Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 336/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1-2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a-c,  art. 135,  art. 190,  art. 125 par. 1 pkt 1,  art. 145 par. 1 pkt 5,  art. 200,  art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 99 par. 2,  art. 62-63,  art. 156 par. 1 pkt 2,  art. 7,  art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 15 ust. 1
journal: Dz.U. 1959 nr 14 poz 78
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa z dnia 30 stycznia 1959 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Danuta Dopierała (spr.), Protokolant Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi C. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008 r. znak [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej C. H. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1351/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę C. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił swoją poprzednią decyzję z dnia [...] marca 2008 r., którą umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji przejmującej na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne oraz o stwierdzenie nieważności postanowienia ją zmieniającego w części dotyczącej powierzchni przejętego gospodarstwa. Organ uznał, że zarówno wnioskodawczyni oraz jej siostra – Z. S. - są stronami niniejszego postępowania i orzekł reformatoryjnie, tj. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] października 1969 r. przejmującej na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, położone we wsi W. oraz zmieniającego ją w części dotyczącej powierzchni przejętego gospodarstwa postanowienia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] października 1971 r. Minister stwierdził, że właścicielem przejętej nieruchomości był J. P. zmarły w 1898 r., który nabył tę nieruchomość od B. K., co wskazano w akcie notarialnym z dnia [...] czerwca 1963 r. Jego następcą prawnym był M. P. zmarły w 1959 r., po którym prawa spadkowe nabyli J. P. i J. P.. Przedmiotową nieruchomość podzielono wówczas na cztery działki, z czego dwie ([...] i [...]) tym aktem notarialnym sprzedano J. i G. W.. Zmianie nie uległ właściciel działek [...] oraz [...] i w dniu ich przejęcia przez Państwo stanowiły współwłasność J. P. i J. P., jako spadkobierców J. P. zmarłego w 1898 r.

Przejęcie przedmiotowego gospodarstwa nastąpiło na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z dnia 15 lipca 1961 r. (Dz. U. nr 32, poz.161) oraz § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w

Sygn. akt IV SA/Wa 336/10

sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Wszystkie wynikające z tych przepisów przesłanki do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa zostały spełnione. Nieruchomość ta stanowiła grunty orne i pastwiska. Z kontroli przeprowadzonej w dniu [...] lipca 1969 r. wynikało, że przedmiotowa nieruchomość jest opuszczona. Nadto spadkobiercy J. P. - syna M. -potwierdzili, że przejęta nieruchomość faktycznie była w owym czasie nieużytkowana i stała ugorem.

W skardze na powyższą decyzję C. H., podobnie jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzuciła pominięcie jej matki – J. P. w postępowaniu o przejecie przedmiotowego gospodarstwa. Zaznaczyła, że na te działki uzyskała akt własności z dnia [...] sierpnia 2005 r., a zapisy wynikające z decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1969 r. nie były wpisane do ksiąg wieczystych, ani do ewidencji gruntów. Podniosła, że nie zachował się protokół kontroli gospodarstwa z dnia [...] lipca 1969 r. Powierzchnię gospodarstwa w decyzji przejmującej określono na [...] ha, natomiast w ewidencji gruntów wynosiła ona [...] ha, tak też określono ją w postanowieniu prostującym, a po decyzji zmieniającej z dnia [...] listopada 1971 r. - wynosiła [...] ha i tę powierzchnię wykazano w księdze wieczystej. Powstałe różnice mogą świadczyć, o tym, że dokonano oględzin innego gospodarstwa. Zaznaczyła także, iż akt własności ziemi uzyskała w oparciu o zeznania świadków P., którzy obecnie kwestionują potwierdzone wówczas przed Sądem fakty. Nadto wskazała, że decyzja, której stwierdzenia nieważności się domaga miała charakter uznaniowy i nie może nosić cech dowolności. Nie wykazano bowiem, by utrzymanie produkcji rolniczej w tym gospodarstwie było niezbędne ze względu na interes Państwa.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie jest zasadna. Sąd podał, iż stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej oraz powiązanego z nią postanowienia stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości orzeczeń i może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., których zaistnienie ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanej decyzji. Sąd stwierdził, iż zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie każde naruszenie prawa pociąga za sobą nieważność decyzji (orzeczenia),

Sygn. akt IV SA/Wa 336/10

ale tylko przypadki oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa. Rażące naruszenie zachodzi w przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej (orzeczenia) oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (por. wyrok NSA21 sierpnia 2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, LEX 51233).

W ocenie Sądu, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasadnie uznał, że zarówno decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] października 1969 r. jak i zmieniające ją - w części dotyczącej powierzchni przejętego gospodarstwa - postanowienie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] października 1971 r. nie zostały dotknięte którąkolwiek z wad nieważności (art. 156 § 1 k.p.a.), w tym rażącym naruszeniem prawa. Stanowiący podstawę przejęcia art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 15 lipca 1961 r. (Dz. U. Nr 32, poz.161), pozwalał na przejęcie na własność Państwa w tym trybie gospodarstw rolnych, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkich innych gospodarstw rolnych opuszczonych przez właścicieli. Przejęcie to następowało bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Warunki zezwalające na przejęcie zawierały - znajdujące wówczas zastosowanie - przepisy § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198), według których za gospodarstwo opuszczone uznawano gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym nie jest ono w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Zdaniem Sądu, skarżąca nie przedstawiła dowodów, które w sposób oczywisty wskazałyby, iż nie doszło do spełnienia wskazanych warunków. Nadto przejęcie gospodarstwa nie było uwarunkowane wykazaniem, że utrzymanie produkcji rolniczej w tym gospodarstwie było niezbędne ze względu na interes Państwa. Sąd zaznaczył, że w uzasadnieniu decyzji przejmującej stwierdzono, że gospodarstwo jest opuszczone i powołano się na kontrolę przedmiotowego gospodarstwa przeprowadzoną w dniu 9 lipca 1969 r. wskazującą, że nieruchomość jest w całości niezagospodarowana,

Sygn. akt IV SA/Wa 336/10

grunty rolne leżą odłogiem, a z pastwiska korzystają inni rolnicy bez wiedzy właściciela. Protokół ten nie zachował się (pismo Urzędu Miasta i Gminy w O. z dnia 11 sierpnia 2006 r.). Fakt nieuprawiania gospodarstwa przez właścicieli potwierdzili spadkobiercy J. P. (syna M.) w piśmie skierowanym do Ministra z dnia [...] grudnia 2007 r., wskazując dodatkowo, że J. P. był informowany o działaniach Rady Narodowej, Nadto oświadczyli, że zeznawali na rzecz skarżącej pod wpływem błędu (poświadczając użytkowanie terenu), w wyniku czego bezpodstawnie uzyskała akt własności ziemi, aktualnie kwestionowany we wznowionym postępowaniu przez Gminę.

W ocenie Sądu istniały przesłanki do przejęcia gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. Zdaniem Sądu to, że w decyzji z dnia [...] października 1969 r. błędnie wskazano powierzchnię gospodarstwa jako [...] ha nie oznacza, że błędnie oszacowano ówczesny stan gospodarstwa poprzedzający przejęcie. Postanowieniem z [...] października 1971 r. sprostowano ten błąd z urzędu, wskazując powierzchnię jako [...] ha, a w uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że błąd w określeniu tej powierzchni ujawnił się w czasie pomiarów do gleboznawczej klasyfikacji gruntów wsi Wymysłów. Wówczas ustalono, iż przejęte grunty nieruchomości rolnej figurującej pod poz. [...] wynoszą [...] ha. Nie może zatem budzić wątpliwości jakie grunty zostały przejęte.

Sąd stwierdził także, że Minister zasadnie przyjął, iż w nowej księdze wieczystej jako właściciel działek o nr [...] i [...] nadal figurował J. P. zmarły w 1898 r. Zarówno J. P. zmarły w 1898 r., jak i jego wnuk J. P. (syn M. P. zmarłego w 1959 r.) nosili te same imiona i nazwiska. W dziale II księgi wieczystej nowego typu KI1O/00007654/8 jako właściciela tej nieruchomości wpisano J. P., jednakże podstawą tego wpisu był wpis w dziale II księgi wieczystej starego typu nr [...] "W." (prowadzonej w jęz. rosyjskim), przeniesiony na wniosek z dnia [...] czerwca 1963 r.

Sąd stwierdził, iż okoliczność pozbawienia J. P. udziału w postępowaniu dotyczącym decyzji z dnia [...] października 1969 r. może stanowić jedynie przesłankę wznowieniową, a nie przesądzać o konieczności stwierdzenia nieważności. W ocenie Sądu wadliwa była decyzja Ministra z dnia [...] marca 2008 r. umarzająca postępowanie z wniosku C. H. córki J. P. (postanowienie spadkowe z 1996 r.), jako osoby nie posiadającej przymiotu strony w postępowaniu nieważnościowym. Jednak na skutek złożonego wniosku o ponowne

Sygn. akt IV SA/Wa 336/10

rozpatrzenie sprawy, po analizie zgromadzonych dokumentów archiwalnych, Minister trafnie uchylił uprzednie swoje rozstrzygnięcie i sprawę rozstrzygnął merytorycznie.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku C. H. wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżąca wykazała, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiło prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano w szczególności, że w niniejszej sprawie organ, wydając decyzję z dnia [...] października 1969 r. i powołując się na przeprowadzoną kontrolę, nie dotrzymał prawem przewidzianej procedury, zgodnie z którą protokół z kontroli gospodarstwa winien dołączyć do tej decyzji (art. 62 w zw. z art. 63 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji z 30 października 1969 r.). Decyzja z dnia [...] października 1969 r. nie spełnia wymogów określonych w art. 99 § 2 k.p.a. bowiem jest niepełna, zawiera pozorne, nie powiązane z rozstrzygnięciem uzasadnienie, co nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu jest oparte na obowiązujących przepisach oraz rzetelnych dowodach. Organ ograniczył się do powołania się na kontrolę przeprowadzoną w dniu [...] lipca 1969 r. oraz wskazania podstawy prawnej przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Zdaniem skarżącej, zaniechanie wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie i nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji.

Skarżąca podkreśliła, iż istnieją wątpliwości co do oznaczenia przez organ przedmiotowych nieruchomości. W decyzji z dnia [...] października 1969 r., błędnie określono przedmiotowe działki jako grunt orny i pastwisko, podczas gdy w dokumentacji mogącej stanowić ewentualną podstawę do jej wydania (tj. Rejestr Gruntów poz. [...] - powierzchnia gruntu ornego wynosi [...] ha a łąki [...] ha; w Księdze Wieczystej nr [...] w rubryce 1.9.0.1 - odnoszącej się do

Sygn. akt IV SA/Wa 336/10

sposobu korzystania - widnieje zapis grunt orny i łąki; w decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] listopada 1971 r. zmieniającej obszar z [...] ha na [...] ha również jest zapis grunty orne i łąka klasa IV – [...] ha) nieruchomości te są określane jako "łąki". Rozbieżności dotyczą również numerów ewidencyjnych gruntów. W decyzji z 1969 r. oznaczone są nr [...], zaś zgodnie z obowiązującą dokumentacją (Rejestr gruntów) działki te określono nr [...]. W ocenie skarżącej nie można uznać, iż błędne określenie wartości nieruchomości jest błędem pisarskim, rachunkowym, czy inną omyłką, o których mowa w art. 105 k.p.a. Ponadto w postanowieniu prostującym z dnia [...] października 1971 r. nieruchomość oznaczona jest odmiennie niż w decyzji z 1969 r. jako nr [...]. Zdaniem skarżącej uzasadnia to stwierdzenie, że decyzja przekazująca gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa dotyczyła innej nieruchomości niż postanowienie prostujące z 1971 r.

W uzupełnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że decyzja z [...] października 1969 r. nie dotyczyła ani jej dziadka M. P., ani jego ojca J. P.. Zdaniem skarżącej istnieją duże wątpliwości, czy podczas kontroli (o ile kontrolę przeprowadzono) dokonano oględzin właściwego gospodarstwa. Przy oględzinach nie było matki skarżącej, która użytkowała gospodarstwo, ponieważ nie była zawiadamiana o toczącym się postępowaniu administracyjnym i nigdy nie dowiedziała się o odebraniu gospodarstwa. Nadto decyzja z 1969 r. oraz postanowienie z 1971 r. nigdy nie zostały wpisane do Ksiąg Wieczystych.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 22 grudnia 2009 r. pełnomocnik uczestnika postępowania J. P. wniósł o odrzucenie skargi kasacyjnej, ewentualnie o jej oddalenie. Podniósł, iż skarżącej już w postępowaniu administracyjnym nie przysługiwała legitymacja strony, gdyż działki o nr [...] i [...] były własnością J. P. - ojca uczestnika postępowania J. P., który jako właściciel został wpisany do księgi wieczystej. Nadto pełnomocnik uczestnika postępowania podniósł, iż powołany w skardze kasacyjnej art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. nie może być podstawą zarzutu w tym stanie faktycznym i prawnym. Podkreślił, że skarga kasacyjna podnosi uchybienia organów, a nie sądu pierwszej instancji. Uczestnik postępowania J. P., jako

Sygn. akt IV SA/Wa 336/10

pełnomocnik matki J. P. oraz brata J. P., przyłączył się do stanowiska pełnomocnika.

Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 368/09 Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej C. H. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1351/08 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądził od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej kwotę 560 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż Sąd pierwszej instancji obciąża obowiązek dokonania kontroli legalności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1969 r. i tym samym treść uzasadnienia wyroku winna potwierdzać proces badania przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonego do Sądu rozstrzygnięcia organu tj. wnikliwą ocenę powyższej decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego J. P.. Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie winien ocenić, czy zgodna z prawem jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a tym samym, czy decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1969 r. jest dotknięta kwalifikowaną wadą uzasadniającą (lub nie uzasadniającą) stwierdzenie jej nieważności.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) jest niewątpliwy stan faktyczny i stan prawa w dniu wydania tej decyzji. Dla stwierdzenia nieważności decyzji niezbędna jest ocena naruszenia podstawy prawnej decyzji jako rażącego w świetle całokształtu okoliczności sprawy z uwzględnieniem konsekwencji prawnych wynikających z zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego. Rażące naruszenie prawa oznacza przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny, a charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Stwierdzenie nieważności decyzji następuje również w przypadku rażącego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. W odniesieniu do tych przepisów można mówić o rażącym ich naruszeniu, gdy w

Sygn. akt IV SA/Wa 336/10

sposób niebudzący wątpliwości (oczywisty) nie zastosowano ich w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego lub zastosowano je nieprawidłowo. To zaś oznacza, że przy ocenie, czy decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1969 r. oraz postanowienie tegoż organu z dnia [...] października 1971 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, konieczna jest ocena tych aktów tak w aspekcie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż podstawę prawną decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1969 r. stanowił art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, zgodnie z którym gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu [...] kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Uznanie gospodarstwa rolnego za opuszczone nie powodowało jednak automatycznie obowiązku przejęcia takiego gospodarstwa na rzecz Państwa. Do takiego wniosku prowadzi użycie w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. sformułowania "mogą być przejęte". Tym samym decyzja wydawana na podstawie tego przepisu była decyzją uznaniową, a skoro tak to winna być należycie uzasadniona - tak, aby nie można było zarzucić organowi dowolności w działaniu. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 1969 r. organ powołał się na protokół kontroli przeprowadzonej w dniu [...] lipca 1969 r., którego brak jest w aktach, a jednocześnie uzasadnienie decyzji jest nader lakoniczne. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż w tej sytuacji Sąd pierwszej instancji winien ocenić, czy takie działanie organu było zgodne z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego - w brzmieniu wówczas obowiązującym, tj. czy zachowane zostały wymogi z art. 99 § 2 k.p.a., a także art. 62 i art. 63 k.p.a. W szczególności należy ocenić, czy dane zawarte w uzasadnieniu decyzji - przy braku powołanego protokołu kontroli - można uznać za wystarczające w świetle przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Sygn. akt IV SA/Wa 336/10

Przy dokonywaniu tej oceny konieczne jest uwzględnienie rozbieżności pomiędzy treścią decyzji w pierwotnym brzmieniu, a w brzmieniu nadanym postanowieniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1971 r. Dotyczy to powierzchni nieruchomości - sprostowanej z [...] ha na [...] ha, a także pozycji ewidencji gruntów (poz. [...] w decyzji, poz. [...] w postanowieniu). Rozważenia wymaga, czy podnoszone przez skarżącą okoliczności rzeczywiście budzą wątpliwości co do oznaczenia przez organ administracji przedmiotowej nieruchomości. Sąd pierwszej instancji winien także ocenić postanowienie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1971 r. w kontekście przepisów regulujących tryb sprostowania decyzji administracyjnej w szczególności, czy dopuszczalne było wykorzystanie tego trybu i sprostowanie powierzchni nieruchomości (jako oczywistej omyłki) na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania ww. postanowienia.

Sąd kasacyjny stwierdził, iż błędne jest twierdzenie Sądu pierwszej instancji, że skarżąca winna udowodnić, iż w 1969 r. nie doszło do spełnienia warunków pozwalających na przejecie gospodarstwa rolnego. Spełnienie przesłanek do przejęcia gospodarstwa rolnego winno wynikać z decyzji i akt postępowania.

Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że okoliczność, czy C. H. przysługiwała legitymacja w postępowaniu administracyjnym należy do oceny Sądu pierwszej instancji.

Pismem z dnia [...] marca 2010 r. uczestniczka postępowania – J. P. wniosła o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozstrzygnięcia postępowania przed Sądem Rejonowym w O. (sygn. akt [...]) w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 15 kwietnia 2010 r. skarżąca wniosła jak w skardze. Pełnomocnik uczestnika postępowania – J. P. wniósł o odrzucenie skargi ze względu na brak legitymacji materialnej skarżącej, ewentualnie o jej oddalenie. Podniósł, iż w wyniku podziału nieruchomości na cztery działki i sprzedaży dwóch z nich w 1963 r. pozostałe dwie działki były własnością J. P. - ojca J.

Sygn. akt IV SA/Wa 336/10

P. i to on - jako właściciel - został wpisany do księgi wieczystej, a nie jego dziadek. Wynika to z aktu notarialnego z 1963 r.

Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Stosownie do treści art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozpoznając niniejszą sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany jest zatem wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 368/09.

Mając powyższe na względzie Sąd, badając legalność zaskarżonych decyzji w oparciu o powołane wyżej przepisy i w granicach sprawy, uwzględnił skargę. Stwierdził, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2008 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] marca 2008 r., naruszają przepisy prawa w stopniu kwalifikującym je do wyeliminowania z obrotu prawnego.

Sygn. akt IV SA/Wa 336/10

Odnosząc się do wniosku uczestnika postępowania z [...] marca 2010 r. o zawieszenie postępowania sądowego zauważyć należy, że nie zasługiwał on na uwzględnienie. W ocenie Sądu rozpatrzenie przedmiotowej sprawy nie zależy od wyniku prowadzonego postępowania przed Sądem Rejonowym w O. I Wydział Cywilny sygn. akt [...] o uzgodnienie treści KW. Wynik takiego postępowania jest neutralny dla kwestii legitymacji skarżącej jako strony postępowania administracyjnego. Nie zachodzi więc przesłanka zawieszenia postępowania sądowego przewidziana w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Na marginesie zaznaczyć należy, że gdyby w toku powołanego postępowania cywilnego wyszły na jaw nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne czy dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję to mogłyby one stanowić przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Sąd stwierdził, w oparciu o akta sprawy, że skarżąca ma legitymację do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym, wszczętym na wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z [...] października 1969 r. Zaznaczenia wymaga, że w dziale II księgi wieczystej nowego typu [...] jako właściciela spornej nieruchomości wpisano J. P., jednakże podstawą tego wpisu był wpis w dziale II księgi wieczystej starego typu nr [...] "W." (prowadzonej w jęz. rosyjskim), przeniesiony na wniosek z dnia [...] czerwca 1963 r. W tej sytuacji należy przyjąć, iż w nowej księdze wieczystej jako właściciel działek o nr [...] i [...] nadal figurował J. P. zmarły w 1898 r.

Postanowienie spadkowe po J. P. zmarłym w 1898 r. oraz jego synu M. nosi datę [...] marca 1962 r. Decyzja z dnia [...] października 1969 r. winna być zatem skierowana do jego wnuków jako następców prawnych: J. P. - syna M. oraz J. P. (S. P. - trzecia córka M. P. zmarła bowiem w 1959 r., a dziedziczyło po niej z ustawy pozostałe rodzeństwo). Prawa rodzeństwa do spornej nieruchomości nie były kwestionowane, o czym świadczy treść aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1963 r., którym J. P. i J. P. dwie spośród czterech odziedziczonych działek sprzedali małżeństwu G. i J. W.. Dwie pozostałe działki nadal stanowiły ich współwłasność i tym samym decyzja o przejęciu gospodarstwa z dnia [...] października 1969 r. winna być skierowana do nich obojga. Okoliczność

Sygn. akt IV SA/Wa 336/10

pozbawienia J. P. udziału w postępowaniu dotyczącym decyzji z dnia [...] października 1969 r. może stanowić jednak jedynie przesłankę wznowieniową, a nie przesądzać o konieczności stwierdzenia nieważności z tej przyczyny zarówno kwestionowanej decyzji, jak i postanowienia ją zmieniającego.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż nieruchomość przejęta na rzecz Skarbu Państwa w dniu jej przejęcia stanowiła współwłasność J. P. i J. P., jako spadkobierców J. P.. Tym samym C. H. (córka J. P. - postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z [...] lipca 1996 r. w aktach admin. sprawy) ma legitymację do występowania w niniejszym postępowaniu administracyjnym w charakterze strony.

Decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z [...] października 1996 r. wydana została na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, zgodnie z którym gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu [...] kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Opuszczenie gospodarstwa rolnego nie skutkowało obowiązkiem przejęcia takiego gospodarstwa na rzecz Państwa. Decyzja wydawana na podstawie tego przepisu była decyzją uznaniową o czym świadczy zawarte w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. sformułowanie: "mogą być przejęte". Decyzja uznaniowa powinna być prawidłowo uzasadniona. Uzasadnienie takiej decyzji nie może być dowolne, powinno ono w sposób logiczny i jasny tłumaczyć rozstrzygnięcie organu w oparciu o prawidłowo przeprowadzoną ocenę materiału dowodowego. W uzasadnieniu decyzji uznaniowej organ ma obowiązek rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie.

Sąd stwierdza, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 1969 r. organ powołał się na protokół kontroli przeprowadzonej w dniu [...] lipca 1969 r., którego brak jest w aktach administracyjnych, a jednocześnie uzasadnienie decyzji jest lakoniczne. Wobec powyższego organ rozpatrujący wniosek Skarżącej o

Sygn. akt IV SA/Wa 336/10

stwierdzenie nieważności decyzji powinien ocenić, czy takie działanie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. było zgodne z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego - w brzmieniu wówczas obowiązującym, tj. czy zachowane zostały wymogi z art. 99 § 2 k.p.a., a także art. 62 i art. 63 k.p.a. W szczególności należy ocenić, czy dane zawarte w uzasadnieniu decyzji można uznać za wystarczające w świetle przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie brak jest jednoznacznych ustaleń ze strony Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na czym oparł się organ wydając wspomnianą powyżej decyzję z [...] października 1969 r. i czy dysponował on protokołem kontroli przeprowadzonej w dniu [...] lipca 1969 r.

Jak zauważono powyżej w aktach administracyjnych brak jest protokołu kontroli przeprowadzonej w dniu [...] lipca 1969 r., na który powołało się Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. w decyzji z dnia [...] października 1969 r. Zaznaczyć należy, że w dniu 14 kwietnia 2010 r. do Sądu wpłynęło pismo (fax) Urzędu Miasta i Gminy w K. z tej samej daty, z którego wynika, że do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazana została m.in. notatka służbowa spisana w dniu [...] lipca 1969 r. z lustracji opuszczonego gospodarstwa rolnego. W związku z tym Minister winien podjąć stosowne działania w celu ustalenia czy ten dokument (ewentualnie również inne przekazane organowi dokumenty) był podstawą wydania ww. decyzji z dnia [...] października 1969 r. Organ powinien wykazać się aktywnością w celu dokładnego zbadania stanu faktycznego w niniejszej sprawie, uwzględniając rozbieżności pomiędzy treścią decyzji w pierwotnym brzmieniu, a w brzmieniu nadanym postanowieniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1971 r. Dotyczy to powierzchni nieruchomości - sprostowanej z [...] ha na [...] ha, a także pozycji ewidencji gruntów (poz. [...] w decyzji - poz. [...] w postanowieniu). Poza tym organ powinien ocenić postanowienie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z [...] października 1971 r. w kontekście przepisów regulujących tryb sprostowania decyzji administracyjnej, w szczególności czy dopuszczalne było wykorzystanie tego trybu i sprostowania powierzchni nieruchomości jako oczywistej omyłki na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania postanowienia.

Ustalenia w powyższym zakresie są istotne z punktu widzenia oceny zasadności wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji opartego na przesłance wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Sygn. akt IV SA/Wa 336/10

Podkreślenia wymaga, że na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 k.p.a., poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego -art. 77 § 1 kpa. Obowiązki w powyższym zakresie dotyczą także postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji. W rozpatrywanej sprawie dotyczącej decyzji wydanej w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji nie zostały obowiązki powyższe w pełni zrealizowane. Naruszenie wymienionych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Reasumując, należy wskazać, że na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach sprawy nie jest możliwa wnikliwa ocena zgodności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. w decyzji z dnia [...] października 1969 r. oraz postanowienia z dnia [...] października 1971 r. z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego, obowiązującymi w dacie wydania tych aktów. Wobec wskazanych powyżej istotnych uchybień, należało uchylić zaskarżoną decyzję. Wobec przesądzenia kwestii legitymacji skarżącej do występowania w analizowanym postępowaniu administracyjnym w charakterze strony Sąd, kierując się art. 135 p.p.s.a. oraz mając na względzie wymogi szybkości postępowania administracyjnego, uchylił także decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008 r. o umorzeniu postępowania mocą której uznano, że skarżąca nie posiada przymiotu strony w tymże postępowaniu.

Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobligowany będzie do uwzględnienia stanowiska Sądu zaprezentowanego w niniejszym uzasadnieniu wyroku.

Mając na uwadze wszystko powyższe Sąd działając na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, a także art. 190 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.