Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 416/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2011-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153, art. 134 par. 1, art. 135, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 50 ust. 1-7, art. 2 ust. 1, art. 3, art. 17 ust. 1 pkt 11, art. 18 ust. 1 pkt 3, art. 18 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: par. 2 ust. 3 lit. a i b, par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 189 poz 1598
law: Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych
article: art. 15 ust. 1, art. 15 ust. 2 pkt 6 i 7
journal: Dz.U. 2004 nr 210 poz 2135
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 8, art. 9, art. 12 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 2 ust. 3, par. 14 ust. 2 pkt 1 lit. c, par. 15 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
article: par. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 140 poz 1145
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej
article: par. 4 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2009 nr 140 poz 1147
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i  opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu w dniu 19 października 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 18 maja 2010r., nr [...], 2. przyznaje r. pr. S. N. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wynagrodzenie wraz z należnym podatkiem od towarów i usług w łącznej kwocie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

W dniu 23 marca 2010 roku J. K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla syna A. K. w postaci zapewnienia rehabilitacji ruchowej, logopedycznej oraz psychologicznej.

Decyzją z dnia 18 maja 2010 roku, nr [...], wydaną na podstawie

art. 2 ust. 1, art. 3, art. 50 ust. 2, 3, 4 i 5, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm. – dalej jako u.p.s.) oraz § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 roku w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. nr 189, poz. 1598 ze zm.

- dalej jako "rozporządzenie s.u.o."), Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych to jest zabiegów rehabilitacji ruchowej, logopedycznej i psychologicznej dla syna A. K.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że do wniosku nie zostały załączone zaświadczenia lekarskie, potwierdzające konieczność korzystania z ww. usług. Zaświadczenie lekarskie zostało dostarczone dopiero w dniu 16 kwietnia 2010 roku. W dniu 10 maja 2010 roku został przeprowadzony wywiad środowiskowy, na podstawie którego ustalono, że J. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, córką i synem. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 2.127,77 zł, a na osobę w rodzinie 531,94 zł. Syn wnioskodawcy – A. K. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, porusza się na wózku inwalidzkim, wymaga całodobowej opieki, którą bezpośrednio sprawuje matka, pobierająca z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne.

Organ wskazał, że zgodnie z treścią § 2 pkt 3 rozporządzenia s.u.o. ustala się rodzaje specjalistycznych usług dostosowanych do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy w formie specjalistycznych usług, wynikających z rodzaju ich schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym - rehabilitacja fizyczna i usprawnienie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych

(Dz. U. nr 210, poz. 2135, ze zm.). Przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych

w art. 15 ust. 1 stanowią, iż świadczeniobiorcy mają, na zasadach określonych w ustawie, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, których celem jest zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnacja oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie. W ustępie 2. tego artykułu zapisano, iż świadczeniobiorcy zapewnia się i finansuje ze środków publicznych na zasadach i w zakresie określonych w ustawie:

▪ w pkt. 6. rehabilitację leczniczą,

▪ w pkt. 11. badanie i terapię psychologiczną,

▪ w pkt. 12. badanie i terapię logopedyczną.

W ocenie organu I instancji, z powyższego wynika, że specjalistyczne usługi opiekuńcze, o jakie wystąpił wnioskodawca, są wyszczególnione w ww. ustawie, tym samym brak podstaw do ich przyznania, bowiem z cytowanego § 2 pkt 3 rozporządzenia s.u.o. wynika, iż przyznanie rehabilitacji fizycznej i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu może być przyznane tylko w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Na podstawie zapisów tej ustawy wnioskodawca może ubiegać się o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych takich jak: rehabilitacja ruchowa, logopedyczna oraz psychologiczna w ramach świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Organ I instancji stwierdził również, iż przedłożone przez wnioskodawcę zaświadczenie od lekarza psychiatry z dnia 16 kwietnia 2010 roku nie spełnia wymogów, które kwalifikowałyby do przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych objętych wnioskiem. Zaświadczenie takie winno określić dysfunkcję narządu lub inną przyczynę kierowania na rehabilitację oraz ustalić program rehabilitacji. Organ zaznaczył przy tym, iż nie jest uprawniony do formułowania wniosków dla lekarza, co powinno zawierać zaświadczenie lekarskie.

Organ wyjaśnił nadto, iż usługi opiekuńcze stanowią świadczenie niepieniężne, przyznawane w ramach systemu pomocy społecznej. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym, o których mowa w art. 50 ust. 4 u.p.s. Poza brakiem ustawowych podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy, organ wskazał na okoliczność braku w Ośrodku osób wykwalifikowanych do świadczenia tej formy pomocy, o którą zabiega wnioskodawca. Z przepisu art. 16 ust. 2 u.p.s. nie wynika bezwzględny obowiązek udzielenia pomocy przez gminę i powiat. Zgodnie bowiem z zasadą zawartą

w art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W ocenie organu I instancji z treści powyższych przepisów wynika, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi konieczność udzielenia pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych, zaś wskazane okoliczności uzasadniają odmowę przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. K. stwierdził, że została ona podjęta z rażącym naruszeniem prawa. Stwierdził również, iż z przedłożonego przez niego zaświadczenia lekarskiego wynika stan zdrowia jego syna, który ma niedowład spastyczny cztero-kończynowy, a nadto wskazania do rehabilitacji. Zarzucił, iż organ powinien go pouczyć jakie zaświadczenie lekarskie ma przedłożyć aby uzyskać żądane świadczenia. Stwierdził nadto, iż organ może zlecić wykonanie specjalistycznych usług opiekuńczych podmiotom zewnętrznym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze - decyzją z dnia 22 lutego 2011 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity:Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako k.p.a.), art. 50 u.p.s., § 2 pkt 3 rozporządzenia s.u.o. w związku z art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2005 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,§ 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2009 roku w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz. U. nr 140, poz. 1145 ze zm.) oraz § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2009 roku w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (Dz. U. nr 140, poz. 1147 ze zm.), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Kolegium, wskazując na treść art. 50 ust. 1-4 u.p.s. oraz § 2 pkt 3 rozporządzenia s.u.o., a także art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, stwierdziło, że aktami wykonawczymi, określającymi świadczenia gwarantowane, są m. in.: rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2009 roku w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej, które

w § 4. stanowi, że świadczenia gwarantowane są realizowane w warunkach:

1. ambulatoryjnych, które obejmują:

a. lekarską ambulatoryjną opiekę rehabilitacyjną, realizowaną przez poradę lekarską rehabilitacyjną,

b. fizjoterapię ambulatoryjną realizowaną przez:

– wizytę fizjoterapeutyczną,

– zabieg fizjoterapeutyczny;

2. domowych, które obejmują:

a. poradę lekarską rehabilitacyjną,

b. fizjoterapię domową realizowaną przez:

– wizytę fizjoterapeutyczną,

– zabieg fizjoterapeutyczny;

3. ośrodka lub oddziału dziennego, które obejmują:

a. rehabilitację ogólnoustrojową,

b. rehabilitację dzieci z zaburzeniami wieku rozwojowego,

c. rehabilitację słuchu i mowy,

d. rehabilitację wzroku,

e. rehabilitację kardiologiczną,

f. rehabilitację pulmonologiczną z wykorzystaniem metod subterraneoterapii;

4. stacjonarnych, które obejmują:

a. rehabilitację ogólnoustrojową,

b. rehabilitację neurologiczną,

c. rehabilitację pulmonologiczną,

d. rehabilitację kardiologiczną,

oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2009 roku w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej, które w § 4. ust. 1 stanowi, że świadczenia gwarantowane udzielane w warunkach stacjonarnych są realizowane w zakładach opiekuńczych dla osób dorosłych lub dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18 roku życia; pobyt świadczeniobiorcy, który ukończył 18 rok życia i posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, wydłuża się do chwili ukończenia nauki. Z przepisów § 4. ust. 2 tego rozporządzenia wynika nadto, iż świadczenia gwarantowane, o których mowa w ust. 1, obejmują:

1. świadczenia udzielane przez lekarza;

2. świadczenia udzielane przez pielęgniarką;

3. rehabilitację ogólną w podstawowym zakresie, prowadzoną w celu zmniejszenia skutków upośledzenia ruchowego oraz usprawnienia ruchowego;

4. świadczenia psychologa;

5. terapię zajęciową;

6. leczenie farmakologiczne;

7. leczenie dietetyczne;

8. zaopatrzenie w wyroby medyczne;

9. edukację zdrowotną polegającą na przygotowaniu świadczeniobiorcy i jego rodziny lub opiekuna do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych.

W ustępie 3. ww. paragrafu wskazano nadto, iż w zakresie koniecznym do wykonania świadczeń gwarantowanych, o których mowa w ust. 1, świadczeniodawca zapewnia świadczeniobiorcy nieodpłatnie badania diagnostyczne oraz leki.

W ocenie Kolegium, wszystkie wnioskowane przez skarżącego usługi, czyli zabiegi rehabilitacji ruchowej, logopedycznej i psychologicznej, są świadczeniami gwarantowanymi na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i jej przepisów wykonawczych. Rehabilitację ruchową oraz mowy zapewniają przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2009 roku w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej; rehabilitację ogólną w zakresie podstawowym, prowadzoną w celu zmniejszenia skutków upośledzenia ruchowego oraz usprawnienia ruchowego, a także świadczenia psychologa, zapewniają przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2009 roku w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej. Zgodnie natomiast z § 2 pkt 3 rozporządzenia s.u.o., będącym przepisem wykonawczym do ustawy o pomocy społecznej, na podstawie tych przepisów mogą zostać przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze w formie rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu jedynie w zakresie nieobjętym przepisami ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Z tych przyczyn Kolegium stwierdziło, że organ I instancji zasadnie odmówił przyznania A. K. wnioskowanych przez J. K. specjalistycznych usług opiekuńczych.

W skardze na powyższą decyzją J. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego odwołania od decyzji organu I instancji. Wskazał, że organ I instancji w wydanej decyzji stwierdził, że pomóc skarżącemu może Narodowy Fundusz Zdrowia, gdyż tak przewiduje prawo, a w kolejnej decyzji z dnia 20 lipca 2010 roku - o odmowie przyznania pomoc społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w formie pomocy w dostępie do świadczeń zdrowotnych dla A. K., wskazał, że nie pomoże w załatwieniu tej pomocy. Skarżący stwierdził nadto, iż jego podopieczny nie ma prawidłowej opieki. W przedstawionym zaświadczeniu lekarskim wskazano na dysfunkcje narządów występujące u A. K., lecz organy rozpatrujące sprawę uznały, że zaświadczenie to nie wskazuje na takie dysfunkcje. Przytoczone przez Kolegium rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 września 2009 roku mówi o świadczeniach w warunkach stacjonarnych realizowanych w zakładach opiekuńczych. Podopieczny skarżącego znajduje się w domu rodzinnym i jest uczniem liceum ogólnokształcącego, uczonym indywidualnie przez przychodzących nauczycieli. Potrzebna jest mu zatem pomoc udzielona w miejscu zamieszkania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 19 października 2011 roku pełnomocnik skarżącego, ustanowiony z urzędu, poparł skargę i wniósł o przyznanie mu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oświadczając, że nie zostały one uiszczone.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.

- Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269).

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika zaś, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Podstawę prawną rozstrzygnięć zawartych w zaskarżonej decyzji oraz w poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowił art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku, nr 175, poz. 1362 ze zm. - dalej jako u.p.s.). Zgodnie z tym przepisem osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych (ust. 1); usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2); usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3); specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4); ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (ust. 5); rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania (ust. 6); minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych i kwalifikacje osób świadczących te usługi oraz warunki i tryb ustalania i pobierania opłat za specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone osobom z zaburzeniami psychicznymi, jak również warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z tych opłat, ze względu na szczególne potrzeby osób korzystających z usług, uwzględniając sytuację materialną tych osób (ust. 7).

Z brzmienia cytowanego przepisu wynika, że usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą zostać przyznane osobie wymagającej pomocy innych osób ze względu na wiek, chorobę lub inną przyczynę. Mogą one zostać przyznane zarówno osobie samotnej, jak i osobie zamieszkującej wspólnie z rodziną. Przyznanie takich usług osobie zamieszkującej z rodziną wymaga ustalenia, że rodzina osoby wymagającej pomocy innych osób, jak również zamieszkujący z nią wspólnie małżonek, wstępni lub zstępni, nie mogą jej takiej pomocy zapewnić.

Specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone są przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym i są usługami dostosowanymi do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności. Co do zasady przyjąć zatem należy, że pomoc tego rodzaju nie może zostać zapewniona przez rodzinę osoby wymagającej objęcia taką usługą.

W przedmiotowej sprawie skarżący J. K. domagał się przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych jego synowi A. K. poprzez zapewnienie mu zabiegów rehabilitacji ruchowej, logopedycznej i psychologicznej.

Wskazać w tym miejscu należy, że na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 50 ust. 7 u.p.s. wydane zostało rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 roku w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. nr 189, poz. 1598 ze zm. - dalej jako "rozporządzenie s.u.o."). Rozporządzenie to ustala rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych dostosowanych do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy w formie tych usług, wynikających z rodzaju ich schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. W § 2 pkt 3 lit. a i b rozporządzenia s.u.o., jako rodzaj specjalistycznych usług opiekuńczych wymieniono rehabilitację fizyczną i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu zgodnie z zaleceniami lekarskimi lub specjalisty z zakresu rehabilitacji ruchowej lub fizjoterapii, w tym również współpracę ze specjalistami w zakresie wspierania psychologiczno - pedagogicznego i edukacyjno - terapeutycznego zmierzającego do wielostronnej aktywizacji osoby korzystającej ze specjalistycznych usług opiekuńczych. W cytowanym przepisie rozporządzenia s.u.o. zaznaczono jednocześnie, że wskazane powyżej specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą obejmować rehabilitację fizyczną i usprawnienia zaburzonych funkcji organizmu jedynie w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. nr 210, poz. 2135

ze zm.).

Zdaniem organów rozstrzygających w przedmiotowej sprawie specjalistyczne usługi opiekuńcze, o przyznanie których wystąpił skarżący, są wyszczególnione

w art. 15 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jako rehabilitacja lecznicza, badanie i terapia psychologiczna oraz badanie i terapia logopedyczna, jak również wymienione w odpowiednich rozporządzeniach wykonawczych dotyczących świadczeń gwarantowanych, co wyklucza przyznanie objętych wnioskiem usług z uwagi na treść § 2 pkt 3 rozporządzenia s.u.o.

Zdaniem Sądu organy obu instancji - wydając kwestionowane decyzje, dokonały błędnej wykładni przepisu zawartego w § 2 pkt 3 rozporządzenia s.u.o. Niezasadnie bowiem przyjęły, że samo wymienienie określonych świadczeń z zakresu rehabilitacji w przepisach dotyczących świadczeń opieki zdrowotnej uniemożliwia przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych z zakresu rehabilitacji. Tymczasem, w ocenie Sądu, z treści ww. przepisu wynika jedynie, że zakres specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych w formie rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu nie może pokrywać się z zakresem świadczeń objętych przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, nie może bowiem świadczeń tych zastępować. Co do zasady bowiem świadczenia w postaci rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu - jak wynika z analizy wszystkich dotąd cytowanych przepisów, mogą zostać przyznane na podstawie obu ww. ustaw, tj. zarówno ustawy o pomocy społecznej, jak i ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jednak świadczenia przyznawane na podstawie ustawy o pomocy społecznej mogą być przyznane tylko wtedy gdy wnioskodawca wyczerpał możliwości wynikające z zakresu świadczeń opieki zdrowotnej.

Świadczenia opieki zdrowotnej stanowią podstawowy system, w którym osoby wymagające rehabilitacji mogą uzyskać pomoc. W art. 15 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wskazuje się, że świadczeniobiorcy mają, na zasadach określonych w ustawie, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, której celem jest zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnacja oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie. W myśl art. 15 ust. 2 tej ustawy świadczeniobiorcy przysługują świadczenia gwarantowane m.in. z zakresu: rehabilitacji leczniczej (pkt 6) oraz świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (pkt 7).

W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2009 roku w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz. U. nr 140, poz. 1145 ze zm.), jako świadczenia gwarantowane wskazano m.in. świadczenia realizowane w warunkach ambulatoryjnych i domowych, obejmujące poradę lekarską rehabilitacyjną oraz fizjoterapię realizowaną przez wizytę i zabieg fizjoterapeutyczny, a ponadto realizowane w warunkach ośrodka lub oddziału dziennego świadczenia obejmujące rehabilitację ogólnoustrojową, rehabilitację słuchu i mowy oraz realizowane w warunkach stacjonarnych świadczenie obejmujące rehabilitację ogólnoustrojową

(§ 4).

Z kolei w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2009 roku w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (Dz.U. nr 140, poz. 1147 ze zm.) jako świadczenia gwarantowane wskazano m.in. rehabilitację ogólną w podstawowym zakresie, prowadzoną w celu zmniejszenia skutków upośledzenia ruchowego oraz usprawnienia ruchowego, a także świadczenia psychologa, przy czym wymienione świadczenia udzielane są w warunkach stacjonarnych i realizowane w zakładach opiekuńczych (§ 4 ust. 1 i 2 pkt 3 i 4).

Z porównania zakresu opisanych wyżej świadczeń opieki zdrowotnej oraz zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych wskazanego w § 2 pkt 3 rozporządzenia s.u.o. wynika, że nie są to zakresy rozłączne. Rozporządzenie s.u.o. posługuje się ogólnymi pojęciami rehabilitacji fizycznej oraz usprawnienia zaburzonych funkcji organizmu. Z kolei użyte w przepisach ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych pojęcia rehabilitacji leczniczej oraz świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych znajdują swoją definicję i uszczegółowienie w przepisach ww. rozporządzeń wykonawczych dotyczących świadczeń gwarantowanych. Zakresy świadczeń opieki zdrowotnej oraz specjalistycznych usług opiekuńczych z zakresu szeroko pojętej rehabilitacji częściowo się pokrywają. Brak jest zatem podstaw do wywodzenia z treści powołanych wyżej regulacji prawnych wniosku, że świadczenia opieki zdrowotnej nie mogą mieć cech specjalistycznych usług opiekuńczych, jak również, że wykonywanie specjalistycznych usług opiekuńczych nie może mieć charakteru świadczenia opieki zdrowotnej. Wskazuje na to również

§ 3 ust. 1 rozporządzenia s.u.o., zgodnie z którym specjalistyczne usługi opiekuńcze są świadczone przez osoby posiadające kwalifikacje do wykonywania zawodu m. in.: psychologa, logopedy, specjalisty w zakresie rehabilitacji medycznej, fizjoterapeuty lub innego zawodu dającego wiedzę i umiejętności pozwalające świadczyć określone specjalistyczne usługi. Objęcie pomocą społeczną w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w zakresie rehabilitacji leczniczej i usprawnienia zaburzonych funkcji organizmu ma zatem charakter świadczeń uzupełniających w stosunku do świadczeń o podobnym charakterze, lecz gwarantowanych przez system opieki zdrowotnej. Szerokie ujęcie zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych w § 2 pkt 3 rozporządzenia s.u.o. pozwala przy tym przyjąć, że pomoc w tej formie może polegać zarówno na objęciu innymi formami rehabilitacji, niż oferowane i uzyskane w ramach systemu opieki zdrowotnej, jak również na przyznaniu usługi w formach rehabilitacji takich samych lub zbliżonych do gwarantowanych w systemie opieki zdrowotnej, jeżeli świadczenia gwarantowane nie zaspokajają wszystkich uzasadnionych potrzeb wnioskodawcy.

W konsekwencji przyjąć należy, że rozpatrując możliwość przyznania pomocy polegającej na objęciu specjalistyczną usługą rehabilitacji i jej zakres, organ pomocy społecznej nie może poprzestać na ustaleniu, czy rehabilitacja objęta wnioskiem jest wymieniona w przepisach dotyczących świadczeń opieki zdrowotnej, lecz jest obowiązany ustalić czy wnioskodawca ma możliwość uzyskania takich świadczeń z systemu opieki zdrowotnej oraz stwierdzić czy świadczenia te zostały uzyskane w wystarczającym zakresie, zaspokajającym uzasadnione potrzeby osoby uprawnionej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 listopada 2010 roku, sygn. akt II SA/Lu 505/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zadaniem organu rozpoznającego sprawy dotyczące przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych jest bowiem precyzyjne ustalenie czy i jakiego rodzaju usługi w danym przypadku są niezbędne, ustalenie zakresu tych usług, a następnie znalezienie podmiotu, który na zlecenie organu usługi te będzie realizował po możliwie najniższych kosztach (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 października 2007 roku, sygn. akt IV SA/Gl 1408/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2008 roku, sygn. akt II SA/Łd 300/08, Baza Orzeczeń LEX nr 504672). Badanie tych okoliczności winno się odbywać z uwzględnieniem treści art. 2 ust. 1 u.p.s., określającego zasadę pomocniczości, zgodnie z którą pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ponadto, zgodnie z art. 3 u.p.s., pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1); zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2); rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3); potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4). Zatem obowiązkiem organu pomocy społecznej jest rozeznanie potrzeb osoby wnioskującej o przyznanie usług w postaci rehabilitacji dla osoby potrzebującej, ustalenie czy i w jakim zakresie zostały one zaspokojone w ramach systemu opieki zdrowotnej, a następnie zbadanie czy osobie potrzebującej należy się pomoc w zakresie wykraczającym poza świadczenia uzyskane spoza systemu pomocy społecznej. W art. 50 ust. 4 u.p.s. wskazuje się, że specjalistyczne usługi opiekuńcze powinny być dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności. Zatem precyzyjne ustalenie istniejących potrzeb wnioskodawcy lub jego podopiecznego jest obowiązkiem organu pomocy społecznej rozpatrującego wniosek o przyznanie tego rodzaju usług.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należało, że skarżący domagał się przyznania jego synowi specjalistycznych usług opiekuńczych w postaci rehabilitacji ruchowej, logopedycznej i psychologicznej w miejscu zamieszkania. Wskazywane przez organy przepisy z zakresu opieki zdrowotnej obejmują w zasadzie świadczenia realizowane w warunkach ambulatoryjnych, ośrodkach lub oddziałach dziennych oraz w warunkach stacjonarnych. Świadczenia realizowane w warunkach domowych mają charakter jednorazowej porady lekarskiej rehabilitacyjnej oraz wizyty fizjoterapeuty. Z zaświadczenia lekarskiego przedłożonego przez wnioskodawcę wynika, że jego syn przebywał na rehabilitacji stacjonarnej, lecz wymagana jest dalsza - szeroko pojęta rehabilitacja psychologiczno-logopedyczna i rehabilitacja ruchowa dla uzyskania dalszych korzystnych zmian w funkcjonowaniu pacjenta. Wnioskodawca w toku wywiadu oświadczył, że wyczerpane zostały wszystkie możliwości pomocy realizowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Organy obu instancji, błędnie interpretując § 2 pkt 3 rozporządzenia s.u.o., poprzestały na ustaleniu, jakie rodzaje świadczeń zostały zagwarantowane w przepisach dotyczących świadczeń opieki zdrowotnej, uchylając się w istocie od dokonania oceny istniejących potrzeb podopiecznego skarżącego, zbadania czy i w jakim zakresie potrzeby te zostały zaspokojone w ramach realizacji świadczeń opieki zdrowotnej, a w jakim zakresie mogłyby zostać zaspokojone z systemu pomocy społecznej w drodze przyznania, odpowiednich do rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, specjalistycznych usług opiekuńczych. W razie ustalenia bowiem, że zakres potrzeb wnioskodawcy jest większy niż pomoc uzyskana w ramach systemu opieki zdrowotnej, winny były przeprowadzić postępowanie wyjaśniające na okoliczność wymiaru istniejących potrzeb i rozważyć możliwość ich zaspokojenia poprzez przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych.

Naruszenie § 2 pkt 3 rozporządzenia s.u.o., polegające na jego błędnej wykładni, skutkowało zatem również naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organy obu instancji nie przeprowadziły bowiem jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w opisanym wyżej zakresie. Brak ustalenia istotnych dla rozpatrzenia sprawy okoliczności faktycznych dotyczących rzeczywistych potrzeb podopiecznego wnioskodawcy, zbadania czy i w jakim zakresie potrzeby te zostały zrealizowane w ramach systemu opieki zdrowotnej oraz w jakim wymiarze mogłyby zostać zaspokojone w drodze przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych, stanowi naruszenie art. 7 k.p.a., który wymaga dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez organy, oraz art. 77 § 1 k.p.a., nakazującego organom administracji publicznej zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Powyższych wymogów nie spełniało postępowanie prowadzone zarówno przed organem I instancji, jak również przez organem odwoławczym, który ma obowiązek ponownego rozpatrzenia sprawy, a nie tylko skontrolowania postępowania organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny jako błędne ocenił również stanowisko organu I instancji dotyczące zaświadczenia lekarskiego przedłożonego w przedmiotowej sprawie. Istotnie, zaświadczenie lekarskie jest wymagane przy składaniu wniosku o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych z zakresu rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu. Wymóg ten wynika z treści

§ 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia s.u.o., który stanowi, iż świadczenia w postaci rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu mogą zostać przyznane "zgodnie z zaleceniami lekarskimi lub specjalisty z zakresu rehabilitacji ruchowej lub fizjoterapii". Przepis ten nie określa jednak konkretnych wymogów co do treści zaświadczenia lekarskiego. W sytuacji zatem, gdy organ pomocy uznał zaświadczenie lekarskie przedłożone przez stronę za niewystarczające dla oceny potrzeb podopiecznego wnioskodawcy, miał obowiązek pouczyć stronę o zakresie i treści wymaganego przez organ zaświadczenia. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej winny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a ponadto, w myśl art. 8 k.p.a., prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa, zaś zgodnie z art. 9 k.p.a. należycie i wyczerpująco informować strony o okolicznościach faktycznych i pranych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Z art. 12 § 1 k.p.a. wynika również obowiązek organów administracji publicznej wnikliwego i szybkiego działania w sprawie. W niniejszej sprawie organy nie wyjaśniły stronie, jakie mają oczekiwania co do treści i zakresu zaświadczenia lekarskiego, lecz wydały decyzje, w których stwierdzone braki zaświadczenia lekarskiego uczyniły podstawą odmowy przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych. Stanowi to naruszenie ww. przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynika sprawy.

Odnośnie twierdzeń organu I instancji, że w ośrodku brak jest osób wykwalifikowanych do świadczenia pomocy, o jaką skarżący zabiegał dla syna, Sąd miał na uwadze okoliczność, że ustalenia w tym zakresie były przedwczesne i jako takie nie stanowiły rzeczywistej podstawy do negatywnego załatwienia rozpatrywanego wniosku. Organ pomocy społecznej nie może zasadnie powoływać się na brak osób wykwalifikowanych do świadczenia pomocy w określonej formie w sytuacji, gdy nie dokonał szczegółowej identyfikacji potrzeb podopiecznego wnioskodawcy. Ponadto mieć należało na uwadze, że specjalistyczne usługi opiekuńcze nie muszą być świadczone przez pracowników ośrodka, lecz mogą być zapewnione przy pomocy podmiotu zewnętrznego. Jednocześnie wskazać należało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 11 u.p.s. organizowanie i świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych, w miejscu zamieszkania, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. W myśl zaś art. 18 ust. 1 pkt 3 u.p.s. do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez gminę należy organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Środki na realizację i obsługę tych zadań zapewnia budżet państwa (art. 18 ust. 2 u.p.s.).

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż decyzje organów obu instancji zostały wydane w niniejszej sprawie z opisanym powyżej naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, i z tych przyczyn - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Sąd przyznał radcy prawnemu S. N. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wynagrodzenie wraz z należnym podatkiem od towarów i usług w łącznej kwocie 295,20 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu albowiem pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż skarżący nie poniósł kosztów udzielonej pomocy prawnej w żadnej części. Orzeczenie o kosztach Sąd wydał na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisów § 2 ust. 3 oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ I instancji zobowiązany będzie uwzględnić treść powyższych rozważań Sądu przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.