Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1211/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka - Duda Sędziowie: AWSA: Kazimierz Bandarzewski AWSA: Janusz Kasprzycki(spr.) Protokolant: Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2008r. sprawy ze skargi S. S., W. S., C. S., M. H. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142 i 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie - u.g.n.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.), Prezydent Miasta orzekł o odmowie zwrotu na rzecz C. S., S. S., W. S., M. M., M. W., J. B.:

1. części działki nr [...] o pow. 0.9626 ha położonej w obrębie [...] jedn. ewid. [...] miasto K. odpowiadającej wywłaszczonej części parceli l. kat. [...] byłej gminy katastralnej B.,

2. części działek nr [...] o pow. 0,4801 ha, nr [...] o pow. 0,2191 ha, nr [...] o pow. 0,0473 ha, nr [...] o pow. 0,9626 ha, nr [...] o pow. 0,0735 ha i nr [...] o pow. 0,2733 ha położonych w obrębie [...] jedn. ewid. [...] miasto K. odpowiadających wywłaszczonej części parceli l. kat. [...] byłej gminy katastralnej B.,

3. części działek nr [...] o pow. 0,4801 ha, nr [...] o pow. 0,2191 ha i nr [...] o pow. 0,2733 ha, położonych w obrębie [...] jedn. ewid. [...] miasto K. odpowiadających wywłaszczonej części parceli l. kat. [...] byłej gminy katastralnej B.

W uzasadnieniu tej decyzji Prezydent Miasta wskazał, że pismem z dnia [...] kwietnia 2005 r., C. S., S. S., W. S., M. M., M. W. i J. B. zwrócili się o zwrot działki nr [...] oraz części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], położonych w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto K., odpowiadających wywłaszczonym parcelom: l. kat. [...], l. kat [...] i l. kat. [...] położonym w byłej gminie katastralnej B.

W toku postępowania Prezydent ustalił, że części parcel: I. kat. [...] (obszar o pow. 0,0689 ha), I. kat. [...] (obszar o pow. 0,1158 ha) oraz część parceli l. kat. [...] (obszar o pow. 0,0832 ha), wywłaszczone zostały na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 1958 r., Nr [...], sprostowanym w zakresie powierzchni wywłaszczanych nieruchomości tj. części parcel: l. kat [...] i l. kat. [...] w dniu 28 listopada 1959 r.

Prezydent wskazał, że poddał analizie przedłożone przez wnioskodawców, opracowanie geodezyjne wykonane w dniu [...] marca 2005 r., nr ks. rob. [...], przez geodetę uprawnionego – T. C.

W oparciu o nie Prezydent zidentyfikował wywłaszczone nieruchomości, objęte wnioskiem o zwrot.

Geodeta przedstawił bowiem na obowiązującej mapie ewidencyjnej, wywłaszczone w/w orzeczeniem części parcel l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...] byłej gminy katastralnej B.

Prezydent w oparciu o w/w opracowanie stwierdził, że:

- wywłaszczonej części parceli l. kat. [...] odpowiada część działki ewidencyjnej nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...],

- wywłaszczonej części parceli l. kat [...] odpowiadają: części działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...],

- wywłaszczonej części parceli l. kat. [...] odpowiadają części działek ewidencyjnych; nr [...], nr [...], nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...].

Prezydent wskazał, że wszystkie w/w działki, zgodnie ze stanem ujawnionym w ewidencji gruntów, na podstawie powołanej wyżej ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu, stanowią własność Skarbu Państwa. Pozostają one we władaniu Polskich Kolei Państwowych Południowa Dyrekcja Okręgu Infrastruktury Kolejowej w [...].

Prezydent nadmienił, że Wojewoda prowadzi postępowanie administracyjne, znak: [...], w sprawie nabycia z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe Polskie Koleje Państwowe w W. ul. [...], które przekształcone zostało w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa (KRS [...]), prawa użytkowania wieczystego działek nr [...] o pow. 0,2191 ha,

nr [...] o pow. 0,0473 ha, nr [...] o pow. 0,0735 ha, nr [...] o pow. 0,2733 ha, nr [...] o pow. 0,4801 ha obr. [...] jedn. ewid. [...].

Postanowieniami: z dnia [...] lutego 2005 r. i z dnia [...] stycznia 2007 r. postępowania te zostały zawieszone do czasu ujawnienia w/w działek w księgach wieczystych.

Ponadto w toku niniejszego postępowania Prezydent ustalił, że w dacie wywłaszczenia:

- parcela l. kat. [...] obj. Lwh [...] byłej gminy katastralnej B. stanowiła własność E. z G. w 4/5 częściach i J. S. w 1/5 części,

- parcele l. kat. [...] i l. kat [...] obj. Lwh [...] byłej gminy katastralnej B. stanowiły własność E. G.

Z aktu zgonu Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1986r. wynika, że nazwisko rodowe E. F. S. brzmiało G.

Prezydent wskazał, że odpis zupełny aktu zgonu nr [...] z dnia [...] marca 1993 r. potwierdza, że J. S. jest osobą tożsamą z J. B.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział l Cywilny z dnia [...] marca 1990 r., sygn. akt. [...] Prezydent ustalił, że spadek po E. F. S., zmarłej w dniu [...] kwietnia 1986 r., nabyli na podstawie ustawy: M. M., S. S., W. S. i C. S. -wszyscy po 1/4 części. Z kolei z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział l Cywilny z dnia [...] marca 1998 r. sygn. akt. [...] wynika, iż spadkobiercami J. B., zmarłej w dniu [...] marca 1993r. są: mąż: J. B. oraz dzieci J. B. i M. W. - po 1/3 części.

Kolejne, dołączone do akt sprawy, postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział l Cywilny z dnia [...] maja 1998 r. sygn. akt. [...] dowodzi, że spadek po J. B. nabyli: M. W. i J. B. - po 1/2 części, natomiast po J. B. - córka J. B.

Badając kwestie związaną z legitymacją wnioskodawców Prezydent stwierdził, że według art. 136 ust. 3 u.g.n., wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości mogą złożyć wyłącznie jej poprzedni właściciel, czyli właściciel w momencie wywłaszczenia lub jego sądownie ustalony spadkobierca lub spadkobiercy.

Prezydent wskazał, że właścicielem parcel: I. kat. i [...] i I. kat [...] obj. Lwh [...] byłej gminy katastralnej B. była E. G. Jej spadkobiercami, jak wyżej dowiedziono, są: M. M., S. S., W. S. i C. S.

Prezydent podniósł, że z wnioskiem o ich zwrot wystąpiły tymczasem poza w/w także M. W. i J. B., które jak wynika z akt sprawy nie są spadkobiercami E. G., zatem nie posiadają legitymacji do ubiegania się o zwrot wywłaszczonych części parcel l. kat. i [...] i l. kat [...] byłej gminy katastralnej B.

Z kolei współwłaścicielkami parceli l. kat [...] obj. Lwh [...] byłej gminy katastralnej B. były E. z G. S. w 4/5 częściach i J. S. w 1/5 części. Ich spadkobiercami są M. M., S. S., W. S., C. S., M. W. i J. B. czyli wszyscy wnioskodawcy niniejszego postępowania.

Prezydent podniósł, że wnioskowane do zwrotu nieruchomości wywłaszczone zostały na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem (orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] października 1958 r. nr [...], sprostowanego w zakresie powierzchni części parcel: l. kat [...] i l. kat. [...] w dniu [...] listopada 1959 r.), które dotyczyło nieruchomości zajętych w czasie wojny na cele kolejowe, położonych w K. w gminach katastralnych: Dz. [...], Dz. [...] B. i B.

Prezydent wskazał, że z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że nieruchomości nim objęte:

- zajęte zostały w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 ust. 1 pkt. a dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. tj. na cele komunikacji publicznej (kolejowej),

- w dniu 16 kwietnia 1948 r. tj. w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 oraz do czasu wydania decyzji o wywłaszczeniu były we władaniu PKP i nadal są niezbędne dla w/w celów,

- zostały całkowicie zagospodarowane funduszów publicznych oraz przystosowane dla celów kolejowych (rozbudowa dworców i linii kolejowych).

Jak podniósł Prezydent zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i trybie określonym u.g.n. określają art. 136 ust. 3 i art. 216 u.g.n.

Artykuł 136 ust. 3 u.g.n. stanowi, że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część. Natomiast z ust. 4 wynika, że przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zgodnie z art. 113 ust. 3, a więc do nieruchomości, która nie została objęta wywłaszczeniem, a nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele.

Z kolei art. 216 rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu poprzez taksatywne określenie ustaw, na podstawie których nieruchomości zostały nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa.

Zdaniem Prezydenta, zgodnie z ust. 1 tego artykułu, przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach, ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi, art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Parku Narodowego.

Z kolei ust. 2 art. 216 stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III cyt. ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli, art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) i ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Taka konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 u.g.n. determinuje, w ocenie Prezydenta, wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona", zawartego w ust. 3 art. 136 u.g.n. Przez pojęcie to należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia, na podstawie indywidualnej w znaczeniu podmiotowym i konkretnej w sensie przedmiotowym decyzji administracyjnej wydanej w postępowaniu administracyjnym

zgodnie z obowiązującymi ustawami, regulującymi ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem.

Ponadto Prezydent stwierdził, że przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. nie zawiera ograniczenia, że dotyczy on wyłącznie nieruchomości wywłaszczonych w trybie i na zasadach określonych w ustawie. W konsekwencji oznacza to, zdaniem Prezydenta, że przez nieruchomość wywłaszczoną, w rozumieniu tego przepisu należy rozumieć również nieruchomość wywłaszczoną na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. Zatem roszczenie o zwrot nieruchomości przejętych na podstawie przepisów w/w dekretu przysługuje uprawnionym podmiotom.

Jednakże Prezydent jest zdania, że z uwagi na fakt, iż podstawą wydania orzeczenia o wywłaszczeniu w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1 948 r. było uprzednie zrealizowanie celu wywłaszczenia w odniesieniu do takich nieruchomości nie może być mowy o zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Prezydent uznał zatem, że do wywłaszczenia dokonanego na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. nie ma zastosowania instytucja zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie przepisów obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Ponieważ nieruchomości objęte niniejszym postępowaniem wywłaszczone zostały w trybie przepisów w/w dekretu Prezydent orzekł o odmowie ich zwrotu na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli.

Ponadto, jak wyżej dowiedziono, części parcel l. kat. [...] i l. kat [...] byłej gminy katastralnej B., będące w dacie wywłaszczenia własnością E. G. nie mogą stanowić przedmiotu roszczenia o zwrot M. W. oraz J. B. Nie są bowiem one spadkobiercami poprzedniej właścicielki wywłaszczonych części parcel l. kat. [...] i l. kat [...].

W odniesieniu natomiast do działki nr [...], położonej w obrębie [...] jedn. ewid. [...], wywłaszczonej orzeczeniem Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] listopada 1985 r., Nr [...] pod budowę chłodni nr [...] i toru dojazdowego do WZU - l w K., Prezydent wskazał, że stanowi ona

przedmiot odrębnego postępowania administracyjnego z uwagi na odmienny stan prawny.

Z decyzją tą nie zgodzili się: C. S., M. M., S. S., W. S., M. W., J. B. i wnieśli od niej odwołanie.

Podnieśli w nim, że tereny, o których zwrot się ubiegają przed II Wojną Światową były własnością ich spadkodawców i położone są w K. przy ul. [...]. Na terenach przyległych do przedmiotowych działek w najbliższym czasie zostaną wybudowane trzy budynki budownictwa wielorodzinnego. Na działkach o których zwrot się starają nie będzie można zrealizować niczego innego poza budownictwem mieszkaniowym lub usługami. Uważają więc, że tereny te w żaden sposób nie mogą być sensownie zagospodarowane przez PKP. Wystąpili więc do PKP o wycofanie wniosku o prawo wieczystego użytkowania tych gruntów ale pozytywnej odpowiedzi nie uzyskali. Twierdzą, że na podstawie art. 136 i 137 u.g.n. można dokonać zwrotu przedmiotowych nieruchomości bez zbędnego przedłużania procedury. Podnieśli, że przejęcie przedmiotowych działek nastąpiło w 1942 r. przez okupacyjne władze III Rzeszy w celu sprostania wzrastającym potrzebom zaopatrzenia materiałowo-sprzętowego Frontu [...] i innym ówczesnym priorytetom. Na ich terenie wykonano trójkąt manewrowy (tzw. obrotnicę). Cel wywłaszczenia w sensie dosłownym został zrealizowany. Teren zajęty pod torowisko nie stanowi nawet 10 % terenu wywłaszczonego. Pozostała część terenu nigdy nie została zagospodarowana przez użytkownika PKP. Na podstawie art. 137 ust. 2 u.g.n. teren ten podlega zwrotowi. Przylega bowiem do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot, posiada bezpośredni dostęp do drogi publicznej, a ponadto teren przyległy do terenu zamkniętego posiada aktualne warunki zabudowy. Nie mogą się zgodzić ze stanowiskiem, że przedmiotowe działki zostały zajęte w latach 1939-1945 na cele komunikacji publicznej. Uważają, że dalsza obrona tego stanowiska "będzie równoznaczna ze stwierdzeniem, że państwo polskie po 1945 r. jest kontynuatorem rozporządzeń III Rzeszy i Generalnego Gubernatorstwa na tych terenach." Podnieśli okoliczności związane pracami rozbudowy transportu kolejowego w czasie wojny. Roboty te wykonywali więźniowie Obozu Koncentracyjnego w [...].

Nie mogą się także zgodzić ze stwierdzeniem Prezydenta, że M. W. i J. B. wystąpiły o zwrot części nieruchomości, które należały

do E. z G. S., natomiast w/w wystąpiły o zwrot tych części nieruchomości, których właścicielką była J. ze S. B. Odmowa zwrotu działek z tego powodu jest pozbawiona logicznego sensu. Wnieśli o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., znak: [...], na podstawie art. 9a u.g.n. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu l instancji - Prezydenta Miasta - z dnia [...] czerwca 2007 r., znak: [...].

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że wnioskowane do zwrotu działki nr [...] oraz części działek nr .nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w obrębie [...] jedn. ewid. [...] m. K. odpowiadają wywłaszczonym parcelom l. kat. l. kat: [...], [...], [...] położone w byłej gminie katastralnej B. W/w działki zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 1958 r. nr [...], sprostowanym w zakresie powierzchni wywłaszczonych nieruchomości tj. części parceli l. kat. l. kat: [...], [...] w dniu [...] listopada 1959 r.

Przedmiotowe orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R. P. z 1952 r., Nr 4 poz. 25) oraz art. 1 i art. 2 ust. 1. pkt a dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności, publicznej w okresie wojny 1939 -1945 (Dz. U. R. P. Nr 20 poz. 138 i z 1948 r. Nr 65 poz. 527), oraz na podstawie art. 14 ust. 2 i 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1958 r. Nr 17, poz. 70).

Przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele komunikacji publicznej kolejowej.

Wojewoda wskazał, że z powołanego art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych

postępowanie wywłaszczeniowe, prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 miało być prowadzone dalej na tej samej podstawie aż do wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu.

Natomiast przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 określały przesłanki, jakie winna spełniać nieruchomość aby możliwe było jej przejęcie na rzecz Skarbu Państwa.

Wojewoda podniósł, że w art. 1. ust 1 dekretu ustawodawca wskazał, iż dopuszczalne jest wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i znajdujących się w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Ponadto w ust. 2 wspomnianego artykułu przewidziano również dopuszczalność wywłaszczenia nieruchomości, zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i przewidzianych w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu na budowę, rozbudowę i przebudowę przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa.

Wojewoda wskazał, że wyżej wymieniany art. 2 pkt 1 omawianego dekretu wskazywał, iż wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć mogło tylko tych nieruchomości, które:

1) zajęte zostały: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej.

Wojewoda podniósł, że w omawianym orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. jako podstawę przejęcia parcel l. kat. l. kat: [...], [...], [..] między innymi wskazano art. 2 ust 1. pkt a dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945, co wynikało z faktu zajęcia tej części nieruchomości przez okupanta na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej.

Wojewoda zauważył, że organ w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...], co do zasady, prawidłowo wskazał, iż przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w art. 136 i następne u.g.n., określają ust. 3 i 4 art. 136 oraz art. 216 ustawy.

Art. 136 ust. 3 stanowi bowiem, że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część. Zgodnie z ust. 4 tego przepisu postanowienia ust. 3 stosuje odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zawartej stosownie do postanowień art. 113 ust. 3 ustawy a więc części nieruchomości, która nie została objęta wywłaszczeniem, a nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele.

Z kolei art. 216 u.g.n. rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw określonych taksatywnie w tym przepisie na rzecz określonych podmiotów i na potrzeby Parku Narodowego. Taka konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ustawy determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona" zawartego w ust. 3 art. 136. Przez pojęcie to należy faktycznie rozumieć wyłącznie nieruchomości w stosunku, do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej w znaczeniu podmiotowym i konkretnej w sensie przedmiotowym decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem.

Wojewoda zauważył także, że art. 136 ust. 3 omawianej ustawy nie zawiera również ograniczenia, że dotyczy on wyłącznie nieruchomości wywłaszczonych w trybie i na zasadach określonych w tej ustawie, co a contrario oznaczałoby, że nie dotyczy nieruchomości wywłaszczonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r.

W konsekwencji oznacza to, zdaniem Wojewody, że przez nieruchomość wywłaszczoną w rozumieniu tego przepisu należy również rozumieć nieruchomości wywłaszczone w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ustawy z dnia 12 marca 1958 r., dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu

nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, dekretu z dnia 7 kwietnia1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 i rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym.

W świetle powyższego Wojewoda stwierdził, że części działki nr [...] oraz części działek nr nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w obrębie [...] jedn. ewid. [...] m. K. odpowiadające wywłaszczonym parcelom l. kat. l. kat: [...], [...], [...] położone w byłej gminie katastralnej B. przysługuje jednak status nieruchomości wywłaszczonej w rozumieniu art. 136 ust. 3 u.g.n.

Wojewoda podniósł, że w przypadku nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa, w trybie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 —1945, co prawda samo roszczenie o zwrot takiej nieruchomości przysługuje uprawnionym podmiotom, to jednak w odniesieniu do nieruchomości przejętych w trybie tego dekretu podstawą do wydania decyzji wywłaszczeniowej było uprzednie zrealizowanie celu wywłaszczenia i w związku z tym nie może być mowy o zbędności w rozumieniu art. 137 u.g.n.

Powyższe powoduje, w ocenie Wojewody, że spadkobiercy poprzednich właścicieli nie będą mogli skutecznie domagać się o jej zwrot.

Wojewoda uważa, że uzasadnione jest przyjęcie poglądu, iż do wywłaszczenia dokonanego w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności, publicznej w okresie wojny 1939 -1945 nie ma zastosowania instytucja zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie u.g.n. (art. 137 i następne).

W powstałej sytuacji, Wojewoda jest zdania, że uzasadnionym jest wydanie decyzji o odmowie zwrotu na rzecz C. S., S. S., W. S., M. M., M. W. i J. B. części działki nr [...] oraz części działek nr nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] położonych w obrębie [...] jedn. ewid. [...] m. K. odpowiadających wywłaszczonym parcelom l. kat. l. kat: [...], [...], [...] położonych w byłej gminie katastralnej B.

Wojewoda stwierdził ponadto, że M. W. i J. B. nie są spadkobiercami po byłych właścicielach parcel I. kat [...] i I. kat. [...], a co za tym idzie nie posiadają legitymacji procesowej do wystąpienia z roszczeniem o zwrot w/w działek odpowiadającym byłym parcelom l. kat. [...] i I. kat. [...]. Dlatego też decyzja o odmowie zwrotu na rzecz M. W. i J. B. znajduje w związku z tym dodatkowe uzasadnienie.

Tym samym Wojewoda utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...].

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli: S. S., C. S., W. S., M. M.

Zarzucili w niej organom administracji naruszenie przepisów prawa materialnego: artykułów 136, 137 u.g.n., "art. 2 ust. 1 pkt a" dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138), przez przyjęcie błędnego stanowiska, że budowa w okresie okupacji infrastruktury kolejowej przeznaczonej dla realizacji przez władze III Rzeszy celów służących eksterminacji narodu polskiego i zaopatrywania wojsk niemieckich na froncie wschodnim, polega na realizacji celu publicznego w rozumieniu powołanego dekretu i art. 6 u.g.n. Ponadto zarzucili organom naruszenie przepisów postępowania administracyjnego: artykułów: 7, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organie i zaniechanie prowadzenia niezbędnych ustaleń stanu faktycznego oraz zmierzających ku temu dowodów i dokonywanie ustaleń dowolnych.

Skarżący podkreślili, że podnosili uprzednio, że podstawowym celem i efektem rozbudowy transportu kolejowego w latach wojny na terenie B. było zwiększenie ilości transportów osobowych do obozów koncentracyjnych oraz poprawa zaopatrzenia materiałowo-sprzętowego Frontu [...]. Informowali, że na zajętych na ten cel w 1942 r. terenach prace wykonywali więźniowie Obozu Koncentracyjnego [...]. Uważają zatem, że trudno jest przyjmować, aby pojęcie celu publicznego funkcjonujące na gruncie ustawodawstwa polskiego obejmowało działania służące realizacji zamierzeń skierowanych przeciwko ludności zamieszkującej Polskę.

Ponadto podnieśli, że sam fakt, że nieruchomość została wywłaszczona na podstawie przepisów powołanego na wstępie dekretu nie przesądza, w ich ocenie, kwestii zbędności nieruchomości. Nawet jeżeli się uzna, że cel wywłaszczeniowy został zrealizowany, to nie oznacza to, że każdy fragment tej nieruchomości został zagospodarowany.

W aktach sprawy nie ma jednoznacznego dowodu, który wskazywałby, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej nieruchomości. Nie wynika to także z treści orzeczenia o wywłaszczeniu. Są zdania, że kwestie te powinny być przez organy zbadane w ramach postępowania dowodowego, w myśl artykułów: 7, 77 § 1 i 76 k.p.a.

Skoro organy nie uczyniły tego, nie badały, czy w odniesieniu do fragmentów parcel [...], [...], [...], których zwrotu się domagają, nie ziściła się przesłanka zbędności na cel wywłaszczenia, to zasadnym jest zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Sama zaś hipoteza, przyjęta przez organy obu instancji, jakoby cel wywłaszczenia został zrealizowany na całym obszarze objętym wywłaszczeniem parcel nie ma oparcia w faktach ani w zgromadzonym materiale dowodowym. Zasadnym więc jest zarzut dowolności (art. 80 k.p.a.).

Ponadto wniosek M. W. i J. B. nie odnosił się w żadnej mierze do fragmentów nieruchomości [...] i [...] lecz do fragmentów nieruchomości [...].

Mając powyższe na uwadze wnieśli jak na wstępie.

W odpowiedzi na tą skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, w tym w zakresie - legalności decyzji administracyjnych ( art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, dlatego też kontroli legalności dokonują również z urzędu.

Skarga nie mogła zostać uwzględniona. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu l instancji odpowiadają bowiem prawu.

"Art. 136 ust. 3 ustawy z dnia z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie - u.g.n.), formułuje generalną zasadę zwracania wywłaszczonych nieruchomości, które stały się zbędne do realizacji celu publicznego, ze względu na który zostały wywłaszczone."(por. T. Woś w: Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Wydawnictwo Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2004 r., s. 174).

W myśl tego przepisu nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy na ich wniosek, gdy stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie przewidzianym w art. 136 u.g.n. określają art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 u.g.n.

Art. 136 ust. 3 u.g.n. stanowi, że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część. Zgodnie natomiast z ust. 4 art. 136 u.g.n. postanowienia tego przepisu stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy, zawartej stosownie do art. 113 ust. 3 u.g.n., tj. nie objętej wywłaszczeniem, a nie nadającej się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele.

Art. 216 u.g.n. rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Na jego mocy instytucja ta rozciąga się na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw określonych taksatywnie w tym przepisie oraz przejęte na rzecz określonych podmiotów (państwowych, spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej) i na potrzeby Parku Narodowego.

Podzielić zatem należy stanowisko organów obu instancji, orzekających w niniejszej sprawie, że taka konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 u.g.n. oraz art. 216 u.g.n. determinują wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona", zawartego w art. 136 ust. 3 u.g.n.

Przez "nieruchomość wywłaszczoną" rozumieć zatem należy taką nieruchomość w stosunku do której Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, tj. na podstawie indywidualnej w znaczeniu zarówno podmiotowym jak i przedmiotowym decyzji administracyjnej, która została wydana w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw i dekretów z mocą ustawy, regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lun innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem.

Postanowienia art. 136 ust. 3 u.g.n. nie zawierają żadnego ograniczenia, że dotyczą one tylko nieruchomości wywłaszczonych w trybie i na zasadach określonych w ustawie o gospodarce nieruchomościami.

Przez "nieruchomość wywłaszczoną" w rozumieniu art. 136 ust. 3 u.g.n. rozumieć więc należy również te nieruchomości, które zostały wywłaszczone w czasie obowiązywania poprzednich ustaw i dekretów, w tym dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138), jeśli nieruchomości te należą do kategorii określonej w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 z późn. zm.) wywłaszczeniowej z 1958 r.(por. wyrok NSA - OZ w Poznaniu z 12 maja 1989 r., SA/Po 1246/88, publik. W ONSA 1989/1/45.

Wobec powyższego zwrot nieruchomości w oparciu o stan prawny obowiązujący w dacie wydawania zaskarżonej decyzji co do zasady był możliwy, lecz nie we wszystkich wypadkach.

Zgodnie z art. 2 dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138), wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r., tj. przewidziane w art. 1 ust. 1 dekretu, mogło dotyczyć tylko tych nieruchomości, które:

"1) zajęte zostały : a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń

komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw państwowych gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub melioracje, f) na cele użyteczności publicznej,

2) są nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane na cele wymienione w pkt 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu."

Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że zwrot nieruchomości wywłaszczonej na podstawie przepisów w/w dekretu nie jest możliwy wobec tych nieruchomości, które zostały zajęte na cele określone w art. 2 pkt 1 lit.: a - f oraz były i są nadal użytkowane na te cele. W tego rodzaju sytuacjach musiało bowiem dojść do realizacji celu wywłaszczenia.

W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] października 1958 r. nr [...], sprostowanego w zakresie powierzchni części parcel: l. kat [...] i l. kat. [...] w dniu [...] listopada 1959 r.), przedmiotowe nieruchomości zostały wywłaszczone na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 r. (Dz. U. Nr 20 poz. 138).

W uzasadnieniu wyżej wymienionej decyzji wywłaszczeniowej organ wskazał, że nieruchomości "zostały zajęte w okresie od 1.IX.1939 do 9.V.1945 r. na cele wymienione w art. 2 ust. 1 pkt a (...) t. j. na cele komunikacji publicznej ( kolejowe), były we władaniu PKP w dniu 16.IV.1948 r., t. j. w dniu wejścia w życie dekretu (...) i nadal są niezbędne dla wyżej wymienionych celów"; "zostały całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych oraz przystosowane dla celów kolejowych (rozbudowa dworców i linii kolejowych)."

Powyższe oznacza, że doszło do zrealizowania celu wywłaszczenia, skoro organ napisał, że przedmiotowe nieruchomości zostały zajęte, są niezbędne dla celów komunikacji publicznej oraz zostały całkowicie zagospodarowane i przystosowane dla tych celów, jak również zawarł w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie o rozbudowie dworców i linii kolejowych.

W takim razie słusznie wywodzą organy orzekające w niniejszej sprawie, że w tym stanie rzeczy nie można mówić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczeniowy w rozumieniu art. 137 u.g.n.

Skoro tak, to nie ziściła się podstawowa materialnoprawna przesłanka zwrotu nieruchomości. Uzasadniało to zatem wydanie decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości.

Organy obu instancji, nie naruszyły więc, w ocenie Sądu, przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Nie doszło także, zdaniem Sądu, w toku tego postępowania do naruszenia przez nie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Organy zebrały materiał dowodowy, który był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, a dokonana kwalifikacja ustalonego stanu faktycznego pod odpowiednie przepisy prawa prawidłowa. Powyższe stanowiło zatem podstawę do stwierdzenia, że nie zachodzi przesłanka do zwrotu przedmiotowych nieruchomości.

Badanie i ustalanie, czy nieruchomości zostały całkowicie zagospodarowane, jak domagają się skarżący, byłoby ingerencją w moc wiążącą orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] października 1958 r. nr [...], sprostowanego w zakresie powierzchni części parcel: l. kat [...] i l. kat. [...] w dniu 28 listopada 1959 r.), tj. ingerencją w stosunek prawny skonkretyzowany tym aktem administracyjnym. Moc wiążąca aktów administracyjnych rozciąga się nie tylko na

strony stosunku materialnoprawnego (organ stanowiący akt i jego adresata), ale także na inne osoby i organy, nie wyłączając sądów.

Wprawdzie konkretyzacja prawa znalazła swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyżej wskazanej decyzji o wywłaszczeniu, nie mniej jednak, w doktrynie jest prezentowany pogląd, zgodnie z którym uzasadnienie decyzji staje się prawomocne wraz z rozstrzygnięciem w niej zawartym (J. Zimmermann, Motywy decyzji administracyjnej i jej uzasadnienie, Warszawa 1981, s. 146-147 i 162-163).

Gdyby nawet przyjąć, że konkretyzacja prawa nie dokonuje się w uzasadnieniu a w rozstrzygnięciu decyzji administracyjnej, to uzasadnienie jest elementem mającym objaśniać tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie. Taka jest jego rola wynikająca z art. 107 § 3 k.p.a.

Motywy zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stanowią odzwierciedlenie rzeczywistych racji decyzyjnych, zaś zważywszy na funkcję wewnętrzną oraz zewnętrzną jaką spełnia uzasadnienie do kontroli takich rzeczywistych racji decyzyjnych może dojść jedynie w toku instancji względnie, gdy orzeczenie uzyska przymiot ostateczności w trybach nadzwyczajnych.

Wobec powyższego decyzja o wywłaszczeniu, wyposażona w atrybut ostateczności wiąże erga omnes. Taki akt jest prawomocny dopóty, dopóki nie zostanie wzruszony. Nie oznacza to więc, absolutnej niewzruszalności, ale takie zabiegi Sądu na tym etapie byłyby niedopuszczalne z dwóch przyczyn. Po pierwsze Sąd dokonuje kontroli aktów administracyjnych wydanych w granicach sprawy administracyjnej. Sprawę administracyjną stanowi zaś "przewidziana w przepisach materialnego prawa administracyjnego możliwość konkretyzacji wzajemnych uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego, którymi są organ administracyjny i indywidualny podmiot niepodporządkowany temu organowi" (T. Woś, Pojęcie "sprawy" w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, AUWr nr 1022, Prawo CLVIII, s. 334) w stanie faktycznym określonym w hipotezie normy prawnej. Już z powyższego określenia pojęcia "sprawy administracyjnej" widać, że decyzja o wywłaszczeniu zapadła w innej sprawie, niż przedmiotowa, w której konkretyzacji uległy kwestie związane z możliwością zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, aczkolwiek sprawy te są ze sobą powiązane. Po drugie Sąd zastępowałby w kompetencjach nadzorczych organ administracji wyposażony w odpowiednie ku temu środki nadzorcze, które może uruchomić tylko w sytuacjach

nadzwyczajnych, uregulowanych ustawą (postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i postępowanie w sprawie wznowienia postępowania.). Nie można w takim razie postawić organom zarzutu naruszenia artykułów: 7, 77 § 1, 76 i 80 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargę oddalił.