Wyrok NSA, sygn. akt II SA 719/96
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1996-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Powołane przepisy: article: art. 31 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Teza: Naczelny Sąd Administracyjny może stosować przepisy art. 31 ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ także wówczas, gdy po wejściu w życie tej ustawy, pomimo wezwania uprawnionego podmiotu, organ nie wykonał orzeczenia Sądu wydanego przed dniem wejścia w życie tej ustawy.

TEZY

Naczelny Sąd Administracyjny może stosować przepisy art. 31 ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ także wówczas, gdy po wejściu w życie tej ustawy, pomimo wezwania uprawnionego podmiotu, organ nie wykonał orzeczenia Sądu wydanego przed dniem wejścia w życie tej ustawy.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 31 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ wymierzył Ministrowi Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej grzywnę w wysokości pięć tysięcy zł ze skargi Anny R. na niewykonanie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 1992 r. w przedmiocie zobowiązania Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej do wydania decyzji rozstrzygającej wniosek skarżącej w trybie nadzoru i oddalił na podstawie art. 27 ust. 1 powyższej ustawy skargę w pozostałym zakresie, a także zgodnie z art. 55 ust. 1 tej ustawy zasądził od Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej dwadzieścia złotych na rzecz skarżącej tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Uwzględniając skargę Anny R., wyrokiem z dnia 26 czerwca 1992 r. II SAB (...) Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej do wydania w terminie dwóch miesięcy w trybie nadzoru decyzji rozstrzygającej wniosek skarżącej o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa z dnia 29 grudnia 1976 r. i utrzymanej przez nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia 8 sierpnia 1976 r. w przedmiocie stwierdzenia, że działki o powierzchni 33,13 ha, położone w M., stały się własnością Skarbu Państwa z mocy prawa.

W kolejnej skardze z dnia 8 marca 1993 r. Anna R. ponownie wystąpiła o zobowiązanie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej do wydania decyzji, ponieważ pomimo wyroku z dnia 26 czerwca 1992 r. Minister nie wydał decyzji. Skarga ta została odrzucona postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 sierpnia 1993 r. II SAB (...). W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd podał, iż wyrok zobowiązujący organ do wydania decyzji w określonym terminie stwarza stan powagi rzeczy osądzonej i wobec tego jest niedopuszczalne ponowne orzekanie w tym samym zakresie, mimo że organ nie wykonał wyroku Sądu. Ze względu na stan prawny obowiązujący w dniu wydania tego postanowienia Sąd zawiadomił Prezesa Rady Ministrów o bezskuteczności starań skarżącej o wykonanie wyroku z dnia 26 czerwca 1992 r.

W skardze z dnia 18 marca 1996 r., złożonej w Sądzie dnia 20 marca 1996 r., Anna R. wniosła o wymierzenie Ministrowi Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej grzywny na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, ponieważ pomimo kolejnych interwencji Minister nie wykonał wyroku NSA z dnia 26 czerwca 1992 r. Ponadto skarżąca wniosła o poinformowanie Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o NSA o niewykonaniu wyroku. W uzasadnieniu skargi podała, że występowała także z propozycjami ugodowego załatwienia sprawy. Do skargi dołączona została kopia pisma z dnia 18 marca 1996 r. do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, w którym skarżąca poinformowała o zamiarze wniesienia sprawy do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, ponieważ wyczerpała już wszystkie środki prawne w celu skłonienia Ministra do wydania decyzji w tej sprawie.

Nawiązując do skargi z dnia 18 marca 1996 r., Anna R. w piśmie z dnia 6 maja 1996 r. zwróciła się do Naczelnego Sądu Administracyjnego z dodatkowym żądaniem wydania na podstawie art. 31 ust. 2 ustawy o NSA wyroku zastępującego rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Pismo z dnia 6 maja 1996 r. zostało zarejestrowane jako sprawa z wniesionej przez Annę R. odrębnej skargi /II SA 1005/96/. Do tej skargi skarżącą dołączyła kopie pism, w tym także pisma z dnia 26 stycznia 1996 r. pełnomocnika skarżącej do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, w którym poinformowano, iż skarżąca skorzysta ze środków prawnych przewidzianych w art. 31 ustawy o NSA, ponieważ bezczynność Ministra trwa nadal. Dołączona została również kopia pisma Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 15 marca 1996 r., podpisanego przez dyrektora generalnego, z którego wynika, że rozpatrzenie sprawy będzie możliwe po uchwaleniu ustawy o rekompensatach, która unormuje roszczenia byłych właścicieli dotyczące mienia przejętego na rzecz Skarbu Państwa.

W odpowiedzi na skargę podniesiono jedynie, że zasadność decyzji w sprawie przejęcia na własność państwa spornej nieruchomości była oceniana w trybie nadzoru przez Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Organ ten decyzją z dnia 14 lipca 1989 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa z dnia 29 grudnia 1976 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, która weszła w życie z dniem 1 października 1995 r., stanowi w art. 31 ust. 1 i 3, iż w razie stwierdzenia, że organ, którego działania lub bezczynności dotyczy orzeczenie Sądu, nie wykonał w całości lub w części tego orzeczenia, Sąd może orzec o wymierzeniu temu organowi grzywny, a ponadto może orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niesporne okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Środki te Sąd stosuje w razie uwzględnienia skargi wniesionej przez uprawniony podmiot, który uprzednio zwrócił się do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania orzeczenia Sądu.

Żądanie zastosowania środków określonych w art. 31 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy z dnia 11 maja 1995 r. /zwanej dalej ustawą o NSA/ skarżąca wywodzi ze stwierdzenia, że Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nie wykonał wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 1992 r. W tej sytuacji na wstępie wymaga rozważenia zagadnienie, czy przepisy art. 31 ustawy o NSA mogą mieć w ogóle zastosowanie, gdy organ nie wykonał orzeczenia Sądu wydanego przed wejściem w życie ustawy o NSA.

Przepisy art. 31 ustawy o NSA wprowadzają nową instytucję prawną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, przewidującą środki prawne na wypadek, gdy organ nie wykona orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Celem tych przepisów jest wyegzekwowanie obowiązku wykonania przez organ orzeczenia Sądu oraz ochrona uprawnionego podmiotu, gdy organ ignoruje obowiązek wykonania orzeczenia Sądu. Okoliczność, że unormowania zawarte w art. 31 ust. 1 3 ustawy o NSA wprowadzają nowe rozwiązania prawne, które nie miały swego odpowiednika w poprzednio obowiązujących przepisach prawa, nie oznacza sama przez się, że przepisy art. 31 ust. 1 i 3 ustawy o NSA nie mogą być stosowane, jeżeli organ nie wykonał orzeczenia Sądu wydanego przed wejściem w życie ustawy o NSA.

W art. 68 ustawy o NSA przyjęta została zasada, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Sądu przed dniem wejścia w życie ustawy o NSA, podlegają rozpoznaniu według przepisów dotychczasowych, którymi są przepisy działu VI kodeksu postępowania administracyjnego. Z zasady tej wynika, że jeżeli skarga została wyniesiona do Sądu po wejściu w życie ustawy o NSA, to sprawa podlega rozpoznaniu według przepisów tej ustawy. Nie można więc z przepisu art. 68 ustawy o NSA wyprowadzać wniosku, że ze względu na unormowanie przyjęte w tym przepisie wyłączone jest stosowanie przepisów art. 31 ust. 1 i 3 ustawy o NSA, gdy organ nie wykonał orzeczenia Sądu wydanego przed dniem wejścia w życie ustawy o NSA, także wtedy, gdy skarga została wniesiona do Sądu po wejściu w życie tej ustawy. Nie ulega zaś kwestii, że podstawą wszczęcia postępowania sądowego w sprawie o zastosowanie środków określonych w art. 31 ust. 1 i 2 ustawy o NSA w razie niewykonania przez organ orzeczenia Sądu jest skarga wniesiona przez uprawniony podmiot. Wynika to jednoznacznie z art. 31 ust. 3 ustawy o NSA, który stanowi, że Sąd stosuje przepisy art. 31 ust. 1 lub 2 w razie uwzględnienia skargi wniesionej przez uprawniony podmiot. Skarga więc, o której uwzględnieniu jest mowa w tym przepisie, jest odrębną skargą wniesioną przez uprawniony podmiot, inną niż skarga, w której wyniku zostało wydane orzeczenie Sądu nie wykonane przez organ. Nie ma zatem podstaw do twierdzenia, że postępowanie o zastosowanie środków określonych w art. 31 ust. 1 lub 2 ustawy o NSA toczy się w tej samej sprawie, w której zostało wydane orzeczenie Sądu nie wykonane przez organ. Nie jest to jedynie postępowanie wykonawcze w sprawie już zakończonej orzeczeniem Sądu w celu doprowadzenia do wykonania tego orzeczenia.

O tym, że w takim wypadku chodzi o odrębną sprawę sądową, przesądza to, że podstawą postępowania jest skarga, o której mowa w art. 31 ust. 3 ustawy. Jeżeli skarga taka została wniesiona do Sądu po wejściu w życie ustawy o NSA, tu już tym samym podlega rozpoznaniu według przepisów ustawy o NSA.

Od dnia wejścia w życie ustawy o NSA stan rzeczy polegający na tym, że organ nie wykonuje orzeczenia Sądu, jest objęty dyspozycją przepisu art. 31 ustawy o NSA. Brak jest przekonujących argumentów, które przemawiałyby za tym, że przepis ten może dotyczyć tylko orzeczeń Sądu wydanych po wejściu w życie ustawy o NSA. Nie wynika to ani z przepisu art. 31 ustawy o NSA, ani z żadnego innego przepisu tej ustawy. Wręcz przeciwnie, z art. 31 ustawy o NSA można wyprowadzić wniosek, że każdy przypadek uchylania się przez organ od wykonania orzeczenia Sądu, stwierdzony po wejściu w życie ustawy o NSA, może uzasadniać stosowanie środków określonych w tym przepisie, bez względu na to, kiedy orzeczenie zostało wydane. Podstawę orzekania bowiem stanowi to, że po wejściu w życie ustawy o NSA organ nie wykonał orzeczenia Sądu, a nie to, kiedy orzeczenie to zostało wydane. Odmienny pogląd prowadziłby do wniosku, że po wejściu w życie ustawy o NSA, pomimo obowiązywania unormowań wynikających z art. 31 tej ustawy, osoba uprawniona nie mogłaby dochodzić wykonania orzeczenia Sądu na zasadach określonych w tym przepisie tylko dlatego, że orzeczenie Sądu, którego organ nadal nie wykonuje, zostało wydane przed wejściem w życie ustawy o NSA. Taki wniosek nie może być zaakceptowany w demokratycznym porządku państwa prawa, którego podstawą jest respektowanie prawomocnych orzeczeń sądowych.

Stosowanie środków określonych w art. 31 ust. 1 i 2 ustawy o NSA, gdy organ nie wykonuje orzeczenia NSA wydanego przed wejściem w życie ustawy o NSA, nie oznacza nadawania tym przepisom mocy wstecznej. W szczególności nic można twierdzić, że w sytuacji, gdy po wejściu w życie ustawy o NSA orzeczenie nadal nie jest wykonane, wymierzenie grzywny organowi, który nie wykonał orzeczenia Sądu wydanego przed wejściem w życie ustawy o NSA, jest niedopuszczalnym stosowaniem sankcji o charakterze karnym do stanów faktycznych powstałych pod rządem stanu prawnego, który takich sankcji nie przewidywał. W takiej sytuacji bowiem zdarzeniem, które ma uzasadniać stosowanie sankcji, jest nie to, że organ nie wykonał orzeczenia przed wejściem w życie ustawy o NSA, ale to, że po wejściu w życie tej ustawy organ nadal nie wykonuje orzeczenia Sądu, pomimo obowiązywania już art. 31 ustawy o NSA.

Skład orzekający w tej sprawie zatem nie podziela odmiennego poglądu wyrażonego w postanowieniu NSA z dnia 1 lipca 1996 r. IV SA 365/96 /nie publ./. Wymienionym postanowieniem Sąd odrzucił wniosek o wymierzenie grzywny organowi, który nie wykonał wyroku NSA, przyjmując, że żądanie takie jest niedopuszczalne, ponieważ przepisy art. 31 ustawy o NSA nie mogą mieć zastosowania do orzeczeń Sądu wydanych przed wejściem w życie tych przepisów.

Z przytoczonych względów należało dojść do wniosku, że Naczelny Sąd Administracyjny może stosować przepisy art. 31 ust. 1 lub 2 ustawy o NSA także wówczas, gdy po wejściu w życie tej ustawy, pomimo wezwania uprawnionego podmiotu, organ nie wykonał orzeczenia Sądu wydanego przed dniem wejścia w życie tej ustawy.

W art. 31 ust. 3 ustawy o NSA zostało przyjęte unormowanie, że Sąd stosuje przepisy ust. 1 lub 2 tego artykułu w razie uwzględnienia skargi. Oznacza to, że wszczęcie postępowania sądowego o zastosowanie środków określonych w art. 31 ust. 1 lub 2 następuje na podstawie skargi, której istota sprowadza się do żądania zastosowania przez Sąd określonych środków, przy czym żądanie to wynika ze stwierdzenia, że organ nie wykonał orzeczenia Sądu, a jego celem jest doprowadzenie do wykonania orzeczenia Sądu przez stosowanie tych środków. Prowadzi to do wniosku, że przepisy art. 31 ust. 1 i 3 regulują inny typ skargi niż skargi wymienione w art. 16 i 17 ustawy o NSA oraz inne rozstrzygnięcia Sądu w razie uwzględnienia tego rodzaju skargi.

Skoro podstawę skargi, o której mowa w art. 31 ust. 3 ustawy o NSA, stanowi okoliczność, że organ nie wykonał orzeczenia Sądu, a środki określone w przepisach art. 31 ust. 1 i 2 stosuje Sąd w razie uwzględnienia skargi, to brak jest podstaw do konstruowania odrębnych, niezależnych od siebie skarg: o wymierzenie organowi grzywny i o zastosowanie środka określonego w art. 31 ust. 2. W takim wypadku bowiem można mówić o skardze, której uwzględnienie w zależności od charakteru sprawy może polegać na zastosowaniu jednego lub obu środków prawnych określonych w art. 31 ust. 1 i 2 ustawy o NSA.

Prowadzi to do wniosku, iż pismo skarżącej Anny R. z dnia 6 maja 1996 r. /zarejestrowane jako sprawa II SA 1005/96/ nie jest odrębną skargą, ale jedynie pismem procesowym uzupełniającym stanowisko wyrażone w skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 20 marca 1996 r. i zarejestrowanej jako sprawa II SA 719/96. Uwzględniając to, skarga w rozpoznawanej przez Sąd sprawie, wynikająca ze stwierdzenia, że Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nie wykonał wyroku NSA z dnia 26 czerwca 1992 r. II SAB (...), obejmowała żądania Anny R. dotyczące: wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy o NSA, wydania wyroku zastępującego rozstrzygnięcie organu na podstawie art. 31 ust. 2 ustawy o NSA oraz poinformowania organu zwierzchniego o niewykonaniu wyroku Sądu na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o NSA.

Rozpoznając sprawę, Sąd stwierdził, iż Anna R. dopełniła warunku wniesienia skargi na podstawie art. 31 ust. 3 ustawy o NSA, albowiem przed wniesieniem skargi zwróciła się do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z pisemnym wezwaniem do wykonania wyroku z dnia 26 czerwca 1992 r. W szczególności pismo pełnomocnika skarżącej z dnia 26 stycznia 1996 r. do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, które znajduje się w aktach sprawy administracyjnej, odpowiada pisemnemu wezwaniu do wykonania wyroku Sądu, o którym mowa w art. 31 ust. 3 ustawy o NSA. Jest to wezwanie prawnie skuteczne w tej sprawie także z tego powodu, że zostało dokonane po wejściu w życie ustawy o NSA. Należy bowiem podzielić stanowisko NSA wyrażone w postanowieniu z dnia 17 kwietnia 1996 r. V SA 1636/95 /nie publ./, iż w razie orzeczenia Sądu wydanego przed wejściem w życie ustawy o NSA, którego organ nie wykonał, wezwanie do wykonania orzeczenia, o którym mowa w art. 31 ust. 3 ustawy o NSA, jest prawnie skuteczne, jeżeli zostało dokonane po wejściu w życie ustawy o NSA. Dopełnienie tego warunku /wezwania organu do wykonania orzeczenia Sądu/ przez uprawniony podmiot jest warunkiem dopuszczalności skargi wnoszonej na podstawie art. 31 ust. 3 ustawy o NSA. Z końcowej części przepisu art. 31 ust. 3 ustawy o NSA bowiem jednoznacznie wynika, iż uprzednie zwrócenie się do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania orzeczenia Sądu jest warunkiem dopuszczalności skargi (...). Takie rozumienie tego przepisu jest zgodne z ogólnymi regułami określającymi warunki wnoszenia skargi, sformułowanymi w art. 34 ustawy o NSA. Istota wezwania do wykonania orzeczenia Sądu, o którym mowa w art. 31 ust. 3 ustawy o NSA, jest taka sama jak istota wezwania do usunięcia naruszenia prawa, o którym mowa w art. 34 ust. 3. Oznacza to, że gdy skarżący nie wezwał organu do wykonania orzeczenia Sądu, skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o NSA.

W rozpatrywanej sprawie nie ulega kwestii, iż Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nie wykonał wyroku NSA z dnia 26 czerwca 1992 r. II SAB (...). Wyrok ten zobowiązywał Ministra do wydania w terminie dwóch miesięcy decyzji w trybie nadzoru, rozstrzygającej wniosek o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa z dnia 29 grudnia 1976 r. i utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji w sprawie o stwierdzenie, że nieruchomości o powierzchni 33,13 ha, położone w M., stały się własnością Skarbu Państwa z mocy prawa. Decyzja taka nie została dotychczas wydana, co uzasadnia stwierdzenie, że organ nie wykonał wyroku NSA i spełnione są warunki wymierzenia temu organowi grzywny na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy o NSA.

W odpowiedzi na skargę organ nie przedstawił wprost stanowiska co do przedmiotu skargi, jednakże podniósł, iż "zasadność decyzji /Ministra Rolnictwa z dnia 29 grudnia 1976 r. i Prezydenta Miasta W. z dnia 8 sierpnia 1976 r./ była oceniana w trybie nadzoru przez Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej", który decyzją z dnia 14 lipca 1989 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa z dnia 29 grudnia 1976 r.

Takie stanowisko organu, wyrażone w odpowiedzi na skargę, może sugerować, iż wykonanie wyroku NSA z dnia 26 czerwca 1992 r. jest zdaniem organu bezprzedmiotowe, ponieważ decyzja w trybie nadzoru w tej sprawie została już wydana, i to przed wydaniem wyroku NSA z dnia 26 czerwca 1992 r. W związku z tym należy podkreślić, że wcześniejsza decyzja z dnia 14 lipca 1989 r., na którą powołuje się organ, w żadnym razie nie ma wpływu na obowiązek organu wydania decyzji w sprawie z wniosku Anny R., o którym mowa w wyroku NSA z dnia 26 czerwca 1992 r. Okoliczność ta nie może także usprawiedliwiać niewykonania dotychczas wyroku NSA. Należy w tym miejscu podnieść, że decyzja Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 lipca 1989 r. została wydana na skutek wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich, a jej podstawę stanowił pogląd, że wydzielenie przed 1 września 1939 r. z majątku ziemskiego gruntów na cele budownictwa mieszkaniowego i założenie dla tych gruntów /nieruchomości/ odrębnych ksiąg wieczystych nie powoduje wyłączenia tych gruntów spod działania przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ponieważ grunty te stanowiły integralną część majątku ziemskiego będącego własnością tej samej osoby. Na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich o dokonanie powszechnie obowiązującej wykładni Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. W.3/89 /Dz.U. nr 66 poz. 396/ ustalił, że zakres przedmiotowy art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie obejmuje tych nieruchomości ziemskich lub ich części, które przed dniem 1 września 1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji państwowej RP, albowiem z dniem takiego zatwierdzenia utraciły one charakter nieruchomości ziemskich bez względu na to, kiedy w następstwie parcelacji własność tych działek została prawnie przeniesiona na ich nabywców.

Należy także podnieść, że w aktach sprawy administracyjnej znajdują się liczne pisma organu do skarżącej w związku z jej staraniami o wykonanie wyroku NSA z dnia 26 czerwca 1992 r., w których obowiązek wykonania wyroku nie był co do zasady kwestionowany. To, że sprawa nie została rozpoznana, usprawiedliwiano brakiem środków budżetowych na realizację odszkodowań dla byłych właścicieli, koniecznością wyjaśniania skomplikowanych okoliczności sprawy, dużą liczbą tego rodzaju spraw. W piśmie z dnia 15 marca 1996 r. dyrektora generalnego w Ministerstwie Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, stanowiącym odpowiedź na wezwanie skarżącej do wykonania wyroku złożone w trybie art. 31 ust. 3 ustawy o NSA, stwierdzono, że rozpatrzenie sprawy będzie możliwe po uchwaleniu ustawy o rekompensatach.

Z akt sprawy administracyjnej wynika także, że skarżąca wystąpiła przeciwko Skarbowi Państwa na drodze postępowania cywilnego o odszkodowanie z tytułu zawinionej bezczynności Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w związku z wyrokiem NSA z dnia 26 czerwca 1992 r.

Żadna z przyczyn wymienianych przez organ w toku postępowania administracyjnego nie może uzasadniać ani usprawiedliwiać postępowania polegającego na uchylaniu się od wykonania wyroku NSA. W szczególności brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do tego, ażeby organ rozpatrujący tego rodzaju sprawę uzależniał jej załatwienie od uchwalenia ustawy. Organ administracji publicznej ma obowiązek stosować w toku rozpoznawania sprawy obowiązujący stan prawny. Uchylanie się od rozpoznania sprawy na podstawie obowiązującego prawa ze względu na przewidywane zmiany stanu prawnego stanowi naruszenie przez organ podstawowych zasad demokratycznego państwa prawnego. Niedopuszczalne jest również uchylanie się od załatwienia sprawy w drodze decyzji ze względu na przewidywane skutki finansowe decyzji i brak możliwości budżetowych ich poniesienia. Na te kwestie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 23 sierpnia 1993 r. SAB (...), którym odrzucił skargę Anny R. na bezczynność Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z tego powodu, że ze względu na powagę rzeczy osądzonej jest niedopuszczalne ponowne zobowiązanie Ministra do wydania decyzji, skoro zobowiązanie takie wynika z wyroku NSA z dnia 26 czerwca 1992 r. i problem polega na wyegzekwowaniu wykonania tego wyroku.

Stosownie do art. 31 ust. 6 ustawy o NSA grzywnę wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw za ostatni miesiąc kwartału poprzedzającego dzień wydania orzeczenia o ukaraniu grzywną, ogłaszanego przez Prezesa GUS na podstawie odrębnych przepisów. W obwieszczeniu z dnia 14 października 1996 r. Prezes GUS ogłosił, iż przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw we wrześniu 1996 r. wynosiło 957,87 zł. /M.P. nr 63 poz. 581/. Oznacza to, że maksymalna wysokość grzywny w dniu orzekania wynosiła 9.578,70 zł. Wymierzając organowi grzywnę, Sąd miał na względzie czas, jaki upłynął od wydania wyroku, którego organ nie wykonał, uwzględniając jednak także okoliczność, iż sankcja ta może odnosić się jedynie do okresu po 1 października 1995 r., tj. do okresu po wejściu w życie ustawy o NSA. Zdaniem Sądu, określając wysokość grzywny wymierzanej na podstawie art. 31 ustawy o NSA, należy mieć na względzie również to, że środek ten może być stosowany ponownie, jeżeli mimo wymierzenia organowi grzywny organ ten nadal nie wykona orzeczenia Sądu, a strona wystąpi ponownie ze skargą, o której mowa w art. 31 ust. 3 ustawy o NSA. Oznacza to, że wysokość grzywny w granicach określonych w art. 31 ust. 6 ustawy o NSA powinna być stopniowana. Uwzględniając powyższe, a także charakter sprawy, Sąd wymierzył organowi grzywnę w wysokości 5.000 zł, uznawszy, że żądanie skarżącej wymierzenia grzywny w maksymalnej wysokości nie jest uzasadnione.

Sąd oddalił skargę w części dotyczącej żądania wydania przez NSA wyroku zastępującego decyzję, do której wydania organ został zobowiązany wyrokiem NSA z dnia 26 czerwca 1992 r. Stosownie do art. 31 ust. 2 ustawy o NSA w razie stwierdzenia, że organ nie wykonał orzeczenia Sądu, można orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niesporne okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Zobowiązanie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej wyrokiem NSA z dnia 26 czerwca 1992 r. do wydania decyzji w trybie nadzoru obejmuje obowiązek przeprowadzenia postępowania administracyjnego na zasadach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego i wydania w ramach tego postępowania rozstrzygnięcia odnoszącego się do decyzji ostatecznej, wydanej w toku zwyczajnego postępowania administracyjnego. Takiego postępowania i rozstrzygnięcia nie można zastąpić orzeczeniem o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, o którym mowa w art. 31 ust. 2 ustawy o NSA.

Sąd nie uwzględnił również żądania skarżącej co do zawiadomienia Prezesa Rady Ministrów o tym, że Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nie wykonał wyroku NSA z dnia 26 czerwca 1992 r. Żądanie takie nie może być przedmiotem skargi. Przepis art. 32 określa uprawnienia Sądu, odnoszące się do każdej rozpoznawanej sprawy, a nie uprawnienie skarżącego, które może być realizowane w drodze skargi do Sądu. Należy przy tym podnieść, że Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego pismem z dnia 21 września 1993 r. zawiadomił Prezesa Rady Ministrów, iż Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nie wykonał wyroku NSA z dnia 26 czerwca 1992 r., przesyłając odpis postanowienia NSA z dnia 23 sierpnia 1993 r. II SAB (...).

O zwrocie wpisu od skargi na rzecz skarżącej Sąd orzekł na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.