Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 75/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par.1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 153, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par.3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 25 sierpnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Beata Sokołowska Protokolant: st. sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...], II. przyznaje adwokat J. K. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...] ([...]) złotych, w tym [...] ([...]) złotych tytułem podatku od towarów i usług, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ B. Sokołowska /-/ W. Długaszewska /-/ B. Koś


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 10 kwietnia 2008r. nr [...], na podstawie przepisów art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 3a, ust. 3b, art. 30, art. 32 oraz art. 123 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2007, Nr 11, poz. 74, z późn. zm.; dalej jako: s.u.s.), art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku płatnika A. K. w sprawie umorzenia zaległości z tytułu niezapłaconych składek, odmówił:

1) umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek finansowanych przez płatnika na:

a) Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres styczeń 2006r. – wrzesień 2007r. w łącznej kwocie 4.214,86 zł,

b) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres styczeń 2006r. – wrzesień 2007r. w łącznej kwocie 555,55 zł,

2) rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, w tym składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń 2006r. – wrzesień 2007r.

Zakład podkreślił, iż zobowiązany nie wykazał poniesienia strat na skutek klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, nie przedstawił także żadnych dokumentów, które uzasadniałyby umorzenie ze względu na stan zdrowia.

W konsekwencji należało uznać, iż brak jest w sprawie podstaw faktycznych i prawnych do umorzenia przedmiotowych należności w myśl przepisów art. 28 ust. 1 – 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zakład wskazał ponadto, iż zgodnie z art. 30 ustawy o s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 ustawy. Zatem, wobec braku możliwości umorzenia bądź odmowy umorzenia takich składek, postępowanie, na podstawie art. 105 § 1 Kpa, należało umorzyć.

Pismem z dnia 28 kwietnia 2008r. A. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w całości wraz z odsetkami oraz uchylenie tytułów wykonawczych z dnia 23 kwietnia 2008r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 20 czerwca 2008r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu podał, iż zobowiązany w okresie od 17 listopada 1994r. do 31 grudnia 2007r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych. Obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie podlega zatrudnieniu i nie pobiera świadczenia rentowego. Z kwestionariusza o stanie majątkowym wynika, iż w okresie prowadzenia działalności zobowiązany mieszkał na zapleczu prowadzonego przez siebie sklepiku a źródłem jego utrzymania były świadczenia wypłacane przez Zakład, tj. zasiłek chorobowy i rehabilitacyjny. A. K. posiada zobowiązania finansowe wobec innych wierzycieli – dostawców chleba. W roku 2007 uzyskał dochód w wysokości 11.857,00 zł. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zobowiązany został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy do września 2011r. Ponadto postanowieniem Sądu Rejonowego XXI Wydziału Gospodarczego w Poznaniu z dnia 21 grudnia 2007r. został wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych.

Zakład, przytaczając treść przepisów art. 28 ust. 1 – 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – w dalszej części s. u. s. podniósł, iż zobowiązany nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości, nie toczyło się wobec niego postępowanie likwidacyjne, a wysokość zadłużenia znacznie przekracza koszty upomnienia. Organ zwrócił również uwagę, iż A. K. został wprawdzie wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych, lecz obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził wobec zobowiązanego całkowitej nieściągalności.

Zdaniem Zakładu brak jest również przesłanek przemawiających za umorzeniem należności, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Organ rentowy stwierdził, iż wprawdzie w okresie powstania zadłużenia zobowiązany mógł nie mieć możliwości spłaty powstałej zaległości, jednakże, wiedząc o zadłużeniu, nadal prowadził działalność doprowadzając do jego zwiększenia. Zobowiązany nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o trudnej sytuacji finansowej, nie zwrócił się także o pomoc do ośrodka pomocy społecznej. Wprawdzie przedłożył pismo z dnia 12 maja 2008r. – wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o udzielenie pomocy w wykupie lekarstw, lecz z uwagi na brak potwierdzenia przyjęcia wniosku przez pracownika ośrodka, organ odwoławczy nie dał temu dokumentowi wiary.

Zakład podniósł ponadto, iż nie kwestionuje powagi choroby zobowiązanego (udar mózgu), jednocześnie zwrócił jednak uwagę, iż po przebytej chorobie w 2005r. zobowiązany ponownie podjął prowadzenie działalności, a orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy wydane zostało dopiero w październiku 2007r.

W skardze na powyższą decyzję A. K. wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zarzucając nieuwzględnienie istotnych okoliczności w sprawie, pominięcie dowodów faktycznych oraz oparcie się na nieprawdziwych przesłankach i domysłach.

Wyrokiem z dnia 15 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Po 174/09 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 kwietnia 2008 r., nr [...].

W ocenie Sądu organy obu instancji nie zbadały w sposób wyczerpujący sytuacji skarżącego, co uniemożliwiło prawidłową ocenę zaistnienia przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. Sąd stwierdził, że organy obu instancji nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kpa), nie uzasadniły również w sposób prawidłowy wydanych decyzji, ograniczając się do ogólnikowych stwierdzeń, pomijając przy tym przyczyny, z powodu których danym dowodom odmówiły wiarygodności bądź okoliczności, z powodu których dane dowody uznano za wiarygodne (art. 107 § 3 k.p.a.). Ponadto organ I instancji nie zawarł w sentencji decyzji prawidłowego rozstrzygnięcia co do umorzenia postępowania w zakresie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami. Sąd podkreślił, iż takie postępowanie z pewnością nie służy wyrażonej w art. 8 Kpa zasadzie pogłębiania zaufania do organów Państwa.

Zdaniem Sądu organ rentowy bezpodstawnie odmówił wiarygodności wnioskowi skarżącego o wykup lekarstw z uwagi na brak potwierdzenia jego przyjęcia przez pracownika ośrodka. W razie wątpliwości co do złożenia takiego wniosku organ odwoławczy winien przeprowadzić, mając na uwadze wyrażoną w art. 7 Kpa zasadę prawdy obiektywnej, stosowne czynności zmierzające do wyjaśnienia tej okoliczności, np. zwracając się do ośrodka o wyjaśnienie, czy skarżący taki wniosek składał, a nie stwierdzać, iż brak potwierdzenia pozwala "wyciągnąć wnioski, że dokument nigdy nie został złożony".

Sąd zaznaczył, że nie została wyjaśniona przez organy obu instancji w sposób wyczerpujący sytuacja majątkowa skarżącego. W toku postępowania nie wyjaśniono, jakie wydatki na utrzymanie siebie oraz swojej rodziny ponosi skarżący, nie zbadano również jego sytuacji rodzinnej (wiadomo jedynie, iż zobowiązany ma na utrzymaniu 20 – letnią córkę), czym naruszono przepis art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu nie znajduje również potwierdzenia w aktach sprawy stwierdzenie, iż wprawdzie skarżący został wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych, lecz obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził wobec zobowiązanego całkowitej nieściągalności. Jak wynika bowiem z postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu z 21 grudnia 2007r. podstawą wpisania skarżącego do rejestru dłużników niewypłacalnych było postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego z uwagi na okoliczność, iż z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych (art. 824 § 1 pkt 3 ustawy Kodeks postępowania cywilnego).

Sąd podkreślił ponadto, uważając to za niezwykle ważne dla bytu rozstrzygnięcia, że nie została zbadana w sposób wyczerpujący sytuacja zdrowotna skarżącego. Sąd wskazał, że w toku prowadzonego postępowania A. K. podnosił, iż w wyniku udaru mózgu w okresie od 1997r. do 2004r. nie prowadził działalności gospodarczej. Na potwierdzenie swoich dolegliwości przedłożył w toku postępowania sądowego badanie psychologiczne przeprowadzone przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Poradnia Psychiatryczno – Psychologiczna stwierdzające psychologiczne wykładniki zmian organicznych w obrębie ośrodkowego układu nerwowego oraz znaczne obniżenie poszczególnych sprawności, które może utrudniać codzienne funkcjonowanie (k. 87 akt sąd.) oraz zaświadczenie z Poradni Zdrowia Psychicznego, zgodnie z którym jest tam leczony od stycznia 2005r. a w obrazie chorobowym poza zaburzeniami nastroju widoczne są zaburzenia pamięci świeżej spowodowane organicznym uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego (k. 88). W trakcie postępowania odwoławczego przedstawił również orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy. Tymczasem organ odwoławczy ograniczył się do wskazania, iż orzeczenie o niezdolności wydane zostało w październiku 2007r. oraz że po przebytej chorobie od 2005r. ponownie podjął prowadzenie działalności, nie dokonując oceny, czy choroba zobowiązanego stanowiąca podstawę orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy pozbawia go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę należności. Podkreślić przy tym należy, iż przedłożone w toku postępowania sądowego dokumenty odnoszą się do stanu zdrowia skarżącego, winny więc zostać ocenione przez ograny obu instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 Kpa).

Wobec powyższego Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obu instancji obowiązane będą do wyczerpującego zbadania sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz zdrowotnej skarżącego, w szczególności obowiązane będą zbadać dokumenty przedłożone w postępowaniu przed sądem, co umożliwi właściwą ocenę kwestii istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Przy czym, jak podkreślił Sąd, dokonana wyczerpująca ocena winna znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami przepisu art. 107 § 1 i § 3 Kpa.

Decyzją z dnia 11 września 2009r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku A. K. z dnia 24 października 2007 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu składek z okres 01/2006 – 09/2007 w punkcie I odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:

1) fundusz ubezpieczeń zdrowotnych za okres 01/2006-09/2007, w tym z tytułu:

- składek w kwocie - 3 704,66 zł,

- odsetek naliczonych na dzień 24.10.2007r. w kwocie - 343,00 zł,

- kosztów upomnienia w kwocie - 167,20 zł,

2) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres

01/2006-09/2007, w tym z tytułu:

- składek w kwocie - 376,35 zł,

- odsetek naliczonych na dzień 24.10.2007r. w kwocie - 12,00 zł,

- kosztów upomnienia w kwocie - 167,20 zł,

Zakład odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek finansowanych przez

ubezpieczonych na fundusz ubezpieczeń zdrowotnych w kwocie 125,00 zł.

W punkcie 2 decyzji organ umorzył postępowanie w zakresie składek na ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 01/2006-09/2007 w kwocie 1 556,31 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w dniu 30 czerwca 2009 r. wysłał do zobowiązanego pismo z prośbą o dostarczenie dokumentów przedstawiających jego aktualną sytuację rodzinną, majątkową i zdrowotną. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył dokumenty wymienione w decyzji. Zakład ustalił, że z decyzji o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej wynika, iż zobowiązany

w okresie od 17.11.1994r. do 31.12.2007r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży m.in.: żywności, napojów, wyrobów cukierniczych, piekarskich, wyrobów tytoniowych. Natomiast zgodnie z informacją uzyskaną przez Zakład z Urzędu Skarbowego A. K. złożył zeznanie podatkowe z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za rok 2008r. Przy czym Zakład zaznaczył, że w tej sprawie prowadzi odrębne postępowanie wyjaśniające. Organ ustalił ponadto, że obecnie zobowiązany nie jest zatrudniony i nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS. Według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym nie posiada dochodów. Ponadto zobowiązany wskazał, że jego miejscem zamieszkania jest sklep, w którym prowadził działalność gospodarczą. Jak sam wskazał - ze względu na brak dochodów nie posiada wydatków. Koszty związane z zakupem leków wynoszą ok. 400 zł miesięcznie, których jednak nie wykupił ze względu na brak środków pieniężnych. Od 2008r. zobowiązany korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Według ustaleń własnych Zakładu wynika, że zobowiązany w ramach pomocy otrzymał:

1. w miesiącu czerwcu 2008r. zasiłek celowy w kwocie 291,98 zł, we wrześniu 2008r. w kwocie 177,74 zł, natomiast w październiku 2008r. w kwocie 66,65 zł,

2. w okresie od listopada do grudnia 2008r. A. K. korzystał z pomocy Ośrodka w formie zasiłku celowego na leki w wysokości 286,96 zł przyznanego w miesiącu grudniu 2008r.

Z dokumentów dostarczonych przez zobowiązanego wynika, że:

3. w miesiącu marcu i maju 2009r. zobowiązany otrzymał zasiłek celowy na pokrycie części lub całości leków i leczenia w kwocie 255,94 zł,

4. w okresie od lipca do września 2009r. pomoc w formie jednego posiłku dziennie.

Według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawca posiada zobowiązania alimentacyjne na łączną kwotę ok. 10 000 zł. Ubezpieczony jest wprawdzie właścicielem 3 pojazdów, ale z uwagi na ich rok produkcji (1974, 1980 i 1984) nie przedstawiają one wartości, umożliwiającej dokonanie zastawu skarbowego.

Przechodząc do części zważeniowej Zakład powołał art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zdaniem organu do zobowiązanego nie mają zastosowania przesłanki wskazanego artykułu. Obecnie wobec zobowiązanego prowadzone jest za pośrednictwem Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone. W związku z powyższym w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności.

Zakład rozpatrzył również możliwość umorzenia zaległości na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), wydane na podstawie art. 28 ust. 3b cytowanej ustawy. Organ wskazał, iż w wyroku z dnia 15 maja 2009r. Sąd zarzucił, iż Zakład przy rozpatrywaniu sprawy nie zbadał w sposób wyczerpujący sytuacji zdrowotnej zobowiązanego. Organ rentowy podkreślił, że badania psychologiczne stwierdzające stan zdrowia zobowiązanego zostały dostarczone przez wnioskodawcę jedynie do postępowania sądowego. Zaznaczył, że wielokrotnie zwracał się do zobowiązanego o przedłożenie dokumentów dotyczących jego sytuacji zdrowotnej. W odpowiedzi zobowiązany przedłożył jedynie orzeczenie o częściowej niepełnosprawności oraz zaświadczenie z pogotowia ratunkowego o przyjęciu na izbę przyjęć. W trakcie prowadzenia obecnego postępowania ubezpieczony nie przedłożył żadnych dokumentów dotyczących stanu jego zdrowia. Zakład zwrócił przy tym uwagę, że nie ma prawnej możliwości zwrócenia się do Zakładów Opieki Zdrowotnej z żądaniem o udostępnienie dokumentacji dotyczącej choroby pacjenta, co dodatkowo przemawia za przeprowadzeniem przez niego postępowania z zachowaniem należytej staranności.

Zakład stwierdził, że w związku z faktem, iż zobowiązany złożył do Urzędu Skarbowego zeznanie podatkowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, organ jest zdania, iż działalność jest nadal prowadzona, w związku z czym nie zachodzi przesłanka wymieniona w pkt 2 w/w rozporządzenia.

Organ ustalił ponadto, że z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, iż korzysta on z pomocy opieki społecznej, w której gestii jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie organu biorąc pod uwagę fakt, że zobowiązany jako przedsiębiorca wykreślił się z ewidencji działalności gospodarczej, faktycznie nadal ją prowadząc, przemawia jedynie za świadomą jej likwidacją, w celu uchylenia się od opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Zakład stwierdził, że tego typu działania pozwalają wyciągnąć wnioski, iż posiada on ukryte dochody, które nie zostały przedstawione w postępowaniu.

Organ rentowy wskazał również, że zgodnie z art. 30 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 – 29 ustawy. Zatem organ, na podstawie art. 105 k.p.a. umorzył postępowanie w zakresie należności określonych w art. 30 cytowanej ustawy.

W konkluzji uzasadnienia decyzji Zakład zwrócił również uwagę na uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne.

Od powyższej decyzji zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku ubezpieczony wyraził swoją negatywną opinię o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Poza tym nie powołał żadnych nowych okoliczności mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

Decyzją z dnia 30 listopada 2009 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 11 września 2009 r.

Organ rentowy w całości podtrzymał ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji.

Powołując przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ odwoławczy stwierdził, ze Zakład dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, z których wynika, że nie zachodzi przesłanka występująca w pkt 1 w/w przepisu, jak również przesłanki wymienione w punkcie 2, ponieważ zobowiązany nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości. W przypadku pkt 4 nie toczyło się w sprawie wnioskodawcy postępowanie likwidacyjne, a wysokość zadłużenia znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia (pkt 4a ). W odniesieniu do przesłanki zawartej w pkt 3, 5 i 6 art. 28- wprawdzie zobowiązany w dniu 21.12.2007r. został wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych, lecz w dniu 23.04.2008r. Zakład za pośrednictwem Urzędu Skarbowego w Poznaniu ponownie wdrożył postępowanie egzekucyjne. Postępowanie jest nadal prowadzone, a organ egzekucyjny nie stwierdził wobec wnioskodawcy całkowitej nieściągalności.

Rozpatrując z kolei możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) organ odwoławczy podkreślił przymusowy charakter świadczeń na ubezpieczenia społeczne. Ponadto Zakład, jednoznacznie stwierdził, że kwestia choroby nie została przez wnioskodawcę poparta żadnymi dokumentami, dlatego nie mogła stanowić samoistnych podstaw do umorzenia należności. Biorąc pod uwagę fakt braku współpracy zobowiązanego z Zakładem w kwestii wyjaśnienia swojej sytuacji finansowej i zdrowotnej, Zakład zauważył, że organ I instancji przy rozpatrywaniu sprawy dokonał należytej staranności, zbierając w ramach ustaleń własnych dokumenty mogące świadczyć o zasadności zastosowania przesłanek wymienionych w pkt 1-3 w/w rozporządzenia. Zobowiązany powoływał się na przewlekłość choroby, na dowód której nie przedstawił żadnych dowodów. Z informacji MOPS nie wynika, by pomoc udzielana w formie zasiłków celowych miała na celu wykup lekarstw związanych z chorobą mającą znamiona przewlekłości. Informacje z MOPS- u mimo pism uzupełniających są ograniczone i nie przedstawiają w pełni sytuacji zobowiązanego. Zakład podkreślił, że nie ma prawnej możliwości zwrócenia się do Zakładów Opieki Zdrowotnej z żądaniem o udostępnienie dokumentacji dotyczącej choroby pacjenta. Organ zwrócił ponadto uwagę, iż zobowiązany z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie zaczął korzystać dopiero pod koniec rozpatrywania sprawy o umorzenie, w związku z czym można domniemywać, że do czasu podjęcia przez Zakład decyzji wnioskodawca nie był w sytuacji materialnej wymagającej tego rodzaju pomoc. Ponadto, z udzielanych zasiłków zobowiązany nie korzysta regularnie i jedynie na zakup lekarstw.

Zdaniem organu likwidacja działalności nie nastąpiła w wyniku klęski żywiołowej, czy innego nadzwyczajnego zdarzenia, które uniemożliwiłoby dalsze prowadzenie działalności gospodarczej, zatem nie zachodzi przesłanka wymieniona w punkcie 2 w/w rozporządzenia. W związku z faktem, iż wnioskodawca złożył do Urzędu Skarbowego zeznanie podatkowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, Zakład jest zdania, iż działalność jest nadal prowadzona, w konsekwencji nie zachodzi przesłanka wymieniona w pkt 2 w/w rozporządzenia. Organ rentowy podkreślił, iż biorąc pod uwagę fakt, że zobowiązany jako przedsiębiorca wykreślił się z ewidencji działalności gospodarczej, faktycznie nadal ją prowadząc, przemawia jedynie za świadomą likwidacją, w celu uchylenia się od opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Tego typu działania pozwalają wyciągnąć wnioski, że posiada on ukryte dochody, które nie zostały przedstawione Zakładowi.

Organ stwierdził, iż po raz kolejny nie znalazł przesłanek przemawiających za zastosowaniem przepisów określonych zarówno w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również w powołanym rozporządzeniu.

Od powyższej decyzji A. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił organowi rentowemu nieuwzględnienie okoliczności istotnych dla sprawy oraz pominięcie materiału dowodowego. Dodatkowo podniósł, iż w uzasadnieniu decyzji znajdują się nieprawdziwe fakty. Skarżący ponownie wyraził swoją negatywną opinię o działalności Zakładu, nie wnosząc żadnych nowych okoliczności do sprawy.

Na rozprawie w dniu 28 maja 2010 r. pełnomocnik skarżącego sprecyzował skargę wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w punkcie odmawiającym umorzenia należności z tytułu składek oraz umorzenia odsetek od należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych. Ponadto podniósł, iż zaskarżona decyzja narusza przepis art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 i art. 28 ust. 3a s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Strona skarżąca zwróciła uwagę, iż dowody zebrane w sprawie, jak również dokumenty złożone do akt sądowych na rozprawie wskazują, że skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji osobistej i majątkowej. Jest osobą schorowaną po dwóch udarach mózgu, co było zresztą przyczyną zaprzestania prowadzenia sklepu i popadnięcia w długi. Nie jest w stanie wykupić wszystkich leków z powodu braku środków pieniężnych, a postępowanie egzekucyjne z wniosku wierzyciela SM Osiedle Młodych zostało umorzone z powodu braku środków. Zdaniem pełnomocnika skarżącego powyższe okoliczności wskazują na spełnienie przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 powołanego rozporządzenia. Dodatkowo pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., gdyż uzasadnienie faktyczne decyzji nie zawiera wskazania dowodów, stanowiących podstawę wydania decyzji i oceny ich mocy.

Dodatkowo na rozprawie skarżący wyjaśnił, że zeznanie podatkowe złożone w 2008 r. dotyczyło jego pracownicy, która była na zwolnieniu lekarskim, a następnie był zobowiązany zapłacić jej za zaległy urlop. Przy czym zaprzeczył, aby w tym czasie prowadził jeszcze działalność. Zobowiązany wskazał ponadto, że nie jest prawdą, iż nie składał dokumentacji o swoim stanie zdrowia do ZUS. Oświadczył, że składał taką dokumentację, ale do innych spraw np. dotyczących tego, że Zakład nie wypłacał mu świadczeń chorobowych. Podkreślił, że był przekonany, iż składając taką dokumentację do instytucji w sposób dostateczny odpowiedział na wezwanie.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wykonując zobowiązanie Sądu do przedłożenia informacji co do wyników postępowania wyjaśniającego dotyczącego złożenia przez skarżącego zeznania podatkowego za 2008 r., w piśmie z dnia 10 czerwca 2010 r. Zakład wskazał, że wobec zobowiązanego została wydana decyzja orzekająca o podleganiu ubezpieczeniom społecznym w okresie od 10.02.2005 r. do 31.01.2008 r. Od powyższej decyzji A. K. wniósł odwołanie, a następnie apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu. Dodatkowo Zakład zaznaczył, że miał w posiadaniu pismo Urzędu Skarbowego Poznań – Nowe Miasto, z którego treści wynikało, iż zobowiązany (płatnik składek) złożył zeznanie podatkowe za rok 2008.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w dalszej części p.p.s.a. - ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy przy tym rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą.

W zakresie tak rozumianej oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego aktu w aspekcie stosowania prawa, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w konkretnym przypadku uznane za błędne, oraz jakie – zdaniem danego sądu – zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło zostać uznane za zgodne z prawem (zob. m. in. T. Woś i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 472-473).

Organ administracji zobowiązany jest wobec tego do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Uchybienie temu obowiązkowi narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza wadliwość podjętego aktu lub czynności, uzasadniającą konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego (zob. np. wyrok NSA z 21 października 1999r.,sygn. akt IV SA 1681/97, LEX nr 47848 ).

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie były decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto cytowany powyżej przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w ust. 3a przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek w razie stwierdzenia istnienia uzasadnionego przypadku – innego niż całkowita nieściągalność. Zgodnie z powołanym przepisem należności z tytułu składek na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 15 maja 2009 r. Sąd zobowiązał organy obu instancji, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy wyczerpująco zbadały sytuację majątkową, rodzinną oraz zdrowotną skarżącego, w szczególności zbadały dokumenty przedłożone w postępowaniu przed sądem, co umożliwi właściwą ocenę kwestii istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Dodatkowo Sąd zaznaczył, że dokonana wyczerpująca ocena winna znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami przepisu art. 107 § 1 i § 3 Kpa.

Rozpatrując istnienie powyższych przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne organy obu instancji zasadnie stwierdziły, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 pkt 1, 2, 4 i 4a s.u.s. Natomiast wbrew wskazaniom Sądu organy przyjęły, że w odniesieniu do przesłanki zawartej w punkcie 3, 5 i 6 art. 28 s.u.s. wprawdzie zobowiązany w dniu 21 grudnia 2007 r. został wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych, lecz w dniu 23 kwietnia 2008 r. Zakład za pośrednictwem Urzędu Skarbowego w Poznaniu ponownie wdrożył postępowanie egzekucyjne. Przy czym organy podkreśliły, iż postępowanie jest nadal prowadzone, a organ egzekucyjny nie stwierdził wobec zobowiązanego całkowitej nieściągalności.

Powyższe ustalenia organu rentowego są sprzeczne z oceną prawną Sądu zawartą w wyroku z dnia 15 maja 2009 r. Sąd bowiem zaznaczył, że nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy stwierdzenie, iż wprawdzie skarżący został wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych, lecz obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził wobec zobowiązanego całkowitej nieściągalności. Sąd zwrócił również uwagę, że z postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu z 21 grudnia 2007r. wynika, iż podstawą wpisania skarżącego do rejestru dłużników niewypłacalnych było postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego z uwagi na okoliczność, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych (art. 824 § 1 pkt 3 ustawy Kodeks postępowania cywilnego). W świetle powyższego stwierdzić należy, iż Zakład nie dokonał, zgodnie z oceną prawną i wskazaniami Sądu, ponownych, prawidłowych ustaleń, co do przesłanek umorzenia z punktu 5 i 6 ust. 2 art. 28 s.u.s. Dodatkowo organy obu instancji przy ocenie skuteczności dotychczasowej egzekucji winny mieć na uwadze fakt, że z zestawienia administracyjnych tytułów egzekucyjnych (k. 172 akt adm.) wynika, iż w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym w dniu 23 kwietnia 2008 r. do chwili wydania decyzji organu odwoławczego nie uzyskano żadnych kwot.

Oceniając z kolei możliwość umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne w oparciu o § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia organy rentowe również nie zrealizowały w całości wskazań zawartych w prawomocnym orzeczeniu z dnia 15 maja 2009 r.

Analiza uzasadnień decyzji organów obu instancji prowadzi do wniosku, iż badając okoliczności niniejszej sprawy w kontekście przesłanki z pkt 1 ust. 1 § 3 powołanego rozporządzenia organy ograniczyły się jedynie do stwierdzenia, że zobowiązany zaczął korzystać z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie dopiero pod koniec rozpatrywania sprawy o umorzenie, w związku z czym można domniemywać, iż do czasu podjęcia przez Zakład decyzji wnioskodawca nie był w sytuacji materialnej wymagającej tego rodzaju pomocy. Ponadto organy rentowe zaznaczyły, że skarżący z otrzymywanych zasiłków nie korzysta regularnie i jedynie na zakup lekarstw. Zdaniem Sądu powyższa ocena organów rentowych nie realizuje wskazań zawartych w wyroku z dnia 15 maja 2009 r. Nie wyjaśniono bowiem jakie wydatki na utrzymanie siebie oraz swojej rodziny ponosi skarżący, nie zbadano również jego sytuacji rodzinnej, czym naruszono art. 153 p.p.s.a. oraz ponownie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wprawdzie podczas ponownego rozpoznania sprawy Zakład ustalił dodatkowe okoliczności, które miały wpływ na ustalenia faktyczne, jednak dokonał niewłaściwej ich oceny w świetle przesłanki z pkt 1 ust. 1 § 3 cytowanego rozporządzenia. Należy bowiem zaznaczyć, że okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego i jego rodziny - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest zatem skonfrontowanie sytuacji materialnej strony skarżącej z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183). Dokonując powyższego organy winny mieć na uwadze, iż sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (zob. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267). Wobec twierdzeń Zakładu, podkreślenia również wymaga fakt, iż w niniejszej sprawie organ zobowiązany jest uwzględnić okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji.

Zakład stwierdził również, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia. Jego zdaniem z faktu złożenia przez skarżącego do Urzędu Skarbowego zeznania podatkowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za styczeń 2008 r. wynika, iż działalność jest nadal prowadzona. Organy rentowe wskazały, że świadoma likwidacja przez skarżącego działalności gospodarczej w celu uchylenia się od opłacania składek na ubezpieczenia społeczne pozwala wyciągnąć wnioski, iż posiada on ukryte dochody, które nie zostały przedstawione Zakładowi. W ocenie Sądu powyższe stanowisko Zakładu narusza wyrażoną w art. 7 k.p.a zasadę prawdy obiektywnej, ponadto wynikający z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 80 k.p.a. nakazujący organom administracji publicznej oceniać na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Po pierwsze, wskazać należy, iż Zakład podjął decyzję wyciągając własne wnioski z okoliczności faktycznej, która – jak sam wskazał - nie została jeszcze wyjaśniona. Po drugie, wnioski organów rentowych o prowadzeniu przez skarżącego w dalszym ciągu działalności gospodarczej i uzyskiwaniu przez niego ukrytych dochodów są, w świetle udowodnionych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy – nieuzyskiwaniu przez skarżącego dochodów, utrzymywaniu się z zasiłków z MOPR, w tym okresowym korzystaniu z darmowych posiłków, nielegalnym zamieszkiwaniu przez skarżącego na zapleczu byłego sklepu, wpisie skarżącego do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych – nielogiczne i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Po trzecie, Zakład kwestionując oświadczenia skarżącego, iż zeznanie podatkowe złożone w 2008 r. dotyczyło jego pracownicy, która była na zwolnieniu lekarskim i której zobowiązany był zapłacić za zaległy urlop, winien przedstawić dowody lub logiczną argumentację wskazującą na nieprawdziwość jego twierdzeń, czego jednak nie uczynił, bowiem w uzasadnieniu decyzji zawarł dowolną ocenę okoliczności faktycznej.

Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia organy rentowe stwierdziły, że w trakcie obecnego postępowania zobowiązany, pomimo wezwania, nie przedłożył żadnych dokumentów dotyczących stanu jego zdrowia. Zakład zaznaczył zatem, iż kwestia choroby nie została przez zobowiązanego poparta żadnymi dokumentami, dlatego nie mogła stanowić samoistnych podstaw do umorzenia należności. Ponadto zarzucił zobowiązanemu brak współpracy w wyjaśnieniu swojej sytuacji finansowej i zdrowotnej.

W wyroku z dnia 15 maja 2009 r. Sąd stwierdził, że organy rentowe nie zbadały w sposób wyczerpujący sytuacji zdrowotnej skarżącego, nie dokonały oceny, czy choroba zobowiązanego stanowiąca podstawę orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy pozbawia go możliwości dochodu umożliwiającego spłatę należności. Sąd wskazał na przedłożone w postępowaniu administracyjnym orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy oraz zwrócił uwagę na oświadczenie zobowiązanego, iż w wyniku udaru mózgu w okresie od 1997 r. do 2004 r. nie prowadził działalności gospodarczej. Podkreślił również, że skarżący na potwierdzenie swoich dolegliwości przedłożył w toku postępowania sądowego badanie psychologiczne przeprowadzone przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Poradnia Psychiatryczno – Psychologiczna stwierdzające psychologiczne wykładniki zmian organicznych w obrębie ośrodkowego układu nerwowego oraz znaczne obniżenie poszczególnych sprawności, które może utrudniać codzienne funkcjonowanie oraz zaświadczenie z Poradni Zdrowia Psychicznego, zgodnie z którym jest tam leczony od stycznia 2005r. a w obrazie chorobowym poza zaburzeniami nastroju widoczne są zaburzenia pamięci świeżej spowodowane organicznym uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego. W konsekwencji Sąd zobowiązał organy obu instancji, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy oceniły przedłożone w toku postępowania sądowego powyższe dokumenty odnoszące się do stanu zdrowia skarżącego.

Wobec powyższego niedopuszczalna jest argumentacja organów obu instancji, iż skarżący nie udokumentował, iż cierpi na przewlekłą chorobę pozbawiającą go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skoro Sąd przeprowadził dowód z przedłożonych przez skarżącego w toku postępowania sądowego dokumentów w postaci badania psychologicznego przeprowadzonego przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Poradnia Psychiatryczno – Psychologiczna oraz zaświadczenia z Poradni Zdrowia Psychicznego, to choć skarżący nie przedłożył niniejszych dokumentów w postępowaniu administracyjnym, Zakład nie może twierdzić, iż zobowiązany nie udokumentował swojej ciężkiej sytuacji zdrowotnej. Powyższe stanowisko organów obu instancji ewidentnie narusza wyrażoną w art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadę zawiązania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy oceną prawną oraz wskazaniami zawartymi w orzeczeniu sądu, a ponadto zasady postępowania administracyjnego zawarte w art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.

Dokonując oceny legalności decyzji organów obu instancji, w przypadku decyzji organu administracji, która ma charakter uznaniowy, tak jak decyzje wydane w niniejszej sprawie, kontrola Sądu polega przede wszystkim na zbadaniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności.

Wskazać bowiem należy, że organ kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nie poprzestając na wymienieniu występującego w aktach sprawy materiału dowodowego - powinien przeprowadzić w uzasadnieniu decyzji jego rzetelną analizę. Uzasadnienie decyzji organu w tej części winno wskazywać na szczególnie wnikliwe wyjaśnienie przez organ w toku postępowania dowodowego aktualnej sytuacji majątkowej strony, jej zdolności płatniczych (dochodów i niezbędnych wydatków), a w konsekwencji ustalenie, czy zapłata zaległych należności rzeczywiście może zagrozić jej egzystencji. Dopiero takie ustalenia są przydatne w sytuacji rozważania przesłanek wynikających z zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w świetle powołanego powyżej art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz wskazanych przepisów postępowania administracyjnego, Sąd uznał, że organy obu instancji nie działały w sposób odpowiadający wskazanym wyżej zasadom, naruszając w ten sposób prawo. Podkreślenia wymaga fakt, iż dokonana przez Zakład przy ponownym rozpoznaniu sprawy odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem Sądu administracyjnego (wyrok WSA w Warszawie z dnia 17.03.2006 r. VI SA/Wa 2320/05, Lex nr 197247) i prowadzi do naruszenia art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dodatkowo należy stwierdzić, że organy obu instancji nie uwzględniły i nie oceniły należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zaś wskazane uchybienia, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę, organy rentowe zobowiązane są uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi, a przede wszystkim zrealizować wskazania Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 maja 2009 r. W konsekwencji organy winny w sposób wyczerpujący zbadać sytuację majątkową, rodzinną oraz zdrowotną skarżącego, z uwzględnieniem jego szczególnie trudnej sytuacji życiowej, stanu zdrowia, wydatków związanych z koniecznym leczeniem, opieką i kosztami utrzymania, mając również na uwadze wysokość zaległej należności. Ustalając powyższe Zakład, zgodnie ze wskazaniami Sądu, zobowiązany jest w szczególności zbadać dokumenty przedłożone w postępowaniu przed Sądem w sprawie o sygn. akt I SA/Po 174/09, co umożliwi właściwą ocenę kwestii istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. W punkcie II sentencji wyroku Sąd orzekł w oparciu o art. 250 powołanej ustawy i § 18 ust.1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powyżej cytowanej ustawy.

B. Sokołowska /-/W. Długaszewska /-/ B. Koś

Za nieobecnego sędziego-urlop

/-/W. Długaszewska