie, czego przykładem jest tu m.in. wyrok z 9 października 2013r., sygn. akt: II GSK 922/12 (opubl.: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl), że w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ciężar dowodzenia wskazanych przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Zaniechanie więc przeciwstawienia stanowisku organów administracji publicznej dowodów na okoliczność sytuacji materialnej, zdrowotnej oraz ponoszonych wydatków na utrzymanie nie może stanowić przekonującego argumentu uzasadniającego ocenę o wadliwości decyzji ZUS odmawiającej umorzenia należnych składek. Strona postępowania nie jest bowiem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Podkreślenia przy tym wymaga, że choć ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia spoczywa, co do zasady, na wnioskodawcy, to jednak organ administracji odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń. Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy materiał dowodowy zgromadzony został w sposób wystarczający dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

Mając na uwadze treść tego przepisu rozporządzenia, organ przeprowadził postępowanie dowodowe w tym zakresie, stwierdzając, iż pomimo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, w sprawie nie wystąpiła przesłanka z §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Z ustaleń Zakładu wynikało, że skarżący nie występował o udzielenie pomocy społecznej. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która osiąga dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.628,00 zł netto miesięcznie. Opierając się na oświadczeniu skarżącego przyjęto ponadto, że stałe obciążenia z tytułu kosztów utrzymania, wynoszą miesięcznie 1.214,00 zł. Skarżący nie posiada zaległości podatkowych, natomiast jest zadłużony w bankach i o osób prywatnych na kwotę około 130.000,00 zł. Opierając się na powyższych ustaleniach, ZUS nie kwestionował trudnej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny, na którą, jak wskazywał skarżący, zasadniczy wpływ ma dekoniunktura na rynku usług transportowych ciągnikiem, a także jego stan zdrowia. Stwierdził jednak, że nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Zdaniem Sądu, organ administracji przed wydaniem decyzji zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy dotyczący wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, w tym w szczególności okoliczności istotnych z punktu widzenia przepisu rozporządzenia, a dotyczących możliwości zarobkowych skarżącego, jego sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej. W zaskarżonej decyzji poddano analizie zarówno dochody uzyskiwane przez skarżącego i jego żonę oraz ponoszone stałe wydatki, ustalając, że skarżący i jego rodzina posiadają środki na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb życiowych. Z akt administracyjnych wynika również, że ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącego na okoliczność jego sytuacji finansowej. Przeprowadził również szczegółowe postępowanie wyjaśniające dotyczące ww. okoliczności. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktyczny. Co ważne skarżący został wezwany do przedłożenia stosownych dokumentów obrazujących jego aktualna sytuację jednakże nie przedstawił takowych poprzestając na stwierdzeniu, że w poprzednio prowadzonych postępowaniach składał dokumenty. W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to znaczy, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy (por. wyrok NSA z 8 marca 2013r. sygn. akt: II GSK 2410/11).

Na uwadze należy mieć natomiast, że przewidziane w §3 rozporządzenia umorzenie należności z tytułu składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu np. na znikome źródło dochodów, ciężki stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jak już wyżej zasygnalizowano, odstąpienie od obowiązku regulowania należności z tytułu składek jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że strona nie tylko obecnie, ale również w przyszłości, nie będzie miała możliwości spłaty zaległości, a taka sytuacja nie występuje, bowiem skarżący jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy i aktywnie jej poszukuje, a z uwagi na dobry stan zdrowia, wiek i wykształcenie ma realną szansę na zatrudnienie. Zasadnie w niniejszej sprawie uznano zatem, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za całkowitym umorzeniem należności. Analiza zebranego materiału nie wskazuje, by skarżący znajdował się w stanie ubóstwa, czy w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków niebędących koniecznymi dla utrzymania, nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Sąd podziela więc stanowisko organu rozpoznającego ponownie wniosek, iż po tak zebranym i ocenionym materiale dowodowym niezbędnym dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego i wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiła przesłanka z §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i, w konsekwencji, prawidłowym było również rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności składkowych. Organ nie jest bowiem zobowiązany do przyznania wnioskowanej ulgi nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki do jej przyznania.(wyrok WSA w Łodzi z 2 kwietnia 2012r. sygn. akt: III SA/Łd 129/12 LEX nr 1139532).

W takim stanie rzeczy stwierdzić należało, że postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu, organ działał na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a przyjęte stanowisko zostało szczegółowo uzasadnione. Nie stwierdzono także uchybienia art. 8 k.p.a., formułującego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, gdyż nie stanowi o tym przyjęcie rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez stronę, w sytuacji, gdy organ prawidłowo zebrał materiał dowodowy oraz wskazał i wyjaśnił zastosowaną podstawę prawną. Nie naruszono również zasady przekonywania, wynikającej z art. 11 k.p.a., gdyż w uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił przesłanki, jakimi kierował się przy załatwieniu sprawy. Materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, co spełnia wymogi art. 77§1 k.p.a. Nie uchybiono również zasadzie swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., która oznacza, że organ według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania, ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych oraz wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Z akt sprawy wynika również, że umożliwiono skarżącej wypowiedzenie się co do zebranego materiału i przeprowadzonych dowodów. Stąd też zarzuty w tym względzie dotyczące naruszenia wskazanych przepisów postępowania należało uznać za nieuzasadnione.

Sąd nie stwierdził także, by zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie.

Odnosząc się natomiast do umorzenia składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych to wskazać należy, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne pracowników oraz ubezpieczenie zdrowotne finansowanych przez nich samych. Przewidziana w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika. Na tle unormowań zawartych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. trzeba wskazać, że ewentualne umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika jest możliwe tylko na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., a więc przy istnieniu całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., natomiast na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a tym samym w warunkach rozporządzenia z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - jest wykluczone. (wyrok WSA w Łodzi z 1 października 2014r. sygn. akt: III SA/Łd 707/14)

Zaskarżona decyzja nie zamyka skarżącemu drogi do złożenia nowego wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w przypadku zmiany okoliczności faktycznych (np. niemożności wykonywania pracy, stwierdzenia konieczności stałej opieki nad członkiem rodziny), czy też możliwości wystąpienia z wnioskiem o rozłożenie zaległych należności na raty.

Mając na uwadze wszystkie powyższe ustalenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.