Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 215/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw od orzeczenia wydanego na podstawie art.138 par.2 k.p.a.
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 17b
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 64e, art. 151a par. 2, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 2, par. 21 ust. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2016 poz 1714
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu

SENTENCJA

Dnia 19 lipca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Klimowicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.), , Protokolant Asystent sędziego Izabela Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2019 roku sprawy ze sprzeciwu A. K. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala sprzeciw; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat L. T. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.tp.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej jako: "k.p.a.", uchyliło decyzję z dnia [...] r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R. przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na A. K. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Jak wynika z akt sprawy, ww. decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił A. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na męża A.K.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że niepełnosprawność A. K. istnieje od 38 roku życia, zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje obowiązku alimentacyjnego wobec małżonków, a art.17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie przewiduje przyznania świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi w związku ze sprawowaniem opieki nad współmałżonkiem, ponieważ dotyczy innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; takimi osobami nie są małżonkowie, albowiem ich obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny nie jest tożsamy z obowiązkiem alimentacyjnym.

Z uwagi na powyższe organ I instancji stwierdził, że A. K. nie może być uznana za osobę, której zgodnie z art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji złożyła A.K., podnosząc, że od 1 listopada 2018 r. nie pobiera zasiłku opiekuńczego, bowiem dochód na osobę w rodzinie wynosi 810,03 zł. Skarżąca wyjaśniła, że nie może podjąć pracy, ponieważ mąż wymaga całodobowej opieki. Wskazała również, iż przepisy uzależniające prawo do świadczeń dla opiekunów od tego, w jakim wieku osoba wymagająca opieki stała się niepełnosprawna, zostały uchylone przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13). Zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Organ I instancji przesyłając odwołanie wraz z aktami sprawy, poinformował, że skarżąca w dniu 19 października 2018 r. złożyła wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy na męża A. K. Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego w kolejnym roku kalendarzowym zgodnie z art. 16a ust. 2 u.ś.r. decyzją z dnia [...] r. odmówiono przyznania ww. świadczenia w okresie od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że kwestie związane z określaniem warunków nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń regulują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.).

Następnie Kolegium, przywołując treść art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 21 lit. a oraz art. 17 ust. 1a-1b i ust. 5 u.ś.r., wskazało, że z akt sprawy wynika, iż A. K. (ur. [...] r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] lutego 2018 r. Nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do 28.02.2021 r. A.K. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, niepełnosprawność istnieje od 38-go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 stycznia 2015 r.

Jednocześnie Kolegium wskazało, że organ I instancji uznał, że skarżąca nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ ustalony znaczny stopień niepełnosprawności jej męża nie powstał w żadnym z terminów wskazanych w tym przepisie oraz nie obciąża jej obowiązek alimentacyjny wobec męża.

Należy jednak, zdaniem organu odwoławczego zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny ww. wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1433), orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost wskazał, że stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii, np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych.

W odniesieniu do powyższego Kolegium stwierdziło, iż w orzecznictwie podkreśla się, iż wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie, który to pogląd Kolegium podzieliło, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art.32 ust. 1 Konstytucji RP.

W ocenie organu odwoławczego, rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się ze zbadaniem, czy wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Kolegium podkreśliło przy tym, że organ I instancji nie wywiązał się z tego obowiązku. Nie ustalił treści normy prawnej, na podstawie której miał obowiązek rozpatrzyć wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy dodał przy tym, że wbrew stanowisku organu I instancji, nie budzi też wątpliwości, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża. Nadto Kolegium wskazało, że jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych stanowi, że z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2017, poz. 682 ze zm.) wynika, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W odniesieniu do powyższego Kolegium dodało, że zgodnie z art. 23 tej ustawy są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Zdaniem organu II instancji, powyższe uregulowania potwierdzają, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek alimentacyjny, w którym bez wątpienia mieści się również obowiązek opieki nad chorym niepełnosprawnym małżonkiem. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Kolegium, pod pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności" należy rozumieć współmałżonków. W ocenie Kolegium, prowadzi to do wniosku, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ma w pełni zastosowanie do małżonka, ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium stwierdziło, powołując się przy tym na poglądy orzecznictwa, że małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16.10.2018 r., II SA/Ol 551/18, CBOSA).

Następnie Kolegium stwierdziło, iż organ I instancji nie wypowiedział się również w kwestii spełnienia przez skarżącą pozostałych przesłanek wynikających z art. 17, art. 17b u.ś.r. oraz wystąpienia w sprawie przesłanek negatywnych. Kolegium zwróciło również uwagę, że warunkiem niezbędnym do przyznania przedmiotowego świadczenia jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. W ocenie organu odwoławczego, brak jest w tym przedmiocie materiału dowodowego. Organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego celem ustalenia i potwierdzenia, że skarżąca faktycznie opiekuje się niepełnosprawnym mężem. Nie wypowiedział się również, co do wystąpienia niebudzącego wątpliwości wyraźnego i bezpośredniego związku między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowaniem, a koniecznością opieki nad mężem, uzasadnioną konkretnymi okolicznościami.

Reasumując, organ II instancji uznał, iż organ I instancji nie rozważył istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, jak również nie zebrał pełnego materiału dowodowego i nie poddał go wnikliwej analizie, czym naruszył przepisy prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie Kolegium, odwołując się do treści art. 138 § 2a k.p.a., wskazało, że rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji wyeliminuje uchybienia przepisów postępowania oraz uwzględni dokonaną wyżej wykładnię przepisów prawa materialnego.

Sprzeciw od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła A.K., zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Jednocześnie skarżąca wskazała, że w jej ocenie jest to decyzja utrzymująca w mocy odmowną decyzję organu I instancji.

Motywując zarzuty sprzeciwu skarżąca podniosła, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U z 2014 poz. 1443 OTK - A2014/9/104) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skarżąca dodała przy tym, że przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co zdaniem skarżącej wskazuje zwrot "w zakresie w jakim różnicuje". Ponadto skarżąca wskazała, że skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Dodatkowo skarżąca podniosła, że organ II instancji wskazał, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 nie przewidują przyznania świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi w związku ze sprawowaniem opieki nad współmałżonkiem. Jednak, zdaniem skarżącej, Trybunał Konstytucyjny w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. P 27/07) i z 1 czerwca 2010r. (sygn. P 38/09) stwierdził, że należy przyznawać w takim przypadku pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową. Należy więc uznawać, że pozostawanie w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki nie powinno stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia. Stosowanie wykładni językowej tego przepisu jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje w sprzeczności z wartościami konstytucyjnymi takimi, jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny oraz równości wobec prawa. Reasumując skarżąca wskazała, że według wyroku WSA w Olsztynie (sygn. akt II SA/Ol 982/11) świadczenie przysługuje także żonie sprawującej opiekę nad mężem. Skarżąca podkreśliła przy tym, że Konstytucja chroni małżeństwo i rodzinę.

Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na męża A.K., urodzonego w dniu [...] r. w Ł., oraz o zasądzenie wypłaty należnego świadczenia od 1 grudnia 2018 r., a także o zwolnienie z opłat sądowych.

W odpowiedzi na sprzeciw Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że w tej sprawie wydało decyzję kasacyjną, nie zaś jak podniosła w sprzeciwie skarżąca – decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji o odmowie przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego.

Na rozprawie w dniu 19 lipca 2019 r. pełnomocnik skarżącej, ustanowiony z urzędu, poparł sprzeciw i wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one pokryte w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Sprzeciw podlega oddaleniu.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) w w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Jednocześnie należy wskazać, że z dniem 1 czerwca 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 2017, poz. 935), powoływana dalej jako: "ustawa nowelizująca", która w dziale III p.p.s.a. po rozdziale 3 dodała rozdział 3a o tytule: "Sprzeciw od decyzji". Powyższe przepisy obowiązują od dnia 1 czerwca 2017 r. i mają zastosowanie do postępowań przed sądami administracyjnymi wszczętych od tej daty, a zatem także do postępowania w niniejszej sprawie, albowiem skarżąca wniósł sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. pismem z dnia 28 lutego 2019r., nadanym w dniu 14 marca 2019 r.

Wyjaśnić przy tym należy, że w myśl art. 64e p.p.s.a. sąd, rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art.138 § 2 k.p.a. Oznacza to, że w ramach postępowania wszczętego sprzeciwem rzeczą sądu jest wyłącznie ocena zaistnienia przesłanek do wydania przez organ decyzji kasacyjnej. Sąd nie jest natomiast uprawniony do badania innych ewentualnych naruszeń prawa, jakie mogły mieć miejsce w sprawie, a zwłaszcza naruszeń prawa materialnego.

Ponadto należy także wskazać, że zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., stanowiącym podstawę zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Na tle przytoczonej normy prawnej sformułowano w orzecznictwie pogląd, który Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela, iż decyzja kasacyjna (nazywana niekiedy zamiennie decyzją kasatoryjną z uwagi na charakter uprawnień orzeczniczych organu odwoławczego) powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, może być podjęta tylko w sytuacjach określonych w art.138 § 2 k.p.a. Żadne inne wady postępowania ani wady decyzji podjętej w I instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji tego typu. Taki rodzaj decyzji organu odwoławczego, stanowiący wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy, nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Co do zasady bowiem, orzeczenie organu odwoławczego powinno mieć charakter reformacyjny (art. 138 § 1 k.p.a.), zaś uprawnienia kasacyjne tego organu mają charakter wyjątkowy. W sprzeczności z art. 138 § 2 k.p.a. pozostaje zatem wydanie decyzji kasacyjnej zarówno w przypadku, gdy zaskarżona decyzja była dotknięta jedynie błędami natury prawnej, jak i w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające I instancji jest dotknięte brakami, które z powodzeniem można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym. Przepis art. 138 § 2 k.p.a. nie będzie miał zastosowania wtedy, gdy materiał dowodowy wymagany do rozstrzygnięcia sprawy zostanie zgromadzony, a kwestią sporną będzie wyłącznie jego ocena (vide: ocena (vide: wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2003 r., sygn. akt IV SA 1496/02; z dnia 2 grudnia 1999 r., sygn. akt I SA 632/99; z dnia 27 października 1999 r., sygn. akt I SA 2127/98 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Poznaniu z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 152/14; w Łodzi z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 560/13 oraz z dnia 17 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 798/14, dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy, w ocenie Sądu w składzie niniejszym, należy stwierdzić, że organ odwoławczy, wydając decyzję kasacyjną z dnia [...] r. nr [...], nie naruszył w żadnym zakresie regulacji zawartej w art. 138 § 2 k.p.a. Oparcie bowiem rozstrzygnięcia na tej podstawie było konsekwencją ustalenia, że organ I instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego w sposób pełny i niebudzący wątpliwości, co świadczy o tym, iż rozpoznanie sprawy przez organ I instancji nastąpiło z naruszeniem reguł postępowania wyjaśniającego określonych przepisami k.p.a. Nie ulega przy tym wątpliwości, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym należy, że wbrew twierdzeniom skarżącej nie jest to decyzja odmowna, lecz decyzja przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na jej nieprawidłowe rozpatrzenie przez organ I instancji, polegające właśnie na naruszeniu reguł postępowania wyjaśniającego określonych przepisami k.p.a.

Jednocześnie Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, iż prawidłowe rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinno polegać na zbadaniu, czy wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną w drodze wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Tymczasem organ I instancji nie wywiązał się z tego obowiązku, nie ustalił bowiem treści normy prawnej, na podstawie której miał obowiązek rozpatrzyć wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Rację ma także Kolegium, że wbrew stanowisku organu I instancji na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża. To zapatrywanie Kolegium znajduje w pełni potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, trafnie przy tym powołanym w zaskarżonej decyzji (np. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16.10.2018 r., II SA/Ol 551/18, CBOSA). W sprawie nie ulegało zatem wątpliwości, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek alimentacyjny, w którym bez wątpienia mieści się również obowiązek opieki nad chorym niepełnosprawnym małżonkiem. W konsekwencji Kolegium trafnie wywiodło, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ma w pełni zastosowanie do małżonka, ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W dalszej kolejności Sąd w pełni podziela stanowisko Kolegium, że organ I instancji nie wypowiedział się także w kwestii spełnienia przez skarżącą pozostałych przesłanek wynikających z art. 17, art. 17b powołanej ustawy, jak też wystąpienia w sprawie przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Prawidłowo przy tym Kolegium wskazało, że warunkiem niezbędnym do przyznania przedmiotowego świadczenia jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, podkreślając przy tym, iż w tym względzie organ I instancji nie zgromadził wymaganego materiału dowodowego.

Jednocześnie w rozważanym kontekście Kolegium prawidłowo wskazało, że organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego celem ustalenia i potwierdzenia, że skarżąca faktycznie opiekuje się niepełnosprawnym mężem. Nie wypowiedział się również co do wystąpienia niebudzącego wątpliwości wyraźnego i bezpośredniego związku między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowaniem, a koniecznością opieki nad mężem, uzasadnioną konkretnymi okolicznościami. Nie ulega przy tym wątpliwości, co także trafnie Kolegium podkreśliło, że możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia uzależniona jest od łącznego spełnienia wyżej określonych pozytywnych przesłanek przy braku zaistnienia przesłanek negatywnych, określonych w ust. 5 art. 17 ww. ustawy. Brak zaś którejkolwiek z nich bądź zaistnienie jednej z przesłanek negatywnych wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.

W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, organ odwoławczy zasadnie uznał, że w sprawie wystąpiły podstawy do uznania istnienia przesłanek z art. 138 § 2 k.p.a., albowiem kwestionowana decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Podkreślić przy tym należy, że przekazując sprawę, organ odwoławczy wskazał, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wskazał mianowicie m.in. na konieczność ustalenia i potwierdzenia przez organ I instancji, że skarżąca faktycznie opiekuje się niepełnosprawnym mężem, a ponadto na konieczność wypowiedzenia się przez organ I instancji w kwestii wystąpienia niebudzącego wątpliwości wyraźnego i bezpośredniego związku między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowaniem, a koniecznością opieki nad mężem, uzasadnioną konkretnymi okolicznościami.

Niewątpliwie konieczność wyjaśnienia powyższych kwestii nie dawała podstaw do zastosowania art. 136 k.p.a., były natomiast, jak już wskazano, podstawy do uznania istnienia przesłanek z art. 138 § 2 k.p.a., albowiem kwestionowana decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (przepisów kształtujących przebieg postępowania wyjaśniającego – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.), a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Reasumując należało stwierdzić, że przesłanki do zastosowania w kontrolowanej sprawie art. 138 § 2 k.p.a. zostały przez organ odwoławczy bezspornie wykazane, co tym samym czyni niezasadnym sprzeciw wniesiony w niniejszej sprawie.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 2 w związku z § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714) – pkt 2 sentencji wyroku.

dc