Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 911/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 ust. 1 pkt 1 i  art. 4 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity
article: art. 158
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c i  art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Agnieszka Miernik Protokolant Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2010 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] odmawiającą przyznania M. K. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, iż decyzja z dnia [...] maja 2009 r.

nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania M. K. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że pismem z dnia [...] maja 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że wnioskodawczyni ma prawo do dodatku pielęgnacyjnego. Natomiast w myśl art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła M. K. zarzucając, iż skoro stosownie do treści art. 158 ustawy o pomocy społecznej nie przysługuje jej dodatek pielęgnacyjny, gdyż przebywa w domu pomocy społecznej, do którego została skierowana przed dniem 1 stycznia 2004 r., to jest uprawniona do zasiłku pielęgnacyjnego.

Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, iż pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jasno wynika, że skarżąca posiada uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego, co zostało ustalone ostateczną decyzja ZUS.

W konsekwencji, w ocenie organu II instancji decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem, gdyż przepis art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do dodatku.

Zdaniem Kolegium kwestia faktycznego wypłacenia czy nie dodatku pielęgnacyjnego pozostaje poza zakresem niniejszej sprawy, a organy w niej orzekające nie były uprawnione do orzekania czy skarżącej przysługuje prawo do dodatku pielęgnacyjnego, takie bowiem ustalenia należą do wyłącznej kompetencji organu rentowego.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. K. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że mając ustalone prawa do dodatku pielęgnacyjnego w rzeczywistości go nie otrzymuje i stan taki pozbawia ją również prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, a ponosząc w 70% swojego dochodu koszty pobytu w ośrodku pomocy społecznej nie stać ją na leki.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołana podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W ocenie Sądu skarga ma uzasadnione podstawy.

Zauważyć należy, że dodatek pielęgnacyjny jest świadczeniem wypłacanym na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227). Przysługuje on osobie uprawnionej do emerytury lub renty, uznanej za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, jak również osobie, która ukończyła 75 lat. O dodatek nie mogą się ubiegać osoby przebywające w zakładzie opiekuńczo - leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno - opiekuńczym, chyba że przebywa poza tą placówką przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu.

Należy dodać, że do dnia wejścia w życie ustawy o pomocy społecznej nie należała się również pensjonariuszom domów pomocy społecznej (zob. Komentarz do art. 158 ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej - Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 - I. Sierpowska, ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, ABC, 2009, wyd. II). Wynikało to z art. 75 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w pierwotnym brzmieniu. Od dnia 1 stycznia 2004 r. omawiany dodatek przysługuje mieszkańcom domów pomocy społecznej skierowanym do nich po dniu

1 stycznia 2004 r. oraz pensjonariuszom ponadgminnych domów, skierowanych przed tą datą i przebywających poza placówką więcej niż 2 tygodnie w miesiącu (art. 158 ustawy o pomocy społecznej). Skarżąca została skierowana do domu pomocy społecznej przed datą 1 stycznia 2004 r. i nie przebywa poza domem pomocy społecznej.

Odmawiając skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego organy obu instancji oparły się na regule kolizyjnej z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych ("zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego") uznając, że uprawnienie skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego wynika z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznającej prawo do dodatku. Za nieistotne uznały przy tym wstrzymanie wypłaty tego dodatku. Organy orzekające w niniejszej sprawie nie wzięły pod uwagę, w ocenie Sądu, że decyzja ta orzekała o uprawnieniu do dodatku pielęgnacyjnego na datę jej wydania (nie wiadomo na jaką, gdyż z akt to nie wynika), a stan prawny ulegał zmianie (najpierw wszedł w życie art. 75 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a następnie art. 158 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej), a Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał, że wstrzymał wypłatę dodatku pielęgnacyjnego z powodu przebywania skarżącej w domu pomocy społecznej.

Należy zauważyć, że prawo do dodatku pielęgnacyjnego nie może być zawieszone, gdyż ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych takiej możliwości nie przewiduje.

Wstrzymanie wypłaty dodatku mogło więc nastąpić, zdaniem Sądu, jedynie gdyby prawo do dodatku ustało (art. 134 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy) lub nie istniało (pkt 4 tego artykułu), gdyż inne przyczyny z ust. 1 art. 134 nie wchodziły w tym przypadku w grę.

Należy zauważyć, iż wstrzymanie wypłaty świadczenia z ubezpieczenia społecznego jest czynnością organu rentowego, powodującą zaniechanie wypłaty w sytuacjach opisanych w art. 134 ust. 1 pkt 1-5 ww. ustawy. Wstrzymanie wypłaty świadczeń nie następuje ex lege od momentu wystąpienia okoliczności wymienionych w powyższym przepisie, lecz z mocy decyzji organu rentowego, która powinna być doręczone zainteresowanemu z podaniem przyczyny wstrzymania i pouczeniem tej osoby o terminie i sposobie odwołania. Wstrzymanie wypłaty w następstwie zawieszenia prawa różni się od wstrzymania wypłaty w skutek jego ustania tym, iż w przypadku zawieszenia wypłatę wznawia się od dnia ustania przyczyny zawieszenia, a przy ustaniu wstrzymania wypłaty jest definitywne. Ewentualne ustalenie uprawnień do świadczeń wymaga więc ponownego postępowania w sprawie. (zob. komentarz do art. 134 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. K. Antonów, M. Bartnicki, B. Suchacki, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz ABC, 2009, wyd. III).

Na użytek ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, w wyżej opisanej sytuacji, stosując normę kolizyjną z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organy powinny ustalić czy uprawnienie skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego istnieje również obecnie. W szczególności jaki wpływ na uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego miała zmiana stanu prawnego oraz stan wstrzymania wypłaty dodatku.

Zauważyć należy, że wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje na podstawie decyzji, a decyzja ta powinna wskazywać przyczynę wstrzymania. Jeżeli okazałoby się, że przyczyną wstrzymania wypłaty dodatku było ustanie do niego prawa lub fakt, że prawo w ogóle nie istniało - trudno byłoby uznać, że skarżąca jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego mimo wydania decyzji ustalającej to prawo.

Organy ustaliły tylko fakt wydania decyzji przyznającej skarżącej uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego, pominęły zaś ustalenie, czy uprawnienie to w dalszym ciągu istnieje.

Na brak uprawnienia skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego aktualnie może wskazywać treść art. 158 ustawy o pomocy społecznej oraz fakt wstrzymania jego wypłaty. Potwierdzeniem tego może być decyzja będąca podstawą wstrzymania wypłaty dodatku pielęgnacyjnego, której treść organy winny ustalić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Z faktu przebywania skarżącej w domu pomocy społecznej potencjalnie może wynikać jeszcze negatywna przesłanka do uzyskania przez nią zasiłku pielęgnacyjnego, określona w art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przepisu tego wynika, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Sąd w niniejszym składzie podziela jednak pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 1352/08, wedle którego, "aby można było uznać, że skarżący przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, to dom pomocy społecznej, w którym przebywa, winien mu zapewnić nieodpłatne pełne utrzymanie.

Decydujące znaczenia ma tutaj zwrot "nieodpłatne pełne utrzymanie". Wynika to z definicji pojęcia "instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie", zawartej w art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W niniejszej sprawie skarżąca ponosi częściowo koszty utrzymania w domu pomocy społecznej, a więc z tego powodu nie można jej odmówić prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa w związku z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niewyjaśnienie okoliczności związanych z możliwością ustalenia prawa skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego, a w tym kontekście naruszenia art. 107 § 3 kpa poprzez nie odniesienie się w uzasadnieniu decyzji do tego, co wynika z treści art. 134 ust. 1 pkt 1 i 4 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. oraz art. 158 ustawy o pomocy społecznej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy wezmą pod uwagę powyższe rozważania i ustalą datę i treść decyzji ustalającej prawo do dodatku pielęgnacyjnego oraz ustalą treść decyzji, (jeśli taka została wydana) o wstrzymaniu wypłaty dodatku pielęgnacyjnego dla skarżącej i dokonają ich oceny w kontekście ustania bądź nieistnienia prawa skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego. W przypadku braku decyzji o wstrzymaniu wypłaty dodatku pielęgnacyjnego organy ocenią czy faktycznie zaprzestanie wypłaty dodatku pielęgnacyjnego ma wpływ na uprawnienie do przyznania bądź odmowy przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.